Postanowienie SN z 23 listopada 2011, sygn. II UZ 40/11
Data orzeczenia
23 listopada 2011
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych, Wydział II
Przewodniczący
SSN Roman Kuczyński
Tagi
Podstawa prawna
POSTANOWIENIE
Dnia 23 listopada 2011 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Roman Kuczyński (przewodniczący)
SSN Bogusław Cudowski
SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec (sprawozdawca)
w sprawie z wniosku Z. I.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych
o wysokość świadczenia,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń
Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 23 listopada 2011 r.,
zażalenia wnioskodawcy na postanowienie Sądu Apelacyjnego w […]
z dnia 30 czerwca 2011 r.,
I. oddala zażalenie,
II. przyznaje adw. J. S. od Skarbu Państwa (kasa Sądu
Apelacyjnego) tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej
z urzędu w postępowaniu kasacyjnym kwotę 120 (sto
dwadzieścia) zł powiększoną o podatek od towarów i usług.
U z a s a d n i e n i e
Postanowieniem z dnia 30 czerwca 2011 r. Sąd Apelacyjny, działając na
podstawie art. 3986
§ 2 k.p.c., odrzucił skargę kasacyjną Z. I. od wyroku tego Sądu
z dnia 7 grudnia 2010 r. zapadłego w sprawie o wysokość świadczenia.
2
Sąd Apelacyjny wskazał, że w skardze kasacyjnej pełnomocnik
wnioskodawcy określił wartość przedmiotu zaskarżenia na kwotę 143.729 zł,
podając w piśmie z dnia 6 czerwca 2011 r., że składa się na nią kwota 129.395 zł
stanowiąca różnicę pomiędzy świadczeniem rentowym jakie wnioskodawca
powinien otrzymywać w latach 1991-2008 a świadczeniem faktycznie otrzymanym
za ten okres oraz kwota 14.334 zł obliczona zgodnie z art. 22 k.p.c. jako suma
świadczeń rentowych za okres jednego roku w zaokrągleniu do jednego złotego (12
miesięcy x 1.194,48 zł).
W ocenie Sądu Apelacyjnego skarga kasacyjna jest niedopuszczalna, gdyż
wartość przedmiotu zaskarżenia obliczona na podstawie art. 22 k.p.c. jest niższa
niż dziesięć tysięcy złotych (art. 3982
§ 1 k.p.c.). Sąd drugiej instancji wskazał, że
wysokość świadczenia rentowego wnioskodawcy ustalona decyzją organu
rentowego z dnia 20 marca 2008 r. wyniosła 1.078 zł. Nawet przy założeniu, że
wysokość świadczenia rentowego żądanego przez wnioskodawcę wynosi 1.578 zł,
to różnica pomiędzy świadczeniem żądanym a wypłaconym w skali jednego roku
wynosi 6.000 zł (1.578 zł - 1.078 zł x 12 miesięcy).
W zażaleniu na powyższe postanowienie wnioskodawca zarzucił naruszenie
przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, a
mianowicie: 1) art. 25 § 1 i 2 oraz art. 26 w związku z art. 368 § 2 w związku z art.
3982
§ 1 w związku z art. 3984
§ 3 i art. 3986
§ 2 i w związku z art. 39821
k.p.c.,
poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i uznanie skargi kasacyjnej za
niedopuszczalną z uwagi na to, że nie spełnia wymogów formalnych określonych w
art. 3982
§ 1 k.p.c., gdyż wartość przedmiotu zaskarżenia w niniejszej sprawie,
będącej sprawą z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych wynosi 6.000 zł,
a więc jest niższa od kwoty 10.000 zł, podczas gdy wartość przedmiotu zaskarżenia
w niniejszej sprawie wynosi 147.000 zł i taka też kwota została wskazana przez
pełnomocnika wnioskodawcy w piśmie z dnia 6 czerwca 2011 r., gdyż jest to kwota
wskazana jako wartość przedmiotu sporu (również jako wartość przedmiotu
zaskarżenia w apelacji) i wartość ta nie została sprawdzona przez Sąd pierwszej
instancji w trybie art. 25 § 1 i § 2 k.p.c., w związku z powyższym pozostała aktualna
w postępowaniu apelacyjnym i kasacyjnym, a tym samym zgodnie z art. 3982
§ 1
k.p.c. skarga kasacyjna jest dopuszczalna; 2) z ostrożności procesowej - art. 19 § 1
3
i 2 w związku z art. 21 i w związku z art. 22 w związku z art. art. 368 § 2 w związku
z art. 39821
w związku z art. 3986
§ 2 w związku z art. 3984
§ 3 k.p.c., poprzez ich
nieprawidłowe zastosowanie i ustalenie wartości przedmiotu zaskarżenia w
niniejszej sprawie jedynie w oparciu o art. 22 k.p.c., podczas gdy w jej stanie
faktycznym wartość przedmiotu sporu/zaskarżenia należało obliczyć zgodnie z art.
