Wyrok z 31 października 2017, sygn. IV U 1161/17

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 31 października 2017 r.

Sąd Okręgowy w Olsztynie IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący:	SSO Beata Urbańska-Woike
Protokolant:	st. sekr. sądowy Katarzyna Krajewska

po rozpoznaniu w dniu 31 października 2017 r. w Olsztynie

na rozprawie

sprawy W. M.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O.

o prawo do emerytury

na skutek odwołania W. M.

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O.

z dnia 18 sierpnia 2017 r. nr (...)20- (...)

o d d a l a o d w o ł a n i e

/-/SSO B. Urbańska-Woike

Sygn. akt IV U 1161/17

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 18 sierpnia 2017 roku znak (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. odmówił W. M. prawa do emerytury .

Od powyższej decyzji odwołanie złożył ubezpieczony wnosząc o jej zmianę i przyznanie prawa do wnioskowanego świadczenia. Uzasadniając swoje stanowisko skarżący wskazał, że organ rentowy niezasadnie ustalił , że nie posiada on wymaganych 25 lat pracy , albowiem do stażu zaliczeniu podlega okres prowadzenia przez niego działalności gospodarczej w okresie od 1 stycznia 1990 r. do 31 maja 1990r. Za powyższy okres zostały zadeklarowane składki na ubezpieczenia społeczne oraz konsekwentnie zostały opłacone.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. w odpowiedzi na odwołanie wniósł o jego oddalenie podnosząc w uzasadnieniu, że wnioskodawca nie spełnił wszystkich przesłanek wynikających z art. 184 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych .Podkreślił , że nie uwzględnił do ogólnego stażu pracy min. okresu od 01 stycznia 1990 r. do 14 października 1990 r. , albowiem w tym czasie działalność gospodarcza nie była przez skarżącego prowadzona, co wynika wprost z jego pisma z dnia 22 maja 1990 r.

Sąd Okręgowy ustalił, co następuje:

Ubezpieczony , urodzony (...), po zakończeniu w dniu 30 kwietnia 1989r. stosunku pracy w (...). w O. , od dnia 1 czerwca 1989 r. rozpoczął prowadzenie działalności gospodarczej , której przedmiotem były usługi krawieckie .

( dowód : zaświadczenia o wpisie do działalności gospodarczej k. 8,, faktura na zakup batystu indyjskiego k 31)

W marcu 1990 r. wnioskodawca uiścił składki na ubezpieczenia społeczne w kwocie 99.800 zł zaznaczając , iż zostają wpłacone na poczet należności składkowych za miesiące marzec, kwiecień i maj 1990 r. Pismem z dnia 1 marca 1990r. organ rentowy poinformował wnioskodawcę o wprowadzonej od dnia 1 stycznia 1990 r. zmianie przepisów w zakresie ustalania wysokości o podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne osób prowadzących działalność gospodarczą . Następnie pismem z dnia 15 maja 1990 r. wyjaśnił , iż wpłata dokonana tytułem składek za miesiące marzec ,kwiecień i maj jest w niewłaściwej wysokości . Została zaliczona na poczet należności składkowych za m-c kwiecień 1990 r. , nadal na koncie płatnika pozostaje zaległość z tytułu nieuregulowanych różnic składek za 1989r. oraz za marzec 1990 r. Składkę bieżącą za m-c maj 1990 r. wpłacić należy do 10 czerwca 1990 r.

Wnioskodawca nie uregulował zaległości składkowych i zaprzestał ich dalszego opłacania. Począwszy od stycznia 1990 r. zawiesił prowadzenie działalności gospodarczej z uwagi na wyjazdy do Niemiec, gdzie świadczył pracę w zawodzie mechanika samochodowego. O zaprzestaniu działalności gospodarczej z dniem 1 stycznia 1990 r. skarżący poinformował Zakład pismem z dnia 22 maja 1990 r.

W związku z treścią ww. pisma organ rentowy dokonał w dniu 28 czerwca 1990 r. odpisu składek w związku z likwidacją zakładu przez skarżącego . Następnie w dniu 5 lipca 1990 r. składki zostały wyksięgowane. Na stronie 3 karty kontowej odnotowano , iż w dniu 31 lipca 1990 r. płatnik nie podjął wypłaty składek w kwocie 155.225 zł ( stara waluta) , albowiem przebywał za granicą . W dniu 7 listopada 1990 r. dokonano ponownego zwrotu. W dniu 16 listopada 1990 r. zaksięgowano zwrot na koncie wnioskodawcy na kwotę 155.225 zł, symbol 95. Odnotowano konto płatnika z saldem 0.

