sygn. II UZ 18/12 1 czerwca 2012 Sąd Najwyższy

Postanowienie SN z 1 czerwca 2012, sygn. II UZ 18/12

Data orzeczenia 1 czerwca 2012
Sąd Sąd Najwyższy
Wydział Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych, Wydział II
Przewodniczący SSN Katarzyna Gonera
Tagi
#Sąd Najwyższy #Izba Pracy #Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych #postanowienie SN
Sygn. akt II UZ 18/12
POSTANOWIENIE
Dnia 1 czerwca 2012 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Katarzyna Gonera (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Roman Kuczyński
SSN Maciej Pacuda
w sprawie z wniosku M. R.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych
z udziałem zainteresowanego M. P.
o ustalenie istnienia bądź nieistnienia ubezpieczeń społecznych,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń
Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 1 czerwca 2012 r.,
zażalenia wnioskodawczyni na postanowienie Sądu Apelacyjnego
z dnia 30 listopada 2011 r.,
oddala zażalenie.
Uzasadnienie
Sąd Okręgowy w G. - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z 11
sierpnia 2011 r. oddalił odwołanie M. R. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń
Społecznych z 27 stycznia 2011 r., dotyczącej objęcia zainteresowanego M. P.
ubezpieczeniami społecznymi z tytułu zatrudnienia na postawie umów o
świadczenie usług u płatnika M. R.
W dniu 11 sierpnia 2011 r. po ogłoszeniu wyroku przez Sąd Okręgowy
pełnomocnik odwołującej się będący radcą prawnym wniósł o sporządzenie
uzasadnienia tego wyroku – wniosek ten złożył w formie ustnej do protokołu.
2
Postanowieniem z 30 listopada 2011 r. Sąd Apelacyjny– Sąd Pracy i
Ubezpieczeń Społecznych odrzucił apelację płatnika składek M. R. od wyroku Sądu
Okręgowego jako wniesioną po terminie wynikającym z art. 369 § 2 k.p.c. Za
bezskuteczny Sąd uznał wniosek o doręczenie uzasadnienia wyroku zgłoszony 11
sierpnia 2011 r. po ogłoszeniu wyroku przez Sąd Okręgowy ustnie do protokołu
przez radcę prawnego reprezentującego M. R. W ocenie Sądu Apelacyjnego, z art.
466 k.p.c. a contrario wynika, że prawo ustnego złożenia wniosku o doręczenie
wyroku z uzasadnieniem nie przysługiwało stronie reprezentowanej przez
profesjonalnego pełnomocnika, jeżeli zaś strona nie zażądała skutecznie
sporządzenia uzasadnienia wyroku w terminie tygodniowym od ogłoszenia jego
sentencji, to termin do wniesienia apelacji biegł od dnia, w którym upłynął termin do
żądania doręczenia uzasadnienia (art. 369 § 2 k.p.c.). Termin do złożenia
pisemnego wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku z 11 sierpnia 2011 r.
upłynął 18 sierpnia 2011 r. W rozpoznanej sprawie strona nie zażądała skutecznie
sporządzenia uzasadnienia wyroku z uzasadnieniem, w konsekwencji termin do
wniesienia apelacji upłynął 1 września 2011 r. Profesjonalny pełnomocnik
odwołującej się wniósł apelację 18 października 2011 r., a więc po upływie
ustawowego terminu. Okoliczność, że Sąd pierwszej instancji uznał ustny wniosek
o uzasadnienie wyroku za skuteczny i doręczył pełnomocnikowi odwołującej się
wyrok z uzasadnieniem, nie miała wpływu na bieg terminu do wniesienia apelacji
oraz zastosowanie sankcji przewidzianej w art. 373 k.p.c. w związku z art. 370
k.p.c.
