Wyrok - II SA/Po 768/25 - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu - z dnia 26 marca 2026
Teza
Stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji. rozbiórka obiektu budowlanego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Robert Talaga Sędziowie Sędzia WSA Arkadiusz Skomra Asesor WSA Jacek Rejman (sprawozdawca) Protokolant: starszy sekretarz sądowy Izabela Kaczmarczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 marca 2026 r. sprawy ze skargi Z. K. na decyzję Inspektor Nadzoru Budowlanego z dnia 10 września 2025 r. nr [...] w przedmiocie doprowadzenia obiektu do stanu zgodnego z przepisami I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji; II. zasądza odStwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji. rozbiórka obiektu budowlanego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Robert Talaga Sędziowie Sędzia WSA Arkadiusz Skomra Asesor WSA Jacek Rejman (sprawozdawca) Protokolant: starszy sekretarz sądowy Izabela Kaczmarczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 marca 2026 r. sprawy ze skargi Z. K. na decyzję Inspektor Nadzoru Budowlanego z dnia 10 września 2025 r. nr [...] w przedmiocie doprowadzenia obiektu do stanu zgodnego z przepisami I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji; II. zasądza od
Najważniejsze informacje
W skrócie
Wynik
zasądzono świadczenie
Przedmiot
skarga administracyjna / kontrola aktu administracyjnego
Typ sprawy
sprawa administracyjna / kontrola aktu administracyjnego
Etap
postępowanie administracyjne sądowe / skarga na decyzję lub akt
Tryb
rozprawa
Tematy
skarga administracyjna
kontrola administracyjna
Role w sprawie
odwołujący / ubezpieczony
apelujący / skarżący
Data orzeczenia
26 marca 2026
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Przewodniczący
Arkadiusz Skomra
Podstawa prawna
art. 104
kpa
art. 10
kpa
art. 138
kpa
art. 156
kpa
art. 136
kpa
art. 80
kpa
art. 129
kpa
art. 57
kpa
Pokaż pozostałe podstawy prawne (13)
Rozstrzygnięcie
Stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji
UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 10 września 2025 r. nr [...] Inspektor Nadzoru Budowlanego (dalej również: Inspektor wojewódzki; organ II instancji; organ odwoławczy), w wyniku rozpatrzenia sprawy z odwołania Z. K. (dalej również: skarżący; strona) od decyzji Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...] (dalej również: PINB w [...]; Inspektor powiatowy; organ I instancji) z dnia 20 maja 2025 r. znak [...] w sprawie doprowadzenia obiektu do stanu zgodnego z przepisami – na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r., poz. 572) - dalej: k.p.a. – uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej podstawy prawnej i w to miejsce wskazał art. 104 § 1 k.p.a. oraz art. 51 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 51 ust. 7 i art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane jako podstawę prawną decyzji, a w pozostałej części utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.Decyzje te zostały wydane w następujących okolicznościach sprawy.Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w [...] decyzją z dnia 20 maja 2025 r. znak [...] (k. 38-39 akt adm. I inst.), na podstawie art. 51 ust. 1 pkt 2 i art. 83 ust. 1 ustawy Prawo budowlane (Dz.U. z 2025 r., poz. 418), nakazał Z. K. doprowadzenie ściany szczytowej budynku po byłej przychodni zdrowia przy ul. [...] w [...], zlokalizowanym na działce o nr [...], obr. [...], do stanu zgodnego z prawem – poprzez trwałe zamurowanie dziewięciu otworów okiennych usytuowanych na granicy z działką nr [...], w terminie 90 dni od daty uprawomocnienia się decyzji.Decyzja PINB w [...] została w dniu 20 maja 2025 r. (przesyłka nr [...], dołączona do k. 38 akt adm. I inst.) nadana na adres Z. K., pod którym wcześniej w toku postępowania administracyjnego doręczano stronie zawiadomienia o czynnościach w postępowaniu, w tym m.in. skutecznie doręczono stronie zawiadomienie z dnia 16 kwietnia 2025 r. zakończeniu postępowania wyjaśniającego w tej sprawie i uprawnieniach z art. 10 k.p.a. (k. 37 akt adm. I inst.): [...]