Postanowienie siedmiu sędziów SN z 24 lutego 2006, sygn. III CZP 95/05
Data orzeczenia
24 lutego 2006
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Cywilna, Wydział III
Przewodniczący
Prezes SN Tadeusz Ereciński
Tagi
Podstawa prawna
POSTANOWIENIE
składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego
Dnia 24 lutego 2006 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
Prezes SN Tadeusz Ereciński (przewodniczący)
SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca)
SSN Jan Górowski
SSN Marian Kocon
SSN Krzysztof Pietrzykowski
SSN Zbigniew Strus
SSN Dariusz Zawistowski
na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej
w dniu 24 lutego 2006 r.,
przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Piotra Wiśniewskiego,
na skutek zagadnienia prawnego przedstawionego
przez Rzecznika Ubezpieczonych
we wniosku z dnia 5 sierpnia 2005 r., RU/222/05/EK,:
„Czy należności zasądzone na podstawie art. 46 § 1, 2, art. 47
§ 3 oraz art. 49 § 1 k.k. w zw. z art. 39 pkt 5, 6, 7 k.k. od posiadacza
pojazdu mechanicznego bądź kierującego pojazdem podlegają
zaspokojeniu przez zakład ubezpieczeń na podstawie umowy
ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych ?”
odmawia podjęcia uchwały.
2
Uzasadnienie
1. Na wstępie pojawia się kwestia, czy de lege lata istnieją odpowiednie
podstawy prawne do podjęcia przez Sąd Najwyższy uchwały w związku
z zagadnieniem prawnym przedstawionym przez Rzecznika Ubezpieczonych.
Nie obowiązuje już bowiem art. 28 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o nadzorze
ubezpieczeniowym i emerytalnym oraz Rzeczniku Ubezpieczonych (Dz. U Nr 124,
poz. 1153, cyt. dalej jako „ustawa z dnia 22 maja 2003 r.”). Został on uchylony
przepisem art. 3 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o zmianie ustawy o działalności
ubezpieczeniowej oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 143. poz.1204) z dniem
17 sierpnia 2005 r. (art. 7 tej ustawy, cyt. dalej jako „ustawa z dnia 8 lipca 2005 r.”).
W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że przepisy
upoważniające określone w ustawie podmioty do wystąpienia do Sądu
Najwyższego z wnioskiem o podjęcie uchwały, przesłanki tego wniosku oraz
sposób postępowania Sądu Najwyższego, wywołanego wnioskiem, mają charakter
przepisów proceduralnych. Stanowisko takie znalazło się przede wszystkim
w uzasadnieniu postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 15 stycznia 2003 r., III
UZP 10/02 (Wokanda 2003, z. 12, s. 29) i w uzasadnieniu postanowienia z dnia
22 września 2004 r. III CZP 25/05 (OSNC 2005, poz. 7/8, poz.148, s. 205). W tym
drugim postanowieniu ponadto uznano, że art. 28 ustawy z dnia 22 maja 2003 r.
stanowi lex specialis w stosunku do art. 60 § 1 i 2 ustawy z dnia 23 listopada 2002
r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 24, poz. 2052 ze zm. cyt. dalej jako „ustawa
o SN”). Jeżeli zatem w ustawie z dnia 8 lipca 2005 r. nie przewidziano przepisów
intertemporalnych, uchylenie art. 28 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. nastąpiło za
skutkiem natychmiastowym (por. art. XV ust.1 przepisów wprowadzających kodeks
postępowania cywilnego). Oznacza to utratę przez Rzecznika Ubezpieczonych
z dniem 17 sierpnia 2005 r. w sposób definitywny legitymacji do występowania
z wnioskiem o rozstrzygnięcia zagadnienia prawnego oraz popierania tego
wniosku, nawet jeżeli wniosek został złożony przez Rzecznika w okresie
obowiązywania art. 28 ustawy z dnia 22 maja 2003 r.
