Postanowienie SN z 24 czerwca 2008, sygn. I UZ 4/08
Data orzeczenia
24 czerwca 2008
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych, Wydział I
Przewodniczący
SSN Romualda Spyt
Tagi
Podstawa prawna
I UZ 4/08
W sprawie o jednorazowe odszkodowanie z tytułu wypadku przy pracy
dopuszczalność wniesienia do Sądu Najwyższego zażalenia na postanowienie
sądu drugiej instancji zależy od wartości przedmiotu zaskarżenia (art. 3941
§ 2
w związku z art. 3982
§ 1 k.p.c.).
Przewodniczący SSN Romualda Spyt, Sędziowie SN: Katarzyna Gonera
(sprawozdawca), Roman Kuczyński.
Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 czerwca
2008 r. sprawy z odwołania Mieczysława W. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń
Społecznych-Oddziałowi w K. z udziałem zainteresowanego „V.” SA w K. o jednora-
zowe odszkodowanie, na skutek zażalenia ubezpieczonego na postanowienie Sądu
Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kielcach z dnia 10 sierpnia
2007 r. [...]
o d r z u c a zażalenie.
U z a s a d n i e n i e
Sąd Rejonowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kielcach, wyrokiem z
28 października 2005 r. [...] oddalił odwołanie Mieczysława W. od decyzji Zakładu
Ubezpieczeń Społecznych-Oddziału w K. z 1 lutego 2005 r. odmawiającej przyznania
wnioskodawcy prawa do jednorazowego odszkodowania z tytułu wypadku przy pracy
z 26 stycznia 1950 r. Apelację od powyższego wyroku wniósł wnioskodawca. Sąd
Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kielcach wyrokiem z 29 marca
2006 r. [...] oddalił apelację ubezpieczonego. Wnioskodawca został pouczony, że od
wyroku oddalającego apelację nie przysługuje skarga kasacyjna. Wnioskodawca
wniósł skargę o wznowienie postępowania, zakończonego powyższym wyrokiem
Sądu Okręgowego. Sąd Okręgowy postanowieniem z 26 kwietnia 2007 r. [...] odrzucił
skargę o wznowienie postępowania, w oparciu o art. 410 § 1 k.p.c., jako nieopartą na
2
ustawowej podstawie wznowienia. Na powyższe postanowienie o odrzuceniu skargi
o wznowienie postępowania wnioskodawca wniósł zażalenie. Sąd Okręgowy posta-
nowieniem z 29 maja 2007 r. odrzucił zażalenie wnioskodawcy, stwierdzając, że od
postanowienia o odrzuceniu skargi nie przysługiwało zażalenie. Zgodnie z art. 394 §
1 k.p.c., zażalenie przysługuje do sądu drugiej instancji na postanowienie sądu
pierwszej instancji. Wnioskodawca wniósł zażalenie na postanowienie Sądu Okrę-
gowego jako postanowienie sądu drugiej instancji. Tymczasem, w świetle art. 394
k.p.c., środek odwoławczy w postaci zażalenia nie przysługuje od orzeczeń sądu
drugiej instancji. Zdaniem Sądu Okręgowego, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem,
od wszelkich orzeczeń sądu drugiej instancji nie służą żadne środki odwoławcze,
niezależnie od tego, czy chodzi o orzeczenie, które „załatwia” środek odwoławczy od
orzeczenia sądu niższego, czy też o orzeczenie sądu drugiej instancji dotyczące
kwestii, która nie była przedmiotem rozpoznania przez sąd niższej instancji (tak wy-
nika z postanowienia Sądu Najwyższego z 16 listopada 1971 r., I PZ 60/71, LEX nr
7017). Na powyższe postanowienie wnioskodawca wniósł zażalenie. Sąd Okręgowy
postanowieniem z 4 lipca 2007 r. odrzucił zażalenie wnioskodawcy na postanowienie
Sądu Okręgowego z 29 maja 2007 r. Ponownie Sąd Okręgowy stwierdził, że zgodnie
z art. 394 § 1 k.p.c., zażalenie przysługuje do sądu drugiej instancji na postanowienie
sądu pierwszej instancji. Wnioskodawca wniósł zażalenie na postanowienie Sądu
Okręgowego z 29 maja 2007 r. jako postanowienie sądu drugiej instancji, którym od-
rzucono zażalenie także na postanowienie sądu drugiej instancji. Tymczasem w
świetle art. 394 k.p.c. środek odwoławczy w postaci zażalenia nie przysługuje od
orzeczeń sądów drugiej instancji. Zdaniem Sądu Okręgowego, zgodnie z utrwalonym
orzecznictwem, od wszelkich orzeczeń sądu drugiej instancji nie służą żadne środki
odwoławcze, niezależnie od tego, czy chodzi o orzeczenie, które „załatwia” środek
odwoławczy od orzeczenia sądu niższego, czy też o orzeczenie sądu drugiej
instancji dotyczące kwestii, która nie była przedmiotem rozpoznania przez sąd
niższej instancji (tak wynika z postanowienia Sądu Najwyższego z 16 listopada 1971
r., I PZ 60/71, LEX nr 7017). Także to postanowienie zaskarżył zażaleniem
wnioskodawca. Postanowieniem z 10 sierpnia 2007 r. Sąd Okręgowy odrzucił
zażalenie. Ponownie Sąd Okręgowy powołał się na treść art. 394 § 1 k.p.c. i
stwierdził, że w świetle tego przepisu na postanowienie sądu drugiej instancji
zażalenie nie przysługuje. Z utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego (por.