. Przesyłka ta została pod powyższym adresem awizowana po raz pierwszy w dniu 21 maja 2025 r., a następnie po raz drugi w dniu 29 maja 2025 r., po czym została zwrócona do nadawcy w dniu 5 czerwca 2025 r., jako niepodjęta w terminie, co wynika z prawidłowych odnotować i pieczęci umieszczonych na przedmiotowej przesyłce i dołączonego do niej dokumentu "POTWIERDZENIE ODBIORU" (patrz również: kopia dokumentów - k. 3 akt adm. II inst.).Również w dniu 20 maja 2025 r. decyzja ta została nadana do pozostałych stron postępowania, tj. M. M. i P. M. – i doręczona każdemu z nich w dniu 29 maja 2025 r. (patrz: dokumenty "POTWIERDZENIE ODBIORU" dołączone do k. 38 akt. adm. I inst.; również: kopia dokumentów - k. 2 i 3 akt adm. II inst.).W dniu 19 czerwca 2025 r. (k. 9 akt II inst.) Z. K. sporządził odwołanie od "decyzji Powiatowego Inspektor Nadzoru Budowlanego w [...] – wydanej 20 maja 2025 r. ze względu na wiele niejasności co do legalności wykonanych otworów okiennych od strony działki nr [...]".Odwołanie zostało nadane drogą pocztową w dniu 20 czerwca 2025 r. w przesyłce nr [...]; w odwołaniu i na kopercie przesyłki wskazano ten sam adres skarżącego, na który wcześniej wysłano decyzję z dnia 20 maja 2025 r. (k. 6 akt adm. II inst.).Odwołanie wpłynęło do organu I instancji w dniu 24 czerwca 2025 r., a przekazane do organu II instancji w dniu 2 lipca 2025 r. (data wpływu z pismem przewodnim organu I instancji z dnia 27 czerwca 2025 r. - k. 10 akt adm. II inst.).Po przeprowadzeniu uzupełniającego postępowania wyjaśniającego oraz zawiadomieniu stron postępowania, Inspektor Nadzoru Budowlanego decyzją z dnia 10 września 2025 r. nr [...] uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej podstawy prawnej i w to miejsce wskazał art. 104 § 1 k.p.a. oraz art. 51 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 51 ust. 7 i art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane jako podstawę prawną decyzji, a w pozostałej części utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.W uzasadnieniu Inspektor wojewódzki przedstawił stan faktyczny sprawy, stwierdzając, że odwołanie od decyzji PINB w [...] z dnia 20 maja 2025 r. wniósł Z. K. i odwołanie zostało wniesione w terminie.Organ odwoławczy stwierdził, że podstawą prawną zaskarżonej decyzji jest art. 51 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane, który znajduje zastosowanie do wykonanych robót budowanych, innych niż określone w art. 48 tej ustawy, ze względu na art. 51 ust. 7 Prawa budowlanego.Organ II instancji zauważył, że kwestią sporną w przedmiotowej sprawie jest data powstania spornych otworów okiennych w ścianie szczytowej znajdującej się przy granicy z działką sąsiednią, bowiem zgodnie z linią orzeczniczą zgodność samowoli budowlanej z prawem należy oceniać na czas jej legalizacji, jednakże należy wziąć pod uwagę stan prawny obowiązujący w dacie powstania samowolnie wykonanych robót.Inspektor wojewódzki na podstawie analizy zgromadzonych dowodów zgodził się ze stanowiskiem Inspektora powiatowego który ustalił, że otwory okienne w przedmiotowym budynku w ścianie przy granicy z działką nr [...] zostały wykonane w latach 1939-1945 (okna na parterze) oraz w latach 70-tych (okna na piętrze). Organ odwoławczy wskazał na to, że ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, iż w latach 1939-1945 brak jest okien na I piętrze przedmiotowego budynku (karta nr 30 akt PINB). Ponadto na zdjęciu datowanym na 1965 r. (karta 29 akt PINB) widoczne są 2 otwory okienne a zgodnie z ustaleniami PINB fotografia wykonana została z terenu działki [...], a zgodnie z ustaleniami PINB granica między działkami nr [...] i nr [...] nie była zmieniana od 1908 r.Wskazując na odległości wynikające z obecnie obowiązującego § 12 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz.U. z 2022 r., poz. 1225) - dalej: r.w.t. odraz § 272 ust. 3 r.w.t., a także wcześniejsze przepisy dotyczące lokalizacji budynków na działce budowlanej (art. 196 rozporządzenia Prezydenta Polski z dnia 16 lutego 1928 r. o prawie budowlanym i zabudowie osiedli - Dz.U. z 1939 r. nr 34, poz. 2016 ze zm.), Inspektor wojewódzki stwierdził, że w przedmiotowej sprawie ścianę budynku na działce nr [...], znajdującą się przy granicy z działką nr [...], należy traktować jako ścianę oddzielenia przeciwpożarowego, zatem jedyną drogą doprowadzenia przedmiotowego budynku po byłej przychodni zdrowia do stanu zgodnego z prawem jest trwałe zamurowanie wszystkich otworów okiennych. Ponadto organ odwoławczy odniósł się do § 232 ust. 6 r.w.t. zezwalającego na instalowanie luksferów, stwierdzając, że w sytuacji gdy luksfery znajdują się w ścianie bezpośrednio przy granicy nieruchomości, to zgodnie z § 272 ust. 3 r.w.t. budynek usytuowany bezpośrednio przy granicy działki powinien mieć od strony sąsiedniej działki ścianę oddzielenia przeciwpożarowego o klasie odporności ogniowej określonej w § 232 ust. 4 i 5, którą to klasę odporności zapewnić może trwałe zamurowanie otworów okiennych. Dlatego też w ocenie organu II instancji Inspektor powiatowy prawidłowo ustalił, że jedyną możliwością doprowadzenia budynku do stanu zgodnego z prawem jest trwałe zamurowanie otworów okiennych.Organ II instancji stwierdził, że przedmiotowej sprawie organ I instancji nie wziął pod uwagę dyspozycji zawartej w art. 51 ust. 7 Prawa budowlanego, nie wskazując tego przepisu jako podstawę swego rozstrzygnięcia, zatem konieczne jest na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w części dotyczącej podstawy prawnej, a w pozostałym zakresie utrzymanie w mocy obowiązek nałożonego zaskarżoną decyzją.W skardze na decyzję Inspektora wojewódzkiego z dnia 10 września 2025 r. Z. K., reprezentowany przez pełnomocnika procesowego (radcę prawnego), zaskarżył tę decyzję w całości, zarzucając:1. naruszenie prawa uzasadniające stwierdzenie nieważności decyzji obarczonej wadą, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., poprzez: a) "wydanie decyzji w trybie odwoławczym w formie nieznanej ustawie, tj. w rażącej sprzeczności z dyspozycją art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz zamkniętym katalogiem rozstrzygnięć przewidzianych dla organu odwoławczego w przepisie art. 138 k.p.a.", b) wydanie decyzji z rażącym naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., polegającym na "wydaniu decyzji o wykonaniu przymusowych robót budowlanych w stosunku do budynku wpisanego do gminnej ewidencji budynków bez wymaganego uzgodnienia z wojewódzkim konserwatorem zabytków, który wprost nakazuje przepis art. 39 ust. 3 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. (...) [Prawo budowlane]";2. rażące naruszenie przepisów postępowania: a) poprzez całkowite zlekceważenie art. 136 § 1 k.p.a. poprzez uznanie, że Inspektora wojewódzkiego nie obowiązuje bezwzględny obowiązek bezspornego i niebudzącego wątpliwości wyjaśnienia stanu faktycznego oraz przeprowadzenia postępowania dowodowego, a jedynie ocena zgromadzonego materiału dowodowego, co