Postanowienie z 30 września 2019, sygn. I Ns 178/19
Pokaż pozostałe podstawy prawne (5)
Sygn. akt I Ns 178/19
POSTANOWIENIE
Dnia 30 września 2019 r.
Sąd Rejonowy w Sanoku, Wydział I Cywilny
w składzie następującym: Przewodniczący: SSR. Elżbieta Domańska
Protokolant: sekr. sądowy Anna Wójcik
po rozpoznaniu w dniu 17 września 2019 r. na rozprawie
sprawy z wniosku M. G. (1) PESEL (...);
przy uczestnictwie A. G. PESEL (...);
G. H. PESEL (...);
K. H. (1) PESEL (...);
L. H. PESEL (...);
P. H. (1) PESEL (...);
Z. H. PESEL (...);
B. J. (1) PESEL (...);
M. K. (1)
T. K.
W. K. PESEL (...);
A. K. PESEL (...);
T. M. (1) PESEL (...);
L. P. (1) PESEL (...);
H. R.
J. R. (1) PESEL (...);
W. R. PESEL (...);
M. R. (1) PESEL (...);
M. R. (2) PESEL (...);
E. T. PESEL (...);
A. W. PESEL (...);
W. Z. PESEL (...);
J. Z. PESEL (...);
o stwierdzenie nabycia spadku po W. S. (1)
postanawia
I. s t w i e r d z i ć, iż spadek po W. S. (1) s. P. i K. zmarłym w dniu (...) w N., gdzie ostatnio stale zamieszkiwał na podstawie ustawowego porządku dziedziczenia nabyli:
- siostrzenica stryjeczna B. J. (2) w 8/48 części
- siostrzenica stryjeczna M. R. (1) w 8/48 części
- siostrzeniec stryjeczny M. R. (2) w 8/48 części
- kuzyn P. H. (1) w 6/48 częściach
- bratanka wujeczna T. M. (1) w 1/48 części
- bratanka wujeczna E. T. w 1/48 części
- bratanka wujeczna L. P. (1) w 1/48 części
- bratanka wujeczna A. K. w 1/48 części
- bratanek wujeczny K. H. (1) w 1/48 części
- bratanek wujeczny G. H. w 1/48 części
- bratanka wujeczna L. H. w 6/48 części
- bratanek wujeczny C. H. w 6/48 części
II. s t w i e r d z i ć, iż każdy uczestnik ponosi koszty związane ze swoim udziałem w sprawie.
Sygn. akt I Ns 178/19
UZASADNIENIE
Postanowienia z dnia 30 września 2019 r.
Wnioskodawczyni M. G. (1) we wniosku z dnia 7 listopada 2014 r. wniosła o stwierdzenie nabycia spadku po W. S. (1) na podstawie dziedziczenia testamentowego na jej rzecz jako spadkobiercy testamentowego. (sygn. akt dawna I Ns 556/14 SR w Sanoku)
Wnioskodawca J. Z. we wniosku z dnia 16 stycznia 2015 r. wniósł o stwierdzenie nabycia spadku po W. S. (1) na podstawie dziedziczenia testamentowego na jego rzecz jako spadkobiercy testamentowego. (sygn. akt I Ns 23/15 SR w Sanoku)
Zarządzeniem z dnia 21 stycznia 2015 r. sprawa z wniosku J. Z. została połączona do łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia ze sprawą z wniosku M. G. (1).
Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
W. S. (1) zmarła w dniu (...) w N., gdzie stałe przed śmiercią zamieszkiwał. W chwili śmierci był bezdzietnym wdowcem. Jego rodzicami byli, nie żyjąc już w chwili jego śmierci, P. S. (1), który zmarł (...) i K. H. (2). Jego ojciec P. S. (1) miał dwóch braci P. S. (2) urodzonego w (...) r. i S. S. urodzonego w (...) r. Brat ojca W. S. (1) P. S. (2) zmarł w dniu (...). i pozostawił po sobie żonę A. S. (1) oraz córkę J. S., które postanowieniem z dnia 5 kwietnia 1960 r. nabyły spadek po tym zmarłym na podstawie dziedziczenia ustawowego: A. S. (1) w ¼ części, a J. R. (2) zd. S. w ¾ części. (sygn. akt Ns II 110/60 Sądu Rejonowego w Sanoku) Postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku po tym zmarłym (sygn. akt Ns II 110/60 Sądu Rejonowego w Sanoku) nie zostało zmienione, chociaż K. S. przedstawiła składając w dniu 26 października 1960 r. do Sądu Powiatowego w S. wniosek o ogłoszenie testamentów dwa testamenty zmarłego P. S. (2) na podstawie, których spadkodawca P. S. (2) ustanowił ją wyłącznym spadkobiercom swojego majątku. J. R. (2), która zmarła (...). miała troje dzieci B. J. (2), M. R. (1) i M. R. (2). Brat ojca W. S. (1) S. S. zmarł jako bezdzietny kawaler w latach sześćdziesiątych XX w. Rodzice W. S. (1) mieli prócz niego córkę J. S., która zmarła jako bezdzietna panna w latach sześćdziesiątych XX w.
