Wyrok z 29 marca 2019, sygn. I C 405/17

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 29 marca 2019 r.

Sąd Okręgowy w Sieradzu – Wydział I Cywilny w składzie następującym:

Przewodniczący: S.S.O. Dagmara Kos

Protokolant: st. sekr. sąd. Beata Krysiak

po rozpoznaniu w dniu 22 marca 2019 roku w Sieradzu na rozprawie

sprawy z powództwa A. S. (1)

przeciwko (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w W.

o zadośćuczynienie

1.  zasądza od pozwanego (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w W. na rzecz powódki A. S. (1) kwotę 55.600,00 (pięćdziesiąt pięć tysięcy sześćset) złotych z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 4 czerwca 2017 r. do dnia zapłaty,

2.  w pozostałym zakresie powództwo oddala,

3.  zasądza od pozwanego (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w W. na rzecz powódki A. S. (1) kwotę 2.882,80 (dwa tysiące osiemset osiemdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy) tytułem częściowego zwrotu kosztów procesu,

4.  nakazuje zwrócić pozwanemu (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w W. niewykorzystaną część zaliczki w kwocie 165,53 (sto sześćdziesiąt pięć złotych pięćdziesiąt trzy grosze) zaksięgowaną pod pozycją (...) księgi zaliczek.

Sygn. akt I C 405/17

UZASADNIENIE

W pozwie z dnia 21 grudnia 2017 r. wniesionym do Sądu Okręgowego w Sieradzu powódka A. S. (1) wniosła o zasądzenie na jej rzecz od pozwanego (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w W. kwoty 105.600,00 zł tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, jaką poniosła na skutek śmierci ojca A. S. (2) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 25 maja 2017 r. do dnia zapłaty a także kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego w wysokości 5.400,00 zł i opłaty skarbowej od pełnomocnictwa w kwocie 17,00 zł ewentualnie zasądzenie kosztów postępowania sądowego według spisu kosztów, który zostanie przedłożony na rozprawie.

(pozew- k.2-5)

W odpowiedzi na pozew z dnia 14 lutego 2018 r. pozwany wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie od powódki na jego rzecz kosztów procesu oraz kosztów zastępstwa procesowego w wysokości analogicznej do wnioskowanej przez powódkę bądź według zestawienia kosztów jakie złoży na rozprawie.

(odpowiedź na pozew- k.31-33)

Na rozprawie w dniu 2 marca 2018 r. pełnomocnik powódki popierał powództwo a pełnomocnik pozwanego wnosił o oddalenie powództwa.

(protokół rozprawy z dnia 2 marca 2018 r. na płycie CD 00:04:11 – 00:05:27- koperta k.133)

Na rozprawie w dniu 22 marca 2019 r. pełnomocnik powódki popierał powództwo a w imieniu pozwanego nikt się nie stawił.

(protokół rozprawy z dnia 22 marca 2018 r. na płycie CD 00:02:26 – 00:07:35- koperta k.133)

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

W dniu 13 listopada 2003 r. ojciec powódki A. S. (1), A. S. (2) wracał z pracy samochodem marki Ż. nr rej. (...), którym kierował G. G.. Podczas jazdy zajmował on miejsce na pace pojazdu, na której po obu stronach zamontowane były na trwałe ławki do przewożenia pasażerów. Gdy przejeżdżali przez miejscowość Z., G. G. naruszył zasady bezpieczeństwa w ruchu drogowym, gdyż wyjeżdżając z drogi podporządkowanej nie ustąpił pierwszeństwa przejazdu poruszającemu się po drodze z pierwszeństwem przejazdu kierowcy samochodu marki O. (...) nr rej. (...) T. P., przez co doprowadził do zderzenia obydwu pojazdów, w następstwie którego A. S. (2) doznał urazu czaszkowo – mózgowego, który skutkował jego zgonem w dniu 31 grudnia 2003 r. W chwili śmierci A. S. (2) miał 42 lata.

(bezsporne, zeznania świadków: J. S. - protokół rozprawy z dnia 2 marca 2018 r. na płycie CD 00: (...) – 00:46:41 - koperta k.133, A. P. - protokół rozprawy z dnia 2 marca 2018 r. na płycie CD 00:46:41 – 00:54:31 - koperta k.133, częściowo zeznania powódki A. S. (1)- protokół rozprawy z dnia 22 marca 2019 r. na płycie CD 00:02:43 – 00:05:05 w zw. z protokołem rozprawy z dnia 2 marca 2018 r. na płycie CD 00:08:02 – 00:25:07 - koperta k.133, odpis skrócony aktu zgonu A. S. (2)- akta szkodowe na płycie CD- koperta k.58 )

Prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w Sieradzu z dnia 17 maja 2004 r. wydanym w sprawie sygn. akt II K 119/04 G. G. został uznany winnym spowodowania powyższego wypadku i skazany na karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania.

