Postanowienie SN z 1 czerwca 2012, sygn. II UZ 19/12
Data orzeczenia
1 czerwca 2012
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych, Wydział II
Przewodniczący
SSN Katarzyna Gonera
Tagi
Podstawa prawna
art. 125
kpc
art. 316
kpc
art. 326
kpc
art. 328
kpc
art. 361
kpc
art. 369
kpc
art. 370
kpc
art. 373
kpc
Pokaż pozostałe podstawy prawne (2)
POSTANOWIENIE
Dnia 1 czerwca 2012 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Katarzyna Gonera (przewodniczący)
SSN Roman Kuczyński (sprawozdawca)
SSN Maciej Pacuda
w sprawie z wniosku M. R. i W. K.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych
o ubezpieczenie społeczne,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń
Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 1 czerwca 2012 r.,
zażalenia wnioskodawczyni M. R. na postanowienie Sądu Apelacyjnego
z dnia 29 grudnia 2011 r.,
oddala zażalenie.
UZASADNIENIE
Postanowieniem z dnia 29 grudnia 2011 r. Sąd Apelacyjny - działając na
podstawie art. 373 w związku z art. 370 k.p.c. - odrzucił apelację M. R. od wyroku
Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w G. z dnia 27
września 2011 r., w sprawie z wniosku M. R. i W. K. przeciwko Zakładowi
Ubezpieczeń Społecznych o ustalenie obowiązku ubezpieczenia społecznego,
wskazując że uzasadnienie tego wyroku zostało sporządzone i doręczone
pełnomocnikowi wnioskodawczyni, będącemu radcą prawnym, w dniu 24
października 2011 r. na jego wniosek, złożony ustnie do protokołu z ogłoszenia
wyroku (z dnia 27 września 2011 r. ) przez Sąd pierwszej instancji, zaś apelacja
2
wniesiona w dniu 31 października 2011 r. została wywiedziona z przekroczeniem
terminu określonego w art. 369 § 2 k.p.c.
W tym zakresie Sąd Apelacyjny odwołał się do poglądu Sądu Najwyższego
wyrażonego w postanowieniu z dnia 21 kwietnia 2005 r., I PZ 44/04, według
którego wniosek o doręczenie odpisu wyroku sądu drugiej instancji z
uzasadnieniem powinien być złożony na piśmie. Z mocy art. 466 k.p.c. a contrario,
prawo do ustnego zgłoszenia w sądzie wniosku o doręczenie wyroku z
uzasadnieniem nie przysługuje stronie reprezentowanej przez profesjonalnego
pełnomocnika. Z tego względu Sąd Apelacyjny uznał za nieskuteczny wniosek
pełnomocnika wnioskodawczyni o sporządzenie uzasadnienia wyroku, zgłoszony
podczas posiedzenia jawnego wyznaczonego w celu publikacji wyroku Sądu
pierwszej instancji, stając na stanowisku, że błędne działanie tego Sądu -
polegające na niezastosowaniu sankcji w postaci odrzucenia środka odwoławczego
- nie może sanować uchybienia skarżącej w zakresie przekroczenia terminu do
wniesienia środka odwoławczego i wyłączać sankcję przewidzianą w art. 373 w
związku z art. 370 k.p.c.
W zażaleniu na powyższe postanowienie pełnomocnik wnioskodawczyni
zarzucił naruszenie: 1) art. 87 ust. 1 oraz art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej
Polskiej polegające na wyjściu poza dopuszczalne granice wykładni,
skonstruowaniu normy nieprzewidzianej przez ustawodawcę i oparcie
rozstrzygnięcia na tej normie; 2) art. 466 k.p.c. poprzez jego błędną wykładnię
wyrażającą się w uznaniu, że uniemożliwia on profesjonalnemu pełnomocnikowi
złożenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku ustnie do protokołu
rozprawy publikacyjnej; 3) art. 328 w związku z art. 466 k.p.c., poprzez ich błędne
zastosowanie polegające na przyjęciu, że pełnomocnik ubezpieczonej nie złożył
skutecznie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku; 4) art. 328 § 2 w związku
z art. 361 k.p.c., poprzez sporządzenie uzasadnienia bez wyjaśnienia w stopniu
wystarczającym podstawy prawnej rozstrzygnięcia; 5) art. 369 § 1 k.p.c., poprzez
jego niezastosowanie; 6) art. 369 § 2 k.p.c., poprzez jego zastosowanie pomimo
niezaistnienia przesłanek jego zastosowania; 7) art. 373 w związku z art. 370 k.p.c.,
poprzez ich zastosowanie pomimo niezaistnienia przesłanek ich zastosowania.
3
Wskazując na powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżanego
postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego
rozpoznania.
