Wyrok z 15 marca 2019, sygn. VI Ka 777/18

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 15 marca 2019 r.

Sąd Okręgowy w Gliwicach, Wydział VI Karny Odwoławczy w składzie:

Przewodniczący SSO Ewa Trzeja-Wagner (spr.)

Sędziowie SSO Grażyna Tokarczyk

SSR del. Piotr Pawlik

Protokolant Monika Dąbek

przy udziale Joanny Smorczewskiej Prokuratora Prokuratury Okręgowej w G.

po rozpoznaniu w dniu 15 marca 2019 r.

sprawy A. P. ur. (...) w Z.

syna K. i J.

oskarżonego z art. 65 § 1 kks

na skutek apelacji wniesionej przez obrońcę oskarżonego

od wyroku Sądu Rejonowego w Zabrzu

z dnia 6 czerwca 2018 r. sygnatura akt II K 373/18

na mocy art. 437 kpk i art. 438 kpk

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi Rejonowemu w Zabrzu do ponownego rozpoznania.

Sygn. akt VI Ka 777/18

UZASADNIENIE

Od wyroku Sądu Rejonowego w Zabrzu z dnia 6 czerwca 2018 roku, sygn. akt II K 373/18 w odniesieniu do oskarżonego A. P. apelację wniósł jego obrońca.

Obrońca oskarżonego zarzucił wyrokowi:

- obrazę przepisów postępowania mających wpływ na treść wydanego orzeczenia, a to art. 4 k.p.k., 5 § 2 k.p.k. i art. 7 k.p.k. w zw. z art. 410 k.p.k. oraz art. 424 k.p.k. sprowadzającą się do przypisania sprawstwa oskarżonemu w wyniku jednostronnej i nieuwzględniającej wskazań wiedzy i doświadczenia życiowego oceny materiału dowodowego, przekroczenia granic swobodnej oceny dowodów, wydania wyroku skazującego wbrew zasadzie obiektywizmu, naruszenia obowiązku dążenia do prawdy materialnej;

- obrazę przepisów postępowania mającego wpływ na treść wydanego orzeczenia a to art. 424 k.p.k. poprzez sporządzenie wadliwego uzasadnienia polegającego na tym, iż uzasadnienie te jest wewnętrznie sprzeczne bowiem wbrew twierdzeniu tam zawartemu jedynym dowodem tak spośród dowodów materialnych jak i osobowych są zeznania K. D., którego status prawny w niniejszym procesie jest co najmniej nieokreślony.

Podnosząc powyższe zarzuty obrońca oskarżonego wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i uniewinnienie oskarżonego ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu.

Sąd Odwoławczy zważył co następuje:

Apelacja obrońcy oskarżonego okazała się o tyle zasadna, że doprowadziła do ujawnienia licznych uchybień Sądu I instancji, tak w zakresie gromadzenia dowodów, jak i ich oceny, których skala w efekcie skutkowała uchyleniem zaskarżonego wyroku i przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania, czyniąc jednocześnie zupełnie przedwczesnym zawarty w niej wniosek o uniewinnienie A. P. od popełnienia zarzucanego mu czynu.

Przechodząc zatem do omówienia istotnych uchybień Sądu I instancji, w pierwszej kolejności zauważyć należy, że nie sposób już na obecnym etapie i w oparciu o zgromadzone dotychczas dowody, tak kategorycznie jak apelujący, wypowiedzieć się co do niewiarygodności zeznań K. D.. W przedmiotowej sprawie skazanie A. P. nastąpiło wyłącznie na podstawie ustaleń poczynionych w oparciu o zeznania świadka K. D.. Zeznania świadka K. D. mogą stanowić podstawę przypisania sprawstwa oskarżonemu A. P., jednakże dowód ten powinien podlegać szczególnej wnikliwej i ostrożnej ocenie ze strony Sądu I instancji, z uwagi na fakt, że K. D. występuje w innym postępowaniu w roli oskarżonego m.in. o czyn zarzucony A. P.. Dokonana zatem ocena zeznań tego świadka nie mogła zostać zaaprobowana, zwłaszcza że jednocześnie przeprowadzenie tego dowodu nie jawiło się jako do końca pełne. Niezbędne było przeprowadzenie dowodów, które mogły przyczynić się do zweryfikowania wiarygodności zeznań K. D., czego niestety Sąd I instancji nie uczynił. Sąd Rejonowy powinien zbadać, czy zeznania K. D. znajdują potwierdzenie w innych dowodach. Obowiązek dochodzenia prawdy obiektywnej dyktuje, aby dowody z pomówień wspierać innymi dowodami, które razem z pomówieniami dałyby sądowi podstawę do pełnego przekonania o winie osoby oskarżonej (por. np. wyrok 7 sędziów SN z 28 listopada 1978 r., VI KRN 246/78, OSNPG 1979/4/64;).

Sąd I instancji winien był w celu zapewnienia rzetelnej oceny dowodu z zeznań świadka K. D. poszerzyć materiał dowodowy poprzez przesłuchanie w charakterze świadków osób o pseudonimach: ”D.” i „W.”. O tych osobach zeznawał K. D. opisując przewóz papierosów. (k. 42 -43) Ustalenie danych osobowych osób o wyżej wymienionych pseudonimach jest możliwe w oparciu o akta sprawy, w której K. D. występuje w roli oskarżonego. Sąd Rejonowy nie ustalił, kim są osoby, o których mówił K. D., a które miały również brać udział w transporcie papierosów bez znaków akcyzy. Zeznania tych świadków pozwoliłyby zweryfikować zeznania świadka K. D..