(dowód; postanowienie z dnia 5 kwietnia 1960 r. – sygn. akt II Ns 110/60 Sądu Powiatowego w S., wniosek z dnia 26 października 1960 r. w sprawie sygn. akt Ns II 491/60 Sądu Powiatowego w S. wraz z zalegającymi w nim testamentami, odpis skrócony aktu zgonu W. S. (1) – k. 15, odpis skrócony aktu zgonu P. S. (1) – k. 16, zapewnienie spadkowe A. R. – k. 225 – 226, pozew z dnia 6 lutego 1961 r. – k. 237 t. II, zeznanie M. G. (1) – k. 267, zapewnienie spadkowe M. R. (1) – k. 268, B. J. (1) – k. 268, )
Rodzicami matki W. S. (1) K. S. z domu H. byli J. H. (1) i T. H. (1). Matka W. S. (1) K. S. miała rodzeństwo: J. H. (2), G. H., T. H. (2), D. H., M. K. (2) i T. H. (1). J. H. (2) zmarł w(...). Pozostawił po sobie syna P. H. (1) i syna P. H. (2), który nie żyje i zmarł w dniu (...) pozostawiając po sobie sześcioro dzieci: L. P. (1), T. M. (1), G. H., A. K., E. T., K. H. (1). G. H. zmarł przed 2014 r. pozostawiając syna W. H., który nie żyje. On zmarł (...) pozostawiając dzieci L. H. i C. H.. C. H. zmarł w dniu (...). jako bezdzietny kawaler. G. H. miał jeszcze jednego syna, który był bezdzietnym kawalerem. T. H. (2) nie żyje i zmarł przed 2014 r. Nie wiadomo, czy miał dzieci. M. K. (2) wyjechała do (...) i nie żyje już ponad dwadzieścia lat. Miała córkę o imieniu M., nie wiadomym jest, czy ona żyje. D. H., został przesiedlony. Nie żyje i nie wiadomo kiedy zmarł. Miał on syna G. H., który był bezdzietnym kawalerem rozstrzelanym przez Niemców podczas drugiej wojny światowej. T. H. (1) wyjechała na wschód, gdzie zmarła, ale nie wiadomym jest nic na temat tego, czy pozostawiła po sobie dzieci.
(dowód: odpis skrócony aktu urodzenia P. H. (1) – k. 338, odpis skrócony aktu zgonu J. H. (3) – k. 339, zapewnienie spadkowe P. H. (1) – k. 389 – 390, odpis skrócony aktu zgonu C. H. – k. 406, zapewnienia spadkowe złożone przez Z. H., L. P. (1), T. M. (1), A. K., E. T., K. H. (1) – 00 : 04 : 14 – 00 : 39 : 03 protokołu elektronicznego)
Pozostali spadkobiercy, których nie udało się ustalić zostali wezwani przez ogłoszenie. Nikt nie zgłosił się w trakcie toczącego się postępowania do udziału w nim wykazując swoje prawo do spadku poza kręgiem spadkobierców ustalonych przez Sąd.
(dowód: ogłoszenie w Tygodniku Powszechnym z dnia 28 lutego 2016 r. – k. 197)
Testament przedłożony przez M. G. (1), w którym zmarły W. S. (1) przekazuje na jej rzecz całość majątku spadkowego, nie jest testamentem własnoręcznym spadkodawcy W. S. (1). Jednoznacznie potwierdziły to opinie biegłych grafologów: Z. G. i J. G. (1), wydane na cele toczącego się postępowania spadkowego po zmarłym W. S. (1).
(dowód; opinia biegłego grafologa Z. G. – k. 95, i opinia biegłego grafologa J. G. (1) – k. 160 - 165)
Końcem września 2014 r. na podwórku u M. G. (1) wywiązała się przypadkowa rozmowa, w której uczestniczyli M. K. (3), W. M., S. M. i zmarły W. S. (1), który podszedł do i stanął przy płoci. Wówczas M. K. (3) udzieliła rady W. S. (2), by oddał swoje pole na Skarb Państwa i by więcej się nie męczył. On stwierdził wówczas do nich, że on przekazał to pole, czy swój majątek w testamencie M. G. (1). W czasie, gdy W. S. (1) to stwierdził nic nie wskazywało, że w październiku umrze. Był słaby z racji swojego wieku. W (...). nie pracował już przy wykopkach.
