Postanowienie - II SAB/Ke 9/26 - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach - z dnia 26 marca 2026
Teza
Odrzucono skargę. Administracyjne postępowanie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Armański (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Beata Ziomek, Sędzia WSA Jacek Kuza, po rozpoznaniu w dniu 26 marca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M. B. na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie rozpoznania wniosku o udostępnienie akt sprawy p o s t a n a w i a : odrzucić skargę. UZASADNIENIE Skargą z 11 grudnia 2Odrzucono skargę. Administracyjne postępowanie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Armański (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Beata Ziomek, Sędzia WSA Jacek Kuza, po rozpoznaniu w dniu 26 marca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M. B. na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie rozpoznania wniosku o udostępnienie akt sprawy p o s t a n a w i a : odrzucić skargę. UZASADNIENIE Skargą z 11 grudnia 2
Najważniejsze informacje
W skrócie
Wynik
odrzucono środek zaskarżenia
Typ sprawy
ubezpieczenia społeczne / organ rentowy
Tryb
posiedzenie niejawne
Tematy
ubezpieczenia społeczne
ZUS
Role w sprawie
organ rentowy / ZUS
Data orzeczenia
26 marca 2026
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Przewodniczący
Beata Ziomek
Podstawa prawna
Rozstrzygnięcie
Odrzucono skargę
UZASADNIENIE
Skargą z 11 grudnia 2025 r., skierowaną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach, M. B. zakwestionował bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie rozpoznania wniosku o udostępnienie akt sprawy. Podniósł, że w dniu 13 marca 2025 r. otrzymał dwie decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych uchylające prawo do świadczenia wychowawczego i zapowiadające ustalenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń do zwrotu. Od dnia wydania decyzji do dnia wniesienia skargi upłynęło już ponad 8 miesięcy, a postępowanie w dalszym ciągu nie zostało zakończone – nie zapadło żadne merytoryczne rozstrzygnięcie w zakresie zwrotu świadczeń ani nie zapewniono mu realnego wglądu w akta sprawy. Wniosek o udostępnienie akt sprawy skierował zaś do ZUS w dniu 16 marca 2025 r., natomiast w dniu 16 kwietnia 2025 r. wystosował ponaglenie w tej sprawie. Od dnia złożenia pierwszego wniosku o udostępnienie akt do dnia wniesienia skargi upłynęło zatem ponad 8 miesięcy, a mimo to nie umożliwiono mu wglądu do pełnej dokumentacji. W jednym z pism – z dnia 17 kwietnia 2025r. – ograniczono się do stwierdzenia, że postępowanie w sprawie świadczenia prowadzone jest w postaci elektronicznej na profilu informacyjnym, oraz do podania numeru infolinii i godzin pracy sali obsługi. Tego rodzaju odpowiedź nie realizuje obowiązku wynikającego z art. 36 k.p.a. – organ nie wskazał rzeczywistych przyczyn zwłoki, nie określił nowego terminu załatwienia sprawy, nie poinformował go jakie czynności są podejmowane ani w jaki sposób i kiedy zostanie mu zapewniony wgląd w akta sprawy. Zdaniem skarżącego bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez ZUS naruszają w szczególności: art. 35-37 k.p.a., art. 73 k.p.a., art. 8 i 9 k.p.a., art. 3 § 2 pkt 8 i 9 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 143 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), art. 149 p.p.s.a. W związku z powyższym skarżący wniósł o stwierdzenie bezczynności i przewlekłego prowadzenia postępowania przez ZUS w zakresie nierozpoznania merytorycznego wniosku z dnia 16 marca 2025 r. o udostępnienie akt sprawy, zobowiązanie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do rozpoznania tego wniosku w terminie 14 dni od dnia doręczenia organowi odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami administracyjnymi, zobowiązanie