(bezsporne, wyrok Sądu Rejonowego w Sieradzu z dnia 17 maja 2004 r. wydany w sprawie sygn. akt II K 119/04- k.135 załączonych akt Sądu Rejonowego w Sieradzu sygn. II K 119/04)

Samochód, którym kierował G. G., był ubezpieczony w zakresie OC w (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w W..

(bezsporne)

W dniu 13 listopada 2013 r. (...) nr rej. (...) spełniał wymogi dotyczące wyposażenia niezbędnego w przypadku przewozu osób poza kabiną kierowcy a wobec tego posiadał poza kabiną kierowcy miejsca przystosowane do przewozu pasażerów. Sposób (zajmowane miejsce), w jaki A. S. (2) chwili wypadku w dniu 13 listopada 2003 r. podróżował (...), miał bezpośredni negatywny wpływ na rozmiar doznanych obrażeń ciała ale nie był on zabroniony przez przepisy obowiązujące w 2003 roku.

(opinia biegłego z zakresu techniki samochodowej, ruchu drogowego, rekonstrukcji wypadków i zdarzeń drogowych, wyceny wartości oraz kosztu i jakości napraw pojazdów K. S.- k.88-108)

Powódka A. S. (1) w chwili śmierci ojca miała 5 lat. Miała ona dwóch starszych braci i młodszą siostrę. Przed wypadkiem mieszkała z rodzicami i rodzeństwem drewnianym domku z łazienką. Ojciec powódki miał wykształcenie zawodowe rolnicze. Pracował on w rolnictwie i dorabiał sobie wykonując prace fizyczne na budowie czy przy paletach. Matka powódki miała problem alkoholowy i nie pracowała na stałe. Pomagała ona mężowi w pracach rolniczych i z pomocą męża opiekowała się dziećmi.

(bezsporne, zeznania świadków: J. S. - protokół rozprawy z dnia 2 marca 2018 r. na płycie CD 00:27546 – 00:46:41 - koperta k.133, A. P. - protokół rozprawy z dnia 2 marca 2018 r. na płycie CD 00:46:41 – 00:54:31 - koperta k.133, częściowo zeznania powódki A. S. (1)- protokół rozprawy z dnia 22 marca 2019 r. na płycie CD 00:02:43 – 00:05:05 w zw. z protokołem rozprawy z dnia 2 marca 2018 r. na płycie CD 00:08:02 – 00:25:07 - koperta k.133)

Rodzina powódki nie była rodziną szczęśliwą, gdyż matka powódki nie tylko spożywała alkohol ale też zdradzała męża. Ojciec powódki nie miał problemu z alkoholem i po pracy zajmował się dziećmi. Uczył on dzieci jazdy na rowerze, chodził z nimi na spacery czy do rodziny, grał w różne gry, uczył je czytać i pisać. Uczył on też dzieci modlitw i razem z nimi chodził do kościoła. Przywoził on im też drobne upominki, gdy wracał z pracy. Przy ojcu powódka czuła się w domu bezpiecznie.

(bezsporne, zeznania świadków: J. S. - protokół rozprawy z dnia 2 marca 2018 r. na płycie CD 00:27546 – 00:46:41 - koperta k.133, A. P. - protokół rozprawy z dnia 2 marca 2018 r. na płycie CD 00:46:41 – 00:54:31 - koperta k.133, częściowo zeznania powódki A. S. (1)- protokół rozprawy z dnia 22 marca 2019 r. na płycie CD 00:02:43 – 00:05:05 w zw. z protokołem rozprawy z dnia 2 marca 2018 r. na płycie CD 00:08:02 – 00:25:07 - koperta k.133)

Powódka bardzo przeżyła nagłą śmierć ojca, gdyż straciła osobę, która dawała jej w domu bezpieczeństwo. Powódka płakała i zamknęła się w sobie. Nie korzystała ona jednak z pomocy psychologicznej ani nie przyjmowała leków uspokajających. Brała ona udział w pogrzebie ojca.

(bezsporne, zeznania świadków: J. S. - protokół rozprawy z dnia 2 marca 2018 r. na płycie CD 00:27546 – 00:46:41 - koperta k.133, A. P. - protokół rozprawy z dnia 2 marca 2018 r. na płycie CD 00:46:41 – 00:54:31 - koperta k.133, zeznania powódki A. S. (1)- protokół rozprawy z dnia 22 marca 2019 r. na płycie CD 00:02:43 – 00:05:05 w zw. z protokołem rozprawy z dnia 2 marca 2018 r. na płycie CD 00:08:02 – 00:25:07 - koperta k.133)

Na skutek śmierci A. S. (2) sytuacja jego dzieci znacznie się pogorszyła. Jego żona piła coraz więcej alkoholu i zaniedbywała dzieci, które ostatecznie zostały jej odebrane i trafiły do domu dziecka. W tym czasie powódka miała 9 lat. Gdy miała ona 12 lat razem z siostrą trafiła do rodziny zastępczej a jej bracia zostali w domu dziecka.