W zażaleniu na postanowienie o odrzuceniu apelacji pełnomocnik
odwołującej się M. R. domagał się uchylenia zaskarżonego postanowienia i
przekazania sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania, zarzucając
naruszenie: art. 87 ust. 1 oraz art. 2 Konstytucji RP, polegające „na wyjściu przez
Sąd Apelacyjny poza dopuszczalne granice wykładni, skonstruowaniu normy
nieprzewidzianej przez ustawodawcę i oparcie rozstrzygnięcia na tej normie”, art.
466 k.p.c. przez błędną wykładnię i uznanie, że przepis ten uniemożliwia
pełnomocnikowi profesjonalnemu złożenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia
wyroku ustnie do „protokołu rozprawy publikacyjnej”, art. 328 k.p.c. w związku z art.
466 k.p.c. przez ich błędne zastosowanie, polegające na przyjęciu, że pełnomocnik
3
wnoszącej zażalenie nie złożył skutecznie wniosku o sporządzenie uzasadnienia
wyroku, a także art. 328 § 2 k.p.c. w związku z art. 361 k.p.c. przez wydanie
orzeczenia bez wyjaśnienia w stopniu wystarczającym podstawy prawnej
rozstrzygnięcia, art. 369 § 1 k.p.c. przez jego niezastosowanie oraz art. 369 § 2
k.p.c. i art. 373 k.p.c. w związku z art. 370 k.p.c. przez ich zastosowanie, pomimo
braku przesłanek ich zastosowania.
Pełnomocnik skarżącej podniósł, że także w postępowaniu zwykłym strona
lub reprezentujący ją pełnomocnik może złożyć wniosek o sporządzenie
uzasadnienia wyroku do protokołu posiedzenia wyznaczonego w celu jego
publikacji, gdyż art. 328 § 1 k.p.c. nie zawiera żadnego ograniczenia w tym
względzie. Zdaniem pełnomocnika skarżącej, interpretacja art. 328 k.p.c. w związku
z art. 466 k.p.c. nie może prowadzić do uznania, że pełnomocnik reprezentujący
stronę w postępowaniu odrębnym z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń
społecznych nie ma uprawnienia do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia
wyroku do protokołu posiedzenia publikacyjnego. Ograniczenie tego rodzaju
musiałoby wynikać wprost z treści przepisu lub dać się z niego wywieść przy
uwzględnieniu celu i systematyki spornej regulacji. Przyjęty przez Sąd Apelacyjny
sposób wykładni językowej oraz wykładni logicznej art. 466 k.p.c. a contrario nie
uwzględnia dyrektyw wykładni systemowej oraz celowościowej, co doprowadziło do
ustalenia niewłaściwego znaczenia przedmiotowej normy prawnej i
nieuprawnionego jej rozszerzenia. Z tego punktu widzenia dokonana przez Sąd
Apelacyjny interpretacja art. 466 k.p.c. pogarsza sytuację procesową strony
działającej przez profesjonalnego pełnomocnika w sprawach z zakresu prawa pracy
i ubezpieczeń społecznych w stosunku do sytuacji procesowej takiej strony w
postępowaniu zwykłym, co narusza art. 87 ust. 1 i art. 2 Konstytucji RP.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zgodnie z zasadą pisemności procesu cywilnego, czynności procesowe
stron podejmowane są w formie pisemnej (art. 125 § 1 k.p.c.), chyba że Kodeks
postępowania cywilnego wyraźnie pozwala na ich podjęcie w innej formie, a w
szczególności ustnie na posiedzeniu sądu. Takie wyjątki zostały ustanowione
4
między innymi w art. 5058
k.p.c., który przewiduje możliwość zgłoszenia przez
stronę wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku również do protokołu
bezpośrednio po jego ogłoszeniu oraz w art. 466 k.p.c., zgodnie z którym pracownik
lub ubezpieczony działający bez adwokata lub radcy prawnego może zgłosić w
