Postanowienie SN z 2 grudnia 2011, sygn. III UZ 28/11
Data orzeczenia
2 grudnia 2011
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych, Wydział III
Przewodniczący
SSN Kazimierz Jaśkowski
Tagi
Podstawa prawna
art. 365
kpc
art. 366
kpc
art. 381
kpc
art. 394
kpc
art. 398
kpc
art. 399
kpc
art. 401
kpc
art. 403
kpc
Pokaż pozostałe podstawy prawne (3)
POSTANOWIENIE
Dnia 2 grudnia 2011 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Kazimierz Jaśkowski (przewodniczący)
SSN Halina Kiryło
SSN Maciej Pacuda (sprawozdawca)
w sprawie z wniosku J. M.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych
o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu
Okręgowego z dnia 26 października 2010 r., i Sądu Apelacyjnego z dnia 27
stycznia 2011 r., po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy,
Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 2 grudnia 2011 r.,
zażalenia wnioskodawcy na postanowienie Sądu Apelacyjnego […]
z dnia 29 sierpnia 2011 r.,
oddala zażalenie.
UZASADNIENIE
Sąd Apelacyjny – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych postanowieniem z
dnia 29 sierpnia 2011 r., odrzucił wniesioną przez ubezpieczonego J. M. skargę o
wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu
Okręgowego z dnia 26 października 2010 r., oraz prawomocnym wyrokiem Sądu
Apelacyjnego z dnia 27 stycznia 2011 r.
Sąd Apelacyjny stwierdził, że ubezpieczony jako podstawę żądania
wznowienia postępowania wskazał wykrycie nowych okoliczności faktycznych i
środków dowodowych, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy. Okoliczność tę
2
stanowiło zaś to, iż organ rentowy zaliczył J. R. pracę na stanowisku kierownika
sekcji zaopatrzenia w materiały ogniotrwałe i odlewnicze w okresie od dnia 1
października 1979 r. do dnia 31 sierpnia 1999 r. w Hucie […] S.A. jako pracę
warunkach szczególnych, podczas gdy wnioskodawcy nie uznano za taką pracę
tego samego rodzaju pracy wykonywanej przez niego w okresie od dnia 1
października 1979 r. do dnia 31 października 1986 r. Ubezpieczony podał także, iż
o wspomnianej okoliczności dowiedział się w dniu 1 marca 2011 r.
Sąd drugiej instancji przypomniał regulacje prawne związane z instytucją
skargi o wznowienie postępowania oraz stwierdził, że wskazana przez
ubezpieczonego okoliczność faktyczna nie może stanowić podstawy wznowienia
postępowania, ponieważ z powodu wykrycia nowych okoliczności lub środków
dowodowych (art. 403 § 2 k.p.c.) można żądać wznowienia postępowania jedynie
wówczas, gdy mogłyby mieć one wpływ na wynik sprawy, a strona nie mogła ich
powołać w poprzednim postępowaniu. Powołana przez ubezpieczonego
okoliczność, iż J. R. ZUS zaliczył okres pracy na stanowisku kierownika sekcji
zaopatrzenia w materiały ogniotrwałe i odlewnicze w Hucie jako okres pracy w
warunkach szczególnych, nie mogła mieć natomiast wpływu na wydane w sprawie
prawomocne orzeczenie sądu, albowiem Sąd Okręgowy przeprowadził własne
postępowanie dowodowe na okoliczność charakteru pracy ubezpieczonego na tym
stanowisku i poczynił własne ustalenia w tym zakresie, opierając się na zeznaniach
świadków, ich aktach osobowych, aktach osobowych ubezpieczonego oraz opinii
biegłego z zakresu BHP. Powołanie się przez skarżącego na decyzję organu
rentowego przyznającą innemu pracownikowi Huty […], zatrudnionemu na takim
samym stanowisku, nie może zostać uznane za nowy dowód mogący wpłynąć na
wydane już rozstrzygnięcie, skoro sąd ustalił stan faktyczny w tym zakresie na
podstawie dowodów bezpośrednich, zaś decyzja organu rentowego dotycząca
innego pracownika i stanu faktycznego nie wpływa na wiarygodność
przeprowadzonych dowodów, w szczególności z opinii biegłego. Sąd Apelacyjny
podkreślił także, iż wykładnia art. 430 § 2 k.p.c. prowadzi do wniosku, że chodzi w
nim o takie okoliczności faktyczne, względnie dowody, które uzasadniają
przytoczone we wniosku żądanie. Istotność dla sprawy nowych faktów i dowodów
ocenia się bowiem z punktu widzenia ich wpływu na treść decyzji ostatecznej. Z
3
tych przyczyn skarga ubezpieczonego jako nieoparta na ustawowej podstawie
wznowienia podlegała zatem odrzuceniu na mocy art. 410 § 1 k.p.c.
