Postanowienie SN z 28 maja 2013, sygn. III KRS 154/13
Data orzeczenia
28 maja 2013
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych, Wydział III
Przewodniczący
SSN Bogusław Cudowski
Tagi
Podstawa prawna
POSTANOWIENIE
Dnia 28 maja 2013 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Bogusław Cudowski (przewodniczący)
SSN Katarzyna Gonera
SSN Maciej Pacuda (sprawozdawca)
w sprawie z odwołania A. Ł.
od decyzji Ministra Sprawiedliwości z dnia 20 grudnia 2012 r., w przedmiocie
nieuwzględnienia wniosku o przeniesienie w stan spoczynku,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń
Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 28 maja 2013 r.,
odrzuca odwołanie.
UZASADNIENIE
Minister Sprawiedliwości decyzją z dnia 20 grudnia 2012 r., podjętą na
podstawie art. 75 § 2 pkt 1 i § 3 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju
sądów powszechnych (Dz. U. Nr 98, poz. 1070 ze zm.) w związku z § 1 pkt 17
rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 5 października 2012 r. w sprawie
zniesienia niektórych sądów rejonowych (Dz. U. z 2012 r., poz. 1121) oraz § 3 pkt
22 lit. d) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 25 października 2012 r. w
sprawie ustalenia siedzib i obszarów właściwości sądów apelacyjnych, sądów
okręgowych i sądów rejonowych (Dz. U. z 2012 r., poz. 1223), przeniósł sędziego
Sądu Rejonowego A. Ł. z dniem 1 stycznia 2013 r. na stanowisko sędziego Sądu
Rejonowego w X. Równocześnie Minister Sprawiedliwości poinformował sędziego
A. Ł., że uwzględnienie jego wniosku z dnia 2 listopada 2012 r., złożonego w trybie
art. 75 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych,
2
o przeniesienie na stanowisko sędziego Sądu Rejonowego w Y. nie było możliwe, z
uwagi na brak wolnych etatów w tym Sądzie oraz brak potrzeby wzmocnienia
kadrowego tego Sądu. Ponadto, Minister Sprawiedliwości poinformował sędziego
A. Ł., że „w świetle powyższego” nie korzysta z przynależnego mu uprawnienia
skierowania do Krajowej Rady Sądownictwa wniosku o przeniesienie go w stan
spoczynku, o którym mowa w art. 71 § 3 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o
ustroju sądów powszechnych.
Sędzia A. Ł. wniósł do Sądu Najwyższego odwołanie od powyższej decyzji,
zaskarżając tę decyzję w części dotyczącej nieuwzględnienia jego wniosku o
przeniesienie w stan spoczynku i zarzucając jej w tym zakresie naruszenie art. 180
ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w związku z art. 71 § 3 i art. 100 § 1
ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych. Wskazując
na te zarzuty, autor odwołania domagał się przeniesienia go w stan spoczynku
bądź „wyznaczenia” mu Sądu Rejonowego w Y. jako nowego miejsca służbowego
na podstawie art. 75 § 3 w związku z art. 95 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. –
Prawo o ustroju sądów powszechnych, ewentualnie zaś przeniesienia w stan
spoczynku do chwili, gdy Minister Sprawiedliwości będzie miał możliwość
wyznaczenia mu Sądu Rejonowego w Y. jako nowego miejsca służbowego.
Zdaniem skarżącego, Minister Sprawiedliwości w ogóle nie uzasadnił
nieuwzględnienia wniosku o przeniesienie w stan spoczynku. Stanowisko Ministra
jest natomiast sprzeczne z prawem, albowiem na mocy art. 180 ust. 1 Konstytucji
Rzeczypospolitej Polskiej w związku z art. 71 § 3 i art. 100 § 1 ustawy z dnia 27
lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych skarżącemu przysługuje taki
wniosek, z zachowaniem przewidzianego w art. 180 § 1 u.s.p. i art. 180 ust. 5
Konstytucji RP prawa do pełnego uposażenia.
Jako nieprawdziwe określił z kolei skarżący argumenty Ministra
Sprawiedliwości uzasadniające nieprzeniesienie go na stanowisko sędziego Sądu
Rejonowego w Y., skoro sędziego ze zlikwidowanego Sądu Rejonowego w Z.
Minister przeniósł do Sądu Rejonowego w […] wraz z jego etatem. Ponadto w
Sądzie Rejonowym w Y. aż 9 sędziów złożyło przed końcem 2012 r. „podania o
awans do Sądu Okręgowego”, w związku ze zwolnionymi tam etatami.
