Postanowienie SN z 5 grudnia 2013, sygn. III SK 21/13
Data orzeczenia
5 grudnia 2013
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych, Wydział III
Przewodniczący
SSN Krzysztof Staryk
Tagi
Podstawa prawna
POSTANOWIENIE
Dnia 5 grudnia 2013 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Krzysztof Staryk
w sprawie z powództwa T. S. GZE Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z
siedzibą w G. (dawniej V. S. P. Sp. z o.o.)
przeciwko Prezesowi Urzędu Regulacji Energetyki
o cofnięcie zwolnienia z obowiązku przedkładania do zatwierdzenia taryfy,
na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw
Publicznych w dniu 5 grudnia 2013 r.,
na skutek skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego
z dnia 20 września 2012 r.,
odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
UZASADNIENIE
Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 20 września 2012 r., oddalił apelację
Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki od wyroku Sądu Okręgowego w W. z dnia 9
grudnia 2011 r.
Decyzją z dnia 19 marca 2010 r. Prezes Urzędu na podstawie art. 49 ust. 1 i
3 w związku z art. 30 ust. 1 Prawa energetycznego postanowił cofnąć w części
odnoszącej się do odbiorców grupy taryfowej G określonej w ostatnio stosowanej
przez V. D. P. S.A. (obecnie T. S. GZE Sp. z o.o. z/s/ w G., powód) taryfie,
zatwierdzonej decyzją Prezesa Urzędu z dnia 15 grudnia 2006 r., zwolnienie z
obowiązku przedkładania do zatwierdzenia taryf dla energii elektrycznej, udzielonej
powodowi stanowiskiem Prezesa Urzędu z dnia 28 czerwca 2001 r. w sprawie
2
zwolnienia przedsiębiorstw energetycznych zajmujących się wytwarzaniem i
obrotem energią elektryczną z obowiązku przedkładania taryf do zatwierdzenia.
Powód zaskarżył powyższą decyzję odwołaniem.
Sąd Okręgowy uwzględnił odwołanie i uchylił zaskarżoną decyzję uznając,
że nie zachodziły przesłanki do częściowego cofnięcia zwolnienia powoda z
obowiązku przedkładania taryf do zatwierdzenia. Prezes Urzędu zobowiązany był
wykazać, że w odniesieniu do grupy taryfowej G ustał którykolwiek z warunków
określonych w Komunikacie z 31 października 2007 r. W ocenie Sądu Okręgowego
zarówno z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji, jak i stanowiska Prezesa
Urzędu w toku postępowania sądowego nie wynikało, by którykolwiek z warunków
ustał najpóźniej w dacie wydania decyzji. Podstawą wydania zaskarżonej decyzji
było w istocie twierdzenie Prezesa Urzędu, że powód nie działa w warunkach
konkurencji utożsamianych w literaturze z procesem rywalizacji. Odmienna ocena
warunków nie stanowi zaś w myśl art. 49 ust. 1 Prawa energetycznego podstawy
do cofnięcia zwolnienia z obowiązku przedkładania taryf do zatwierdzenia.
Prezes Urzędu sam przyznaje, że odbiorcy z grupy taryfowej G przyłączeni
do sieci powoda mogą nabywać energię od 4 sprzedawców; nie wskazuje, by
wybór między nimi napotykał na jakiekolwiek ograniczenie. Choć kręgu tych
podmiotów nie można uznać za liczny, to jednak nie można tylko na tej podstawie
stwierdzić, że odbiorca pozbawiony jest realnej możliwości wyboru. Wniosku
takiego nie można wywieść z faktu, że relatywnie niewielka liczba odbiorców
zmieniła sprzedawcę. Nie wykazano bowiem, że zachowanie to wynika z innych
warunków niż subiektywne przesłanki wyboru, a w szczególności, że różnice ofert
poszczególnych sprzedawców nie stanowią dla odbiorcy dostatecznej motywacji
dla zmiany kontrahenta i związanych z nim przyzwyczajeń. Prezes Urzędu nie
twierdzi, że oferty poszczególnych sprzedawców nie są tworzone w warunkach
rynkowych. Stwierdza co prawda, że sprzedawca chcący rozpocząć działalność na
nowym terenie nie ma możliwości zawarcia umowy kompleksowej, co obniża
atrakcyjność jego oferty, jednakże jest to twierdzenie gołosłowne, a ponadto pomija
powszechnie znane okoliczności. Sprzedaż i usługi przesyłowe stanowią odrębne
stawki taryfowe wyodrębniane w fakturach wystawianych odbiorcom. Każdy
odbiorca ma więc możliwość porównania stawek za sprzedaż energii i wyboru
3
atrakcyjniejszej oferty. Z kolei usługa przesyłowa wynika z istniejącego monopolu
sieciowego będącego monopolem naturalnym. Skoro art. 49 ust. 1 Prawa
energetycznego dopuszcza możliwość zwolnienia z obowiązku przedstawiania taryf
do zatwierdzenia, oznacza to, że brak możliwości świadczenia usługi kompleksowej
nie jest czynnikiem rzutującym na możliwość zwolnienia. W przeciwnym razie
ustawodawca wyraźnie określiłby taki warunek.