Zażalenie od powyżej przedstawionego postanowienia wniósł
reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika ubezpieczony J. M.,
zaskarżając to postanowienie i wnosząc o jego uchylenie.
Nie wskazując podstaw zaskarżenia, skarżący podniósł równocześnie, iż nie
zgadza się z zaskarżonym postanowieniem, gdyż jego zdaniem „obowiązkiem sądu
jest przeprowadzenie wszelkich dowodów, a w szczególności faktów mających dla
rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie”. Fakt, że współpracownik
ubezpieczonego wykonujący tego samego rodzaju pracę i w tym samym czasie,
którą to pracę uznano za wykonywaną w warunkach szczególnych, stanowi zaś
dowód, że postępowanie prowadzone przez Sąd Okręgowy było wadliwe, a
przynajmniej nie w pełni wyjaśniające wszystkie okoliczności faktyczne w tej
sprawie. Dlatego koniecznym wydaje się przeprowadzenie dowodu z zeznań Jana
R. w celu ustalenia, jakiego rodzaju pracę wykonywał ubezpieczony, w jakim
wymiarze i w jakim charakterze w porównaniu z pracą przez niego wykonywaną.
Niewyjaśnienie tych okoliczności rodzi podejrzenie, że organy rentowe w sposób
dowolny i wybiórczy ustalają prawa do świadczeń emerytalnych.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Wstępnie Sąd Najwyższy uznał za konieczne przypomnieć, że zgodnie z art.
399 § 1 k.p.c. można żądać wznowienia postępowania, które zostało zakończone
prawomocnym wyrokiem, zaś na podstawie określonej w art. 4011
również w razie
zakończenia go postanowieniem (art. 399 § 2 k.p.c.), jednakże tylko w wypadkach
przewidzianych w dziale VI Kodeksu postępowania cywilnego. Wynika to z faktu, iż
skarga o wznowienie postępowania jest nadzwyczajnym środkiem pozwalającym
na wzruszenie prawomocnych orzeczeń sądowych, korzystających co do zasady z
powagi rzeczy osądzonej (vide : art. 366 k.p.c.) i wiążących nie tylko strony
postępowania i sąd, który wydał to orzeczenie, ale również inne sądy oraz inne
organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie
przewidzianych także inne osoby (vide : art. 365 § 1 k.p.c.). Dlatego skarga o
4
wznowienie postępowania musi podlegać szczególnym rygorom, zarówno w
zakresie formy, jak i treści (zawartości). Jak bowiem stwierdził Sąd Najwyższy w
wyroku z dnia 17 lipca 2006r., I PK 5/06 (Wokanda 2006 nr 11, poz. 33), skarga o
wznowienie postępowania nie jest narzędziem służącym zapewnianiu jednolitości
orzeczeń, nawet w sprawach o roszczenia oparte na jednakowych podstawach
faktycznych i prawnych. Możliwość ponownego rozpoznania prawomocnie
zakończonej sprawy na skutek skargi o wznowienie postępowania otwiera się tylko
wówczas, gdy zaistnieje jedna z ustawowych podstaw wymienionych w Kodeksie
postępowania cywilnego.
Stosownie do art. 409 k.p.c. skarga o wznowienie postępowania powinna
zatem czynić zadość warunkom pozwu oraz zawierać oznaczenie zaskarżonego
orzeczenia, podstawę wznowienia i jej uzasadnienie, okoliczności stwierdzające
zachowanie terminu do wniesienia skargi oraz wniosek o uchylenie lub zmianę
zaskarżonego orzeczenia. Sąd właściwy do rozpoznania skargi w pierwszej
kolejności dokonuje oceny, czy wymienione wymogi formalne skargi zostały
spełnione, a następnie na podstawie art. 410 § 1 k.p.c. odrzuca ją, jeżeli została
wniesiona po upływie przepisanego terminu, była niedopuszczalna lub nieoparta na
ustawowej podstawie. Warunkiem możliwości rozpatrywania zasadności skargi jest
przy tym łączne spełnienie wszystkich warunków wskazanych w cytowanym
przepisie. Brak nawet jednego z nich sprawia zaś, że rozpatrywanie sprawy nie jest
możliwe. Dlatego też stwierdzenie braku choćby jednego z tych warunków
powoduje odrzucenie skargi.
