Postanowienie SN z 14 stycznia 2014, sygn. III SK 30/13
Data orzeczenia
14 stycznia 2014
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych, Wydział III
Przewodniczący
SSN Krzysztof Staryk
Tagi
Podstawa prawna
art. 13
kpc
art. 112
kpa
art. 145
kpa
art. 168
kpc
art. 169
kpc
art. 171
kpc
art. 172
kpc
art. 206
kpa
Pokaż pozostałe podstawy prawne (4)
POSTANOWIENIE
Dnia 14 stycznia 2014 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Krzysztof Staryk
w sprawie z powództwa E. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w K.
przeciwko Prezesowi Urzędu Komunikacji Elektronicznej
o ustalenie wysokości opłat za usługi dostępu,
na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw
Publicznych w dniu 14 stycznia 2014 r.,
na skutek skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego
z dnia 23 listopada 2012 r.,
odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
UZASADNIENIE
Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 23 listopada 2012 r., oddalił apelację
Prezesa Urzędu Komunikacji Elektronicznej (Prezes Urzędu) od wyroku Sądu
Okręgowego w W. – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 17 kwietnia
2012 r., w sprawie z powództwa E. Sp. z o.o. z/s w K. (powód) o ustalenie
wysokości opłat za usługi dostępu.
Odnosząc się do podniesionych w apelacji Prezesa Urzędu zarzutów
dotyczących przywrócenia powodowi terminu do wniesienia odwołania Sąd
Apelacyjny wskazał, że zgodnie z art. 206 ust. 1 Prawa telekomunikacyjnego
postępowanie przed Prezesem Urzędu toczy się na podstawie przepisów k.p.a. ze
zmianami wynikającymi z prawa telekomunikacyjnego. Zgodnie z art. 112 k.p.a.
błędne pouczenie w decyzji co do prawa odwołania albo wniesienia powództwa do
sądu powszechnego lub skargi do sądu administracyjnego nie może szkodzić
stronie, która zastosowała się do tego pouczenia. Sąd Apelacyjny wskazał, że w
2
niniejszej sprawie Prezes Urzędu udzielił powodowi błędnego pouczenia co do
przysługującego mu środka zaskarżenia. Po odrzuceniu skargi powoda przez
Wojewódzki Sąd Administracyjny powód prawidłowo złożył w terminie tygodniowym
wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Prezesa
Urzędu wydanej w niniejszej sprawie. Zgodnie z art. 47958
§ 1 k.p.c. odwołanie od
decyzji Prezesa Urzędu wnosi się za jego pośrednictwem do Sądu Ochrony
Konkurencji i Konsumentów. Skoro taki tryb przewidziany jest do wniesienia
odwołania to nie byłoby prawidłowym uznanie, że inny tryb mógłby obowiązywać
dla wniesienia wniosku o przywrócenie terminu, łącznie z którym następuje
dokonanie czynności procesowej, jaką jest wniesienie odwołania.
Prezes Urzędu zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego skargą kasacyjną w
całości zarzucając naruszenie art. 380 k.p.c. w związku z art. 168 § 1 k.p.c. i
art. 169 § 1-3 k.p.c. i art. 171 k.p.c. w związku z art. 13 § 2 k.p.c. oraz art. 386 § 3
k.p.c. w związku z art. 47958
§ 2 k.p.c. i art. 47959
§ 2 k.p.c. w związku z art. 169 § 1
k.p.c. i art. 4799
§ 1 k.p.c.