(bezsporne, zeznania świadków: J. S. - protokół rozprawy z dnia 2 marca 2018 r. na płycie CD 00:27546 – 00:46:41 - koperta k.133, A. P. - protokół rozprawy z dnia 2 marca 2018 r. na płycie CD 00:46:41 – 00:54:31 - koperta k.133, zeznania powódki A. S. (1)- protokół rozprawy z dnia 22 marca 2019 r. na płycie CD 00:02:43 – 00:05:05 w zw. z protokołem rozprawy z dnia 2 marca 2018 r. na płycie CD 00:08:02 – 00:25:07 - koperta k.133)

Powódka pielęgnuje pamięć po ojcu. Wspomina go i chodzi do niego na cmentarz. Nie ma ona żadnych pamiątek po ojcu.

(bezsporne, zeznania świadka J. S. - protokół rozprawy z dnia 2 marca 2018 r. na płycie CD 00: (...) – 00:46:41 - koperta k.133, zeznania powódki A. S. (1)- protokół rozprawy z dnia 22 marca 2019 r. na płycie CD 00:02:43 – 00:05:05 w zw. z protokołem rozprawy z dnia 2 marca 2018 r. na płycie CD 00:08:02 – 00:25:07 - koperta k.133)

Nagła i tragiczna śmierć ojca a w konsekwencji drastyczna zmiana sytuacji życiowej stanowiła dla powódki ciąg wydarzeń traumatyzujących, które wiązały się z zerwaniem najbliższych więzi emocjonalnych, co wpłynęło zaburzająco na proces kształtowania się jej osobowości. U powódki dominuje brak poczucia bezpieczeństwa, poczucie bycia nieprzystosowaną, bezradną, łatwo podporządkowującą się innym, nadmiernie kontrolującą się, ze skłonnością do rozwijania symptomów fizycznych jako reakcją na trudności natury psychicznej, z trudnościami do wyrażania przeżywanych emocji. Wskazane trudności w funkcjonowaniu osobowościowym, których ukształtowanie się wiąże się ze wskazanymi traumatycznymi przeżyciami, stanowią wskazanie do psychoterapii.

(opinia biegłego psychologa A. B.- k.60-63)

Powódka nadal wraz z siostrą przebywa w rodzinie zastępczej. Uczy się ona w zasadniczej szkole zawodowej w zawodzie fryzjer.

(bezsporne, zeznania świadków: J. S. - protokół rozprawy z dnia 2 marca 2018 r. na płycie CD 00:27546 – 00:46:41 - koperta k.133, A. P. - protokół rozprawy z dnia 2 marca 2018 r. na płycie CD 00:46:41 – 00:54:31 - koperta k.133, zeznania powódki A. S. (1)- protokół rozprawy z dnia 22 marca 2019 r. na płycie CD 00:02:43 – 00:05:05 w zw. z protokołem rozprawy z dnia 2 marca 2018 r. na płycie CD 00:08:02 – 00:25:07 - koperta k.133)

Powódka w piśmie z dnia 4 maja 2017 r. zgłosiła szkodę pozwanemu i zażądała zadośćuczynienia za śmierć ojca w kwocie 120.000,00 zł.

(bezsporne, kserokopia pisma- k.21-23)

Decyzją z dnia 24 maja 2017 r. pozwany przyznał powódce zadośćuczynienie w kwocie po 10.000,00 zł.

(bezsporne, kserokopie decyzji z dnia 24 maja 2017 r.- k.18-20)

Następną decyzją z dnia 9 sierpnia 2017 r. pozwany przyznał powódce dalsze zadośćuczynienie w kwocie 4.400,00 zł. Wypłacona kwota zadośćuczynienia uwzględniała 40 % przyczynienie się poszkodowanego do zaistnienia szkody, które miało polegać na tym, iż ojciec powódki podróżował jako pasażer samochodem Ż. w miejscu, które nie było przeznaczone do przewozu osób.