( dowód ; dokumenty k 20 ,książeczka wpłat k.31, częściowe wyjaśnienia skarżącego – nagranie z rozprawy z dnia 31 października 2017r. )

Od dnia 15 października 1990 r. do dnia 16 marca 1993r. wnioskodawca świadczył pracę w ramach umowy o pracę z Przedsiębiorstwem (...)

(...) spółka z o.o. w O. na stanowisku kierownika hurtowni , a następnie specjalisty. Od dnia 15 maja 1991r. wznowił prowadzenie działalności gospodarczej w formie punktu handlowo –gastronomicznego .

( dowód: zaświadczenia o zmianie wpisu do działalności gospodarczej akta emerytalne k. 51 , świadectwo pracy k. 10 akt emerytalnych)

W dniu 29 maja 2017r. wnioskodawca złożył wniosek o ustalenie wartości kapitału początkowego oraz o emeryturę .

Zaskarżoną decyzją z dnia 28 lipca 2017r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. odmówił prawa do emerytury z tytułu osiągniecia niższego wieku emerytalnego na podstawie art. 184 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z FUS . Organ rentowy zaznaczył , iż skarżący spełnił część warunków wymaganych do otrzymania prawa do świadczenia emerytalnego , tj. osiągnął wymagany wiek 60 lat, udowodnił 15 lat pracy w szczególnych warunkach na dzień 01 01.1999 r. , wniósł o przekazanie zgormadzonych środków na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym na dochodu budżetu państwa . Jednakże nie udowodnił na dzień 01.01.1999 r. 25 lat okresów składkowych i nieskładkowych

( udowodnił 24 lata 10 miesięcy i 20 dni ).

Do okresów zatrudnienia Zakład nie uwzględnił okresów :

- od 1 stycznia 1990 r. do 14 października 1990 r. – brak działalności gospodarczej ,

- od 1 listopada 1993r. do 1 sierpnia 1996r. – zawieszenie działalności gospodarczej ,

- 1 listopada 1997r. – 31 lipca 1998 r. w (...) Sp. z .o.o. , albowiem w ewidencji ZUS taki płatnik nie figuruje oraz brak jego danych tj. NIP , NKP. W treści decyzji zaznaczono także ,iż skarżący nie spełnia przesłanek z art. 24 cyt. ustawy, albowiem nie ukończył powszechnego wieku emerytalnego wynoszącego dla mężczyzn co najmniej 67 lat.

( dowód : dokumenty w aktach emerytalnych )

Sąd dał wiarę dokumentom zgromadzonym w niniejszej sprawie ,albowiem ich prawdziwość nie budzi wątpliwości, nie była także kwestionowana przez strony.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie.

Na podstawie art. 24 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania decyzji ( t. j. Dz. U. z 2009 r., Nr 153, poz. 1227 ze zm) urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 r. przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku emerytalnego określonego w art. 42 1b. ( 67 lat w przypadku wnioskodawcy ) i tej przesłanki skarżący bezspornie nie spełnia.

Prawo do emerytury z tytułu osiągnięcia niższego wieku emerytalnego przysługuje w razie spełnienia warunków z art. 184 cyt. ustawy .

Zgodnie z przepisem art. 184 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ( t. j. Dz. U. z 2009 r., Nr 153, poz. 1227 ze zm), ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 r. przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku przewidzianego w art. 32, 33, 39 i 40, jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy osiągnęli:

1) okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymaganym w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym niż 60 lat - dla kobiet oraz 65 lat dla mężczyzn,

2) okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art. 27 tej ustawy.

Wymienione świadczenie przysługuje pod warunkiem nie przystąpienia do otwartego funduszu emerytalnego albo złożenia wniosku o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym na dochody budżetu państwa .

