Wyrok z 8 lutego 2018, sygn. V Ka 501/17

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 08 lutego 2018 r.

Sąd Okręgowy w Gliwicach Ośrodek Zamiejscowy w Rybniku

Wydział V Karny Sekcja Odwoławcza

w składzie:

Przewodniczący: SSO Lucyna Pradelska-Staniczek

Protokolant: Ewelina Grobelny

w obecności Anny Koby Prokuratora Prokuratury Rejonowej w Wodzisławiu Śląskim

po rozpoznaniu w dniu 25 stycznia 2018 r.

sprawy: H. N.

syna M. i R.

ur. (...) w K. /Tunezja/

oskarżonego o przestępstwo z art. 209 § 1 kk

na skutek apelacji wniesionej przez obrońcę oskarżonego

od wyroku Sądu Rejonowego w Wodzisławiu Śląskim

z dnia 25 maja 2017r. sygn. akt II K 121/17

I.  utrzymuje w mocy zaskarżony wyrok,

II.  zwalnia oskarżonego od ponoszenia kosztów sądowych za postępowanie odwoławcze, obciążając nimi Skarb Państwa.

SSO Lucyna Pradelska-Staniczek

Sygn. akt V.2 Ka 501/17

UZASADNIENIE

Sąd Rejonowy w Wodzisławiu Śląskim wyrokiem z dnia 25 maja 2017r., sygn. akt II K 121/17 uznał oskarżonego H. N. za winnego tego, że w okresie od września 2015 roku do listopada 2015 roku w W. uporczywie uchylał się od ciążącego na nim z mocy wyroku Sądu Okręgowego w Gliwicach Wydział II Cywilny Ośrodek (...) w R. z dnia 17 listopada 2014 r. sygn. akt II RC 1029/14 obowiązku opieki nad córką E. N. przez niełożenie na jej utrzymanie narażając ją tym samym na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, to jest za winnego popełnienia czynu wyczerpującego znamiona przestępstwa z art. 209 kk i za to na mocy art. 209 § 1 k.k. wymierzył mu karę grzywny w wymiarze 130 stawek dziennych przyjmując wysokość jednej stawki dziennej na kwotę 20 złotych.

Jednocześnie Sąd na mocy art. 624 § 1 k.p.k. w zw. z art. 617 k.p.k. i art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 23 czerwca 1973 r. o opłatach w sprawach karnych zwolnił oskarżonego w całości od zapłaty na rzecz Skarbu Państwa kosztów sądowych.

Apelację od powyższego wyroku wniósł obrońca oskarżonego, zaskarżając go w części- w zakresie punktu 1, na korzyść oskarżonego. Powyższemu wyrokowi obrońca oskarżonego zarzucił:

1.  obrazę art. 442 § 3 k.p.k., mającą wpływ na wynik sprawy - poprzez niezastosowanie się do wiążących wytycznych sądu odwoławczego, co do dalszego postępowania, tj. niepowtórzenie postępowania dowodowego w wymaganym zakresie, w tym nieprzeprowadzenie uzupełniającego przesłuchania oskarżonego oraz świadka W. W., poprzestając jedynie na odczytaniu protokołów wcześniej złożonych wyjaśnień (oskarżony) i zeznań (W. W.);

2.  obrazę art. 410 k.p.k., mającą wpływ na wynik sprawy - poprzez poczynienie ustaleń na podstawie dowodów, które nie zostały ujawnione na rozprawie głównej;

3.  obrazę art. 374 § 1 k.p.k. w zw. z art. 6 k.p.k., mającą wpływ na wynik sprawy - poprzez uniemożliwienie oskarżonemu wzięcia udziału w rozprawie na skutek nieskutecznego doręczenia zawiadomienia o jej terminie, a w konsekwencji znaczne ograniczenie jego prawa do obrony;

4.  obrazę art. 132 § 1 i 2 k.p.k., mającą wpływ na wynik sprawy - poprzez niewłaściwe zawiadomienie świadka W. W. o terminie rozprawy, co uniemożliwiło jej osobiste stawiennictwo i złożenie zeznań;

5.  obrazę art. 138 k.p.k., mającą wpływ na wynik sprawy - poprzez uniemożliwienie obrońcy oskarżonego wskazanie właściwego adresu do doręczeń dla pism kierowanych dla oskarżonego, a co za tym idzie nieuzasadnione zastosowanie wskazanego przepisu i uznanie zawiadomienia o terminie rozprawy za prawidłowo doręczone;