postanowienie Sądu Najwyższego z 4 grudnia 1974 r., II CZ 216/74) wynika bowiem,
3
że na postanowienie sądu drugiej instancji odrzucające środek prawny zażalenie nie
przysługuje i jako niedopuszczalne ulega odrzuceniu. W tej sytuacji na
postanowienie Sądu Okręgowego z 4 lipca 2007 r. nie przysługuje zażalenie z tej
przyczyny, że jest to postanowienie wydane przez sąd drugiej instancji, a taki rodzaj
postanowień został wyraźnie wyłączony z kategorii postanowień zaskarżalnych
zażaleniem do Sądu Najwyższego.
Powyższe postanowienie zaskarżył wnioskodawca osobiście sporządzonym
zażaleniem. Następnie wniósł o ustanowienie dla niego pełnomocnika w celu spo-
rządzenia zażalenia do Sądu Najwyższego.
Postanowieniem z 1 października 2007 r. Sąd Okręgowy ustanowił dla wnio-
skodawcy „adwokata z urzędu do sporządzenia zażalenia”.
Postanowieniem z 14 listopada 2007 r. Sąd Okręgowy odrzucił zażalenie
wnioskodawcy na postanowienie z 10 sierpnia 2007 r. W uzasadnieniu tego posta-
nowienia Sąd Okręgowy powołał się - po raz pierwszy - na treść art. 3941
§ 2 k.p.c.
oraz art. 871
§ 1 k.p.c. Sąd Okręgowy stwierdził, że na postanowienie Sądu Okręgo-
wego z 10 sierpnia 2007 r. zażalenie wniósł wnioskodawca osobiście, nie będąc
osobą wymienioną w art. 871
k.p.c. Zażalenie wniesione osobiście przez wniosko-
dawcę, jako osobę nieposiadającą odpowiednich kwalifikacji, jest niedopuszczalne i
jako takie podlega odrzuceniu.
Ustanowiony dla wnioskodawcy przez Sąd Okręgowy pełnomocnik („adwokat
z urzędu”) wniósł zażalenie na postanowienie z 10 sierpnia 2007 r., zaskarżając je w
całości i zarzucając naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie art. 3941
§ 2
k.p.c., przez jego niezastosowanie i przyjęcie, że na postanowienie Sądu drugiej in-
stancji kończące postępowanie w sprawie nie przysługuje zażalenie, a w konse-
kwencji tego - odrzucenie zażalenia. Jednocześnie z zażaleniem pełnomocnik wnio-
skodawcy złożył wniosek o przywrócenie wnioskodawcy terminu do wniesienia za-
żalenia na postanowienie Sądu Okręgowego z 10 sierpnia 2007 r. Wniosek został
uzasadniony tym, że postanowieniem z 1 października 2007 r. Sąd Okręgowy usta-
nowił dla ubezpieczonego adwokata z urzędu w celu sporządzenia zażalenia do
Sądu Najwyższego, o czym pełnomocnik dowiedział się dopiero z treści uzasadnie-
nia postanowienia Sądu Okręgowego z 14 listopada 2007 r. o odrzuceniu zażalenia
wnioskodawcy, doręczonego pełnomocnikowi 17 grudnia 2007 r. W uzasadnieniu
zażalenia pełnomocnik wnioskodawcy podniósł, że zaskarżone postanowienie było
postanowieniem kończącym postępowanie sprawie, w której ubezpieczonemu przy-
4
sługuje również skarga kasacyjna, a zatem - zgodnie z art. 3941
§ 2 k.p.c. - wniosko-
dawcy przysługuje także zażalenie na postanowienie Sądu drugiej instancji kończące
postępowanie w sprawie. Pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonego
postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgo-
wemu w Kielcach w celu nadania biegu zażaleniu ubezpieczonego z 23 lipca 2007 r.