W myśl § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U., nr 8, poz. 43 ze zm.) pracownik, który wykonywał prace w szczególnych warunkach, wymienione w wykazie A, nabywa prawo do emerytury, jeżeli spełnia łącznie następujące warunki:

1.  osiągnął wiek emerytalny wynoszący 55 lat dla kobiet i 60 lat dla mężczyzn,

2.  ma wymagany okres zatrudnienia, w tym co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach,

W przedmiotowej sprawie poza sporem pozostawało to, że wnioskodawca osiągnął wiek emerytalny 60 lat, udowodnił 15 lat pracy w warunkach szczególnych oraz wniósł o przekazanie zgormadzonych środków na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym na dochodu budżetu państwa .

Spór sprowadzał się zatem do ustalenia , czy wnioskodawca spełnił pozostałą przesłankę warunkującą prawo do emerytury , tj. czy legitymuje się wymaganym 25 letnim okresem składkowym i nieskładkowym , albowiem organ rentowy za udowodniony uznał okres jedynie 24 lat 10 miesięcy i 20 dni.

Skarżący kwestionował wyłącznie nie zaliczenie od ogólnego stażu pracy okresu działalności gospodarczej od 1 stycznia 1990 r. do 31 maja 1990 r. W jego ocenie pismo wniesione 22 maja 1990 r. , w którym informował , iż zaprzestał prowadzenia działalności od stycznia 1990 r. zostało przez Zakład błędnie zinterpretowane. Wnioskodawca złożył je z intencją nie opłacania składek na przyszłość, po miesiącu maju 1990 r. , bo właśnie od tego miesiąca nastąpiło zawieszenie działalności ( brak popytu). Ponadto organ rentowy nie udowodnił ,iż składki na ubezpieczenia społeczne za ww. okres zostały mu faktycznie zwrócone. Tej okoliczności skarżący stanowczo zaprzeczył. Jego zdaniem ,skoro składki zostały uiszczone , a zwrot ich nie nastąpił – nie ma przeszkód , by sporny okres uznać za okres ubezpieczenia.

Rozważania w niniejszej sprawie rozpocząć wypada od treści art. 6 ust. 2 pkt 14 lit. a ustawy emerytalnej, zgodnie z którym za okres składkowy uważa się przypadający przed 15 listopada 1991 r. okres pozarolniczej działalności gospodarczej, za który opłacono składkę na ubezpieczenie społeczne lub w którym występowało zwolnienie od opłacania składki. W spornym okresie obowiązywała ustawa o ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących działalność gospodarczą oraz ich rodzin z dnia 18 grudnia 1976 r. (Dz.U. Nr 40, poz. 235) z późniejszymi zmianami. W myśl art. 1 punkt 1) cyt. ustawy obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu określonemu ustawą, zwanemu dalej „ubezpieczeniem”, podlegają osoby fizyczne mające obywatelstwo polskie, prowadzące na własny rachunek działalność gospodarczą na podstawie: wpisu do ewidencji działalności gospodarczej lub koncesji, określonych w przepisach o działalności gospodarczej. Z kolei zgodnie z art. 23 ust. 1. osoby prowadzące działalność obowiązane są opłacać składki na ubezpieczenie za każdy miesiąc ubezpieczenia.

Przepis art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych stanowi, że obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowemu podlegają, osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność. Za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność uważa się osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą na podstawie przepisów o działalności gospodarczej lub innych przepisów szczególnych (art. 8 ust. 6 pkt 1ww. ustawy). Przepis art. 13 pkt 4 tej ustawy wskazuje zaś, że osoby prowadzące pozarolniczą działalność podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności, z wyłączeniem okresu, na który wykonywanie działalności zostało zawieszone na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej.

Porównanie treści przepisów obu ustaw wskazuje, iż w obu aktach prawnych ustawodawca uzależnił podlegnie do ubezpieczeń społecznych od rzeczywistego prowadzenia działalności gospodarczej. W konsekwencji określenie granic czasowych przymusu ubezpieczenia, jest obecnie jak i pod rządami poprzedniej ustawy pojmowane identycznie , co oznacza, że istnienie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej nie przesądza o faktycznym prowadzeniu tej działalności, ale prowadzi jedynie do domniemania prawnego, według którego osoba wpisana do ewidencji jest traktowana jako prowadząca działalność gospodarczą (tak: wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 29.01.2013r., III AUa 685/12, LEX nr 1282580 i postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18. 102011r., III UK 43/11, LEX nr 1365701). Decydujące znaczenie bowiem dla powstania obowiązku ubezpieczeń społecznych ma rzeczywiste prowadzenie działalności gospodarczej.