(bezsporne, kserokopie decyzji z dnia 9 sierpnia 2017 r.- k.14-16)

Powyższych ustaleń stanu faktycznego Sąd dokonał w oparciu o korespondujące ze sobą zeznania powódki i przesłuchanych w sprawie świadków, w oparciu o opinię biegłego psychologa i biegłego z zakresu techniki samochodowej, ruchu drogowego, rekonstrukcji wypadków i zdarzeń drogowych, wyceny wartości oraz kosztu i jakości napraw pojazdów a także w oparciu o zgromadzone w aktach sprawy i załączonych aktach sprawy Sądu Rejonowego w Sieradzu sygn. akt II K 119/04 i aktach szkodowych dokumenty, których treści strony nie kwestionowały.

Sąd nie dał wiary zeznaniom powódki jedynie w tej części, w której twierdziła ona, że jej matka przed śmiercią jej ojca nie piła alkoholu. Biorąc pod uwagę fakt, iż w momencie śmierci ojca powódka była małą dziewczynką i stąd nie wszystko mogła dobrze zapamiętać ustalając tę okoliczność Sąd oparł się o zeznania świadka J. S., uznając, iż jako brat zmarłego lepiej niż powódka zapamiętał on chronologię zdarzeń.

Sąd Okręgowy zważył co następuje:

Właściciel samochodu, którym w czasie wypadku jako pasażer jechał A. S. (2), zawarł z pozwanym zakładem ubezpieczeń umowę ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej za szkody powstałe w związku z ruchem tego pojazdu. Zakres ochrony ubezpieczeniowej i odpowiedzialności ubezpieczyciela uregulowany został przez ustawę z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r., poz. 473 ze zm.)

Zgodnie z mającym zastosowanie w przedmiotowej sprawie art. 34 ust. 1 powołanego aktu prawnego w brzmieniu obowiązującym w chwili wejścia w życie tej ustawy z ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych przysługuje odszkodowanie, jeżeli posiadacz lub kierujący pojazdem mechanicznym są obowiązani do odszkodowania za wyrządzoną w związku z ruchem tego pojazdu szkodę, której następstwem jest śmierć, uszkodzenie ciała, rozstrój zdrowia bądź też utrata, zniszczenie lub uszkodzenie mienia.

Art. 36 ust. 1 powołanej wyżej ustawy w brzmieniu obowiązującym w chwili jej wejścia w życie stanowił, iż odszkodowanie ustala się i wypłaca w granicach odpowiedzialności cywilnej posiadacza lub kierującego pojazdem mechanicznym, najwyżej jednak do ustalonej w umowie ubezpieczenia sumy gwarancyjnej. Suma gwarancyjna nie może być niższa niż równowartość w złotych – w przypadku szkód na osobie 350.000 euro na każdego poszkodowanego – ustalana przy zastosowaniu kursu średniego ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski obowiązującego w dniu wyrządzenia szkody.

Podstawą odpowiedzialności kierującego samochodem Ż. G. G. jest art. 436 § 1 kc stanowiący, iż samoistny posiadacz mechanicznego środka komunikacji poruszanego za pomocą sił przyrody ponosi odpowiedzialność za szkodę na osobie lub mieniu wyrządzoną komukolwiek przez ruch tego mechanicznego środka komunikacji. Odpowiedzialność ta nie ma charakteru absolutnego i z powodów wymienionych wyczerpująco w art. 436 § 1 kc w zw. z art. 435 § 1 kc może być wyłączona. Powodami tymi są natomiast siła wyższa, okoliczność, że szkoda nastąpiła wyłącznie z winy poszkodowanego albo okoliczność, że szkoda nastąpiła wyłącznie z winy osoby trzeciej, za której czyny samoistny posiadacz mechanicznego środka komunikacji nie ponosi odpowiedzialności.

Pozwany w toku likwidacji szkody ustalił, iż kierujący pojazdem G. G. ponosi winę za spowodowanie wypadku, w wyniku którego zmarł A. S. (2), gdyż nie ustąpił pierwszeństwa przejazdu innemu pojazdowi, przez co doprowadził do zderzenia z nim. Stwierdzenie odpowiedzialności za spowodowanie wypadku kierowcy ubezpieczonego pojazdu będącego jednocześnie jego samoistnym posiadaczem, przesądziło, iż nie zachodzą w tym przypadku okoliczności egzoneracyjne, które wyłączałyby odpowiedzialność samoistnego posiadacza pojazdu za szkodę powstałą na skutek wypadku. Ustalenie tej okoliczności jest natomiast równoznaczne z ustaleniem odpowiedzialności pozwanego za tą szkodę na podstawie zawartej umowy ubezpieczenia OC pojazdu. Pozwany zresztą w przedmiotowym procesie nie kwestionował swojej odpowiedzialności za szkodę.