Jako wartość przedmiotu zaskarżenia podano w zażaleniu kwotę 4.950 zł. W końco-
wym fragmencie zażalenia pełnomocnik skarżącego stwierdził, że wartość przed-
miotu zaskarżenia stanowi wysokość jednorazowego odszkodowania z tytułu wypad-
ku przy pracy przy założeniu, że uszczerbek na zdrowiu doznany przez wnioskodaw-
cę wyniósł 10 % (495 zł x 10).
Na rozprawie wyznaczonej w celu rozpoznania wniosku o przywrócenie termi-
nu do wniesienia zażalenia pełnomocnik wnioskodawcy wyjaśnił, że zażalenie zo-
stało wniesione „na ostatnie postanowienie o odrzuceniu zażalenia”.
Postanowieniem z 26 lutego 2008 r. Sąd Okręgowy potraktował wniosek o
przywrócenie terminu jako wniosek o przywrócenie terminu do złożenia zażalenia na
postanowienie Sądu Okręgowego z 26 kwietnia 2007 r. w przedmiocie odrzucenia
skargi o wznowienie postępowania oraz na podstawie art. 168 § 1 k.p.c. przywrócił
termin do złożenia zażalenia na postanowienie Sądu Okręgowego z 26 kwietnia
2007 r.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Wbrew treści postanowienia Sądu Okręgowego w Kielcach z 26 lutego 2008 r.
- przyjmującego (z niewiadomych powodów), że wniosek o przywrócenie terminu
należało potraktować jako dotyczący wniesienia zażalenia na postanowienie z 26
kwietnia 2007 r., którym odrzucona została skarga wnioskodawcy o wznowienie po-
stępowania w sprawie zakończonej prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego z 29
marca 2006 r. - Sąd Najwyższy uznał, że zażalenie sporządzone przez profesjonal-
nego pełnomocnika wnioskodawcy wniesione zostało na postanowienie Sądu Okrę-
gowego z 10 sierpnia 2007 r. jak to wynika z jednoznacznej i dosłownej jego treści (w
zażaleniu w sposób niebudzący jakichkolwiek wątpliwości zidentyfikowano przedmiot
zaskarżenia) oraz z jednoznacznej i wyraźniej treści wniosku o przywrócenie terminu
do dokonania czynności procesowej (w postaci wniesienia zażalenia na postanowie-
nie z 10 sierpnia 2007 r.). Brak było bowiem jakichkolwiek przyczyn, aby wniosek o
5
przywrócenie terminu (do wniesienia zażalenia od postanowienia Sądu Okręgowego
z 10 sierpnia 2007 r.) oraz zażalenie (na postanowienie Sądu Okręgowego z 10
sierpnia 2007 r.), którego wniosek ten dotyczył, potraktować inaczej niż wynikało to z
dosłownej ich treści. Ani wyjaśnienia przedstawione przez pełnomocnika wniosko-
dawcy na rozprawie wyznaczonej w celu rozpoznania wniosku o przywrócenie ter-
minu, ani dosłowna i jednoznaczna treść pism procesowych złożonych przez pełno-
mocnika, nie upoważniały Sądu Okręgowego do przypisania im znaczenia innego niż
to, jakie wynikało z intencji pełnomocnika skarżącego.
Uznając, że przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej w po-
staci wniesienia zażalenia na postanowienie z 10 sierpnia 2007 r. było usprawiedli-
wione okolicznościami ujawnionymi przez pełnomocnika wnioskodawcy, Sąd Naj-
wyższy rozpoznał przedstawione mu zażalenie jako - zgodnie z jego dosłowną tre-
ścią - zażalenie na postanowienie z 10 sierpnia 2007 r. Chociaż uzasadnienie tego
postanowienia budzi głęboki niepokój co do znajomości (a raczej nieznajomości) za-
sad zaskarżania postanowień sądu drugiej instancji - teza Sądu Okręgowego, zgod-
nie z którą od żadnych postanowień sądu drugiej instancji zażalenie nie przysługuje,
budowana w oparciu o wnioski wypływające z treści art. 394 § 1 k.p.c., dotyczącego
zaskarżania postanowień sądu pierwszej instancji, oraz nieaktualne orzecznictwo z
lat 70-tych, dotyczące odmiennego stanu prawnego, jest niemożliwa do akceptacji w
świetle treści art. 3941
k.p.c. - to samo zaskarżone orzeczenie paradoksalnie odpo-
wiada prawu, mimo wadliwego uzasadnienia.