Powyższe uwagi są istotne o tyle, iż podważają stanowisko skarżącego , iż sam fakt opłacenia składek przesadza o uznaniu spornego okresu za okres ubezpieczenia. W razie ustalenia braku spełnienia przesłanki objęcia obowiązkowymi ubezpieczeniami społecznymi składki traktowane są jako nienależnie opłacone.

W nawiązaniu do powyższych rozważań wskazać należy , iż skarżący osobiście obalił domniemanie prowadzenia działalności w okresie od stycznia 1990 r. do maja 1990 r. informując organ rentowy pismem z dnia 22 maja 1990 r. o zaprzestaniu prowadzenia tej działalności od dnia 1 stycznia 1990 r. z powodu wyjazdu za granicę. Podważanie własnych słów i próba nadania im zupełnie innego sensu jawi się jako postępowanie obliczone wyłącznie na uzyskanie korzystnego rozstrzygnięcia, bez pokrycia w rzeczywistości . Dodać należy, iż zarówno w piśmiennictwie jak i doktrynie za utrwalony uznać należy pogląd, iż w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych nie podlega żadnym ograniczeniom zasada kontradyktoryjności procesu. W sprawie o prawo do emerytury to wnioskodawca musi wykazać okres ubezpieczenia. A zatem skarżący utrzymując, iż nie zaprzestał prowadzenia działalności , wbrew własnemu wcześniejszemu oświadczeniu, winien tę okoliczność udowodnić za pomocą wszelkich dostępnych środków dowodowych. Tymczasem wnioskodawca, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, nie zaproponował przekonujących dowodów na poparcie własnej tezy. Dołączona faktura zakupu materiału z grudnia 1989r. , w ocenie Sądu , takiego dowodu nie stanowi. Nie można przecież wykluczyć ,iż propozycja pracy za granicą okazała się na tyle atrakcyjna, iż nabyty materiał nie zdążył zostać zużytkowany w ramach działalności .

Z drugiej strony, Sąd nie znalazł podstaw do zakwestionowania szczegółowych informacji zawartych w karcie kontowej skarżącego. Wynika z nich , iż finalnie zwrot składek okazał się skuteczny , albowiem pieniądze nie zostały na koncie w ZUS . Konto płatnika zostało oznaczone saldem 0. W ocenie Sądu , niezależnie zatem czy równowartość zwracanych składek została przekazana do rąk skarżącego, czy też nie, nie pozostały one na koncie skarżącego. Tym samym za sporny okres składki nie są opłacone. Co z kolei wyklucza także uznanie powyższego okresu za okres ubezpieczenia w świetle powołanego przepisu art. 6 ust. 2 pkt 14 lit. a ustawy emerytalnej Taki reżim (w relacji choćby do ubezpieczenia pracowniczego) ma swe uzasadnienie w tym, że prowadzący działalność gospodarczą byli jednocześnie płatnikami składki, stąd od nich tylko zależało czy składka została uiszczona. Również w postępowaniu o świadczenie emerytalne obowiązuje zasada, że to zainteresowany ma wykazać okres ubezpieczenia (art. 232 KPC), a w tym przypadku opłacania składek na ubezpieczenie społeczne lub zwolnienie od ich opłacania. ( por.
wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 sierpnia 2009 r. II UK 395/08 , wyrok
Sądu Najwyższego z dnia 3 kwietnia 2003 r. II UK 221/02 ).

Sąd nie dał wiary relacjom skarżącego w zakresie, w jakim nie znajdują potwierdzenia w zgormadzonych w spawie dokumentach, uznając je za nieprzekonujące .

Reasumując, skarżący nie wykazał niezbędnego 25 letniego ogólnego stażu pracy .

Powyższe oznacza , że odwołujący nie spełnia przesłanki o jakiej stanowi przepis art. 184 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j. Dz. U. z 2009 r., Nr 153, poz. 1227 ze zm.), uprawniający do przyznania wcześniejszej emerytury.

W tym stanie rzeczy, Sąd w oparciu o art. 477 ¹⁴ § 1 k.p.c., orzekł jak w wyroku.

SSO B. Urbańska – Woike