Prezes Urzędu zaskarżył wyrok Sądu Okręgowego apelacją w całości,
zarzucając naruszenie art. 49 ust. 1 i 3 Prawa energetycznego poprzez
nieuwzględnienie przy ocenie warunków działania sprzedawcy z urzędu na rynku
energii elektrycznej treści art. 10 ustawy z dnia 4 marca 2005 r., o zmianie ustawy
Prawo energetyczne oraz ustawy Prawo ochrony środowiska w związku z art. 3 pkt
29 i pkt 30 oraz art. 5a Prawa energetycznego, które implementują do prawa
krajowego art. 3 ust. 2 i 3 dyrektywy 2003/54 oraz nie uwzględnienie, że z uwagi na
uregulowanie instytucji sprzedawcy z urzędu, a wiec terytorialny zasięg jego
działania oraz szczególne obowiązki, jakie sprzedawca ten jako jedyny może
realizować, działa on w warunkach braku konkurencji.
Sąd Apelacyjny oddalając apelację Prezesa Urzędu wskazał w zakresie
dotyczącym art. 49 ust. 1 Prawa energetycznego, że sprzedawcą z urzędu jest
przedsiębiorstwo energetyczne posiadające koncesję na obrót energią elektryczną,
świadczące usługi kompleksowe obiorcom energii elektrycznej w gospodarstwie
domowym niekorzystającym z prawa wyboru sprzedawcy. Usługą kompleksową
jest zaś usługa świadczona na podstawie umowy, zawierającej postanowienia
umowy sprzedaży i umowy o świadczenie usługi przesyłania lub dystrybucji paliw
gazowych lub energii albo umowy sprzedaży, umowy o świadczenie usługi
przesyłania lub dystrybucji. Sprzedawca z urzędu zobowiązany jest do zapewnienia
świadczenia usługi kompleksowej i do zawarcia umowy kompleksowej na zasadach
równoprawnego traktowania tym odbiorcom, który przyłączeni są do sieci
przedsiębiorstwa energetycznego wskazanego w koncesji sprzedawcy z urzędu.
Z art. 49 Prawa energetycznego wynika, że podejmując decyzję o zwolnieniu
lub cofnięciu zwolnienia z obowiązku przedkładania taryf do zatwierdzenia Prezes
Urzędu bierze pod uwagę liczbę uczestników i wielkość ich udziału w rynku, zasady
funkcjonowania rynku, istnienie barier dostępu, równoprawne traktowanie
4
uczestników rynku, dostęp do informacji, skuteczność kontroli i zabezpieczeń przed
wykorzystywaniem pozycji ograniczającej konkurencję, dostępność do wysoko
wydajnych technologii. Żadna z tych przesłanek samodzielnie nie przesądza o
istnieniu warunków konkurencji. Katalog ten nie ma charakteru zamkniętego.
