Wyrok SN z 2 czerwca 2010, sygn. I UK 39/10
Data orzeczenia
2 czerwca 2010
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych, Wydział I
Przewodniczący
SSN Bogusław Cudowski
Tagi
Podstawa prawna
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 2 czerwca 2010 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Bogusław Cudowski (przewodniczący)
SSN Roman Kuczyński (sprawozdawca)
SSN Romualda Spyt
w sprawie z odwołania R. D.
przeciwko Prezesowi Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
o ubezpieczenie,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń
Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 2 czerwca 2010 r.,
skargi kasacyjnej ubezpieczonego od wyroku Sądu Apelacyjnego
z dnia 4 sierpnia 2009 r.,
1. oddala skargę kasacyjną,
2. zasądza od Skarbu Państwa - Sądu Apelacyjnego na rzecz
adw. R. K. kwotę 120 zł (sto dwadzieścia), powiększoną o kwotę
podatku od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej
pomocy prawnej wykonywanej z urzędu w postępowaniu
kasacyjnym.
2
Uzasadnienie
Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K. wyrokiem z
dnia 19 lutego 2009 r., oddalił odwołanie R. D. od decyzji Prezesa Kasy Rolniczego
Ubezpieczenia Społecznego z dnia 20 listopada 2007 r., którą to decyzją organ
rentowy stwierdził ustanie ubezpieczenia społecznego rolników w stosunku do R.
D. w okresie od dnia 1 kwietnia 2001 r. do 31 stycznia 2003 r. oraz od dnia 1
kwietnia 2003 r., uzasadniając to tym, iż w wymienionych w decyzji okresach R.
D.nie spełniał warunków koniecznych do podlegania ubezpieczeniu społecznemu
rolników.
Sąd Okręgowy ustalił, że R. D. w okresie od 19 stycznia 2001 r. do 31
stycznia 2003 r. pobierał rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy z Zakładu
Ubezpieczeń Społecznych. Na podstawie umowy dzierżawy z dnia 1 marca 2003 r.
wnioskodawca wydzierżawił grunt o powierzchni 2,0049 ha W. G. na okres od 1
marca 2003 r. do 31 grudnia 2003 r. W dniu 1 września 2003 r. R. D. rozpoczął
prowadzenie działalności gospodarczej.
W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i
Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 19 lutego 2009 r. uznał, że odwołanie
nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd Okręgowy wskazał, że w okresie od 1 kwietnia
2001 r. do 31 stycznia 2003 r. nie było podstaw do podlegania przez R. D.
ubezpieczeniu społecznemu rolników, ponieważ pobierał on rentę z tytułu
niezdolności do pracy wypłacaną przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Ponadto
przeszkodą do podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników było także
wydzierżawienie gruntu, ponieważ nie mógł on z tego powodu prowadzić
działalności rolniczej. Sąd Okręgowy wyjaśnił też, że w związku z rozpoczęciem
działalności gospodarczej od dnia 1 września 2003 r. wnioskodawca nie spełniał
przesłanek z art. 5a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, ponieważ przed
rozpoczęciem działalności gospodarczej nie podlegał nieprzerwanie przez co
najmniej 1 rok ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy.
Powyższy wyrok zaskarżył apelacją R. D., wnosząc o jego zmianę poprzez
uwzględnienie odwołania od decyzji organu rentowego i stwierdzenie podlegania
ubezpieczeniu społecznemu rolników.
3
Sąd Apelacyjny – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 4
sierpnia 2009 r. oddalił apelację.
W przedmiotowej sprawie sporne było, czy prawidłowe było stwierdzenie w
stosunku do R. D. ustania ubezpieczenia społecznego rolników w okresach od 1
kwietnia 2001 r. do 31 stycznia 2003 r. i od 1 kwietnia 2003 r. Odnosząc się do
pierwszego okresu Sąd stwierdził, że zasadnicze znaczenie miała kwestia
pobierania przez R. D. świadczenia rentowego z Zakładu Ubezpieczeń
Społecznych (renta z tytułu częściowej niezdolności do pracy) w okresie od 19
stycznia 2001 r. do 31 stycznia 2003 r. Z przepisu art. 7 ustawy z dnia 20 grudnia
1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 ze
zm.) wynika, że ubezpieczeniu z mocy ustawy podlega rolnik, którego
gospodarstwo rolne obejmuje obszar użytków rolnych powyżej 1 ha
przeliczeniowego, o ile ten rolnik nie podlega innemu ubezpieczeniu społecznemu
lub nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty albo nie ma ustalonego prawa
do świadczeń z ubezpieczeń społecznych. W przypadku wnioskodawcy pobieranie
renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy wypłacanej przez Zakład
Ubezpieczeń Społecznych stanowiło przeszkodę do podlegania ubezpieczeniu
społecznemu rolników, jako odpowiadające definicji z art. 6 pkt 10c w związku z art.