21 k.p.c., zliczając należne już świadczenie (za okres poprzedzający wniesienie
odwołania) oraz wartość przedmiotu sporu obliczoną dla świadczeń przyszłych w
myśl art. 22 k.p.c., gdyż żądanie przedstawione w odwołaniu wnioskodawcy
obejmowało także świadczenia, które powinny być spełnione w czasie
poprzedzającym jego wniesienie.
Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego
postanowienia w całości i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do
ponownego rozpoznania, a w konsekwencji przyjęcie skargi kasacyjnej do
rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do art. 3982
§ 1 k.p.c. skarga kasacyjna jest niedopuszczalna w
sprawach o prawa majątkowe, w których wartość przedmiotu zaskarżenia w
sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych jest niższa niż
dziesięć tysięcy złotych. Jednakże w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych
skarga kasacyjna przysługuje niezależnie od wartości przedmiotu zaskarżenia w
sprawach o przyznanie i o wstrzymanie emerytury lub renty oraz o objęcie
obowiązkiem ubezpieczenia społecznego. Z uwagi na zakres dopuszczalności
skargi kasacyjnej w sprawach o prawa majątkowe strona zobowiązana jest do
oznaczenia wartości przedmiotu zaskarżenia (art. 3984
§ 2 zdanie pierwsze k.p.c.).
Z kolei treść art. 3986
§ 2 i 3 k.p.c. nakłada na sąd drugiej instancji oraz Sąd
Najwyższy obowiązek dokonania kontroli dopuszczalności skargi jako
nadzwyczajnego środka zaskarżenia przysługującego poza tokiem instancji i
weryfikacji z urzędu wskazanej przez stronę wartości przedmiotu zaskarżenia w
celu wyeliminowania przypadków nieprawidłowego oznaczenia tej wartości w
4
zamiarze zapewnienia sobie dostępu do postępowania kasacyjnego (por.
postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 maja 2006 r., IV CZ 34/06, Lex nr
200867 i orzeczenia tam powołane). Dlatego w judykaturze Sądu Najwyższego
zdecydowanie przeważa stanowisko, że obowiązek oznaczenia w postępowaniu
kasacyjnym wartości przedmiotu zaskarżenia nie może - ze względu na
dopuszczalność skargi kasacyjnej uzależnioną od tej wartości - ograniczać się
jedynie do wskazania kwoty przekraczającej kwotę decydującą o dopuszczalności
skargi, lecz powinien być rozumiany jako zobowiązanie do wykazania podstaw, na
których opiera się wyliczenie, adekwatnych do przedmiotu zaskarżenia skargą
kasacyjną (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 listopada 2007 r., II UZ
30/07, OSNP 2009 nr 3-4, poz. 54 i orzeczenia tam powołane). Z tego właśnie
względu Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 20 maja 2011 r. zwrócił skargę
kasacyjną wraz z aktami sprawy i zobowiązał Sąd drugiej instancji do sprawdzenia
wartości przedmiotu zaskarżenia, a w konsekwencji ustalenia, czy nadzwyczajny
środek zaskarżenia w postaci skargi kasacyjnej istotnie jest dopuszczalny.
Natomiast zaprezentowany przez Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 20
października 2008 r., I PZ 26/08 (OSNP 2010 nr 5-6, poz. 67) pogląd, do którego
odwołuje się skarżący, wyrażony został z powołaniem się na wcześniejsze
orzecznictwo pochodzące z okresu, w którym od nieprawomocnego wyroku sądu
odwoławczego przysługiwała kasacja będąca zwykłym środkiem zaskarżenia
przysługującym w toku instancji. Dlatego stanowisko to - jako niepoparte
przekonującymi argumentami wypływającymi z aktualnie obowiązującego stanu
prawnego - nie jest aprobowane przez skład rozpoznający niniejsze zażalenie.
Przepis art. 476 § 2 i 3 k.p.c. wyjaśnia ustawowe pojęcia spraw z zakresu
ubezpieczeń społecznych, stanowiąc w § 2 pkt 2, iż należą do nich między innymi
sprawy, w których wniesiono odwołanie od decyzji organów rentowych,
dotyczących emerytur i rent. Zakres rozpoznania i orzeczenia (przedmiot sporu) w
tych sprawach wyznaczony jest zatem w pierwszej kolejności przedmiotem decyzji
organu rentowego zaskarżonej do sądu ubezpieczeń społecznych (por.
postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 maja 1999 r., II UZ 52/99, OSNAPiUS
2000 nr 15, poz. 601), a w drugim rzędzie przedmiotem postępowania sądowego,
określonego zakresem odwołania od decyzji organu rentowego do sądu (por.