potwierdza wprost stanowisko na stronie 5 zaskarżonej decyzji, gdzie "na podstawie analizy zgromadzonych dowodów organ wojewódzki daje wiarę ustaleniom organu powiatowego", b) art. 7, art. 7b, art. 8 art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez brak rzetelnego i pełnego, niebudzącego wątpliwości wyjaśnienia stanu faktycznego w postaci daty powstania rzekomej samowoli oraz całkowite zlekceważenie podnoszonych przez skarżącego twierdzeń, a także "jednoznacznej informacji [...] Wojewódzkiego Konserwatora z dnia 3 kwietnia 2025 r., że przedmiotowy budynek istniał już na pewno w 1908 r., a prawdopodobnie powstał w XIX wieku i nie można w żaden sposób wykluczyć, że już wówczas miał przedmiotowe okna, a tym samym został zbudowany zgodnie z obwiązującym wówczas pruskimi przepisami prawa budowlanego", c) art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. poprzez "brak należytej kwerendy archiwalnej oraz zwrócenia się do właściwych instytucji polskich i niemieckich w celu uzyskania planów oraz dokumentów związanych z powstaniem budynku i umiejscowieniem w nim rzekomej samowoli, a także dokonania ich oceny zgodnie zobowiązującymi przepisami w kontekście przypisywanej samowoli".Przy tak sformułowanych zarzutach, rozwiniętych w uzasadnieniu skargi, strona wniosła "w przypadku nieuwzględnienia przez Sąd powyższego wniosku zawartego w pkt 1" – o uchylenie przez Sąd w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, jak też o zasądzenie "na rzecz skarżącego zwrotu wszelkich kosztów postępowania przed Sądem". Jednocześnie "z uwagi na rażące naruszenie przepisów procedury administracyjnej związanej z obowiązkiem niebudzącego wątpliwości wyjaśnienia stanu faktycznego" skarżący wystąpił z wnioskiem o "wyraźnie zobowiązanie organów administracyjnych w tej sprawie do zwrócenia się do wskazanych w skardze na stronie 9 i stronie 10 instytucji o przeprowadzenie kwerend archiwalnych w celu należytego wyjaśnienia stanu faktycznego".W odpowiedzi na skargę organ II instancji podtrzymał dotychczasowe stanowisko zajęte w sprawie i wniósł o oddalenie skargi.Na rozprawie w dniu 26 marca 2026 r. pełnomocnik skarżącego podtrzymał stanowisko, wnioski i argumentację przedawnione w skardze.Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r., poz. 143) - dalej: p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.W wyniku przeprowadzenia tak rozumianej kontroli Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, jakkolwiek miało to miejsce z innych powodów niż podniesione w skardze, które to zarzuty w tym wypadku – ze względu na wady i charakter rozstrzygnięcia, jakie zapadło w niniejszej sprawie – nie były przedmiotem rozważań Sądu.Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie była decyzja Inspektor Nadzoru Budowlanego, wydana w wyniku rozpatrzenia sprawy z odwołania Z. K. od decyzji Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...] z dnia 20 maja 2025 r. znak [...] w sprawie doprowadzenia obiektu do stanu zgodnego z przepisami. Zaskarżoną decyzją organ II instancji na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. (aktualnie: Dz.U. z 2025 r., poz. 1691) uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej podstawy prawnej i w to miejsce wskazał art. 104 § 1 k.p.a. oraz art. 51 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 51 ust. 7 i art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane jako podstawę prawną decyzji, a w pozostałej części utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja organu II instancji narusza przepisy prawa w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie tejże decyzji z obrotu prawnego poprzez stwierdzenie jej nieważności, niezależnie do zarzutów podniesionych w skardze.Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, stwierdza jej nieważność w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 3 kwietnia 2012 r. sygn. akt II OSK 85/12 (dostępnym w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl), jest to o tyle istotne, że oznacza także eliminację z obrotu prawnego decyzji ze skutkiem prawnym ex tunc. W takiej sytuacji zbędna byłaby w tym zakresie dalsza kontrola sądu pierwszej instancji dotycząca ewentualnego naruszenia innych przepisów prawa materialnego lub prawa procesowego. Dlatego też sąd powinien w pierwszej kolejności zbadać, czy w danej sprawie nie zachodzą przesłanki do zastosowania art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 156 § 1 k.p.a.Trzeba w tym miejscu przypomnieć, że według art. 129 k.p.a. odwołanie wnosi się do właściwego organu odwoławczego za pośrednictwem organu, który wydał decyzję (§ 1), co nalży uczynić w terminie czternastu dni od dnia doręczenia decyzji stronie, a gdy decyzja została ogłoszona ustnie - od dnia jej ogłoszenia stronie (§ 2). Z kolei zgodnie z art. 57 § 5 pkt 2 k.p.a. termin uważa się za zachowany, jeżeli przed jego upływem pismo zostało nadane m.in. w polskiej placówce pocztowej operatora wyznaczonego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe.W niniejszej sprawie nie może budzić wątpliwości to, że termin ten został przekroczony przez skarżącego Z. K., który odwołanie od decyzji PINB w [...] z dnia 20 maja 2025 r. znak [...] wniósł w dniu 20 czerwca 2025 r. Przy tym strona w treści odwołania nie wniosła o przywrócenie uchybionego terminu.Należy przypomnieć, że decyzja PINB w [...] została w dniu 20 maja 2025 r. (przesyłka nr [...]) nadana na adres Z. K., ustalony przez organ na podstawie danych z edycji gruntów i budynków (k. 14 akt adm. I inst.): [...]. Pod tym adresem wcześniej skutecznie dokonano doręczeń zawiadomień w toku postępowania, jak zawiadomienie z dnia 29 października 2024 r. o czynnościach kontrolnych w budynku na działce nr [...] (k. 15 akt adm. I inst.), wezwanie z dnia 17 stycznia 2024 r. (k. 16), doręczenie odpisu protokołu z dnia 18 lutego 2025 r. (k. 20 akt adm. I inst.), zawiadomienie o wszczęciu postępowania z dnia 24 lutego 2025 r. (k. 21 akt adm. I inst.), zawiadomienie z dnia 16 kwietnia 2025 r. zakończeniu postępowania wyjaśniającego w tej sprawie i uprawnieniach z art. 10 k.p.a. (k. 37 akt adm. I inst.). Taki też adres skarżący konsekwentnie wskazał w samym odwołaniu i na kopercie (k. 9 i 6 akt adm. II inst.), jak i w skardze.Decyzja ta zawierała prawidłowe pouczenie o terminie i sposobie wniesienia odwołania. Nie zachodzą zatem przesłanki, o których mowa w przepisie art. 112 k.p.a., który stanowi, że błędne pouczenie w decyzji co do prawa odwołania lub skutków zrzeczenia się odwołania albo wniesienia powództwa do sądu powszechnego lub skargi do sądu administracyjnego nie może szkodzić stronie, która zastosowała się do tego pouczenia.Przepis art. 41 k.p.a. przewiduje, że w toku postępowania strony oraz ich przedstawiciele i pełnomocnicy mają obowiązek zawiadomić organ administracji publicznej o każdej zmianie swojego adresu (§ 1), a w razie zaniedbania obowiązku określonego w § 1 doręczenie pisma pod dotychczasowym adresem ma skutek prawny (§ 2). W toku postępowania strona nie podała organowi innego adresu ani też organ nie ujawnił znanego mu z urzędu innego adresu strony.Doręczenie nastąpiło w trybie przepisów art. 39 § 3 i art. 42 § 1 k.p.a. Przepis art. 39 § 3 k.p.a. stanowi, że w przypadku braku możliwości doręczenia w sposób, o którym mowa w § 1 (na adres do doręczeń elektronicznych) i § 2 pkt 1 (z wykorzystaniem publicznej usługi hybrydowej), organ administracji publicznej doręcza pisma: 1) przesyłką rejestrowaną, o której mowa w art. 3 pkt 23 ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe (Dz. U. z 2025 r. poz. 366, 820 i 1456), albo 2) przez swoich pracowników lub przez inne upoważnione osoby lub organy. Przepis art. 42 § 1 p.p.s.a. przewiduje, że pisma doręcza się osobom fizycznym w ich mieszkaniu lub miejscu pracy albo na adres do korespondencji wskazany w bazie adresów elektronicznych. Z kolei według art. 43 k.p.a., w przypadku nieobecności adresata pismo doręcza się, za pokwitowaniem, dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, jeżeli osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. O doręczeniu pisma sąsiadowi lub dozorcy zawiadamia się adresata, umieszczając zawiadomienie w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy to nie jest możliwe, w drzwiach mieszkania.Natomiast w razie niemożności doręczenia pisma w sposób wskazany w art. 42 i 43 znajduje zastosowanie określony w art. 44 k.p.a. tryb awizowania przesyłki (por. np. wyrok NSA z dnia 6 lutego 2026 r. sygn. akt III OSK 857/23, dostępny jw.). I tak, według art. 44 § 1 k.p.a.: 1) operator pocztowy w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe przechowuje pismo przez okres 14 dni w swojej placówce pocztowej - w przypadku doręczania pisma przez operatora pocztowego; 2) pismo składa się na okres czternastu dni w urzędzie właściwej gminy (miasta) - w przypadku doręczania pisma przez pracownika urzędu gminy (miasta) lub upoważnioną osobę lub organ. Zawiadomienie o pozostawieniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w terminie siedmiu dni, licząc od dnia pozostawienia zawiadomienia w miejscu określonym w § 1, umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy nie jest to możliwe, na drzwiach mieszkania adresata, jego biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe, bądź w widocznym miejscu przy wejściu na posesję adresata (§ 2). W przypadku niepodjęcia przesyłki w terminie, o którym mowa w § 2, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru przesyłki w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od daty pierwszego zawiadomienia (§ 3). Doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1, a pismo pozostawia się w aktach sprawy (§ 4).Przesyłka rejestrowana nr [...] (dołączona do k. 38 akt adm. I inst.), zawierająca decyzję PINB w [...], została w dniu 20 maja 2025 r. pod wyżej wskazanym adresem skarżącego awizowana po raz pierwszy w dniu 21 maja 2025 r., a następnie po raz drugi w dniu 29 maja 2025 r., po czym zwrócono ją do nadawcy w dniu 5 czerwca 2025 r., jako niepodjętą w terminie. Wynika to jednoznacznie z prawidłowych adnotacji i pieczęci naniesionych na przesyłce i dokumencie "POTWIERDZENIE ODBIORU". Był to działanie zgodne z wymogami ustanowionymi w art. 44 § 1-3 k.p.a.W związku z tym 14-dniowy termin do jej odbioru, liczony według dyspozycji art. 44 § 1 i 3 k.p.a., biegł od daty pierwszego zawiadomienia (§ 3), tj. od 21 maja 2025 r. W związku z tym termin do jej odbioru upłynął z dniem 4 czerwca 2025 r. Skoro skarżący nie odebrał w tym terminie przedmiotowej przesyłki, to zgodnie z art. 44 § 4 k.p.a. doręczenie uważa się za dokonane z upływem tego właśnie dnia, tj. 4 czerwca 2025 r. W konsekwencji, termin 14 dni do wniesienia odwołania do decyzji PINB w [...] z dnia 20 maja 2025 r., liczony od dnia 4 czerwca 2025 r., upłynął w dniu 18 czerwca 2025 r. (środa). Nie był to dzień ustawowo wolny od pracy, bowiem najbliższe święto przypadało w czwartek 19 czerwca 2025 r. (Boże Ciało). Odwołanie to zostało sporządzone już po upływie ustawowego terminu do jego wniesienia, bo w dniu 19 czerwca 2025 r., a tym