7 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników (tj. ustalone prawo do renty z
ubezpieczenia). Początkiem okresu był dzień 19 stycznia 2001 r., od którego
wnioskodawca miał ustalone prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy. Zgodnie
z art. 3a ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, ubezpieczenie ustaje
z końcem kwartału, w którym ustały okoliczności uzasadniające podleganie
ubezpieczeniu, dlatego też zasadne było stwierdzenie ustania ubezpieczenia
społecznego rolników od dnia 1 kwietnia 2001 r. (okoliczności uzasadniające
podleganie ubezpieczeniu ustały w pierwszym kwartale 2001 r.). W kwestii
stwierdzenia przez organ rentowy ustania podleganiu ubezpieczeniu rolniczemu od
dnia 1 kwietnia 2003 r., Sąd wskazał, że co do tego okresu zasadnicze znaczenie
miał fakt wydzierżawienia przez wnioskodawcę posiadanych przez niego gruntów
rolnych. Jak wynika z dokumentów zgromadzonych w aktach organu rentowego, w
2003 r. wielkość gospodarstwa rolnego R. D. wynosiła 2,0043 ha fizycznego, a w
dniu 1 marca 2003 r. wnioskodawca zawarł umowę dzierżawy, na podstawie której
4
wydzierżawił grunty rolne o powierzchni 2,0043 ha, a więc stanowiące całe
ówczesne gospodarstwo (grunty te były dzierżawione od 1 marca 2003 r. do 31
grudnia 2003 r.). W tej sytuacji Sąd pierwszej instancji prawidłowo przyjął, że
wobec braku gruntów rolnych wnioskodawca nie mógł być rolnikiem prowadzącym
działalność rolniczą, a zatem nie spełniał przesłanek, od których zależało
podleganie ubezpieczeniu społecznemu rolników w świetle art. 7 i art. 6 pkt 1
ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Zatem skoro w pierwszym kwartale
2003 r. ustały okoliczności uzasadniające podleganie ubezpieczeniu, zasadne było
stwierdzenie ustania ubezpieczenia społecznego rolników od dnia 1 kwietnia 2003
r. Ponadto z dniem 1 września 2003 r. wnioskodawca rozpoczął prowadzenie
pozarolniczej działalności gospodarczej. Od dnia 1 stycznia 1997 r. obowiązuje
przepis art. 5a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, który zapewnia
rolnikom możliwość pozostania przy ubezpieczeniu społecznym rolników, pomimo
wykonywania działalności gospodarczej. Na podstawie tego przepisu możliwe jest
pozostanie przy ubezpieczeniu społecznym rolników, o ile przed datą rozpoczęcia
działalności gospodarczej rolnik nieprzerwanie przez okres 1 roku podlegał
ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy. W przypadku wnioskodawcy
wymogi z art. 5a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników nie zostały
spełnione, bowiem do dnia 31 stycznia 2003 r. apelujący pobierał rentę z tytułu
niezdolności do pracy wypłacaną z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, zatem
dopiero od dnia 1 lutego 2003 r. mógł podlegać ubezpieczeniu społecznemu
rolników. Sąd stwierdził, że gdyby nawet wnioskodawca nie zawarł umowy
dzierżawy z dnia 1 marca 2003 r., to przed dniem 1 września 2003 r. legitymowałby
się okresem tylko 7 miesięcy podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników,
zatem podjęcie działalności gospodarczej musiałoby skutkować dla niego ustaniem
ubezpieczenia społecznego rolników.