W. S. (1) był osobą niezbyt zaradną życiowo. Z urzędami nie miał do czynienia, umiał czytać i pisać, ale nie robił tego najsprawniej.
(dowód: zeznania świadka W. M. – k. 405 – 406, S. M. – k. 406, A. Z. – k. 407, M. K. (3) – k. 424 – 425)
Dokonane w niniejszej sprawie ustalenia faktyczne Sąd oparł o wskazany wyżej materiał dowodowy w postaci odpisów skróconych aktu zgonu, aktów urodzeń oraz z zapewnień spadkowych uczestników postępowania, zeznań świadków oraz opinii biegłych grafologów. Pozwoliły one Sądowi na ustalenie rodzaju dziedziczenia, kręgu spadkobierców po zmarłym W. S. (1), sposobu nabycia przez nich spadku, a także wielkości udziału każdego z nich w spadku po tym zmarłym.
Materiał dowodowy jest zupełny i kompletny, stanowi pełną podstawę do dokonania stwierdzenia nabycia spadku po zmarłym W. S. (1).
Sąd zważył , co następuje :
Prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą z chwilą jego śmierci na jedną lub kilka osób stosownie do przepisów księgi czwartej Spadki. (art. 922 § 1 k.c.) Zgodnie z art. 924 k.c. „Spadek otwiera się z chwilą śmierci spadkodawcy.”, a zgodnie z art. 925 k.c. „Spadkodawca nabywa spadek z chwilą otwarcia spadku.” Powołanie do spadku wynika z ustawy lub z testamentu. (art. 926 § 1 k.c.) Nie może być spadkobiercom osoba fizyczna, która nie żyje w chwili otwarcia spadku o czym stanowi art. 927 § 1 k.c.
W przypadku spadkodawcy W. S. (1) mamy do czynienia z powołaniem do spadku w wyniku ustawy, gdyż testament, który pozostawił po sobie jest nieważny, gdyż nie został sporządzony przez niego. Nie doszło również do sporządzenia przez spadkodawcę testamentu szczególnego zgodnie z art. 952 § 1 k.c. Przede wszystkich nie istniała obawa rychłej śmierci spadkodawcy. W. S. (1) (...). miał 77 lat, ale chodził, był sprawny i jak na swój wiek czuł się dobrze. Nic również wtedy nie wskazywało, że niebawem umrze. Należy tutaj powołać się na postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 lipca 2003 r., V CK 120/02, zgodnie z którym obawa rychłej śmierci, a więc śmierci samo przez się nie uzasadnia w szczególności ani podeszły wiek spadkodawcy, ani utrzymujący się przez dłuższy czas zły stan zdrowia np. wskutek przewlekłego schorzenia lub choroby nieuchronnie prowadzącej do śmierci. W tego typu przypadkach przesłankę tę można uznać za spełnioną dopiero wówczas, gdy w stanie zdrowia następuje nagłe pogorszenie lub pojawiają się nowe rokowania wskazujące na nadzwyczajną bliskość czasową śmierci spadkodawcy. Z taką sytuacją nie mieliśmy do czynienia w przypadku W. S. (1) we wrześniu 2014 r. Nie zachodziły również szczególne okoliczności wskutek, których zachowanie zwykłej formy testamentu było w tym czasie niemożliwe lub bardzo utrudnione. Spadkodawca oświadczył podczas rozmowy z trzema znajomymi we wrześniu 2014 r., że już przekazał wszystko M. G. (1), że „dał papier M. G. (2)”, czyli był przekonany, że już skutecznie rozporządził na wypadek śmierci swoim majątkiem, jego zamiarem nie było taki testament sporządzić ustnie wobec tych osób, które przypadkowo w tym czasie gawędziły ze sobą. Spadkodawca umiał czytać i pisać i nie było przeszkód, by sporządził testament własnoręczny wówczas, ewentualnie udał się do gminy z prośbą o pomoc w sporządzeniu przez niego takiego testamentu. Nie może jego brak dbałości o swoje sprawy, niedoinformowanie usprawiedliwiać nie dochowanie przez niego zwykłej formy testamentu i przyjęcie w tych okolicznościach, że sporządził testament szczególny w formie ustnej.