Wnosząc o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania Prezes Urzędu
powołał się na potrzebę wykładni przepisów prawa budzących poważne wątpliwości
polegającą na potrzebie wyjaśnienia, czy w postępowaniu odrębnym w sprawach z
zakresu regulacji telekomunikacji i poczty regulowanym w przepisach art. 47957
i n.
k.p.c. w związku z art. 13 § 2 k.p.c. wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia
odwołania w rozumieniu art. 168 § 2 k.p.c. i art. 169 § 1-3 k.p.c. z uwagi na błędne
pouczenie co do środka zaskarżenia, wnosi się do Sądu Ochrony Konkurencji i
Konsumentów w terminie tygodnia od czasu ustania przyczyny uchybienia, czy też
może wnosi się go za pośrednictwem Prezesa Urzędu, a także, czy wniosek taki
podlega doręczeniu pełnomocnikowi strony przeciwnej na podstawie art. 4799
§ 1
k.p.c. oraz czy po wydaniu postanowienia o przywróceniu terminu Sąd przekazuje
temu organowi odwołanie, celem zastosowania trybu wskazanego w art. 47959
§ 1
lub 2 k.p.c.
Uzasadniając potrzebę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania ze
względu na przesłankę, o której mowa w art. 3989
§ 1 pkt 2 k.p.c. Prezes Urzędu
przedstawił następującą argumentację.
3
W pierwszej kolejności Prezes Urzędu wskazał, że wątpliwości budzi
wykładnia „art. 169-171 k.p.c. w związku z art. 13 § 2 k.p.c. w związku z art. 47958
§
1 k.p.c. i art. 47959
§ 1 i 2 k.p.c.”. Wątpliwości te wynikają z „niejednoznacznego
brzmienia wspomnianego przepisu” oraz z charakteru postępowania sądowego
„następującego po zaistnieniu sui generis postępowania hybrydalnego
polegającego bądź na uwzględnieniu odwołania w całości i wydaniu decyzji w
przedmiocie autokontroli, bądź przekazaniu odwołania oraz akt administracyjnych
do Sądu”. W drugiej kolejności Prezes Urzędu upatruje poważnych wątpliwości, o
których mowa w art. 3989
§ 1 pkt 2 k.p.c. „w okoliczności, iż organ nie został
wyposażony w uprawnienie do weryfikowania prawidłowości wniesionego
odwołania w aspekcie spełnienia wymogów formalnych odwołania oraz terminu
jego wniesienia”. Prezes Urzędu podnosi także, że dotychczasowe orzecznictwo
dotyczące art. 47959
§ 2 k.p.c. nie daje wskazówek, czy organ może przychylić się
do odwołania w całości, w sytuacji, gdy nastąpiło uchybienie terminowi na
wniesienie odwołania lub braki formalne są tak daleko idące, że uniemożliwiają
uwzględnienie odwołania w całości”, zaś tylko Sąd jest władny odrzucić odwołanie.
Odwołując się do treści art. 169 § 1 k.p.c. Prezes Urzędu wskazuje, że
pojawia się pytanie, do jakiego organu powinien zostać złożony wniosek o
przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Prezesa Urzędu. Zasadą
jest wnoszenie wniosku o przywrócenie terminu do Sądu, w którym czynność miała
być dokonana. Odwołanie wnosi się jednak za pośrednictwem Prezesa Urzędu,
który został wyposażony w uprawnienie do dokonania samokontroli, dlatego w
ocenie Prezesa Urzędu „na wstępie pojawia się pytanie, czy okoliczność, iż Prezes
UKE może skorzystać z instytucji samokontroli może wpływać na sposób
wniesienia wniosku o przywrócenie terminu”. W dalszej kolejności Prezes Urzędu
podnosi wątpliwość, czy sama okoliczność, że uchybienie terminu nastąpiło bez
winy strony może uzasadniać wyłączenie uprawnienia organu do dokonania
samokontroli. W ocenie Prezesa Urzędu interes publiczny przemawia za tym, by
organ regulacyjny mógł zmienić swoją decyzję także wówczas, gdy uchybienie
terminowi nastąpiło z przyczyn niezależnych od strony. Z kolei przyjęcie „poglądu,
że odwołanie wnosi się do Sądu nie zaś po stronie organu oznaczałoby, iż Sąd
orzekałby o przywróceniu terminu nie posiadając akt sprawy, w której wniesiono
4
wniosek o jego przywrócenie. Niewykluczone jest, iż Sąd we właściwym trybie
zwróciłby się o nadesłanie niezbędnych dokumentów”. Prezes Urzędu stwierdza
również, że „pojawia się także pytanie, czy okoliczność, iż Prezes UKE zgodnie z
treścią art. 206 ust. 1 Prawa telekomunikacyjnego w związku z art. 145 § 1 pkt 5 i 8
k.p.a. ma wpływ na możliwość przywrócenie terminu do wniesienia odwołania.