Wnioskodawca na powyższe rozstrzygnięcie wniósł skargę kasacyjną
zarzucając naruszenie prawa materialnego - art. 3a ust. 1 ustawy o ustawy o
ubezpieczeniu społecznym rolników w związku z art. 7 ust. 1 i art. 16 ust. 1 i 3
ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników poprzez ich niewłaściwą wykładnię
polegającą na przyjęciu, iż ubezpieczenie społeczne rolników ustaje z datą
ustalenia prawa do emerytury lub renty, nie zaś z chwilą wydania decyzji
5
orzekającej o tych świadczeniach w sytuacji, gdy prawo to zostało przyznane z
mocą wsteczną i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie powyższych przepisów
polegające na przyjęciu, iż skarżący nie podlegał ubezpieczeniu społecznemu
rolników w okresie od 1 kwietnia 2001 r. do 31 stycznia 2003 r., pomimo że jego
prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy zostało ustalone decyzją
Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 9 maja 2002 r. oraz art. 3a ust. 4 ustawy
o ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, poprzez jego niezastosowanie i
tym samym przyjęcie, iż skarżący nie podlegał ubezpieczeniu społecznemu
rolników w okresie od 1 kwietnia 2001 r. do 31 stycznia 2003 r., pomimo że jego
prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy zostało ustalone decyzją
Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 9 maja 2002 r.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Przepis art. 3a ust. 4 stanowi, że jeżeli zostanie złożony wniosek o rentę lub
emeryturę, obowiązek ubezpieczenia ustaje z końcem kwartału, w którym została
wydana decyzja o przyznaniu świadczenia, jednak nie wcześniej niż z końcem
kwartału, w którym ubezpieczony nabył to prawo. Celem tej regulacji było
umożliwienie osobom, których obowiązek ubezpieczenia ustał, a które chcą
skorzystać z dobrowolnego ubezpieczenia, kontynuowania tego ubezpieczenia
nieprzerwanie. Intencja ta wynika z treści art. 3a ust. 3, który dotyczy ustania
ubezpieczenia z mocy ustawy, w sytuacji gdy istnieją warunki do objęcia
ubezpieczeniem na wniosek. Na podstawie tego przepisu obowiązkowe
ubezpieczenie ustaje z końcem kwartału, w którym doręczono decyzję
stwierdzającą ustanie ubezpieczenia. Sytuacja taka nie występowała w przypadku
wnioskodawcy, który nie składał takiego wniosku o objęcie ubezpieczeniem
rolniczym. Ponadto zgodnie z art. 7 ust. 1 i 16 ust. 3 ustawy o ubezpieczeniu
społecznym rolników nie mógł podlegać takiemu ubezpieczeniu (nie spełniał
warunków do objęcia ubezpieczeniem na wniosek), co wynika z
niekwestionowanych w skardze kasacyjnej ustaleń faktycznych - poprzez brak
wskazania naruszenia przepisów prawa procesowego w postaci przyjęcia przez
Sądy orzekające, że od dnia 19 stycznia 2001 r. miał ustalone prawo do renty z
tytułu niezdolności do pracy oraz nie spełniał przesłanek do kontynuowania
ubezpieczenia na wniosek. Tym samym mając na uwadze okoliczność, że dnia 19
6
stycznia 2001 r. wnioskodawca miał ustalone prawo do renty z powszechnego
systemu ubezpieczeń społecznych oraz brak możliwość skorzystania z
dobrowolnego ubezpieczenia, stwierdzić należy, że nie było uzasadnione w
niniejszej sprawie przyjęcie, że od dnia 9 maja 2002 r. (daty wydania decyzji
przyznającej prawo do renty) ustało ubezpieczenie rolnicze wnioskodawcy. Ujmując
inaczej, nie było uzasadnione odstępstwo z ust. 4 od ogólnych zasad wyrażonych w
ust. 1 art. 3a ustawy, iż ubezpieczenie ustaje z końcem kwartału, w którym ustały
okoliczności uzasadniające podleganie ubezpieczeniu, skoro jak zostało wyżej
wskazane uzasadnieniem wprowadzenia art. 3a ustawy z dnia 12 września 1996 r.
o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. Nr 124, poz. 585)
było umożliwienie osobom, których obowiązek ubezpieczenia ustał, a które mogą
skorzystać z dobrowolnego ubezpieczenia, kontynuowanie tego ubezpieczenia
nieprzerwanie, co w niniejszej sprawie ze względu na okoliczność, że objęcie
ubezpieczeniem na wniosek nie było możliwe, nie uzasadniało zastosowania art. 3a
ust 4 ustawy. Zatem Sąd drugiej instancji prawidłowo zastosował art. 3a ust 1
ustawy, stwierdzając że ubezpieczenie wnioskodawcy ustało w dniu 19 stycznia
2001 r., z chwilą ustalenia prawa do renty z powszechnego systemu ubezpieczeń
społecznych.
Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji wyroku
na podstawie art. 39814
k.p.c.