W przypadku W. S. (1) mamy do czynienia z dziedziczeniem ustawowym, a z uwagi na brak w chwili jego śmierci żyjącego małżonka, zstępnych, rodzeństwa, zstępnych rodzeństwa i rodziców cały majątek spadkowy przypada dziadkom spadkodawcy. Zgodnie z art. 934 § 1 i 2 k.c. w braku zstępnych, małżonka, rodziców, rodzeństwa i zstępnych rodzeństwa cały majątek przypadka dziadkom spadkodawcy, dziedziczą oni w częściach równych. Jeżeli któreś z dziadków spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadł, przypada jego zstępnym. Podział tego udziału następuje według zasad, które dotyczą podziału spadku między zstępnych spadkodawcy. W braku zstępnych tego z dziadków, który nie dożył otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadł, przypada pozostałym dziadkom w częściach równych. Dlatego uczestnicy postępowania J. Z., M. R. (3), M. Z. oraz F. K. nie wchodzą do kręgu spadkobierców ustawowych po zmarłym W. S. (1) i wobec tego nie mogą po nim dziedziczyć, gdyż są dziećmi siostry dziadka A. S. (2) M. S. i P. Z..
Do kręgu spadkobierców ustawowych po W. S. (1) należą natomiast wnuki brata ojca W. S. (1) P. S. (2), a dzieci jego córki J. R. (2): siostrzenica cioteczna B. J. (2) w 8/48 częściach, siostrzenica cioteczna M. R. (1) w 8/48 częściach, siostrzeniec cioteczny M. R. (2) w 8/48 częściach, syn brata matki K. S. J. H. (2) kuzyn P. H. (1) w 6/48 częściach, dzieci P. H. (2) drugiego brata matki spadkodawcy K. S., (...). bratanka cioteczna L. P. (1), bratanka cioteczna T. M. (1), bratanek cioteczny G. H., bratanka cioteczna A. K., bratanka cioteczna E. T., bratanek cioteczny K. H. (1) wszyscy po 1/48 części, dzieci syna brata matki spadkodawcy K. S. P. W. S. bratanka cioteczna L. H. w 6/48 częściach i bratanek cioteczny C. H. w 6/48 częściach.
Mając powyższe na uwadze orzeczono jak wyżej. Orzeczenie o kosztach oparte zostało o art. 520 § 1 k.p.c. kierując się tym, iż w postępowaniu nieprocesowym każdy uczestnik ponosi koszty związane ze swoim udziałem w sprawie.
Sygn. akt I Ca 68/20
POSTANOWIENIE
Dnia 20 października 2020 roku
Sąd Okręgowy w Krośnie Wydział I Cywilny w składzie następującym:
Przewodniczący: Sędzia SO Janusz Kmiecik (spr.)
Sędziowie: Sędzia SO Wojciech Węgrzyn
Sędzia SO Małgorzata Pelczar
Protokolant: Łucja Zubik
po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 października 2020 roku w Krośnie
sprawy wniosku M. G. (1)
z udziałem A. G., G. H., K. H. (1), L. H., J. R. (1), P. H. (1), Z. H., B. J. (1), M. K. (1), W. K., T. K., A. K., T. M. (1), L. P. (1), H. R., W. R., M. R. (1), M. R. (2), E. T., A. W., W. Z., J. Z.
stwierdzenie nabycia spadku
na skutek apelacji wnioskodawczyni od postanowienia Sądu Rejonowego w Sanoku z dnia 30 września 2019 r., sygn. akt I Ns 178/19
p o s t a n a w i a
I. oddalić apelację;
II. z urzędu sprostować oczywistą omyłkę w tenorze postanowieniu Sądu Rejonowego w Sanoku z dnia 30 września 2019 r. sygn. akt I Ns 178/19 w ten sposób, że w miejsce błędnie określonego pokrewieństwa zamieszczonego:
- na stronie drugiej w linijkach 8 i 9 – tj. „siostrzenica cioteczna” wpisać prawidłowo „siostrzenica stryjeczna”,
- na stronie drugiej w linijce 10 – tj. „siostrzeniec cioteczny” wpisać prawidłowo „siostrzeniec stryjeczny”,
- na stronie drugiej w linijkach 12, 13, 14, 15 i 18– tj. „bratanka cioteczna” wpisać prawidłowo „bratanka wujeczna”,
- na stronie drugiej w linijkach 16, 17 i 19– tj. „bratanek cioteczny” wpisać prawidłowo „bratanek wujeczny”,
III. nie obciążać wnioskodawczyni kosztami postępowania.
Wojciech Węgrzyn Janusz Kmiecik Małgorzata Pelczar
Sygn. akt I Ca 68/20
UZASADNIENIE
Postanowienia Sądu Okręgowego w Krośnie
z dnia 20 października 2020 r.