W rozpoznawanej sprawie rozważenia wymagała przede wszystkim dopusz-
czalność wniesionego zażalenia ze względu na przedmiot zaskarżonego postano-
wienia. Zgodnie z art. 3941
k.p.c., zażalenie do Sądu Najwyższego przysługuje: 1) na
postanowienie sądu drugiej instancji odrzucające skargę kasacyjną oraz skargę o
stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia (art. 3941
§ 1 k.p.c.)
oraz 2) na postanowienie sądu drugiej instancji kończące postępowanie w sprawie, w
której przysługuje skarga kasacyjna, z wyjątkiem: a) postanowień, o których mowa w
art. 3981
k.p.c. (czyli postanowień w przedmiocie odrzucenia pozwu albo umorzenia
postępowania kończących postępowanie w sprawie, od których przysługuje skarga
kasacyjna), a także b) postanowień wydanych w wyniku rozpoznania zażalenia na
postanowienie sądu pierwszej instancji (art. 3941
§ 2 k.p.c.). Przedmiotem zaskarżo-
nego postanowienia Sądu Okręgowego z 10 sierpnia 2007 r. nie było odrzucenie
skargi kasacyjnej lub skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego
6
orzeczenia (art. 3941
§ 1 k.p.c.), a zatem ocena dopuszczalności wniesienia zażale-
nia do Sądu Najwyższego powinna być dokonana w oparciu o art. 3941
§ 2 k.p.c. Z
tego punktu widzenia istotne było ustalenie, czy po pierwsze - w sprawie tej przysłu-
guje skarga kasacyjna, po drugie - czy zaskarżone postanowienie kończy postępo-
wanie w sprawie.
Rozważając, czy w rozpoznawanej sprawie przysługuje skarga kasacyjna,
należy stwierdzić, że wnioskodawca wnosił o jednorazowe odszkodowanie, a więc
jest to sprawa o prawa majątkowe. Zatem do oceny dopuszczalności skargi kasacyj-
nej ze względu na wartość przedmiotu zaskarżenia ma zastosowanie art. 3982
§ 1
k.p.c. Zgodnie z treścią tego przepisu, skarga kasacyjna jest niedopuszczalna w
sprawach o prawa majątkowe, w których wartość przedmiotu zaskarżenia jest niższa
niż pięćdziesiąt tysięcy złotych, w sprawach gospodarczych - niższa niż siedemdzie-
siąt pięć tysięcy złotych, a w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń spo-
łecznych - niższa niż dziesięć tysięcy złotych.
Pełnomocnik wnioskodawcy jako wartość przedmiotu zaskarżenia wskazał w
zażaleniu kwotę 4.950 zł, podnosząc, że wartość zaskarżenia stanowi wysokość jed-
norazowego odszkodowania z tytułu wypadku przy pracy przy założeniu, że uszczer-
bek na zdrowiu doznany przez ubezpieczonego wyniósł 10%. Zatem wartość przed-
miotu zaskarżenia została określona w wysokości pozwalającej na ocenę, że w
sprawie zakończonej prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego z 29 marca 2006 r.
skarga kasacyjna nie przysługiwała, a tym samym niedopuszczalne było - zgodnie z
treścią art. 3941
§ 2 k.p.c. - wniesienie zażalenia na kończące postępowanie w spra-
wie postanowienie sądu drugiej instancji. Skoro wartość przedmiotu zaskarżenia w
rozpoznawanej sprawie nie przekraczała kwoty dziesięciu tysięcy złotych, to w spra-
wie tej skarga kasacyjna była niedopuszczalna (o czym pouczył wnioskodawcę Sąd
Okręgowy ogłaszając wyrok z 29 marca 2006 r.). Z tego względu - a nie z uwagi na
treść art. 394 § 1 k.p.c. - w przedmiotowej sprawie niedopuszczalne było wniesienie
zażalenia do Sądu Najwyższego na postanowienie Sądu Okręgowego z 10 sierpnia
2007 r.
Na marginesie należy zauważyć, że Sąd Okręgowy nie podjął niezbędnych
czynności w celu ustalenia wartości przedmiotu sprawy - wartości przedmiotu sporu i
wartości przedmiotu zaskarżenia - jak tego wymaga art. 1261
§ 1 k.p.c. Zgodnie z tym
przepisem, w każdym piśmie należy podać wartość przedmiotu sporu lub wartość
przedmiotu zaskarżenia, jeżeli od tej wartości zależy właściwość rzeczowa sądu, wy-
7
sokość opłaty lub dopuszczalność środka odwoławczego, a przedmiotem sprawy nie
jest oznaczona kwota pieniężna. W rozpoznawanej sprawie od wartości przedmiotu
zaskarżenia zależała w istocie dopuszczalność zażalenia. Wartość przedmiotu za-
skarżenia została podana dopiero przez pełnomocnika wnioskodawcy w rozpozna-
wanym zażaleniu.
Mając powyższe na względzie Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na pod-
stawie art. 3941
§ 2 i 3 k.p.c.
========================================