Ustawowe podstawy wznowienia postępowania zostały wymienione w art.
401 k.p.c., art. 4011
k.p.c. oraz art. 403 k.p.c., przy czym pierwszy z tych przepisów
wskazuje na przypadki nieważności postępowania, drugi na niekonstytucyjność
aktu prawnego będącego podstawą orzeczenia stwierdzoną orzeczeniem
Trybunału Konstytucyjnego, trzeci natomiast na tzw. właściwe przyczyny
restytucyjne, z których dwie pierwsze są związane z oparciem zaskarżonego
wyroku na dokumencie podrobionym lub przerobionym albo na skazującym wyroku
karnym, następnie uchylonym oraz na uzyskaniu owego wyroku za pomocą
przestępstwa, a kolejne z późniejszym wykryciem prawomocnego wyroku
dotyczącego tego samego stosunku prawnego albo takich okoliczności faktycznych
5
lub środków dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a z których
strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu.
W zażaleniu skarżący, co już wcześniej zostało podkreślone, w ogóle nie
wskazał podstawy zaskarżenia, jednakże odwołanie się przez niego do „dowodów
(…) i faktów mających dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie” przemawia za
przyjęciem tezy, iż chodziło mu zapewne o podstawę wznowienia postępowania, o
której mowa w art. 403 § 2 k.p.c. Trzeba zatem stwierdzić, że przepis ten kładzie
nacisk na to, iż wykrycie wymienionych w nim okoliczności faktycznych lub środków
dowodowych musi być późniejsze, co oznacza, że musi do niego dojść po
uprawomocnieniu się wyroku, a więc w sytuacji, w której powoływanie się na
okoliczności faktyczne lub środki dowodowe było już niemożliwe. Wykrycie należy z
kolei rozumieć jako dowiedzenie się o istnieniu tych okoliczności lub środków
dowodowych w zakresie umożliwiającym powoływanie się na nie. Owe okoliczności
i środki dowodowe, aby zostać wykryte, muszą jednakże (co wymaga szczególnego
podkreślenia) istnieć w sensie obiektywnym już w czasie trwania postępowania
zakończonego zaskarżonym wyrokiem. Jak stwierdził bowiem Sąd Najwyższy w
uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 21 lutego 1969 r., III PZP 63/68 (OSNC
1969 nr 12, poz. 208) środek dowodowy, który powstał po uprawomocnieniu się
wyroku, nie stanowi podstawy wznowienia postępowania przewidzianej w art. 403 §
2 k.p.c. Analogiczne stanowisko zajął Sąd Najwyższy w postanowieniach z dnia 13
października 2005 r., IV CZ 96/05 oraz z dnia 10 lutego 2006 r., I PZ 33/05 (OSNP
2007 nr 3-4, poz. 48), przy czym w pierwszym z wymienionych orzeczeń Sąd
Najwyższy dodał także, iż w świetle art. 403 § 2 k.p.c. możliwość powoływania
nowych faktów i dowodów jest ograniczona jedynie do tych okoliczności i środków
dowodowych, które istniały już w okresie trwania zakończonego postępowania. W
postanowieniu z dnia 16 maja 2008 r., III CZ 20/08 (LEX nr 420807) Sąd Najwyższy
wyjaśnił natomiast, iż w przepisie art. 403 § 2 k.p.c. chodzi o późniejsze wykrycie
faktów i dowodów dla strony nie tylko nieznanych w toku poprzedniego
postępowania, lecz których także nie mogła znać, choć istniały już w toku tego
postępowania, ale nie były objęte materiałem sprawy. Dodać w tym miejscu
wypada, że z końcowego zwrotu art. 403 § 2 k.p.c. wynika nadto, że „wykrycie"
odnosi się do okoliczności i dowodów w poprzednim postępowaniu w ogóle
6
nieujawnionych i wtedy nieujawnialnych, bo nieznanych stronom. Strona może więc
powołać się na nie jedynie wówczas, gdy nie mogła z nich skorzystać przed
rozstrzygnięciem, albowiem wymieniony przepis obejmuje wyłącznie fakty
nieujawnialne albo stronie nieznane i dla niej niedostępne. Fakty natomiast
ujawnialne, czyli te, które strona powinna znać, tj. miała możliwość dostępu do nich,
nie są objęte hipotezą tego przepisu (por. postanowienie Sądu Apelacyjnego w
Katowicach z dnia 11 kwietnia 2008 r., I ACa 172/08, OSA 2009 nr 5, poz. 60 oraz
postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 marca 2005 r., III CZP 134/04, LEX nr
151652). Nie można również oprzeć skargi o wznowienie postępowania na
rzekomym „wykryciu" okoliczności faktycznej i środka dowodowego znanych
stronie, a pominiętych przez Sąd drugiej instancji na podstawie art. 381 k.p.c. (por.
postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 29 marca 2007 r., II UZ 3/07, OSNP 2008
nr 11-12, poz. 178). Niezależnie od poglądów zawartych w przedstawionych
orzeczeniach, które Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym zażalenie
ubezpieczonego w pełni podziela, należy dodatkowo zauważyć, że w
postanowieniu z dnia 10 stycznia 1977 r., I CO 5/76 Sąd Najwyższy wyjaśnił
wprost, iż nie stanowi podstawy wznowienia postępowania według art. 403 § 2
k.p.c. opinia biegłego sporządzona w innej sprawie po prawomocnym zakończeniu
procesu, którego wznowienia dotyczy skarga o wznowienie postępowania. Z kolei w
postanowieniu z dnia 12 listopada 1998 r., II UKN 306/98 (OSNP-wkł. 1999 nr 3,
poz. 3) Sąd Najwyższy stwierdził, że orzeczenie lekarskie, które zostało wydane po
dacie uprawomocnienia się wyroku, nie stanowi podstawy wznowienia
postępowania przewidzianej w art. 403 § 2 k.p.c. Również w postanowieniu z dnia
20 kwietnia 2000 r., II UKN 167/00 (PPiPS 2001 nr 6, poz. 70) Sąd Najwyższy
uznał, iż uzyskanie po prawomocnym zakończeniu sprawy nowego zaświadczenia
lekarskiego nie jest ustawową podstawą wznowienia postępowania przewidzianą w
art. 403 § 2 k.p.c. Analogiczne stanowisko zajmował Sąd Najwyższy także w
najnowszym orzecznictwie, którego przykładami mogą być postanowienia: z dnia
15 grudnia 2009 r., II PZ 24/09 (LEX nr 577836), czy też z dnia 19 marca 2010 r., II
PZ 5/10 (LEX nr 583798).
Odnosząc przedstawione wyżej rozważania do stanu faktycznego
charakterystycznego dla rozpoznawanej sprawy, Sąd Najwyższy stwierdza, że
7
skarga ubezpieczonego nie została oparta na ustawowej podstawie wznowienia już
choćby z tej przyczyny, iż powoływany się przez niego na fakt zaliczenia przez
organ rentowy J. R. pracy wykonywanej na takim samym stanowisku, jak to które
zajmował ubezpieczony, do okresu pracy wykonywanej w szczególnych
warunkach, o czym dowiedział się on w marcu 2011 r., w żadnym razie nie mógł
stanowić będącej podstawą wznowienia postępowania okoliczności faktycznej
istniejącej w sensie obiektywnym już w czasie trwania postępowania zakończonego
zaskarżonym wyrokiem, a jedynie ujawnionej w późniejszym czasie. Wobec tego, iż
Jan R. był współpracownikiem ubezpieczonego, a więc osobą niewątpliwie
ubezpieczonemu znaną, nie istniały z kolei jakiekolwiek przeszkody w tym, aby
został on zgłoszony jako świadek w postępowaniu zakończonym zaskarżonym
obecnie orzeczenie i złożył zeznania dotyczące rodzaju pracy wykonywanej przez
ubezpieczonego oraz jej wymiaru.
Kierując się wskazanymi wyżej motywami, Sąd Najwyższy stanął na
stanowisku, że zażalenie ubezpieczonego nie było uzasadnione, albowiem jego
skarga o wznowienie postępowania została wniesiona w okolicznościach, w których
– jak trafne uznał sąd drugiej instancji – wskazane w tej skardze podstawy prawne
wznowienia postępowania w rzeczywistości nie występowały. W takiej natomiast
sytuacji zaistniały warunki do zastosowania art. 410 § 1 k.p.c. (por. postanowienie
Sądu Najwyższego z 7 lipca 2005 r., IV CO 6/05).
Mając to na uwadze oraz opierając się na treści art. 39814
k.p.c. w związku z
art. 3941
§ 3 k.p.c. Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.