Dodatkowe kryteria nie muszą przy tym mieć charakteru stricte rynkowego, jak np.
wpływ na poziom ochrony środowiska. W ocenie Sądu Apelacyjnego Prezes
Urzędu w ramach postępowania prowadzącego do cofnięcia zwolnienia z
obowiązku przedkładania do zatwierdzenia taryf powinien przeprowadzić
postępowanie ukierunkowane na ocenę konkurencyjnego stanu rynku, na którym
działa przedsiębiorca. Prezes Urzędu winien był zatem wykazać, że w odniesieniu
do grupy taryfowej G ustał którykolwiek z warunków określonych w stanowisku z
2001 r. lub Komunikacie z 2007 r. Wykazanie istnienia okoliczności
przemawiających za cofnięciem zwolnienia spoczywa na Prezesie Urzędu,
nieuprawnione jest przyjęcie założenia, opartego wyłącznie na pełnieniu przez
powoda obowiązków sprzedawcy z urzędu, że wyłącza to jakąkolwiek konkurencję
na rynku grupy taryfowej G.
Prezes Urzędu zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego skargą kasacyjną w
całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie art. 49 ust. 1 i 3 Prawa
energetycznego poprzez niewłaściwą interpretację.
Wnosząc o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania Prezes Urzędu
powołał się na potrzebę rozstrzygnięcia dwóch zagadnień prawnych: 1) czy
podmiot pełniący na mocy ustawy – Prawo energetyczne publicznoprawną funkcję
sprzedawcy z urzędu i w konsekwencji będący – na obecnym etapie rozwoju rynku
energii elektrycznej – jedynym sprzedawcą tej energii mającym na wyodrębnionym
terytorialnie rynku możliwość zaoferowania odbiorcy w gospodarstwie domowym
zawarcia umowy kompleksowej działa w warunkach konkurencji, o których mowa w
art. 49 ust. 1 ustawy Prawo energetyczne, w sytuacji gdy pozostali sprzedawcy
energii elektrycznej działający na tym samym rynku nie mają możliwości
zaoferowania odbiorcom w gospodarstwach domowych świadczenia usługi
kompleksowej, a jedynie mniej korzystną umowę sprzedaży zawartą ze
sprzedawcą z jednoczesną koniecznością zawarcia odrębnej, dodatkowej umowy o
świadczenie usługi dystrybucji z przedsiębiorstwem sieciowym?; 2) czy zachodzą
5
przesłanki do cofnięcia przez Prezesa Urzędu udzielonego zwolnienia z obowiązku
przedkładania taryf do zatwierdzania z uwagi na ustanie - w wyniku zmiany
przepisów polegającej na wprowadzeniu instytucji sprzedawcy z urzędu –
warunków uzasadniających zwolnienie z obowiązku przedkładania taryf do
zatwierdzenia?
Powód w odpowiedzi na skargę kasacyjną Prezesa Urzędu wniósł o wydanie
postanowienia o odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. Powód nie
wnosił o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego w przypadku odmowy
przyjęcia skargi kasacyjnej Prezesa Urzędu do rozpoznania, a jedynie w przypadku
jej oddalenia w wyniku merytorycznego rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna Prezesa Urzędu nie kwalifikowała się do przyjęcia celem
jej merytorycznego rozpoznania.
W pierwszej kolejności należy ponownie przypomnieć, że skarga kasacyjna
jest szczególnym środkiem zaskarżenia. Służy przede wszystkim realizacji interesu
publicznego w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości, między innymi poprzez
wspomaganie rozwoju prawa za sprawą rozstrzygania istotnych zagadnień
prawnych (art. 3989
§ 1 pkt 1 k.p.c.). Funkcje postępowania kasacyjnego powodują,
że zarówno wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania, jak i jego uzasadnienie
powinny koncentrować się na wykazaniu, iż w konkretnej sprawie zachodzą
okoliczności przemawiające za interwencją Sądu Najwyższego (por. postanowienie
Sądu Najwyższego z dnia 5 czerwca 2013 r., III SK 55/12 i powołane tam
orzeczenia). Dlatego rozpoznanie skargi kasacyjnej następuje tylko z przyczyn
kwalifikowanych, wymienionych w art. 3989
§ 1 k.p.c. i tylko w przypadku
przekonania Sądu Najwyższego przez skarżącego za pomocą jurydycznej
argumentacji, że zachodzi publicznoprawna potrzeba rozstrzygnięcia
sformułowanego w skardze zagadnienia prawnego przy jej merytorycznym
rozpoznawaniu.