3
W orzecznictwie Sądu Najwyższego rozważano prawne konsekwencje
uchylenia przepisu art. 28 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. w zakresie uprawnienia
Rzecznika Ubezpieczonych do występowania do Sądu Najwyższego o podjęcie
uchwały mającej na celu wyjaśnienie przepisów prawnych budzących wątpliwości
w praktyce zakładów ubezpieczeń. W postanowieniach z dnia 12 stycznia 2006 r.,
III CZP 76/05 (nieopubl.) i z dnia 24 lutego 2006 r., III CZP 91/05 (nieopubl.)
przyjęto, że po uchyleniu art. 28 ustawy z dnia 22 maja 2006 r. Rzecznik
Ubezpieczonych utracił wspomniane uprawnienie.
Można rozważać, czy art. 60 § 2 ustawy o SN nie mógłby stanowić de lege
lata odpowiedniej podstawy prawnej rozpoznania wniosku Rzecznika
Ubezpieczonych. Wniosek taki musiałby jednak wyraźnie powoływać się na art. 60
ust. 2 ustawy o SN oraz wykazywać przesłanki wniosku sformułowane w tym
przepisie, tj. rozbieżności w wykładni prawa ujawniające się w orzecznictwie Sądów
powszechnych, sądów wojskowych lub Sądu Najwyższego. Tymczasem Rzecznik
przedstawił wniosek na podstawie art. 28 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. i w ogóle –
bezpośrednio lub pośrednio - nie odwoływał się do art. 60 ust.2 ustawy o SN.
W obszernym uzasadnieniu wniosku starał się natomiast umotywować to, że
stosowanie środków karnych, wskazanych w pytaniu, „wywołało rozbieżne
stanowiska” w praktyce zakładów ubezpieczeniowych odnośnie do możliwości
zaspakajania przez ubezpieczycieli - w ramach obowiązkowego ubezpieczenia
odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów - majątkowych środków karnych
orzekanych w wyroku karnym.
2. W dotychczasowym orzecznictwie Sądu Najwyższego nie rozstrzygano
wprost zagadnienia prawnego sformułowanego w pytaniu prawnym Rzecznika
Ubezpieczonych. Analizowano natomiast problem dopuszczalności stosowania
środków karnych przewidzianych w art. 46 k.k. (obowiązku naprawienia szkody
i nawiązki na rzecz pokrzywdzonego) wobec sprawcy przestępstwa, którego
wiązała z zakładem ubezpieczeń umowa ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej
za szkodę powstałą z związku z ruchem pojazdów mechanicznych. W uchwale
z dnia 20 czerwca 2000 r. (I KZP 5/2000, OSNK 2000, z. 7/8, poz. 5) stwierdzono,
że korzystanie przez sprawcę przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu
w komunikacji z ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów
4
mechanicznych nie wyłącza orzeczenia naprawienia szkody lub nawiązki w wyroku
karnym (art. 46 § 1 i 2 k.k.). W ten sposób podkreślono prawną autonomiczność
wspomnianych środków karnych wobec umowy ubezpieczenia OC. W pewnym
sensie do zagadnienia przedstawionego przez Rzecznika odnosić się może
rozstrzygnięcie zawarte w wyroku z dnia 13 maja 2005 r. (I CK 706/04, nieopubl.).
Z uzasadnienia tego wyroku wynika to, że powód (sprawca wypadku
komunikacyjnego) wystąpił wobec ubezpieczyciela z żądaniem zwolnienia go
z długu wynikającego z wyroku karnego, orzekającego wobec niego obowiązek
naprawienia szkody na podstawie art. 46 k.k. Sąd Najwyższy uznał, że powodowi
(skazanemu) nie przysługuje tak sformułowane roszczenie, ponieważ powód
zmierzał w istocie do uwolnienia się od obowiązku naprawienia szkody, nałożonego
na niego wyrokiem karnym.
Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił podjęcia uchwały rozstrzygającej
przedstawione zagadnienia prawne (art. 60 § 1 ustawy SN).
db