sądzie właściwym ustnie do protokołu powództwo oraz treść środków
odwoławczych i innych pism procesowych. Regulacje te niejednakowo określają
uprawnienia stron; w postępowaniu uproszczonym ustny wniosek o sporządzenie
uzasadnienia może być skutecznie zgłoszony przez obecnego podczas ogłaszania
wyroku profesjonalnego pełnomocnika strony, czego nie przewiduje się w
toczących się przed sądem sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń
społecznych. W tych sprawach omawiane uprawnienie przyznano tylko stronom
działającym bez adwokata lub radcy prawnego. Wynika to wprost z treści art. 466
k.p.c., bez potrzeby dokonywania wykładni celowościowej czy systemowej tego
przepisu i bez konieczności przypomnienia, że odrębności tych postępowań
ustanowione zostały w celu ułatwienia prowadzenia spraw sądowych stronom
słabszym w stosunku do występującego po drugiej stronie pracodawcy lub organu
ubezpieczeń społecznych. A contrario zatem, prawo do ustnego zgłoszenia w
sądzie wniosku o doręczenie wyroku z uzasadnieniem nie przysługuje stronie
reprezentowanej przez adwokata lub radcę prawnego; przepis ten nie dotyczy
pełnomocnika procesowego będącego radcą prawnym (por. postanowienie Sądu
Najwyższego z dnia 21 kwietnia 2005 r., I PZ 44/04, OSNP 2006 nr 1–2, poz. 16).
Wbrew twierdzeniom zawartym w zażaleniu, w postępowaniu zwykłym
wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku nie może być złożony w formie
ustnej do protokołu. O formie tego wniosku decyduje bowiem art. 126 k.p.c., a nie
art. 328 § 1 k.p.c. Wykładnia językowa art. 466 k.p.c. jest jednoznaczna. Przepis
ten dotyczy pracownika lub ubezpieczonego działającego bez adwokata lub radcy
prawnego. Odstępstwo od jasnego i oczywistego sensu przepisu wyznaczonego
jego jednoznacznym brzmieniem mogą uzasadniać tylko szczególnie istotne i
doniosłe względy prawne, społeczne, ekonomiczne lub moralne. Przepis art. 466
k.p.c. ma na celu przyznanie podmiotom procesowym, z reguły nieposiadającym
wiedzy prawniczej, uprawnień pozwalających na odstępstwo od formalnych
wymagań obowiązujących w postępowaniu cywilnym. Udział profesjonalnego
5
pełnomocnika po stronie pracownika lub ubezpieczonego powoduje, że względy,
dla których ustanowiono powyższy przywilej, przestają istnieć. W przypadku strony
działającej przez adwokata lub radcę prawnego gwarancją skutecznego dokonania
czynności procesowej jest właśnie fachowe zastępstwo, nie ma zatem w takim
przypadku potrzeby odformalizowania reguł dotyczących czynności procesowych
(por. postanowienie Sądu Najwyższego z 11 stycznia 2000 r., I PKN 579/99,
OSNAPiUS 2001 nr 15, poz. 488). Prawidłowo zatem przyjął Sąd Apelacyjny, że
wniosek o uzasadnienie wyroku zgłoszony przez radcę prawnego ustnie do
protokołu nie był prawnie skuteczny. Stąd dwutygodniowy termin do wniesienia
apelacji, stosownie do art. 369 § 2 k.p.c., biegł od dnia, w którym upłynął termin do
żądania uzasadnienia. W przedmiotowej sprawie termin do wniesienia apelacji
upłynął 1 września 2011 r., zaś profesjonalny pełnomocnik odwołującej się wniósł
apelację 18 października 2011 r., a więc po upływie ustawowego terminu, zatem
odrzucenie apelacji na podstawie art. 370 k.p.c. w związku z art. 373 k.p.c. przez
Sąd drugiej instancji uznać należało za zasadne.
Mając na uwadze powyższe Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814
w
związku z art. 3941
§ 3 k.p.c. orzekł jak sentencji.