5
postanowienie z dnia 11 kwietnia 2006 r., II UZ 1/06, niepublikowane).
Przedmiotem decyzji organu rentowego było przeliczenie pobieranego przez
wnioskodawcę świadczenia rentowego. Sprawa o wysokość renty jest sprawą o
świadczenie, w której dopuszczalność skargi kasacyjnej zależy od wartości
przedmiotu zaskarżenia (por. także postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 3
czerwca 1997 r., II UZ 36/97, OSNAPiUS 1998 nr 8, poz. 256). Wartość przedmiotu
zaskarżenia w takiej sprawie stanowi obliczona stosownie do wskazań zawartych w
art. 22 k.p.c. (świadczenia powtarzające się) różnica pomiędzy hipotetyczną
wartością renty, jaką skarżący otrzymywałby, gdyby jego żądanie ustalenia
wysokości świadczenia rentowego zostało uwzględnione, a wartością renty
pobieranej (tak również w postanowieniach Sądu Najwyższego z dnia 8 stycznia
1997 r., II UKN 40/96, OSNAPiUS 1997 nr 16, poz. 301, z dnia 18 października
2000 r., II UZ 123/00, OSNAPiUS 2002 nr 15, poz. 370, z dnia 23 listopada 2007 r.,
II UZ 30/07, OSNP 2009 nr 3-4, poz. 54). Wartością przedmiotu sporu w sprawie
wszczętej odwołaniem wnioskodawcy od decyzji organu rentowego była więc
różnica pomiędzy sumą świadczeń rentowych za jeden rok wedle żądania
wnioskodawcy a sumą świadczeń za jeden rok w kwotach ustalonych przez organ
rentowy. W toku postępowania pierwszoinstancyjnego wnioskodawca kwoty te
określił odpowiednio na: 1.578 zł oraz 1.078 zł, a różnicę między nimi na kwotę 500
zł (por. wyliczenie na k. 50 i 248 akt, na które powołuje się skarżący). Powoduje to,
że określona w taki sposób przez skarżącego wartość przedmiotu sporu za okres
jednego roku, stanowiąca jednocześnie wartość przedmiotu zaskarżenia skargą
kasacyjną, w oczywisty sposób jest niższa niż dziesięć tysięcy złotych, a jej
oznaczenie na kwotę wyższą nie może być uznane za skuteczne dla uznania
dopuszczalności tej skargi. Pozostaje ono bowiem w zupełnym oderwaniu od
określonej przez skarżącego różnicy pomiędzy żądaną wysokością świadczenia
emerytalnego a wysokością wypłacaną przez organ rentowy za okres jednego
miesiąca.
Nie są również zasadne zarzuty zażalenia w zakresie niezastosowania przez
Sąd drugiej instancji art. 21 k.p.c., poprzez ustalenie wartości przedmiotu
zaskarżenia wyłącznie na podstawie art. 22 k.p.c., a nieuwzględnienie w niej
wartości świadczeń rentowych za okres poprzedzający wniesienie odwołania od
6
decyzji organu rentowego (art. 19 § 1 k.p.c.). Kwestia ta znalazła swoje
rozstrzygnięcie w judykaturze Sądu Najwyższego, w której przyjmuje się, że w
sprawach o świadczenia emerytalno-rentowe żądanie podwyższenia pobieranego
świadczenia za okres wcześniejszy od objętego zaskarżoną decyzją nie jest
roszczeniem odrębnym i art. 21 k.p.c. nie ma zastosowania, a wartość przedmiotu
sporu (zaskarżenia) ustala się na podstawie art. 22 k.p.c. (por. postanowienia z
dnia 21 kwietnia 2005 r., I UZ 76/04, OSNP 2006 nr 3-4, poz. 66; z dnia 2 marca
2011 r., II UZ 3/11, LEX nr 844749; z dnia 20 lipca 2011 r., II UZ 23/11,
niepublikowane). Jest tak dlatego, że żądanie wyrównania świadczenia za okres
poprzedzający złożenie wniosku nie jest samodzielnym roszczeniem o roszczenie
pieniężne w rozumieniu art. 19 § 1 k.p.c., ale jest objęte żądaniem o ponowne
obliczenie renty i przysługuje pod warunkiem zaistnienia okoliczności określonych
w art. 133 ust. 1 pkt 2 ustawy emerytalnej. W związku z tym nie podlega ono
zliczeniu na zasadzie określonej w art. 21 k.p.c. z kwotą wynikającą z ustalenia
wartości przedmiotu sporu na podstawie art. 22 k.p.c.
Z powyższych względów zażalenie podlega oddaleniu na podstawie art.
39814
w związku z art. 3941
§ 3 k.p.c.