Wnioskiem z dnia 7 listopada 2014 r. M. G. (1) wniosła o stwierdzenie nabycia spadku po W. S. (1) w oparciu o testament sporządzony w dniu (...) na jej rzecz jako spadkobiercy testamentowego (sygn. akt dawna I Ns 556/14 SR w Sanoku). W piśmie z dnia 10 lutego 2016 r. wnioskodawczyni wskazała, na sporządzenie przez spadkodawcę testamentu ustnego.
Wnioskiem z dnia 16 stycznia 2015 r. J. Z. wniósł o stwierdzenie nabycia spadku po W. S. (1) na podstawie dziedziczenia testamentowego na jego rzecz jako spadkobiercy testamentowego (sygn. akt I Ns 23/15 SR w Sanoku)
Zarządzeniem z dnia 21 stycznia 2015 r. sprawa z wniosku J. Z. została połączona do łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia ze sprawą z wniosku M. G. (1).
Sąd Rejonowy w Sanoku postanowieniem z dnia 30 września 2019 r. roku, sygn. akt I Ns 178/19 stwierdził, że spadek po W. S. (1) s. P. i K. zmarłym w dniu (...)w N., gdzie ostatnio stale zamieszkiwał na podstawie ustawowego porządku dziedziczenia nabyli:
- s iostrzenica cioteczna B. J. (2) w 8/48 części
- siostrzenica cioteczna M. R. (1) w 8/48 części
- siostrzeniec cioteczny M. R. (2) w 8/48 części
- kuzyn P. H. (1) w 6/48 częściach
- bratanka cioteczna T. M. (1) w 1/48 części
- bratanka cioteczna E. T. w 1/48 części
- bratanka cioteczna L. P. (1) w 1/48 części
- bratanka cioteczna A. K. w 1/48 części
- bratanek cioteczny K. H. (1) w 1/48 części
- bratanek cioteczny G. H. w 1/48 części
- bratanka cioteczna L. H. w 6/48 części
- bratanek cioteczny C. H. w 6/48 części
Jednocześnie Sad stwierdził, iż każdy uczestnik ponosi koszty związane ze swoim udziałem w sprawie.
Podstawę postanowienia stanowiły następujące ustalenia faktyczne i prawne:
W. S. (1) zmarł w dniu (...). w N., gdzie stale przed śmiercią zamieszkiwał. W chwili śmierci był bezdzietnym wdowcem. Jego rodzicami byli, nie żyjąc już w chwili jego śmierci, P. S. (1), który zmarł (...). i K. H. (2). Jego ojciec P. S. (1) miał dwóch braci, P. S. (2) urodzonego w (...) r. i S. S. urodzonego w (...) r. Brat ojca W. S. (1) P. S. (2) zmarł w dniu (...). i pozostawił po sobie żonę A. S. (1) oraz córkę J. S., które postanowieniem z dnia 5 kwietnia 1960 r. nabyły spadek po tym zmarłym na podstawie dziedziczenia ustawowego: A. S. (1) w 1/4 części, a J. R. (2) zd. S. w 3/4 części, (sygn. akt Ns II 110/60 Sądu Rejonowego w Sanoku). Postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku po tym zmarłym (sygn. akt Ns II 110/60 Sądu Rejonowego w Sanoku) nie zostało zmienione, chociaż K. S. przedstawiła składając w dniu 26 października 1960 r. do Sądu Powiatowego w S. wniosek o ogłoszenie testamentów dwa testamenty zmarłego P. S. (2) na podstawie, których spadkodawca P. S. (2) ustanowił ją wyłącznym spadkobiercom swojego majątku. J. R. (2), która zmarła (...). miała troje dzieci B. J. (2), M. R. (1) i M. R. (2). Brat ojca W. S. (1) S. S. zmarł jako bezdzietny kawaler w latach sześćdziesiątych XX w. Rodzice W. S. (1) mieli prócz niego córkę J. S., która zmarła jako bezdzietna panna w latach sześćdziesiątych XX w.