W przedmiotowej sprawie z uwagi na datę zdarzenia wywołującego krzywdę (13 listopada 2003 r.) mają zastosowanie przepisy kodeksu cywilnego w brzmieniu przed nowelizacją dokonaną na mocy art. 1 ustawy z dnia 30 maja 2008 r. o zmianie ustawy kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 116, poz. 731), która wprowadziła do porządku prawnego art. 446 § 4 kc przewidujący możliwość przyznania najbliższym członkom rodziny zmarłego zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną na skutek tej śmierci krzywdę. Choć w stanie prawnym sprzed dnia 3 sierpnia 2008 r. przepis ten nie obowiązywał, to jednak nie ulega wątpliwości, iż przed jego wejściem w życie spowodowanie deliktem śmierci osoby bliskiej mogło stanowić naruszenie dóbr osobistych najbliższych członków rodziny zmarłego i uzasadniać przyznanie im zadośćuczynienia na podstawie art. 448 kc i zasady tej nie wyłączał art. 34 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych. Wprowadzenie do porządku prawnego art. 446 § 4 kc doprowadziło zatem jedynie do zmiany w sposobie realizacji roszczenia przez skonkretyzowanie osób uprawnionych do jego dochodzenia oraz przesłanek jego stosowania. (patrz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 maja 2011 r., I CSK 621/10, LEX nr 848128, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 maja 2011 r., III CSK 537/10, LEX nr 846553, uchwała Sądu Najwyższego z dnia 20 grudnia 2012 r., III CZP 93/12, LEX nr 1267081)

Art. 23 kc stanowi, że dobra osobiste człowieka, jak w szczególności zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko, lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska, pozostają pod ochroną prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach. Jak wynika z tego przepisu katalog dóbr osobistych ma charakter otwarty. Z pewnością zatem do katalogu tego można zaliczyć więź emocjonalną łączącą członków najbliższej rodziny. Więź ta zapewnia im bowiem poczucie stabilności, wzajemne wsparcie obejmujące zarówno sferę materialną i niematerialną i gwarantuje wzajemną pomoc a jej zerwanie powoduje ból, cierpienie i rodzi poczucie krzywdy.

Art. 448 kc stanowi, iż w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę lub na jego żądanie zasądzić odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez niego cel społeczny, niezależnie od innych środków potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia. Przepis ten jest związany z treścią art. 24 kc, który stanowi, iż osoba, której dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne; w razie zaś dokonanego naruszenia może także żądać, aby sprawca dopełnił czynności potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia a w szczególności, aby złożył oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Na zasadach przewidzianych w kodeksie (uregulowanych właśnie w art. 448 kc) może ona żądać także zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny. Jak wynika z art. 24 kc podstawową przesłankę cywilnoprawnej ochrony dóbr osobistych, warunkującą zarówno roszczenia zmierzające do usunięcia skutków naruszenia jak i roszczenia o zasądzenie zadośćuczynienia pieniężnego lub stosownej sumy pieniężnej na cel społeczny, stanowi bezprawność działania. Bezprawne jest natomiast każde zachowanie sprzeczne z normami prawnymi a nawet porządkiem prawnym oraz zasadami współżycia społecznego bez względu na winę, a nawet świadomość sprawcy. Natomiast wina sprawcy stanowi konieczną przesłankę żądania opartego na przepisie art. 448 kc. Osoba dochodząca zadośćuczynienia za śmierć osoby bliskiej na podstawie art. 448 kc winna ponadto wykazać istnienie więzi pomiędzy nią a osobą zmarłą stanowiącej jej dobro osobiste podlegające ochronie. (porównaj uchwała Sądu Najwyższego z dnia 13 lipca 2011 r., III CZP 32/11, LEX nr 852341)

W tym miejscu podkreślić przy tym należy, że osoba dochodząca zadośćuczynienia za spowodowanie śmierci osoby najbliższej nie jest poszkodowania jedynie pośrednio. Ten sam czyn niedozwolony może bowiem wyrządzać krzywdę różnym osobom. Źródłem krzywdy jest zatem czyn niedozwolony, którego następstwem jest śmierć. Krzywdą wyrządzoną zmarłemu jest utrata życia, dla osób bliskich zaś jest to naruszenie dobra osobistego poprzez zerwanie więzi emocjonalnej, szczególnie bliskiej w relacjach rodzinnych. Również zatem osoba dochodząca ochrony na podstawie art. 448 kc może być poszkodowana bezpośrednio i dochodzić naprawienia własnej krzywdy, doznanej poprzez naruszenie jej własnego dobra osobistego. (patrz uchwała Sądu Najwyższego z dnia 13 lipca 2011 r., III CZP 32/11, LEX nr 852341)

Przeprowadzone w sprawie postępowanie dowodowe wykazało, że więź rodzinna łącząca powódkę ze zmarłym ojcem była silna. Dla powódki, która w chwili gdy doszło do wypadku była 5 – letnią dziewczynką, ojciec był największym oparciem, gdyż mająca problem z uzależnieniem od alkoholu jej matka, była niewydolna wychowawczo i nie stanowiła dla niej wsparcia i wzorca zachowania. To z ojcem, gdy wracał on po pracy do domu, powódka spędzała czas i bawiła się. To on też uczył ją czytać i pisać i wymyślał dla niej różne formy aktywności. W pamięci powódki ojciec zapisał się jako osoba dobra i oddana jej.