bardziej wniesione (nadane drogą pocztową) z uchybieniem terminu drogą pocztową kolejnego dnia - 20 czerwca 2025 r.Organ odwoławczy nie wziął pod uwagę powyższych okoliczności. Tymczasem zgodnie z art. 134 k.p.a., po wpływie odwołania, jeszcze przed dokonaniem merytorycznej oceny podniesionych zarzutów, organ ten w pierwszej kolejności jest zobowiązany do zbadania dopuszczalności odwołania, zachowania terminu jego wniesienia oraz warunków formalnych jego sporządzenia. Warunkiem skuteczności czynności procesowej – w niniejszej sprawie wniesienia odwołania od decyzji organu I instancji – jest bowiem zachowanie ustawowego terminu do jej dokonania. Ujawnienie na etapie wstępnego postępowania organu odwoławczego niedopuszczalności odwołania oraz uchybienia terminu do wniesienia odwołania prowadzi do stwierdzenia powyższego w drodze postanowienia. Zatem w przypadku stwierdzenia przez organ odwoławczy, że złożone przez stronę odwołanie zostało wniesione z uchybieniem terminu, nie może przystąpić do jego merytorycznego rozpoznania, a ma obowiązek zastosować się do dyspozycji art. 134 k.p.a. (por. wyrok NSA z dnia 22 stycznia 2026 r. sygn. akt II GSK 1326/25, dostępny jw. - i powołane tam orzecznictwo).Uchybienie terminu jest okolicznością obiektywną i w razie jej ustalenia organ odwoławczy nie ma innej możliwości niż wydanie postanowienia stwierdzającego uchybienie terminu do wniesienia odwołania w trybie art. 134 k.p.a. Treść art. 134 k.p.a. będącego bezwzględnie obowiązującą normą prawną wskazuje na obowiązek organu odwoławczego wyraźnego ustosunkowania się do tej czynności (patrz np. wyrok NSA z dnia 24 września 2020 r. sygn. akt I OSK 452/20, dostępny jw.). Organ, orzekając na podstawie art. 134 k.p.a., obowiązany jest ustalić dwie okoliczności: datę doręczenia decyzji stronie oraz datę wniesienia przez nią odwołania (por. np. wyrok NSA z dnia 15 czerwca 2020 r. sygn. akt I OSK 1700/19, dostępny jw.).Organ II instancji nie zadośćuczynił obowiązkowi wynikającemu z treści art. 134 k.p.a., nie poczynił bowiem przed przystąpieniem do merytorycznego rozpatrzenia sprawy i oceny podniesionych zarzutów odwołania odpowiednich ustaleń co do skuteczności czynności procesowej dokonanej przez stronę. Zgodnie zaś z ugruntowanym stanowiskiem orzecznictwa rozpatrzenie odwołania wniesionego z uchybieniem terminu, który nie został przywrócony, stanowi rażące naruszenie prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., gdyż oznacza weryfikację w postępowaniu odwoławczym decyzji ostatecznej, która zgodnie z art. 16 § 1 k.p.a. korzysta z ochrony trwałości (por. np. wyroki NSA z dnia 18 listopada 1999 r. sygn. akt I SA 330/99 i 22 kwietnia 2020 r. sygn. akt II OSK 1357/19 - orzeczenia dostępne jw.). Warto też zauważyć, że stanu prawnego, jakim jest ostateczność (a więc także wykonalność) decyzji, nie tworzy wydane w trybie art. 134 k.p.a. postanowienie organu odwoławczego, lecz walor ostateczności decyzja organu pierwszej instancji uzyskuje z mocy samego prawa z chwilą upływu terminu do wniesienia odwołania i to zarówno wówczas, gdy odwołania w ogóle nie wniesiono, jak i wówczas, gdy odwołanie zostało wniesione po ustawowym terminie, którego to terminu nie przywrócono w trybie art. 58-59 k.p.a. (patrz: np. wyrok NSA z dnia 24 czerwca 2021 r. sygn. akt I OSK 297/21, dostępny jw.).W następnej kolejności należy zauważyć, że nawet gdyby uznać, że wyżej opisane doręczenie decyzji było nieskuteczne – do czego nie ma jednakże dostatecznych podstaw – to strona, która została pozbawiona udziału w postępowaniu w pierwszej instancji, ma możliwość złożenia odwołania, z tym że termin do jego wniesienia dla takiej strony liczy się od dnia doręczenia (ogłoszenia) decyzji stronie, która brała udział w postępowaniu (por. wyroki NSA z dnia 13 października 2005 r. sygn. akt II OSK 164/05 i 22 listopada 2005 r. sygn. akt II OSK 255/05, dostępne jw.). Niemniej jednak termin ten dla innych stron postępowania - M. M. i P. M. upłynął w dniu 12 czerwca 2025 r. (doręczenie decyzji tym stronom postępowania miało miejsce w dniu 29 maja 2025 r.).Niewniesienie odwołania w ustawowym terminie 14 dni skutkowało tym, że z upływem tego terminu decyzja organu I instancji nabrała waloru ostateczności. W konsekwencji, rozpatrzenie przez organ II instancji sprawy na skutek wniesienia spóźnionego odwołania od decyzji wydanej przez organ I instancji należało ocenić jako rażące naruszenie prawa. Merytoryczne rozpoznanie odwołania, które zostało wniesione z uchybieniem ustawowego terminu, prowadzi bowiem do wydania decyzji dotkniętej wadą nieważności.W związku z powyższym należało w niniejszej sprawie stwierdzić na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. nieważność decyzji Inspektora wojewódzkiego z dnia 10 września 2025 r. Organ II instancji nie dopełnił bowiem obowiązku oceny terminowości wniesienia odwołania, lecz być może w ślad za organem I instancji przekazującym odwołanie wraz z aktami sprawy (pismo Inspektora powiatowego z dnia 27 czerwca 2025 r. - k. 10 akt adm. II inst.) – błędnie przyjął, że zostało ono wniesione w terminie. Tym samym po stronie organu II instancji doszło do naruszenia art. 134 i art. 138 § 1 w zw. z art. 16 k.p.a.Sąd zobowiązany był z urzędu dostrzec powyższe istotne i oczywiste uchybienie organu, gdyż nie był związany zarzutami i wnioskami skargi (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Nie mógł też stać temu na przeszkodzie art. 134 § 2 p.p.s.a., bowiem dopuszcza on możliwość wydania orzeczenia nawet na niekorzyść skarżącego, jeżeli sąd stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności.Z uwagi na powyższe, Sąd uznał za konieczne stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji Inspektora wojewódzkiego.Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy w drugiej instancji organ odwoławczy zobowiązany będzie uwzględnić w pierwszej kolejności, że w tej sprawie nie doszło do skutecznego wniesienia odwołania, tj. z zachowaniem ustawowego terminu. O ile ewentualnie nie zajdą warunki do przywrócenia uchybionego terminu, organ II instancji powinien wydać rozstrzygnięcie formalne na podstawie art. 134 k.p.a., gdyż – jeżeli w danej sprawie wniesiono odwołanie z uchybieniem terminu, który to termin nie został przywrócony na podstawie art. 58 § 1 i art. 59 § k.p.a. – w takiej sprawie nie może być wydane merytoryczne rozstrzygnięcie, bowiem naruszałoby to wyrażoną w art. 16 k.p.a. zasadę trwałości decyzji ostatecznej.W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. orzekł, jak w pkt I sentencji.O kosztach postępowania Sąd rozstrzygnął w pkt II wyroku na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. Sąd wziął pod uwagę wniosek strony skarżącej, wynik sprawy i wysokość uiszczonych w tej sprawie kosztów sądowych (500 zł wpisu od skargi), jak również wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika (480 zł) ustalone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2026 r., poz. 118) i wysokość uiszczonej opłaty skarbowej od pełnomocnictwa (17 zł).. Sąd wziął pod uwagę wniosek strony skarżącej, wynik sprawy i wysokość uiszczonych w tej sprawie kosztów sądowych (500 zł wpisu od skargi), jak również wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika (480 zł) ustalone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2026 r., poz. 118) i wysokość uiszczonej opłaty skarbowej od pełnomocnictwa (17 zł).