Postanowienie SN z 17 listopada 2005, sygn. IV CK 313/05
Data orzeczenia
17 listopada 2005
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Cywilna, Wydział IV
Przewodniczący
SSN Marek Sychowicz
Tagi
Podstawa prawna
Pokaż pozostałe podstawy prawne (1)
POSTANOWIENIE
Dnia 17 listopada 2005 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Marek Sychowicz (przewodniczący)
SSN Maria Grzelka (sprawozdawca)
SSN Zbigniew Kwaśniewski
w sprawie z powództwa K.(…) SA w K.
przeciwko Staroście Powiatu N. o ustalenie, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym
w Izbie Cywilnej w dniu 17 listopada 2005 r., kasacji strony powodowej od
postanowienia Sądu Apelacyjnego z dnia 24 listopada 2004 r., sygn. akt I ACz (…),
oddala kasację oraz oddala wniosek pozwanego Starosty o zasądzenie kosztów
procesu za instancję kasacyjną.
Uzasadnienie
Powódka złożyła w dniu 29 grudnia 2000 r. do Samorządowego Kolegium
Odwoławczego w G. wniosek przeciwko Staroście Powiatu N. o ustalenie, że
podwyższenie opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego jest uzasadnione w
wysokości 1% wartości nieruchomości. Orzeczeniem z dnia 14 lipca 2003 r.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze oddaliło wniosek. Od tego orzeczenia powódka
wniosła sprzeciw. Kolegium przekazało akta sprawy wraz ze sprzeciwem Sądowi
Rejonowemu w E. Po uznaniu się przez ten Sąd za niewłaściwy miejscowo, a następnie,
po uznaniu się niewłaściwym przez Sąd Rejonowy w M., żądanie powódki rozpoznał
Sąd Okręgowy w G., który postanowieniem z dnia 29 kwietnia 2004 r. odrzucił pozew.
Sąd Apelacyjny zaskarżonym postanowieniem oddalił zażalenie powódki.
Sąd Apelacyjny podzielił stanowisko Sądu pierwszej instancji, że pozwany
Starosta nie ma zdolności sądowej, w związku z czym pozew skierowany przeciwko
2
niemu podlegał odrzuceniu na podstawie art. 199 § 1 pkt 3 k.p.c. Sąd Apelacyjny
stwierdził, że skoro właścicielem nieruchomości, będącej przedmiotem użytkowania
wieczystego powódki, jest Skarb Państwa to pozwanym w rozpoznawanej sprawie
powinien być Skarb Państwa, którego jednak powódka nie wskazała jako strony
pozwanej. Odnośnie do statusu Starosty Sąd wskazał, że zgodnie z art. 4 pkt 9 i art. 11
ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (jedn. tekst:
Dz. U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543 ze zm.) organ ten mógł być traktowany jedynie jako
statio fisci Skarbu Państwa, co jednak nie powinno być utożsamione z posiadaniem
przez Starostę osobowości prawnej. Ponadto, stwierdził, że w zaistniałej sytuacji na
Sądzie nie ciążył obowiązek określenia we własnym zakresie jednostki organizacyjnej
Skarbu Państwa, z której działalnością wiąże się dochodzone roszczenie, ponieważ
powódka nie wskazała Skarbu Państwa jako strony procesu w związku z czym
ewentualne uzupełnienie z urzędu oznaczenia podmiotu pozwanego prowadziłoby do
przekształcenia podmiotowego po stronie pozwanej co byłoby niedopuszczalne.
W kasacji powódka zarzuciła powyższemu orzeczeniu naruszenie art. 67 § 2, art.
195 § 2 i art. 395 § 2 k.p.c. Podniosła, że problematyka osobowości prawnej takich
podmiotów jako starosta, gmina i wojewoda, jako przedstawicieli Skarbu Państwa, jest
od wielu lat przedmiotem kontrowersji w orzecznictwie Sądu Najwyższego i w doktrynie,
w związku z czym obowiązkiem sądu orzekającego z urzędu jest prawidłowe określenie
strony reprezentującej Skarb Państwa. Zdaniem skarżącej, skoro w rozpoznawanej
sprawie stroną pozwaną był Skarb Państwa to Sąd z urzędu powinien określić jego
statio fisci, tym bardziej, że problem właściwego oznaczenia pozwanego był wynikiem
nie do końca precyzyjnych zapisów ustawowych. Ponadto, powódka w kasacji zarzuciła,
że obydwa orzekające w niniejszej sprawie Sądy nie uwzględniły, iż w zażaleniu na
odrzucenie pozwu skarżąca określiła stronę pozwaną prawidłowo, tj. jako Skarb
Państwa – Starosta Powiatu w N.; powinno to skutkować oceną, że zażalenie było
oczywiście uzasadnione co uprawniało Sąd Okręgowy do jego uwzględnienia, a w
każdym razie - do uznania zażalenia za zasadne przez Sąd Apelacyjny. Powódka w
kasacji wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi
Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania.