Po śmierci ojca powódka straciła oparcie, jakie w nim miała i nie mając takiego oparcia w matce, która coraz bardziej piła, została po paru latach wraz z rodzeństwem zabrana z domu rodzinnego do domu dziecka, by potem trafić do rodziny zastępczej, w której do dzisiaj wraz z siostrą przebywa. Powódka musiała przystosować się do tego, że jej życie po śmierci ojca drastycznie się zmieniło i że utraciła jedyną osobę, która kochała ją i interesowała się nią. Nadal też odczuwa ona samotność związaną z utratą ojca i tęskni za pełną rodziną. Zerwanie najbliższych więzi emocjonalnych, jakie łączyły powódkę z ojcem, w tak młodym wieku wpłynęło zaburzająco na proces kształtowania się osobowości powódki na skutek czego do dzisiaj ma ona trudności w funkcjonowaniu osobowościowym i powinna być poddana psychoterapii.

Przerwanie silnej więzi emocjonalnej, jaka łączyła powódkę z tak ważną dla niej osobą jak tata, na skutek jego tragicznej śmierci bez wątpienia wywołało u niej ból, cierpienie, poczucie krzywdy i osamotnienia. Powódka dochodząca roszczenia na podstawie art. 448 kc wykazała zatem istnienie więzi ze zmarłym ojcem stanowiącej jej dobro osobiste podlegające ochronie.

W przedmiotowej sprawie bezspornym przy tym jest, że śmierć ojca powódki pozostawała w adekwatnym związku przyczynowym z bezprawnym działaniem kierowcy samochodu G. G., który ze swojej winy spowodował wypadek, za którego zastępczą odpowiedzialność ponosi pozwany.

Ponieważ spowodowanie wypadku komunikacyjnego, w którym śmierć poniósł ojciec powódki, było bezprawnym naruszeniem dóbr osobistych powódki w postaci prawa do życia w pełnej rodzinie i prawa do utrzymywania więzi rodzinnych, Sąd był uprawniony do przyznania jej zadośćuczynienia za doznaną przez nią krzywdę.

Jak wynika z art. 448 kc Sąd winien przyznać zadośćuczynienie w odpowiedniej wysokości. Ustalając zatem wysokość kwoty zadośćuczynienia uwzględnić należy doznany przez pokrzywdzonego wstrząs psychiczny i cierpienia psychiczne wywołane śmiercią osoby bliskiej, poczucie osamotnienia i pustki po jej śmierci, rodzaj i intensywność więzi łączącej go ze zmarłym, rolę w rodzinie pełnioną przez osobę zmarłą, wystąpienie zaburzeń będących skutkiem śmierci osoby bliskiej, stopień, w jakim pokrzywdzony będzie umiał odnaleźć się w nowej rzeczywistości i zdolność do jej zaakceptowania, leczenie doznanej traumy oraz wiek pokrzywdzonego (patrz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 czerwca 2011 r., III CSK 279/10, LEX nr 898254)

Zważywszy na fakt, że krzywdę doznaną w wyniku śmierci osoby bliskiej bardzo trudno jest ocenić, każdy przypadek należy traktować indywidualnie z uwzględnieniem wszystkich okoliczności sprawy, przy czym ocena ta powinna opierać się na kryteriach obiektywnych a nie na wyłącznie subiektywnych odczuciach pokrzywdzonego. Zadośćuczynienie jest odzwierciedleniem w formie pieniężnej rozmiaru krzywdy i pełni funkcję kompensacyjną. Suma pieniężna przyznana z tego tytułu powinna stanowić przybliżony ekwiwalent poniesionej szkody niemajątkowej. Powinna zatem ona wynagrodzić doznane cierpienia fizyczne i psychiczne oraz ułatwić przezwyciężenie ujemnych przeżyć, aby w ten sposób przynajmniej częściowo przywrócona została równowaga zachwiana na skutek popełnienia czynu niedozwolonego. Ta funkcja zadośćuczynienia ma istotne znaczenie przy ustalaniu jego wysokości. Ze względu na kompensacyjny charakter zadośćuczynienia jego wysokość musi przedstawiać odczuwalną wartość ekonomiczną adekwatną do warunków gospodarki rynkowej. Rozmiar zadośćuczynienia może być odnoszony do stopy życiowej społeczeństwa, która pośrednio może rzutować na jego umiarkowany wymiar i to w zasadzie bez względu na status społeczny i materialny pokrzywdzonego. Przesłanka "przeciętnej stopy życiowej" społeczeństwa ma więc charakter uzupełniający i ogranicza wysokość zadośćuczynienia tak, by jego przyznanie nie prowadziło do wzbogacenia osoby uprawnionej, nie może jednak pozbawiać zadośćuczynienia jego zasadniczej funkcji kompensacyjnej i eliminować innych czynników kształtujących jego rozmiar. (patrz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 czerwca 2011 r., III CSK 279/10, LEX nr 898254, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 listopada 2014 r., IV CSK 112/14, LEX nr 1604651)