6.  obrazę art. 391 § 1 k.p.k., mającą wpływ na wynik sprawy - poprzez odczytanie protokołu złożonych poprzednio przez świadka W. W. zeznań, w sytuacji gdy możliwe było prawidłowe zawiadomienie świadka o terminie rozprawy, sam świadek był zainteresowany wzięciem udziału w rozprawie, a przede wszystkim konieczne było przeprowadzenie uzupełniającego przesłuchania i samo odczytanie protokołu należy uznać za niewystarczające;

7.  obrazę art. 389 § 1 k.p.k., mającą wpływ na wynik sprawy - poprzez odczytanie protokołu złożonych poprzednio przez oskarżonego wyjaśnień, w sytuacji gdy konieczne było przeprowadzenie przesłuchania uzupełniającego i samo odczytanie protokołu należy uznać za niewystarczające;

8.  obrazę art. 167 k.p.k., mającą wpływ na wynik sprawy-poprzez nieprzeprowadzenie uzupełniającego przesłuchania oskarżonego oraz świadka W. W.;

- które to naruszenia skutkowały błędem w ustaleniach faktycznych przyjętym za podstawę orzeczenia i mającym wpływ na treść wyroku, poprzez uznanie, iż oskarżony dopuścił zarzucanego mu czynu zabronionego, podczas gdy okoliczności sprawy oraz prawidłowa i całościowa wykładnia materiału dowodowego (w szczególności wyjaśnienia oskarżonego oraz zeznania W. W.) prowadzą do wniosku, iż oskarżony nie popełnił zarzucanego mu czynu zabronionego.

Wskazując na powyższe zarzuty obrońca oskarżonego wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie na rzecz oskarżonego kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Sąd Okręgowy zważył co następuje:

apelacja obrońcy oskarżonego nie zasługiwała na uwzględnienie. Podnoszone w apelacji zarzuty nie znajdują żadnego merytorycznego uzasadnienia. Nie dają one podstaw do uchylenia zaskarżonego wyroku, ani nie podważają zasadności oraz prawidłowości merytorycznego rozstrzygnięcia o winie oskarżonego będącego przedmiotem tegoż orzeczenia.

Przeprowadzona przez Sąd odwoławczy kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku nie dała żadnych podstaw do uznania, że w niniejszej sprawie Sąd I instancji dopuścił się naruszenia wskazanych przez skarżącego przepisów postępowania, a w konsekwencji błędnych ustaleń faktycznych.

W pierwszej kolejności wskazać należy, iż Sąd I instancji wzywając oskarżonego na termin rozprawy na adres (...)-(...) P., ul. (...) w żaden sposób nie uchybił żadnemu z przepisów postępowania. Taki adres dla doręczeń w kraju wskazał przecież oskarżony w toku przesłuchania dnia 15 listopada 2015 roku (k-28-29, tom I, zbiór A). Pod tym też adresem oskarżony korespondencję w toku procesu odbierał, względnie powracała ona do sądu informacją o niepodjęciu z urzędu pocztowego.

Wezwanie na rozprawę na dzień 25 maja 2017 roku także powróciło z informacją o podwójnym awizowaniu (k-188). Z naprowadzonych względów za zupełnie niezasadne uznać należy stanowisko obrońcy oskarżonego, który w toku rozprawy dnia 25 maja 2017 roku podniósł, iż oskarżony nie został prawidłowo zawiadomiony o terminie, gdyż na stałe przebywa on w Austrii. Dopiero także w toku tej rozprawy obrońca podał, iż adresem dla doręczeń dla oskarżonego w Polsce będzie adres kancelarii obrońcy na czas trwania pełnomocnictwa. Sąd Rejonowy zasadnie uznał, iż brak było podstaw do odroczenia rozprawy, wobec czego po przeprowadzeniu postępowania dowodowego zamknął przewód sądowy a następnie sporządził i ogłosił wyrok. Zarzut nieprawidłowego doręczenia zawiadomienia o terminie rozprawy byłby skuteczny, gdyby sąd odraczając, bądź przerywając rozprawę w dalszym ciągu kierował korespondencję na dotychczasowy adres, pomijając ten zgłoszony przez obrońcę.