W uzasadnieniu zażalenia podniesiono, że w postępowaniu zwykłym strona
lub reprezentujący ją pełnomocnik może złożyć wniosek o sporządzenie
uzasadnienia wyroku do protokołu posiedzenia wyznaczonego w celu jego
publikacji, gdyż art. 328 § 1 k.p.c. nie zawiera żadnego ograniczenia w tym
względzie. Z tego punktu widzenia dokonana przez Sąd Apelacyjny interpretacja
art. 466 k.p.c. pogarsza sytuację procesową strony działającej przez
profesjonalnego pełnomocnika w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń
społecznych w stosunku do sytuacji procesowej takiej strony w postępowaniu
zwykłym.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Stosownie do art. 125 § 1 k.p.c. pisma procesowe obejmują wnioski i
oświadczenia stron składane poza rozprawą. Przepis ten konstruuje ogólną zasadę
obowiązującą w postępowaniu cywilnym, z której wynika, że czynności procesowe
poza rozprawą dokonywane są w formie pism procesowych. Posiedzenia jawne
dzielą się na rozprawy oraz inne posiedzenia jawne niebędące rozprawami.
Ogłoszenie wyroku następuje na posiedzeniu jawnym (art. 326 § 2 k.p.c.), lecz po
zamknięciu rozprawy (art. 316 § 1 in principio k.p.c.), co oznacza, że wniosek
strony o sporządzenie uzasadnienia wyroku, składany jest poza rozprawą, a więc i
on musi przybrać postać pisma procesowego. Wyjątek od przedstawianej zasady
ustanowiony został w art. 466 k.p.c., stosownie do którego pracownik lub
ubezpieczony działający bez adwokata lub radcy prawnego może zgłosić w sądzie
właściwym ustnie do protokołu powództwo oraz treść środków odwoławczych i
innych pism procesowych. Błędne jest zatem założenie, na którym zbudowano
argumentację zażalenia, że w postępowaniu zwykłym wniosek o sporządzenie
uzasadnienia wyroku może być złożony w formie ustnej do protokołu. O formie tego
wniosku decyduje bowiem treść art. 125 § 1 k.p.c., a nie art. 328 § 1 k.p.c. W
konsekwencji przedstawiona przez Sąd drugiej instancji interpretacja art. 466 k.p.c.
4
nie pogarsza sytuacji procesowej pracownika i ubezpieczonego w porównaniu do
uprawnień stron w postępowaniu zwykłym.
Wykładnia językowa art. 466 k.p.c. jest jednoznaczna. Dotyczy on
pracownika lub ubezpieczonego działającego bez adwokata lub radcy prawnego.
Odstępstwo od jasnego i oczywistego sensu przepisu wyznaczonego jego
jednoznacznym brzmieniem mogą uzasadniać tylko szczególnie istotne i doniosłe
względy prawne, społeczne, ekonomiczne lub moralne. Przepis art. 466 k.p.c. ma
na celu przyznanie podmiotom procesowym z reguły nieposiadającym wiedzy
prawniczej oraz gorzej radzącym sobie z prowadzeniem własnych spraw uprawnień
pozwalających na odstępstwo od formalnych wymagań obowiązujących w
postępowaniu cywilnym. Udział profesjonalnego pełnomocnika po stronie
pracownika lub ubezpieczonego powoduje, że względy, dla których ustanowiono
powyższy przywilej, przestają istnieć (por. powoływane przez Sąd Apelacyjny
postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 21 kwietnia 2005 r., I PZ 44/05, OSNP
2006 nr 1-2, poz.16).
W przypadku strony działającej przez adwokata lub radcę prawnego
gwarancją skutecznego dokonania czynności procesowej jest właśnie fachowe
zastępstwo, nie ma zatem w takim przypadku potrzeby odformalizowania reguł
dotyczących czynności procesowych (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia
11 stycznia 2000 r., I PKN 579/99, OSNAPiUS 2001 nr 15, poz. 488).
Trafnie zatem przyjął Sąd Apelacyjny, że wniosek o uzasadnienie wyroku
zgłoszony przez radcę prawnego ustnie do protokołu nie był prawnie skuteczny.
Stąd dwutygodniowy termin do wniesienia apelacji, stosownie do art. 369 § 2 k.p.c.,
biegł od dnia, w którym upłynął termin do żądania uzasadnienia. Skoro został on
przekroczony, to odrzucenie apelacji na podstawie art. 370 k.p.c. w związku z
art. 373 k.p.c. przez Sąd drugiej instancji odpowiada prawu.
Mając na uwadze powyższe Sad Najwyższy na mocy art. 39814
w związku z
art. 3941
§ 3 k.p.c. orzekł jak sentencji.