Wyrok - IV SA/Po 44/25 - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu - z dnia 23 grudnia 2025
Teza
Stwierdzono nieważność decyzji I i II instancji. Administracyjne postępowanie, Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sebastian Michalski (spr.) Sędzia WSA Tomasz Grossmann Asesor sądowy WSA Jacek Rejman Protokolant specjalista Justyna Hołyńska-Matela po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 grudnia 2025 r. sprawy ze skargi B. M., J. M., K. S., R. M., M. M., M. K., M. M. na decyzję Wojewody z dnia 25 października 2024 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nieruchomości 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji StarStwierdzono nieważność decyzji I i II instancji. Administracyjne postępowanie, Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sebastian Michalski (spr.) Sędzia WSA Tomasz Grossmann Asesor sądowy WSA Jacek Rejman Protokolant specjalista Justyna Hołyńska-Matela po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 grudnia 2025 r. sprawy ze skargi B. M., J. M., K. S., R. M., M. M., M. K., M. M. na decyzję Wojewody z dnia 25 października 2024 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nieruchomości 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Star
Data orzeczenia
23 grudnia 2025
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Przewodniczący
Sebastian Michalski
Podstawa prawna
art. 107
kpa
art. 30
kpa
art. 156
kpa
art. 97
kpa
art. 105
kpa
art. 145
ppsa
art. 134
ppsa
art. 135
ppsa
Pokaż pozostałe podstawy prawne (2)
Rozstrzygnięcie
Stwierdzono nieważność decyzji I i II instancji
UZASADNIENIE
Wojewoda, po rozpoznaniu sprawy na skutek odwołań wniesionych przez Miasto [...], a także B. T., M. T., B. M., J. M., K. S., H. M., R. M., M. M., M. K. i M.M. - reprezentowanych przez r. W., decyzją z 25.10.2024 r. (znak: [...]), utrzymał w mocy decyzję Starosta [...], z 7.12.2023 r. (znak: [...]), którą ten orzekł o:1. zwrocie na rzecz B. T. w [...] części, M. T. w [...] części, B. M. w [...] części, J. M. w [...] części, K. S. w [...] części, H. M. [...] części, R. M. [...] części, M. M. w [...] części, M. K. w [...] części oraz M. M. w [...] części nieruchomości położonej w P., oznaczonej w ewidencji gruntów: obręb [...], arkusz mapy 26, działka nr [...], o powierzchni 477m˛ zapisanej w księdze wieczystej nr [...];2. odmowie zwrotu osobom wymienionym w punkcie 1 decyzji, nieruchomości położonych w P., oznaczonych w ewidencji gruntów: obręb [...], arkusz 26 działka nr [...], o powierzchni 157m˛, zapisana w księdze nr [...], działka nr [...], o powierzchni 2043m˛, zapisana w księdze wieczystej nr [...];3. niezobowiązywaniu osób wymienionych w punkcie 1 decyzji do zwrotu na rzecz Miasta [...] należności określonych w art. 140 ust. 1 i 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami.B. T., M. T., B. M., J. M., K. S., H. M., R. M., M. M. M. K. i M. M. - reprezentowani przez r. W., skorzystali z prawa skargi do sądu administracyjnego na decyzję Wojewody zaskarżając ją w części, tj. w zakresie utrzymującym decyzję Starosty [...] co do punktu 2, czyli odmowy zwrotu nieruchomości położonych w P., oznaczonych w ewidencji gruntów: obręb [...], arkusz 26 działka nr [...], o powierzchni 157m˛, zapisana w księdze nr [...] oraz działka nr [...], o powierzchni 2043m˛, zapisana w księdze wieczystej nr [...]Skarżący zażądali uchylenia zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Starosty [...] oraz przekazania sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji, a także zasądzenia zwrotu kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych.W ocenie skarżących zaskarżone decyzje zostały wydane z naruszeniem:1) art. 136 i 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez: bezpodstawne przyjęcie, ze zwrot nieruchomości nie jest dopuszczalny z uwagi na to, że cel wywłaszczenia został zrealizowany oraz niezastosowanie art. 137 ust. 1 u.g.n. pomimo ziszczenia się przesłanek nakazujących zwrot nieruchomości;2) art. 136 ust. 3 w związku z art. 229 u.g.n. poprzez niedostrzeżenie faktu ustanowienia na rzecz E. Sp. z o.o. prawa użytkowania wieczystego działki o nr [...], po dniu 1 stycznia 1998 roku, tj. po dacie wejścia w życie przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami, co sprawia, że późniejsze (po dniu 1 stycznia 1998 r.) oddanie nieruchomości w użytkowanie wieczyste nie podpada pod hipotezę art. 229 u.g.n., a tym samym nie wyłącza roszczenia opartego na art. 136 ust. 3 u.g.n., co doprowadziło do nierozpoznania wniosku o zwrot działki [...] pod kątem ustawowych przesłanek zwrotu nieruchomości;3) art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego przejawiającym się wydaniem rozstrzygnięcia: sprzecznego z materiałem dowodowym, błędnym ustaleniem stanu faktycznego, oparciu się na materiale dowodowym, z którego nie wynika, że cel wywłaszczenia został zrealizowany, przekroczeniem zasady swobodnej oceny dowodów, poczynieniu dowolnych ustaleń odnośnie celu na jaki miała zostać wywłaszczona nieruchomości.Wojewoda zażądał oddalenia skargi oraz podkreślił, że zarzuty w niej podniesione w całości stanowią polemikę ze stanowiskiem organu zawartym w kontestowanej decyzji, która organ w pełni podtrzymuje.Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, postanowieniem z dnia 26 sierpnia 2025 roku (k. 77 akt sądowych), odrzucił skargi B. T. oraz M. T.. W uzasadnieniu orzeczenia wyjaśniono, że radca prawny nie przedłożył pełnomocnictw do działania w imieniu wskazanych osób. Natomiast skarżący, pomimo prawidłowego wezwania, nie usunęli braków formalnych poprzez przedłożenie osobiście podpisanej skargi.Pełnomocnik skarżących, pismem z 24.06.2025 r., zawiadomił Sąd, że H. M. wskazana jako storna postępowania administracyjnego zakończonego wydaniem zaskarżonej decyzji z 25.10.2024 r., a którą utrzymano w mocy decyzję Starosty [...] z 7.12.2023 r., zmarła w dniu [...] W związku z powyższym pełnomocnik skarżących wniósł o rozważenie przez Sąd konieczności stwierdzenia nieważności obu wskazanych decyzji.Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, postanowieniem z dnia 26.08.2025 r. (k. 88 akt sądowych), odrzucił skargę H. M.. W uzasadnieniu orzeczenia wyjaśniono, że skarga w imieniu H. M. została złożona w dniu 12.12.2024 r. przez radcę prawnego podającego się za jej pełnomocnika. Z pozyskanego przez Sąd odpisu aktu zgonu wynika natomiast, że H. M. zmarła w dniu [...]Miasto [...] (uczestnik postępowania), w piśmie z dnia 16.10.2025 r., przedstawiło swoje stanowisko w sprawie oraz wniosło o oddalenie skargi.Na rozprawie w dniu 11.12.2025 r. pełnomocnik skarżący wniósł jak w skardze i pismach składanych w toku postępowania oraz przedłożył akt poświadczenia dziedziczenia z dnia 1.08.2025 r., z którego wynika, że spadek po zmarłej H. M. nabyli, każdy w ˝ części, córka H. S. oraz syn R. M..Pełnomocnik Miasta [...] podtrzymał stanowisko prezentowane w toku postępowania administracyjnego i sądowoadministracyjnego. Uzupełniająco na poparcie argumentacji dotyczącej realizacji celu wywłaszczenia wskazał na orzeczenia o sygn. akt: I SA/Po 890/22, I OSK 1535/23 oraz II SA/Po 382/25. Zaznaczył, że nie sprzeciwia się wnioskom o stwierdzenie nieważności decyzji organów obu instancjiUczestnik postępowania S. J. wniósł o oddalenie skargi oraz wskazał, że nie ma podstaw do zwrotu nieruchomości. Zaznaczył, że prowadzi działalność gospodarczą na przedmiotowej nieruchomości i częściowo wyremontował zajmowany lokal.Pełnomocnik skarżący uzupełniająco wskazał, że argumentacja uczestnika postępowania S. J. dotyczy budynku znajdującego się na nieruchomości obejmującej działkę nr [...], czyli nieruchomości objętej orzeczeniem o zwrocie nieruchomości.Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej; kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2024, poz. 1267).Realizując zadania wymiaru sprawiedliwości sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie - art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2024, poz. 935; dalej w skrócie "P.p.s.a.").Uwzględniając skargę na decyzję Sąd uchyla ten akt w całości albo w części na warunkach określonych w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c P.p.s.a., względnie stwierdza jego nieważności, gdy spełnione są przesłanki wskazane w art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. albo stwierdza wydanie decyzji z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 3 P.p.s.a.).Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 P.p.s.a.).Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.).Przyjmuje się, że art. 135 P.p.s.a. określa granice orzekania sądu administracyjnego "w głąb", tj. w zakresie orzekania dotyczącego oceny wszystkich orzeczeń (zaskarżalnych i niezaskarżalnych) wydanych w sprawie. Jak zauważa W. P. , treść komentowanego przepisu powoduje, że "sąd I instancji dysponuje nie uprawnieniem, lecz obowiązkiem wyjścia poza granice skargi i objęcia swoim orzeczeniem ogółu aktów lub czynności wydanych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach danej sprawy. Obowiązkiem sądu administracyjnego jest bowiem stworzenie sytuacji, w której w obrocie prawnym nie będą funkcjonowały akty bądź czynności organów administracji publicznej niezgodne z prawem (A. Skoczylas, P. Szustakiewicz (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. 