3
Dodatkowo skarżący powołał się także na fakt zamieszkiwania w Y., co
powoduje, iż jeszcze bardziej niż dotychczas wydłuży się czas jego dojazdu do
pracy, zwłaszcza że „z uwagi na zadłużenie i chorobę” może poruszać się
wyłącznie środkami komunikacji publicznej. Dodał, że nie może przeprowadzić się
do […] ani do […], gdyż żona pracuje w Sądzie Okręgowym w Y., a nadto opiekuje
się tam chorą matką. On sam nie ma zaś żadnych środków finansowych na
zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych, ponieważ te, które ma, przeznacza na
spłatę zaciągniętego kredytu hipotecznego.
W nadesłanym do Sądu Najwyższego piśmie procesowym z dnia 18 marca
2013 r. Minister Sprawiedliwości podniósł, że odwołanie od stanowiska, w którym
Minister informuje, że nie skorzystał z uprawnienia skierowania do Krajowej Rady
Sądownictwa wniosku o przeniesienie skarżącego w stan spoczynku, jest
niedopuszczalne. Minister Sprawiedliwości zauważył też, że sędzia A.Ł. nie
wystąpił do Krajowej Rady Sądownictwa z wnioskiem o przeniesienie w stan
spoczynku w trybie art. 71 § 3 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju
sądów powszechnych. Jego wniosek zawarty w kierowanym do Ministra
Sprawiedliwości piśmie z dnia 2 listopada 2012 r. został natomiast przekazany
Krajowej Radzie Sądownictwa w dniu 16 stycznia 2013 r.
Z kolei wniosek skarżącego o przeniesienie go na stanowisko sędziego Sądu
Rejonowego w Y. został poddany analizie, która wykazała, że – przy braku wolnych
etatów orzeczniczych w tym Sądzie – nie występuje potrzeba zwiększania jego
obsady etatowej. Nie ma również podstaw do zmniejszania limitu etatów Sądu
Rejonowego w […] (a tym samym Sądu Rejonowego w X. przejmującego ten Sąd),
natomiast uwzględnienie wniosku oznaczałoby właśnie przeniesienie skarżącego
wraz z zajmowanym przez niego etatem, co spowodowałoby znaczący wzrost
obciążeń pozostałych sędziów wpływem i pozostałością spraw, prowadząc do
zróżnicowania obciążenia pracą, co nie znajduje uzasadnienia w treści art. 75 § 2
pkt 1 i 3 u.s.p.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Odwołanie jest niedopuszczalne, w związku z czym nie może być
merytorycznie rozpoznane przez Sąd Najwyższy.
4
Przepisy ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów
powszechnych przewidują wprawdzie możliwość odwołania się od decyzji Ministra
Sprawiedliwości do Sądu Najwyższego, ale jedynie w przypadku przeniesienia
sędziego na inne miejsce służbowe bez jego zgody, w razie zniesienia stanowiska
wywołanego zmianą organizacji sądownictwa lub zniesienia danego sądu lub
wydziału zamiejscowego albo przeniesienia siedziby sądu oraz niedopuszczalności
zajmowania stanowiska sędziego w danym sądzie wskutek zawarcia między
sędziami związku małżeńskiego albo powstania powinowactwa (art. 75 § 4 w
związku z art. 75 § 2 pkt 1 i 2 u.s.p.). Powołany art. 75 § 4 u.s.p. ma charakter
wyjątkowy, wobec czego nie może być wykładany rozszerzająco ani służyć
wypełnieniu domniemanej luki prawnej, która zresztą w odniesieniu do instytucji
przeniesienia sędziego w stan spoczynku w ogóle nie występuje (por.
postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 sierpnia 2005 r., III KRS 5/05,
niepublikowane). Instytucja ta jest przewidziana w art. 180 ust. 3 i 5 Konstytucji RP
(a nie w art. 180 ust. 1, jak błędnie wskazuje w swym odwołaniu skarżący), przy
czym w warunkach rozpoznawanej sprawy może chodzić jedynie o przewidzianą w
art. 180 ust. 5 Konstytucji RP możliwość przeniesienia sędziego w stan spoczynku
„w razie zmiany ustroju sądów lub zmiany granic okręgów sądowych”, gdyż
inicjatywa skarżącego dotycząca przeniesienia go w stan spoczynku nie jest
związana z uniemożliwiającymi mu sprawowanie urzędu chorobą lub utratą sił, o
których mowa w art. 180 ust. 3 Konstytucji. Abstrahując więc od rozstrzygnięcia
problemu, czy zniesienie pewnej liczby (79) sądów rejonowych stanowi zmianę
ustroju sądów lub prowadzi do zmiany okręgów sądowych, należy zauważyć, że
zgodnie z art. 73 § 1 w związku z art. 71 § 3 u.s.p. podjęcie decyzji o przeniesieniu
sędziego w stan spoczynku należy do wyłącznej kompetencji Krajowej Rady
Sądownictwa (por. art. 187 ust. 4 Konstytucji RP oraz art. 3 ust. 2 pkt 2 ustawy z
dnia 12 maja 2011 r., o Krajowej Radzie Sądownictwa, Dz. U. Nr 126, poz. 714 ze
zm.). Stosownie do treści art. 73 § 2 u.s.p., odwołanie do Sądu Najwyższego
przysługuje natomiast od decyzji Krajowej Rady Sądownictwa. To nie Minister
Sprawiedliwości jest zatem władny przenieść sędziego w stan spoczynku. Jedyna
kompetencja, jaka przysługuje Ministrowi Sprawiedliwości w tym przedmiocie, to
przewidziane w art. 71 § 3 u.s.p. uprawnienie do wystąpienia z wnioskiem (do
5
Krajowej Rady Sądownictwa) o przeniesienie sędziego w stan spoczynku, która
wszakże nie jest realizowana w formie decyzji, od której przysługiwałoby odwołanie,
skoro przepisy Prawa o ustroju sądów powszechnych zarówno takiej decyzji, jak i
odwołania od niej, w szczególności zaś do Sądu Najwyższego, nie przewidują.
Żaden inny przepis tej ustawy nie nakazuje też Ministrowi Sprawiedliwości, aby w
przypadku zmiany ustroju sądów lub zmiany granic okręgów sądowych był on
zobowiązany do wystąpienia z wymienionym wnioskiem. Ponadto treść art. 71 § 3
in fine u.s.p., w myśl której możliwość przeniesienia sędziego w stan spoczynku
występuje, jeżeli nie został on przeniesiony do innego sądu, wskazuje
jednoznacznie, że przeniesienie sędziego do innego sądu musi czynić ewentualny
wniosek Ministra w ogóle bezprzedmiotowym.
Reasumując ten wątek rozważań, Sąd Najwyższy stoi na stanowisku, że
przepisy Prawa o ustroju sądów powszechnych nie przewidują możliwości
wniesienia przez sędziego odwołania do Sądu Najwyższego od stanowiska Ministra
Sprawiedliwości dotyczącego wniosku o przeniesienie tego sędziego w stan
spoczynku. Odwołanie takie musi więc zostać uznane za niedopuszczalne, przy
czym nie chodzi tu o niedopuszczalność drogi sądowej, ale o nieprzysługiwanie
(niedopuszczalność) szczególnego środka prawnego, jakim jest odwołanie
rozpoznawane przez Sąd Najwyższy w szczególnym, jednoinstancyjnym
postępowaniu.
Niedopuszczalne (w tym samym znaczeniu) jest również odwołanie
skarżącego w zakresie, w którym kwestionuje ono nieuwzględnienie przez Ministra
Sprawiedliwości wniosku skarżącego o przeniesienie go na stanowisko sędziego
Sądu Rejonowego w Y. Co już wyżej zostało podniesione, prawo sędziego do
odwołania się od decyzji Ministra Sprawiedliwości do Sądu Najwyższego
przysługuje bowiem tylko w przypadku przeniesienia na inne miejsce służbowe bez
zgody tego sędziego. Jak wyjaśnił zaś Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 26
listopada 2012 r., III PZ 13/12 (dotychczas niepublikowanym), zgoda sędziego na
powołanie go do pełnienia tej służby skutkuje konsekwencjami poddania się
reżimowi Prawa o ustroju sądów powszechnych i brak jest aksjologicznych podstaw
do wyinterpretowania prawa sędziego do odwołania się do Sądu Najwyższego od
odmowy uwzględnienia wniosku o przeniesienie służbowe, skoro ustawodawca
6
takiego odwołania w takim przypadku nie przewidział. Podkreślenia wymaga fakt, iż
stanowisko to zostało następnie zaaprobowane w postanowieniu z dnia 20 marca
2013 r., III KRS 139/13 (niepublikowanym). Sąd Najwyższy w obecnym składzie
również podziela zaprezentowane wyżej stanowisko. Dlatego też uznaje, że w
przypadku nieuwzględnienia przez Ministra Sprawiedliwości wniosku sędziego o
przeniesienie go na inne miejsce służbowe, sędziemu nie przysługuje odwołanie do
Sądu Najwyższego.
Kierując się przedstawionymi motywami oraz opierając się na treści art. 3986
§ 3 k.p.c. (stosowanego odpowiednio przez analogię), Sąd Najwyższy orzekł jak w
sentencji.