Powódka bez wątpienia pozostawała ze zmarłym ojcem w bliskich relacjach, tworząc z nim zgodną rodzinę i była z nim bardzo związana emocjonalnie. Jego tragiczna śmierć wywołała u niej konieczność przystosowania się do funkcjonowania bez jego opieki i pomocy jaką, z uwagi na jej wiek, mógłby jej świadczyć do czasu jej usamodzielnienia się a więc jeszcze przez kilkanaście lat. Powódka musiała przystosować się do zmian w życiu codziennym i zmierzyć z samotnością, bo nikt nie otaczał jej taką troską, jak tata. Śmierć jej ojca, była dla niej traumatycznym przeżyciem i spowodowała widoczne u niej do dzisiaj trudności w funkcjonowaniu osobowościowym co jest wskazaniem do podjęcia przez nią psychoterapii. Z uwagi na upływ czasu od zdarzenia wywołującego krzywdę powódka miała jednak możliwość oswojenia się z bólem po stracie ojca i przystosowania się do sytuacji, w jakiej znalazła się po jego śmierci. Obecnie powódka ma namiastkę rodziny, gdyż dalej wraz z siostrą przebywa w rodzinie zastępczej. Sąd uznał zatem, iż zadośćuczynieniem, które zrekompensuje krzywdę powódki wynikającą ze śmierci jej ojca będzie zadośćuczynienie w kwocie 70.000,00 zł.

Ponieważ pozwany podnosił, iż ojciec powódki podróżując na pace samochodu w miejscu nie przystosowanym do przewozu pasażerów przyczynił się do powstania szkody, Sąd musiał rozważyć, czy takie przyczynienie się miało miejsce. W myśl bowiem art. 362 kc jeżeli poszkodowany przyczynił się do powstania szkody, obowiązek jej naprawienia ulega odpowiedniemu zmniejszeniu stosownie do okoliczności a zwłaszcza do stopnia winy obu stron. Związek przyczynowy zachodzący pomiędzy zachowaniem się poszkodowanego a powstaniem szkody musi być normalny w rozumieniu art. 361 § 1 kc. Przepis ten ma bowiem charakter normy ogólnej i jest miarodajny dla oceny istnienia związku przyczynowego we wszystkich przypadkach przewidzianych w kodeksie, chyba że przepis szczególny wskazuje inny sposób określenia zakresu związku przyczynowego. Konsekwencją takiego charakteru związku przyczynowego jest to, że zachowanie się nie zawinione poszkodowanego, którego normalnym następstwem jest powstanie szkody, musi być dotknięte jakąś obiektywną nieprawidłowością czy niezgodnością z powszechnie przyjętymi sposobami postępowania, postępowanie bowiem prawidłowe nie może pociągać za sobą powstania szkody jako normalnego skutku.

W przedmiotowej sprawie ustalone zostało, że sposób podróżowania ojca powódki w samochodzie Ż. miał wpływ na rozmiar doznanych przez niego w wyniku wypadku obrażeń ciała. Jednakże zauważyć też należy, iż w czasie, gdy doszło do wypadku, nie istniały przepisy prawne, które zakazywałyby pasażerom podróżowania na pace samochodu o ile były tam miejsca przystosowane do przewozu pasażerów. Samochód Ż., jakim jechał A. S. (2), miał tymczasem na pace wstawione ławki, które na stałe przytwierdzone były do podłogi, które stanowiły miejsca przystosowane do przewozu pasażerów. Skoro więc w czasie podróży siedział on na takiej ławce, tym samym korzystał z miejsca przystosowanego do przewozu pasażerów a zatem nie można uznać, by jego zachowanie było obiektywnie nieprawidłowe i by przyczynił się on do powstania szkody.

Ponieważ powódka otrzymała już od pozwanego zadośćuczynienie za śmierć ojca w kwocie po 14.400,00 zł, Sąd zasądził od pozwanego na jej rzecz tytułem zadośćuczynienia za śmierć ojca różnicę pomiędzy zadośćuczynieniem należnym a jego wypłaconą częścią w kwocie 55.600,00 zł a w pozostałym zakresie jej żądanie jako niezasadne oddalił.