ZUS do zapewnienia mu realnej możliwości wglądu w akta sprawy poprzez ich udostępnienie w trzecim lub czwartym tygodniu każdego miesiąca (z uwagi na charakter pracy skarżącego) i rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym.W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie. Wyjaśnił, że w przedmiotowej sprawie zostało przeprowadzone postępowanie sprawdzające w trybie nadzoru w oparciu o dane zapisane w systemie informatycznym ZUS wspomagającym obsługę świadczeń dla rodzin. Ustalenia z tego postępowania potwierdzają, że w dniu 22 kwietnia 2024 r. M. B. złożył wniosek o świadczenie wychowawcze na dwójkę swoich dzieci. W postępowaniu automatycznym świadczenie zostało przyznane na obydwoje dzieci, na cały okres świadczeniowy. W dniu 20 grudnia 2024 r. z wnioskiem o świadczenie wychowawcze wystąpiła również matka dzieci – M. B. W dniu 13 marca 2025 r. przyznano prawo do świadczenia matce dzieci od 1 grudnia 2024 r. do 31 maja 2025r., natomiast ojcu dzieci w tym samym dniu została wydana decyzja o uchyleniu prawa do świadczenia od 1 grudnia 2024 r. W decyzji tej został poinformowany, że o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia zostanie powiadomiony oddzielną decyzją. W dniu 20 marca 2025 r. M. B. złożył odwołanie. Ponadto w dniach 16 marca 2025 r. i 16 kwietnia 2025 r. złożył wniosek o udostępnienie dokumentacji w sprawie. W odpowiedzi, pismem CSR z 17 kwietnia 2025 r. skarżący został powiadomiony, że postępowanie w sprawie o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego prowadzone jest wyłącznie w postaci elektronicznej na profilu informacyjnym. Wszelkie informacje o świadczeniach można uzyskać dzwoniąc na infolinię pod numer Centrum Kontaktu Klientów. Klient został również powiadomiony, że może udać się bezpośrednio do najbliższej jednostki ZUS na Salę Obsługi Klienta, a złożone przez siebie wnioski może prześledzić po zalogowaniu się do swojego Profilu PUE. Mimo powyższego M. B. w dniu 25 maja 2025 r. złożył zażalenie z uwagi na brak udostępnienia dokumentacji, a następnie w dniu 12 czerwca 2025 r. został powiadomiony, że nadal toczy się postępowanie odwoławcze w jego sprawie.Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:Skarga podlega odrzuceniu.Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8 i 9 p.p.s.a. kontrola sprawowana przez sąd administracyjny obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a oraz w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. W tych przypadkach przedmiotem sądowej kontroli nie jest określony akt lub czynność organu administracji, lecz ich brak w sytuacji, gdy organ miał obowiązek podjąć działanie w danej formie i w określonym przez prawo terminie. Skarga na bezczynność ma na celu spowodowanie wydania przez organ oczekiwanego aktu lub podjęcia określonej czynności. W tym zakresie przedmiotem sądowej kontroli nie jest określony akt organu administracji, lecz jego brak w sytuacji, gdy organ miał obowiązek podjąć działanie w danej formie i w określonym przez prawo terminie. Jak podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych, bezczynność organu administracji publicznej zachodzi bowiem wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ ten nie podjął żadnych czynności w danej sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie, ale - mimo istnienia ustawowego obowiązku - nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji czy innego aktu.Uwzględniając skargę na bezczynność Sąd orzeka na podstawie art. 149 § 1 p.p.s.a., który określa, że w tym przypadku sąd:- zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności;- zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa;- stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania.W myśl art. 149 § 1a p.p.s.a. jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Stosownie natomiast do art. 149 § 2 p.p.s.a. sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a. lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 156 § 6.Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale podjętej w składzie siedmiu sędziów z dnia 22 czerwca 2020 r., sygn. II OPS 5/19, wskazał że wniesienie skargi na bezczynność po zakończeniu przez organ administracji publicznej prowadzonego postępowania poprzez wydanie decyzji ostatecznej stanowi przeszkodę w merytorycznym rozpoznaniu takiej skargi przez sąd administracyjny w zakresie rozstrzygnięcia podjętego na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Jak podnosi się w orzecznictwie sądów administracyjnych, wprawdzie wyrażone w uchwale stanowisko odnosi się bezpośrednio do zakończenia postępowania przez wydanie decyzji ostatecznej, jednak należy mieć na względzie, że zarzut bezczynności lub przewlekłości ocenia się przez pryzmat sposobu realizacji kompetencji określonego organu.W rozpatrywanym przypadku skarga dotyczy bezczynności i przewlekłego prowadzenia postępowania przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w zakresie rozpoznania wniosku skarżącego o udostępnienie akt sprawy. Wniosek taki – na podstawie art. 73 § 1 k.p.a. – skarżący złożył do organu w dniu 16 marca 2025 r. (wskazując, że dotyczy sprawy, w której wydano decyzję z dnia 13 marca 2025 r., nr 010070/680/3631326/2024), a ponowił go (w piśmie zawierającym jednocześnie ponaglenie w trybie art. 37 § 1 k.p.a.) w dniu 16 kwietnia 2025 r. W dniu 17 kwietnia 2025 r. organ skierował do skarżącego odpowiedź informując go, że postępowanie w sprawie o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego prowadzone jest wyłącznie w postaci elektronicznej na profilu informacyjnym. Poinformowano także, że po zalogowaniu się do swojego profilu PUE (Platforma Usług Elektronicznych) można prześledzić złożone przez siebie wnioski oraz kierowane do strony pisma. Wskazano numer telefonu infolinii, godziny pracy konsultantów oraz pouczono o możliwości udania się bezpośrednio do najbliższej jednostki ZUS i godzinach otwarcia sali obsługi klienta.Podkreślenia wymaga, że postępowanie w sprawie udostępnienia akt w toku postępowania administracyjnego, o którym mowa w art. 73 § 1 k.p.a., ma charakter wpadkowy, incydentalny. W ocenie Sądu odpowiedź udzielona skarżącemu w ww. piśmie z dnia 17 kwietnia 2025 r., a zatem przed wniesieniem skargi, w sytuacji gdy postępowanie w sprawie prowadzone jest wyłącznie w postaci elektronicznej (czego prawidłowości Sąd w niniejszym przypadku nie ocenia), wyczerpuje obowiązki organu jeśli chodzi o rozpoznanie wniosku o udostępnienie akt postępowania. Brak jest bowiem, i stanowi to okoliczność obiektywną, "tradycyjnych" akt prowadzonych w formie papierowej, które mogłyby podlegać udostępnieniu w takim rozumieniu, jakie miał na myśli skarżący we wniosku. Tym samym w ocenie Sądu na gruncie art. 73 k.p.a. nie można w tej sytuacji mówić o bezczynności organu skoro organ udzielił wyczerpującej odpowiedzi w tym zakresie. Taka sytuacja, zdaniem Sądu, również stanowi przeszkodę w merytorycznym rozpoznaniu skargi na bezczynność przez sąd administracyjny, o której mowa w uchwale z 22 czerwca 2021 r. sygn. akt II OPS 5/19 (por. postanowienie NSA z 13 października 2021 r. sygn. akt III OSK 3789/21).Wobec powyższego Sąd stwierdził, że wniesiona skarga na bezczynność nie mogła odnieść skutku i jako niedopuszczalna podlega odrzuceniu, zgodnie z art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. Przepis ten stanowi, że sąd odrzuca skargę, jeżeli z innych przyczyn (niż podane w punktach 1-5a) wniesienie skargi jest niedopuszczalne.. Przepis ten stanowi, że sąd odrzuca skargę, jeżeli z innych przyczyn (niż podane w punktach 1-5a) wniesienie skargi jest niedopuszczalne.