Rodzicami matki W. S. (1) K. S. z domu H. byli J. H. (1) i T. H. (1). Matka W. S. (1) K. S. miała rodzeństwo: J. H. (2), G. H., T. H. (2), D. H., M. K. (2) i T. H. (1). J. H. (2) zmarł w 1974 r. Pozostawił po sobie syna P. H. (1) i syna P. H. (2), który nie żyje , zmarł w dniu (...). pozostawiając po sobie sześcioro dzieci: L. P. (1), T. M. (1), G. H., A. K., E. T., K. H. (1). G. H. zmarł przed 2014 r. pozostawiając syna W. H., który nie żyje. On zmarł (...) pozostawiając dzieci L. H. i C. H.. C. H. zmarł w dniu (...). jako bezdzietny kawaler. G. H. miał jeszcze jednego syna, który był bezdzietnym kawalerem. T. H. (2) nie żyje i zmarł przed 2014 r. Nie wiadomo, czy miał dzieci. M. K. (2) wyjechała do (...) i nie żyje już ponad dwadzieścia lat. Miała córkę o imieniu M., nie wiadomym jest, czy ona żyje. D. H., został przesiedlony. Nie żyje i nie wiadomo kiedy zmarł. Miał on syna G. H., który był bezdzietnym kawalerem rozstrzelanym przez Niemców podczas drugiej wojny światowej. T. H. (1) wyjechała na wschód, gdzie zmarła, ale nie wiadomym jest nic na temat tego, czy pozostawiła po sobie dzieci.
Pozostali spadkobiercy, których nie udało się ustalić zostali wezwani przez ogłoszenie. Nikt nie zgłosił się w trakcie toczącego się postępowania do udziału w nim ,wykazując swoje prawo do spadku poza kręgiem spadkobierców ustalonych przez Sąd.
Testament przedłożony przez M. G. (1), w którym zmarły W. S. (1) przekazuje na jej rzecz całość majątku spadkowego, nie jest testamentem własnoręcznym spadkodawcy W. S. (1). Jednoznacznie potwierdziły to opinie biegłych grafologów: Z. G. i J. G. (2), wydane na cele toczącego się postępowania spadkowego po zmarłym W. S. (1).
Końcem (...) na podwórku u M. G. (1) wywiązała się przypadkowa rozmowa, w której uczestniczyli M. K. (3), W. M., S. M. i zmarły W. S. (1). Wówczas M. K. (3) udzieliła rady W. S. (2), by oddał swoje pole na Skarb Państwa i by więcej się nie męczył. On stwierdził wówczas do nich, że przekazał to pole, czyli swój majątek w testamencie M. G. (1). W czasie, gdy W. S. (1) to stwierdził nic nie wskazywało, że w październiku umrze. Był słaby z racji swojego wieku. (...) nie pracował już przy wykopkach.
W. S. (1) był osobą niezbyt zaradną życiowo. Z urzędami nie miał do czynienia, umiał czytać i pisać, ale nie robił tego najsprawniej.
Sąd Rejonowy w Sanoku dokonując oceny prawnej wskazał, iż w niniejszej sprawie mamy do czynienia z powołaniem do spadku z ustawy, gdyż testament, który został przedstawiony w toku postępowania jest nieważny, a to z uwagi na fakt, iż nie został on sporządzony przez spadkodawcę W. S. (1) własnoręcznie. Zdaniem Sądu Rejonowego nie doszło również do sporządzenia przez spadkodawcę testamentu szczególnego zgodnie z art. 952 § 1 k.c., gdyż nie istniała obawa rychłej śmierci spadkodawcy.
Z postanowieniem Sądu Rejonowego w Sanoku w całości nie zgodziła się wnioskodawczyni M. G. (1), która we wniesionej apelacji zarzuciła:
1. że niezgodnie z rzeczywistym stanem rzeczy Sąd I Instancji przyjął, iż spadkodawca W. S. (1) nie ogłosił swojego testamentu ustnego podczas spotkania, jakie miało miejsce (...) i nie zachodziły przesłanki z art. 952 KC tj. obawa rychłej śmierci oraz dodatkowo inne okoliczności szczególne, jakimi były po stronie W. S. (1) podstawowe wykształcenie, ograniczone umiejętności posługiwania się pismem i formułowania tekstu zawierającego rozporządzenie mieniem, niechętny i podejrzliwy stosunek do spraw urzędowych.
2. brak ustalenia faktycznej woli spadkodawcy, zgodnie z którą cały majątek po nim na wypadek śmierci miała otrzymać wnioskodawczyni M. G. (1).
3. naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 952 poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że aby uznać, iż nastąpiło skuteczne ogłoszenie przez testatora testamentu ustnego ma on obowiązek wcześniej przywołać świadków z określeniem, że robi to w tym celu czyli testowania.
Wskazując na powyższe wnioskodawczyni M. G. (1) wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia i stwierdzenie, że spadek po zmarłym w dniu (...). W. S. (1) na podstawie testamentu ustnego z daty wrzesień 2014 r. w całości nabyła wnioskodawczyni M. G. (1).