Sąd Najwyższy uznał, że kasacja nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Przede wszystkim nie można zgodzić się ze skarżącą, że w rozpoznawanej
sprawie kwestia prawidłowego oznaczenia strony pozwanej nastręczała trudności. Skoro
powódka przyznała, że pozwanym powinien być Skarb Państwa, to oczywistym jest, że
3
stronę pozwaną powinna oznaczyć określeniem „Skarb Państwa”, bo tylko Skarb
Państwa ma osobowość prawną i wynikającą z tego zdolność sądową (art. 64 § 1
k.p.c.). Ewentualne wątpliwości mogły dotyczyć jedynie statio fisci Skarbu Państwa (art.
67 § 2 k.p.c.), jednakże, obowiązujący, w czasie przekazania Sądowi przez Kolegium
wniosku powódki o ustalenie wysokości opłaty rocznej za użytkowanie wieczyste,
przepis art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami
wszelkie w tym zakresie wątpliwości usuwał; reprezentantem Skarbu Państwa był
Starosta Powiatu N.. Pomijając kwestię, czy uregulowanie w art. 11 ust. 1 cyt. ustawy
jest zgodne z art. 67 § 2 k.p.c. (starosta nie jest organem państwowej jednostki
organizacyjnej ani nie jest jednostką organizacyjną lecz organem jednostki samorządu
terytorialnego) należy stwierdzić, że w każdym razie reprezentacja Skarbu Państwa w
niniejszej sprawie została wyraźnie określona. Skarżąca skorzystała z uregulowania w
art. 11 ust. 1 cyt. ustawy z tym tylko, że uznała, iż reprezentant osoby prawnej - Skarbu
Państwa jest samą tą osobą prawną. Było to błędne w świetle zasad wyrażonych w art.
33 i 34 k.c. oraz art. 67 § 2 k.p.c. Stanowiło - jak się wydaje – następstwo
niedostrzegania istotnej różnicy pomiędzy brakiem wskazania statio fisci Skarbu
Państwa przy prawidłowym wskazaniu jako strony Skarbu Państwa, a brakiem
wskazania Skarbu Państwa i poprzestaniu na wskazaniu organu, który w razie pozwania
Skarbu Państwa, powinien wystąpić w roli statio fisci.
W tym ostatnim przypadku nie sposób uznać, że pozwana została osoba prawna
- Skarb Państwa. Czyniło to bezprzedmiotowym zagadnienie podjęcia przez Sąd z
urzędu działań zmierzających do prawidłowego oznaczenia strony pozwanej. Działania
tego rodzaju mogłyby dotyczyć dookreślenia Skarbu Państwa w aspekcie wymagań
przewidzianych w art. 67 § 2 k.p.c., ale nie odwrotnie. Oznaczałoby to poszukiwanie
przez sąd strony pozwanej co stanowiłoby naruszenie jednej z podstawowych zasad
postępowania cywilnego wyrażonej w art. 126 § 1 pkt 1 k.p.c. w zw. z art. 187 § 1 k.p.c.
Z przedstawionych względów za chybione należało uznać wszystkie argumenty
kasacji mające przekonywać o istnieniu obowiązku Sądu prawidłowego oznaczenia
Skarbu Państwa jako strony pozwanej; w rozpoznawanej sprawie ta osoba prawna nie
została pozwana. Wypada w tym miejscu powtórzyć, że skarżąca nie kwestionowała, iż
pozwanym powinien być Skarb Państwa. Z tych samych względów bezzasadny był
zarzut naruszenia art. 67 § 2 k.p.c.
Co do art. 195 § 2 k.p.c. to zarzut jego naruszenia w zaskarżonym postanowieniu
był bezprzedmiotowy w sytuacji, gdy w rozpoznawanej sprawie nie istniał problem
4
współuczestnictwa koniecznego. Odnośnie natomiast do zarzutu naruszenia art. 395 § 2
k.p.c. wystarczy zauważyć, że powołany przepis dotyczy sądu, który wydał
postanowienie zaskarżone zażaleniem, a takim sądem nie był Sąd Apelacyjny.
Na marginesie można zauważyć, że wątpliwości co do prawidłowego oznaczenia
strony pozwanej w sprawie dotyczącej aktualizacji opłaty rocznej z tytułu użytkowania
wieczystego mogłyby powstać w związku z treścią art. 80 ust. 2 i art. 78 ust. 2 i 3 ustawy
o gospodarce nieruchomościami. Wobec niepowołania w kasacji powyższych przepisów
Sąd Najwyższy nie był władny podjąć rozważań, w tym zakresie.
Kasacja została oddalona na podstawie art. 39312
k.p.c. w brzmieniu sprzed
nowelizacji wprowadzonej ustawą z dnia 22 grudnia 2004 r. (Dz. U. z 2005 r. Nr 13, poz.
98) – art. 3 i 6 tej ustawy. Sąd Apelacyjny oddalił wniosek pozwanego Starosty o
zasądzenie kosztów procesu, ponieważ jego pełnomocnik procesowy, nie był
adwokatem ani radcą prawnym, zaś w świetle rozporządzeń Ministra Sprawiedliwości z
dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie i czynności radców
prawnych ...(-) (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 i 1349 ze zm.) zwrot kosztów zastępstwa
prawnego przysługuje wyłącznie osobom posiadającym status adwokata lub radcy
prawnego.