2).Skarga okazała się uzasadniona, aczkolwiek z innych względów niż w niej wskazane.H. M., adresat zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Starosty [...], zmarła w dniu [...], czyli na etapie postępowania administracyjnego prowadzonego jeszcze przed organem pierwszej instancji, prawie pół roku przed wydaniem decyzji przez Starostę [...] (7 grudnia 2023 roku).Stronami postępowania administracyjnego, adresatami decyzji, mogą być w szczególności osoby fizyczne - art. 29 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 572; dalej w skrócie K.p.a.).Zdolność prawną i zdolność do czynności prawnych stron ocenia się według przepisów prawa cywilnego, o ile przepisy szczególne nie stanowią inaczej (art. 30 § 1 K.p.a.). Stroną może być wyłącznie podmiot, który ma zdolność prawną do nabywania praw lub obowiązków (wyrok NSA z 8.11.2012 r., I OSK 419/12, LEX nr 1291391).Konsekwencją utraty zdolności prawnej (śmierci) jest to, że w stosunku do osoby zmarłej nie można wszcząć i prowadzić postępowania administracyjnego ani wydać decyzji. Decyzja taka rażąco naruszałaby prawo. Na ocenę zaistnienia wad, o których mowa w art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., nie ma wpływu to, czy organ wiedział o śmierci strony postępowania oraz czy jego niewiedza była zawiniona czy też nie. Powołany przepis nie nawiązuje do wiedzy organu o okolicznościach skutkujących nieważnością decyzji (wyrok NSA z 18.02.2016 r., I OSK 1150/14, LEX nr 2114245).Jeżeli organ administracji wydał decyzję z naruszeniem art. 30 § 4 i § 5 K.p.a., art. 97 § 1 pkt 1 K.p.a. bądź art. 105 K.p.a., jak też doręczył decyzję osobie zmarłej to wadliwość takiej decyzji pozwala sądowi administracyjnemu dokonującemu kontroli legalności na stwierdzenie nieważności takiego rozstrzygnięcia. Skierowanie decyzji do zmarłej strony jest wadliwością decyzji, która nie podlega konwalidacji (wyrok NSA z 11.03.2008 r., I OSK 1959/06, LEX nr 505429).Z uwagi na powyższe ujawniony w toku postępowania sądowego, pół roku po jego wszczęciu, dowód śmierci jednej ze stron postępowania administracyjnego (adresata decyzji) jeszcze przed wydaniem decyzji przez organ I instancji uzasadniał usunięcie z obrotu prawnego zarówno zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji Starosty [...], na podstawie art. 135 oraz art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.Przyjmuje, że w przypadku stwierdzania nieważności zaskarżonej decyzji sąd administracyjny orzeka wyłącznie co do przesłanek nieważności decyzji albo jej niezgodności z prawem, nie jest zaś władny rozstrzygać o innych kwestiach dotyczących istoty sprawy (wyrok NSA z 5.01.2024 r., I OSK 1888/22, dostępny w bazie CBOSA).W przedmiocie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego Sąd orzekał na podstawie art. 206 w związku z art. 200 P.p.s.a.Sąd może w uzasadnionych przypadkach odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w całości lub w części, w szczególności jeżeli skarga została uwzględniona w części niewspółmiernej w stosunku do wartości przedmiotu sporu ustalonej w celu pobrania wpisu. W przypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może także odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości lub w części.W postępowaniu administracyjnym przed organami obu instancji oraz w postępowaniu sądowoadministracyjnym skarżący działali przez pełnomocnika w osobie r. W. .Radca prawny nie zawiadomił organów administracji publicznej o śmierci mocodawcy, lecz bez stosownego umocowania wniósł odwołanie, a następie także skargę do sądu administracyjnego w imieniu zmarłej H. M..Podstawę uwzględnienia skargi, stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Starosty [...], stanowiły okoliczności wynikające z zaniechania poinformowania organów obu instancji o śmierci strony działającej przez zawodowego pełnomocnika.W tych okolicznościach Sąd uznał, że obciążenie Wojewody kosztami postępowania sądowoadministracyjnego nie da się pogodzić z zasadami słuszności i sprawiedliwości procesowej.Sąd może w uzasadnionych przypadkach odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w całości lub w części, w szczególności jeżeli skarga została uwzględniona w części niewspółmiernej w stosunku do wartości przedmiotu sporu ustalonej w celu pobrania wpisu. W przypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może także odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości lub w części.W postępowaniu administracyjnym przed organami obu instancji oraz w postępowaniu sądowoadministracyjnym skarżący działali przez pełnomocnika w osobie r. W. .Radca prawny nie zawiadomił organów administracji publicznej o śmierci mocodawcy, lecz bez stosownego umocowania wniósł odwołanie, a następie także skargę do sądu administracyjnego w imieniu zmarłej H. M..Podstawę uwzględnienia skargi, stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Starosty [...], stanowiły okoliczności wynikające z zaniechania poinformowania organów obu instancji o śmierci strony działającej przez zawodowego pełnomocnika.W tych okolicznościach Sąd uznał, że obciążenie Wojewody kosztami postępowania sądowoadministracyjnego nie da się pogodzić z zasadami słuszności i sprawiedliwości procesowej.