Na rozprawie w dniu 13 października 2020 r. pełnomocnik uczestników B. J. (2), M. R. (1) i M. R. (2) wniósł o oddalenie apelacji i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
Sąd Okręgowy rozważył, co następuje:
Apelacja wnioskodawczyni M. G. (1) jako niezasadna podlegała oddaleniu.
Sąd I instancji poczynił prawidłowe ustalenia faktyczne. Sąd Okręgowy ustalenia te akceptuje i uznaje je za własne. Co do zasady za trafną i zasługującą na akceptację uznać należy również ocenę prawną dokonaną przez Sąd Rejonowy.
Odnosząc się do zarzutów wnioskodawczyni zawartych w apelacji wskazać należy, że ta co do zasady kwestionuje stwierdzenie nieskuteczności testamentu ustnego ,wygłoszonego pod (...), w którym to spadkodawca W. S. (1) miał złożyć oświadczenie spadkowe. Jak ustalono w tym czasie na podwórku u M. G. (1) wywiązała się przypadkowa rozmowa, w której uczestniczyli M. K. (3), W. M., S. M. oraz spadkodawca. Wówczas M. K. (3) miała udzielić rady W. S. (1), by ten oddał swoje pole na Skarb Państw, tak by więcej nie musiał się męczyć. Spadkodawca miał stwierdzić, że przekazał to pole, czyli swój majątek w testamencie M. G. (1).
Zgodnie art. 952 § 1 kc , jeżeli istnieje obawa rychłej śmierci spadkodawcy albo jeżeli wskutek szczególnych okoliczności zachowanie zwykłej formy testamentu jest niemożliwe lub bardzo utrudnione, spadkodawca może oświadczyć ostatnią wolę ustnie przy jednoczesnej obecności co najmniej trzech świadków. Ustawodawca przewidział jednocześnie, że treść testamentu ustnego może być stwierdzona w ten sposób, że jeden ze świadków albo osoba trzecia spisze oświadczenie spadkodawcy przed upływem roku od jego złożenia, z podaniem miejsca i daty oświadczenia oraz miejsca i daty sporządzenia pisma, a pismo to podpiszą spadkodawca i dwaj świadkowie albo wszyscy świadkowie. W wypadku gdy treść testamentu ustnego nie została w powyższy sposób stwierdzona, można ją w ciągu sześciu miesięcy od dnia otwarcia spadku stwierdzić przez zgodne zeznania świadków złożone przed sądem. Jeżeli przesłuchanie jednego ze świadków nie jest możliwe lub napotyka trudne do przezwyciężenia przeszkody, sąd może poprzestać na zgodnych zeznaniach dwóch świadków.
W realiach niniejszej sprawy nie budzi wątpliwości, że przedmiotowe oświadczenie spadkodawcy nie stanowi testamentu ustnego. Pojęcie obawy rychłej śmierci spadkodawcy, jak zauważył Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 15 kwietnia 2003 r. (sygn. akt V CK 9/02), jako przesłanka ważności testamentu szczególnego, jakim jest testament ustny, powinno być rozumiane ściśle. Sam fakt śmierci spadkodawcy w krótkim czasie po sporządzeniu testamentu nie jest wystarczający do stwierdzenia istnienia obawy rychłej śmierci w chwili sporządzania testamentu. Obawa rychłej śmierci niewątpliwie zachodzi, gdy na skutek nagłego zdarzenia (np. wypadku komunikacyjnego, zawału serca, itp.) stan zdrowia spadkodawcy oceniany obiektywnie uzasadnia jego przekonanie o rychłej śmierci.
Nie budzi wątpliwości, iż w chwili w jakiej miało być złożone przedmiotowe oświadczenie spadkodawca, jak na swój wiek posiadał bardzo dobry stan zdrowia. Nic nie wskazywało, iż ten w najbliższym czasie umrze. W szczególności ten samodzielnie poruszał się i utrzymywał okazjonalne kontakty z innymi osobami. Z zeznań świadka W. M. wynika, iż w czasie rozmowy mającej stanowić testament ustny spadkodawca czuł się dobrze. Brak było również innych nadzwyczajnych okoliczności, w skutek których zachowanie zwykłej formy testamentu byłoby niemożliwe lub bardzo utrudnione. Spadkodawca umiał pisać, a stąd niewątpliwie mógł sporządzić testament holograficzny. Sam fakt, iż spadkodawca miał trudności w załatwianiu spraw urzędowych nie świadczy również o braku możliwości sporządzenia testamentu przed notariuszem.