W tym miejscu nadmienić należy, iż na termin rozprawy apelacyjnej wyznaczonej na dzień 21 grudnia 2017 roku oskarżony nie stawił się, wówczas obrońca podtrzymał stanowisko, by korespondencję dla oskarżonego kierować na adres kancelarii obrońcy. Z tych względów termin rozprawy apelacyjnej został odroczony na kolejny termin, tj. na dzień 25 stycznia 2018 roku. Pomimo skierowania korespondencji dla oskarżonego na adres kancelarii obrońcy (k-240) H. N. na kolejny wyznaczony termin rozprawy apelacyjnej także się nie stawił. Wskazać zatem należy, iż umożliwiono oskarżonemu stawiennictwo na rozprawę apelacyjną, tak by mógł złożyć ewentualne dodatkowe wyjaśnienia, czy przedłożyć ewentualne dalsze wnioski dowodowe. Nie było żadnych przeszkód, by przed Sądem odwoławczym zaprezentować swą linię obrony i zawnioskować o przeprowadzenie dowodów na jej poparcie. Oskarżony z tego uprawnienia nie skorzystał, podobnie zresztą jak miało to miejsce przez Sądem Rejonowym.

Sąd odwoławczy w uzasadnieniu wyroku zapadłego dnia 27 lutego 2017 roku ( sygn. V 2. Ka 540/16) nakazał powtórzenie postępowania dowodowego, przy czym wskazał, iż w toku kolejnego rozpoznania sprawy Sąd I instancji winien pamiętać o potrzebie odpowiedniego wprowadzenia do materiału dowodowego wyjaśnień oskarżonego i zeznań świadków. Takiej treści wytyczne były spowodowane naruszeniem przez Sąd Rejonowy, który po raz pierwszy sprawę rozpoznawał, dyspozycji art. 410 k.p.k. Sąd ten bowiem czyniąc ustalenia faktyczne oparł się na wyjaśnieniach oskarżonego oraz zeznaniach świadka K. K., które nie zostały w sposób prawidłowy wprowadzone do materiału dowodowego w postępowaniu sądowym. Takiego uchybienia Sąd Rejonowy rozpoznający ponownie sprawę się nie dopuścił. Ustalenia faktyczne zostały bowiem poczynione w oparciu o odczytane w odpowiednim trybie wyjaśnienia oskarżonego. Nadto po bezpośrednim przesłuchaniu świadka K. K. Sąd I instancji w sposób prawidłowy wprowadził do materiału dowodowego zeznania tego świadka złożone w toku postępowania przygotowawczego, w tym także w zakresie, w jakim zawierały wniosek o ściganie.

Zarzut obrońcy oskarżonego, iż doszło do naruszenia art. 442 § 3 k.p.k. jest zupełnie niezasadny. Co prawda w uzasadnieniu wyroku Sądu Okręgowego z dnia 27 lutego 2017 roku ( sygn. V 2. Ka 540/16) znalazło się sformułowanie „ przesłuchując oskarżonego i świadków należy w szczególności dążyć do ustalenia….”, jednakże błędny jest wniosek obrońcy jakoby w toku niniejszego rozpoznania sprawy Sąd Rejonowy nie zastosował się do wytycznych sądu odwoławczego. Powtórzyć należy, iż oskarżony nie stawił się na termin rozprawy pomimo prawidłowego wezwania. Przepisy kodeksu postępowania karnego przewidują w takiej sytuacji możliwość prowadzenia procesu bez udziału oskarżonego, w sytuacji gdy w sposób należyty nie usprawiedliwi swojej nieobecności, zaś wyjaśnienia oskarżonego podlegają w takiej sytuacji odczytaniu. Sąd Rejonowy procedując w opisany sposób nie uchybił żadnemu z przepisów procedury. Sąd I instancji był uprawniony także do tego, by – wobec niestawiennictwa W. W. - odczytać jej zeznania w trybie art. 391 § 1 k.p.k., o czym będzie jeszcze mowa poniżej.

Zupełnie niezrozumiały jest zarzut obrazy art. 132 § 1 i § 2 k.p.k. poprzez niewłaściwe zawiadomienie świadka W. W. o terminie rozprawy. Wezwanie dla świadka zostało przecież skierowane na adres dla doręczeń wskazany przez obrońcę we wniosku dowodowym jak na k-43. Wezwanie to zostało odebrane przez uprawnioną osobę.

Sąd odwoławczy nie podziela także zapatrywania wyrażonego przez obrońcę, że zaskarżony wyrok obarczony został naruszeniem przepisu art. 391 §1 k.p.k., tylko dlatego, że sąd zaniechał bezpośredniego przesłuchania W. W. i ograniczył się do odczytania jej zeznań.