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego, w przypadku
wskazania jako podstawy wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania
6
art. 3989
§ 1 pkt 1 k.p.c. skarżący ma obowiązek nie tylko sformułować samo
zagadnienie, ale także – w uzasadnieniu wniosku – przedstawić odpowiednią
jurydyczną argumentację wskazującą na dopuszczalność i celowość rozwiązania
problemu prawnego w sposób preferowany przez skarżącego, a odmienny od
sposobu rozstrzygnięcia tego problemu przy wykorzystaniu zapatrywań wyrażonych
przez Sąd drugiej instancji. Wywód ten powinien być zbliżony do tego, jaki jest
przyjęty przy przedstawianiu zagadnienia prawnego przez sąd odwoławczy na
podstawie art. 390 k.p.c.
Uzasadnienie wniosku Prezesa Urzędu o przyjęcie do rozpoznania skargi
kasacyjnej nie spełnia przedstawionych powyżej wymogów. Uzasadnienie to
sprowadza się do wyrażenia przekonania skarżącego, że 1) w dotychczasowym
orzecznictwie problem ten nie został jeszcze rozstrzygnięty; 2) dla oceny
przesłanek zwolnienia albo cofnięcia zwolnienia konieczna jest ocena, czy
mechanizmy konkurencji funkcjonują skutecznie; 3) do cofnięcia zwolnienia
wystarczająca może być zmiana stanu prawnego; zasadą jest przedkładanie taryf
do zatwierdzenia; 5) na ofertę sprzedaży składają się wszystkie warunki sprzedaży;
6) sprzedawca, który nie może zaproponować umowy kompleksowej nie jest
konkurencyjny dla odbiorcy domowego; 7) zawieranie i wykonanie dwóch
odrębnych umów (z przedsiębiorstwem dystrybucyjnym i z przedsiębiorstwem
obrotu) zniechęca do korzystania z ofert innych sprzedawców. Powyższe
wyliczenie argumentów, które Prezes Urzędu w hasłowej i szczątkowej formie
przedstawił w uzasadnieniu potrzeby rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy dwóch
zagadnień prawnych nie zawiera argumentacji, którą Sąd Najwyższy mógłby
traktować jako przekonywująca o publicznoprawnej potrzebie rozwiązania tych
problemów prawnych, w szczególności zaś w sposób odmienny od wynikającego z
zapatrywań prawnych Sądu drugiej instancji.
Niezależnie od powyższego Sąd Najwyższy stwierdza, że wpływ
wprowadzenia do Prawa energetycznego instytucji sprzedawcy z urzędu na
możliwość cofnięcia zwolnienia z obowiązku przedkładania taryf do zatwierdzenia
dla przedsiębiorstwa energetycznego wyznaczonego, jako taki sprzedawca na
określonym obszarze, jest wypadkową sytuacji konkurencyjnej na rynku
geograficznym, na którym dane przedsiębiorstwo działa w charakterze sprzedawcy
7
z urzędu oraz normatywnie określonych zasad, na jakich takie przedsiębiorstwo
zobowiązane jest świadczyć usługi. Sam fakt nałożenia na przedsiębiorstwo
mające status sprzedawcy z urzędu obowiązku zawierania umowy kompleksowej z
zainteresowanymi taką umową i uprawnionymi do jej zawarcia odbiorcami energii,
nie stanowi samodzielnej przesłanki kwalifikacji takiego przedsiębiorstwa, jako
przedsiębiorstwa działającego na rynku sprzedaży i dystrybucji energii, który na
określonym obszarze składałby się, po stronie podażowej, tylko i wyłącznie z tego
przedsiębiorstwa. Jedynie w przypadku przedstawienia stosownej analizy rynku, z
której wynikałoby, że ukształtowane w Prawie energetycznym obowiązki
sprzedawcy z urzędu czynią z niego, z punktu widzenia odbiorców energii, podmiot
względem którego oferty innych sprzedawców energii nie są postrzegane przez
odbiorców jako konkurencyjne, możliwe byłoby przeprowadzenie wnioskowania
uzasadniającego zastosowanie art. 49 ust. 1 Prawa energetycznego w sposób
proponowany przez Prezesa Urzędu.
Mając powyższe na względzie oraz opierając się na treści art. 3989
§ 2 k.p.c.
Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji postanowienia.