Przyznana powódce kwota zadośćuczynienia, zdaniem Sądu, jest adekwatna do rozmiaru jej cierpień i bardzo długiego czasu ich trwania i uwzględnia nadal odczuwane przez nią negatywne emocje. Ponadto jest ona właściwa dla złagodzenia odczucia krzywdy i odpowiada aktualnym warunkom i przeciętnej stopie życiowej społeczeństwa a także rekompensuje skutki zdarzenia, jakie powódka będzie odczuwać jeszcze w przyszłości.

Świadczenie z tytułu zadośćuczynienia, jak każde odszkodowawcze świadczenie pieniężne, podlega co do odsetek zasadom art. 481 § 1 kc. Zgodnie z tym przepisem, odsetki należą się wierzycielowi od chwili, gdy świadczenie pieniężne stało się wymagalne a dłużnik go nie spełnił. Dłużnik ma obowiązek spełnić świadczenie pieniężne dopiero od chwili, gdy wskazana została jego wysokość. Dopiero bowiem od tej chwili można mówić o "świadczeniu pieniężnym" w rozumieniu art. 481 § 1 kc.

Z charakteru świadczenia w postaci zadośćuczynienia, którego wysokość zależna jest od oceny rozmiaru doznanej krzywdy, ze swej istoty trudno wymiernej i zależnej od szeregu okoliczności związanych z następstwami naruszenia dobra osobistego, wynika, że obowiązek jego niezwłocznego spełnienia powstaje po wezwaniu dłużnika. (porównaj wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 września 1970 r. II PR 257/70, OSNC 1971/6/103).

Zgodnie z art. 14 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych pozwany obowiązany był do zaspokojenia roszczenia powódki w terminie 30 dni licząc od dnia złożenia przez poszkodowaną zawiadomienia o szkodzie. Roszczenie o zadośćuczynienie zostało zgłoszone pozwanemu przez powódkę w postępowaniu dotyczącym likwidacji szkody w piśmie z dnia 4 maja 2017 r., przy którym nadesłane zostały też dokumenty pozwalające na dokonanie likwidacji szkody. Stąd też od dnia 4 czerwca 2017 r. pozwany pozostawał w opóźnieniu z zapłatą brakującej części zadośćuczynienia. Wobec tego Sąd zasądził od pozwanego na rzecz powódki zadośćuczynienie za śmierć ojca z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 4 czerwca 2017 r. do dnia zapłaty a w pozostałym zakresie żądanie zasądzenia odsetek oddalił.

Powódka dochodziła pozwem zasądzenia kwoty 105.600,00 zł. Sąd uwzględnił jej żądanie w zakresie kwoty 55.600,00 zł. Jej żądanie uwzględnione więc zostało w 53 %. Zgodnie z art. 100 kpc w takiej też proporcji Sąd rozdzielił koszty procesu.

Na poniesione przez powódkę koszty procesu złożyły się: opłata od pozwu w kwocie 5.280,00 zł, wynagrodzenie pełnomocnika powódki w kwocie 5.400,00 zł ustalone stosownie do treści § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r., poz. 265), opłata skarbowa od pełnomocnictwa w kwocie 17,00 zł i koszt opinii biegłej psycholog w kwocie 834,47 zł. Łącznie więc poniosła ona koszty w kwocie 11.531,47 zł.

Na poniesione przez pozwanego koszty postępowania złożyły się wynagrodzenie pełnomocnika pozwanego w kwocie 5.400,00 zł ustalone stosownie do treści § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r., poz. 265, opłata skarbowa od pełnomocnictwa w kwocie 17,00 zł i koszt opinii biegłego z zakresu techniki samochodowej, ruchu drogowego, rekonstrukcji wypadków i zdarzeń drogowych, wyceny wartości oraz kosztu jakości napraw pojazdów w kwocie 1.452,96 zł. Łącznie więc poniósł on koszty w kwocie 6.869,96 zł.

Łącznie zatem koszty postępowania wyniosły 18.401,43 zł. Powódka powinna ponieść 47 % tych kosztów a więc kwotę 8.648,67 zł. Ponieważ poniosła ona wyższe koszty Sąd zasądził na jej rzecz od pozwanego kwotę 2.882,80 zł tytułem częściowego zwrotu poniesionych przez nią kosztów procesu.

Na podstawi art. 84 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 300 ze zm.) Sąd nakazał zwrócić pozwanemu niewykorzystaną część uiszczonej przez niego zaliczki zaksięgowanej pod pozycją księgi zaliczek 37/18 w kwocie 165,53 zł.