Aby można mówić o testamencie niezbędne jest ustalenie, iż spadkodawca działał z wolą testowania. Innymi słowy, że celem jego działania było rozrządzenie majątkiem na wypadek śmierci, sporządzenie testamentu, a nie wywołanie innych skutków. Testator musi mieć świadomość tego, że reguluje losy swego majątku na czas po swojej śmierci. Jest to elementarny wymóg sporządzenia testamentu. Brak takiej świadomości po stronie spadkodawcy powoduje, że nie dochodzi w ogóle do sporządzenia testamentu, choćby według subiektywnej oceny innych osób był to testament. Testator nie musi przywołać świadków z określeniem, że robi to w celu testowania, jego wola może zostać uwidoczniona również w inny sposób. Mając na względzie treść oświadczenia spadkodawcy przyjąć należy jednak, że ten nie miał woli testowania, a wyłącznie chciał wskazać, iż sporządził już testament.
Co więcej w ocenie Sądu Okręgowego nie doszło do właściwego stwierdzenia treści testamentu ustnego. Wnioskodawczyni wspomina o sporządzeniu przez spadkodawcę testamentu ustnego dopiero w piśmie z dnia 10 lutego 2016 r. Dopiero od chwili złożenia wskazanego pisma można mówić o złożeniu wniosku o przesłuchanie świadków w zakresie treści ostatniej woli spadkodawcy.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwaliło się stanowisko, zgodnie z którym termin z art. 952 § 3 k.c. jest zachowany, jeżeli przed jego upływem do sądu spadku wpłynie przewidziane w art. 661 k.p.c. zawiadomienie ze wskazaniem świadków testamentu wraz z ich adresami (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 27 czerwca 1969 r., III CZP 31/69, uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 13 lutego 1980 r., III CZP 69/79) lub został złożony wniosek o stwierdzenie nabycia spadku wymieniający osoby i adresy świadków lub wskazujący akta zawierające te dane (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 3 października 1969 r., III CZP 75/69). Ponadto Sąd Najwyższy przyjął także, że termin z art. 952 § 3 k.c. jest zachowany, jeżeli przed jego upływem wpłynął do sądu ogólnikowo sformułowany wniosek o stwierdzenie nabycia spadku na podstawie nie sprecyzowanego bliżej testamentu, a sąd nie wezwał wnioskodawcy do uzupełnienia wniosku przez wskazanie rodzaju testamentu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 grudnia 1975 r., III CRN 299/75). Powyższą linię orzeczniczą potwierdza treść postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 14 grudnia 2000 r. sygn. akt I CKN 668/00. W świetle powyższego nie sposób przyjąć by doszło do zachowania wyżej wskazanego terminu.
Odnosząc się do kolejnego z zarzutów stwierdzić należy, iż zgodnie z art. 948 kc testament należy tak tłumaczyć, ażeby zapewnić możliwie najpełniejsze urzeczywistnienie woli spadkodawcy. Jeżeli testament może być tłumaczony rozmaicie, należy przyjąć taką wykładnię, która pozwala utrzymać rozrządzenia spadkodawcy w mocy i nadać im rozsądną treść. Słusznie skarżąca wskazuje, iż sąd winien dążyć do jak najpełniejszego urzeczywistnienia woli spadkodawcy, niemniej jednak wola ta musi być wyrażona w ważnym testamencie. Jedynie treść takiego rozporządzenia może stanowić podstawę stwierdzenia nabycia spadku. W niniejszej sprawie nie doszło do ujawnienia ważnego testamentu, a stąd słusznie Sąd Rejonowy orzekał w oparciu o przepisy dotyczące dziedziczenia ustawowego.
Z powyższych względów apelacja wnioskodawczyni M. G. (1) jako bezzasadna po myśli art. 385 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. podlegała oddaleniu.
Jednocześnie Sąd Okręgowy dostrzegając oczywistą omyłkę w ustaleniu stopnia pokrewieństwa spadkobierców zmarłego z urzędu sprostował wyrok Sądu Rejonowego we wskazanym zakresie.
Nie budzi wątpliwości, iż spadkobiercy T. M. (2), E. T., L. P. (2), A. K., K. H. (1), G. H., L. H. i C. H. są krewnymi spadkodawcy pochodzącymi od braci jego matki, a wiec jego wujów. Jednocześnie spadkobiercy B. J. (2), M. R. (1) i M. R. (2) to krewni spadkodawcy pochodzący od brata ojca spadkodawcy, a więc jego stryja.
Jednocześnie Sąd w oparciu o treść art. 102 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. nie obciążył wnioskodawczyni kosztami postępowania mając na względzie jej trudną sytuację materialną i życiową .
Wojciech Węgrzyn Janusz Kmiecik Małgorzata Pelczar