Zeznania świadka D. P. stanowiłyby również cenne źródło dowodowe. Oskarżony A. P. jest siostrzeńcem D. P.. Sąd I instancji bezpodstawnie zezwolił na odmowę składania zeznań przez D. P.. Zgodnie z art. 182 § 1 k.p.k. osoba najbliższa dla oskarżonego może odmówić zeznań. Osobą najbliższą zgodnie z treścią art. 115 § 11 k.k. jest małżonek, wstępny, zstępny, rodzeństwo, powinowaty w tej samej linii lub stopniu, osoba pozostająca w stosunku przysposobienia oraz jej małżonek, a także osoba pozostająca we wspólnym pożyciu. Ponieważ przepis art. 115 § 11 k.k. zawiera katalog zamknięty osób, które mogą zostać uznane za osoby najbliższe, nie można uznać wujka oskarżonego za osobę uprawnioną do odmowy składania zeznań w charakterze świadka. Świadek ten może skorzystać z przysługującego mu na podstawie art. 182 § 3 k.p.k. prawa do odmowy składania zeznań i w związku z tym odczytane zostaną jego wyjaśnienia z innego postępowania - do czego wprost upoważnia art. 391 § 2 k.p.k., w przypadku gdy świadek uprawniony do odmowy składania zeznań, w trybie art. 182 § 3 k.p.k., z prawa tego korzysta, wolno odczytać na rozprawie wyłącznie protokoły złożonych przez świadka wyjaśnień w charakterze podejrzanego. Pomijając ten dowód sąd meriti dopuścił się obrazy art. 7 k.p.k. oraz art. 410 k.p.k. w zw. z art. 2 § 2 k.p.k.

Ostatecznie zatem zaskarżony wyrok należało uchylić, a sprawę przekazać do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Ujawnione bowiem braki postępowania dowodowego powodowały, że niezbędne było przeprowadzenie praktycznie całego przewodu sądowego od początku. Nie sposób przy tym zawartego w treści przepisu art. 437 § 2 k.p.k. zwrotu "przeprowadzenie na nowo przewodu w całości", rozumianego jako ogół czynności sądowych po wniesieniu aktu oskarżenia, w tym przede wszystkim związanych z postępowaniem dowodowym, interpretować dosłownie. Wykładnia językowa owego przepisu prowadzi bowiem do absurdu, gdyż w jej świetle należałoby przyjąć za dopuszczalne uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania jedynie w sytuacji, gdy w postępowaniu pierwszoinstancyjnym, nie został przeprowadzony jakikolwiek dowód, co w skrajnej postaci pozwalałoby sądowi I instancji na wydanie wyroku po przeprowadzeniu np. dowodu jedynie z danych o karalności oskarżonego, przerzucając na sąd odwoławczy obowiązek przeprowadzenia całego postępowania dowodowego. Niezależnie od tego, literalna interpretacja treści art. 437 § 2 k.p.k. mogłaby w skrajnych przypadkach pozbawić strony prawa do instancyjnej kontroli zaskarżonego wyroku, zwłaszcza gdy uwzględni się zakres postępowania kasacyjnego. Wreszcie nie sposób nie zauważyć, że przepis art. 437 § 2 k.p.k. o rozważanej tutaj treści, wprowadzony został z dniem 1 lipca 2015 r. w związku ze zmianą modelu postępowania karnego i był ściśle z nią związany. Po odstąpieniu od owego nowego modelu procedowania, treść przepisu art. 437 § 2 k.p.k. nie uległa jednak zmianie, prowadząc do ewidentnej jego dysfunkcyjności. Zawarty zatem w treści art. 437 § 2 k.p.k. zwrot "przeprowadzenie na nowo przewodu w całości" należy interpretować w ten sposób, że obejmuje on konieczność przeprowadzenia na nowo i w całości przewodu sądowego w jego zasadniczej, istotnej dla rozstrzygnięcia sprawy, części. Z taką zaś sytuacją niewątpliwie mamy do czynienia w przedmiotowej sprawie. Sąd I instancji, zgodnie z tym co wskazano wcześniej, winien bowiem w pierwszej kolejności dokładnie przesłuchać oskarżonego i jeżeli nie odmówi składania wyjaśnień, niezwykle dokładnie wypytać go o znajomość z K. D. i mężczyznami o pseudonimach ”D.” i „W.”. Niezbędne jawi się również szczegółowe rozpytanie K. D. o okoliczności związane z przewozem papierosów oraz udziałem oskarżonego w tym zdarzeniu, celem jednoznacznego i możliwie precyzyjnego ustalenia roli jaką odegrał oskarżony i jego świadomości co do rodzaju przewożonego towaru. Szczególnie istotne jawi się przy tym ustalenie danych mężczyzn o pseudonimach ”D.” i „W.”, a następnie przesłuchanie ich w charakterze świadków.

Wreszcie zauważyć trzeba, że Sąd odwoławczy nie podejmował jakichkolwiek decyzji w przedmiocie kosztów postępowania odwoławczego, albowiem te rozstrzygane są w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie, a takiego nie stanowi uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.