Nie ulega wątpliwości, iż świadek na stałe przebywa za granicą. W tym zakresie Sąd odwoławczy w niniejszym składzie w pełni podziela pogląd wyrażony przez Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 22 maja 2014 roku (sygn. III KK 117/14) a także w wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 12 grudnia 2014 roku (sygn. akt II Aka 418/14) wskazujący na to, że sam fakt długotrwałego (lub stałego) przebywania świadka za granicą upoważnia sąd do skorzystania z dyspozycji art. 391 § 1 k.p.k. i odczytania zeznań, bez względu na ich wagę dla postępowania. Powyższe stanowisko zatem w pełni upoważniało Sąd Rejonowy do odczytania zeznań w/w świadka.

Wbrew twierdzeniom zawartym w apelacji z akt sprawy nie wynika, by obrońca informował sąd o innym – jak twierdzi skarżący - właściwym adresie zamieszkania W. W. a także o możliwości poinformowania świadka o kolejnym terminie rozprawy.

Sąd I instancji odczytane wyjaśnienia oskarżonego i zeznania wskazanych świadków uwzględnił w kompleksowej ocenie materiału dowodowego. Trudno zatem utrzymywać, że zaskarżony wyrok został dotknięty naruszeniem art. 410 k.p.k., w stopniu mogącym mieć wpływ na jego treść. Zresztą skarżący podnosząc ten zarzut zupełnie nie sprecyzował na czym owo naruszenie miało polegać.

Jedynie na marginesie wskazać należy, iż dokumentacja przedłożona przez oskarżycielkę posiłkową w toku rozprawy dnia 25 maja 2017 roku (k-176-185) przedkładana była także w toku rozprawy prowadzonej przed Sądem Rejonowym w Wodzisławiu Śląskim dnia 16 maja 2017 roku (sprawa o sygn. III RC 141/16). Jako, że oskarżony na rozprawie dnia 16 maja 2017 roku był obecny, miał możliwość zapoznania się z przedkładaną dokumentacją. Zatem Sąd Rejonowy procedował w sposób prawidłowy nie uwzględniając wniosku obrońcy oskarżonego o odroczenie terminu rozprawy celem umożliwienia oskarżonemu zapoznania się z przedłożoną dokumentacją.

Reasumując Sąd Rejonowy nie dopuścił się wskazanych przez obrońcę uchybień. Sąd meriti w sposób prawidłowy ocenił zebrany w sprawie materiał dowodowy, dokonał rzeczowej analizy dostrzeżonych w nim sprzeczności, a jej wyniki w sposób wyczerpujący zaprezentował w uzasadnieniu wyroku, czyniąc przedmiotem rozważań wszystkie okoliczności ujawnione w toku rozprawy głównej zarówno przemawiające na korzyść, jak i na niekorzyść oskarżonego. Przedstawiona ocena dowodów, w tym wyjaśnień oskarżonego oraz zeznań świadka W. W., jest zgodna ze wskazaniami wiedzy i doświadczenia życiowego, uwzględnia zasady prawidłowego rozumowania pozostaje więc pod ochroną art. 7 k.p.k. Sąd I instancji nie popełnił błędów przy ocenie dowodów, a zatem także ustalenia faktyczne nie są dotknięte błędem.

Odnosząc się z kolei do wymierzonej kary – zważywszy na kwestionowanie w apelacji winy oskarżonego i brzmienia art. 447 § 1 k.p.k. – należy przyjąć, że kara została wymierzona po rozważeniu przez Sąd I instancji szeregu okoliczności mających wpływ na jej rodzaj. Wymierzonej kary samoistnej grzywny w wymiarze 130 stawek dziennych po 20 złotych każda nie można uznać za rażąco surową. Dlatego i w tej części brak jest podstaw do zmiany zaskarżonego wyroku, bowiem wymierzona kara w pełni odpowiada dyrektywom z art. 53 k.p.k., jest współmierna, odpowiednia do stopnia winy i społecznej szkodliwości, uwzględnia te wszystkie elementy, jakie są istotne dla jej wymiaru.

Mając na względzie wszystkie przedstawione okoliczności Sąd Okręgowy orzekł jak w wyroku, zwalniając oskarżonego od ponoszenia kosztów za postępowanie odwoławcze, obciążając nimi Skarb Państwa.

SSO Lucyna Pradelska-Staniczek