Wydaje się, iż skorzystanie z powyższej instytucji nie jest wykluczone także w
sytuacji, gdy zachodzą przesłanki do wznowienia postępowania i wpłynął wniosek o
przywrócenie terminu do wniesienia odwołania”. Prezes Urzędu zwraca uwagę, że
powyższe kwestie nie były dotychczas podnoszone w orzecznictwie. Brak również
wyraźnego stanowiska doktryny w przedmiotowej kwestii. Wskazane jest zatem
przesądzenie o sposobie procedowania odnośnie przyszłych spraw. Prezes Urzędu
„ponadto zwraca uwagę na różnorodną praktykę poszczególnych przedsiębiorców
telekomunikacyjnych, którzy w sposób odmienny interpretują przepisy art. 169 § 1 i
3 k.p.c., która pośrednio dowodzi, że powołane powyżej przepisy są
niejednoznaczne i mogą być rozmaicie interpretowane”. W dalszej części
uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania Prezes Urzędu
powołuje się na art. 4799
§ 1 k.p.c., który nakazywał doręczania w toku sprawy
pism stronie przeciwnej. W art. 4799
§ 2 k.p.c. „nie został wymieniony wniosek o
przywrócenie terminu, co wskazywać mogłoby, iż przepis te może mieć jednak
zastosowanie do wniosku o przywrócenie terminu”.
Z powyższej argumentacji Prezes Urzędu wywodzi trzy możliwe sposoby
wniesienia wniosku o przywrócenie terminu.
Pierwszy sposób „odpowiadałby działaniu podjętemu w niniejszej sprawie
przez powoda”, co w ocenie Prezesa Urzędu nie odpowiada jednak brzmieniu
art. 169 § 1 k.p.c. Dodatkowo Prezes Urzędu wskazuje, że art. 4799
§ 1 k.p.c.
nakłada obowiązek zwrotu pisma, do którego nie dołączono dowodu nadania pisma
listem poleconym lub dowodu jego doręczenia. Wskazywałoby to, iż sposób
kwestionowania decyzji Prezesa Urzędu w niniejszej sprawie nie był prawidłowy.
Prezes Urzędu, w związku z brzmieniem art. 172 k.p.c. zostałby pozbawiony
możliwości autokontroli w trybie art. 47959
§ 2 k.p.c. W ocenie Prezesa Urzędu
sposób procedowania podjęty przez powoda nie jest prawidłowy, ponieważ z
uchwały Sądu Najwyższego z dnia 24 lutego 2009 r., III CZP 127/08 wynika, że
5
przepis art. 4799
§ 1 zd. 2 k.p.c. obejmuje także pisma z wnioskiem o przywrócenie
terminu do wniesienia apelacji. Z doręczonego zaś przez Sąd odwołania nie
wynika, aby powód dołączył dowód nadania pisma bezpośrednio do Prezesa
Urzędu.
Drugi sposób wniesienia pisma zawierającego wniosek o przywrócenie
terminu polega na skierowaniu wniosku bezpośrednio do Sądu. Równoczesne
dopełnienie czynności procesowej zgodnie z art. 169 § 3 k.p.c. polegałoby
wówczas na wniesieniu odwołania do Prezesa Urzędu oraz dołączenie dowodu
wniesienia odwołania do wniosku o przywrócenie terminu.
Trzeci sposób polegałby zaś na wniesieniu wniosku o przywrócenie terminu
wraz z odwołaniem bezpośrednio do Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, co
pozbawiałoby Prezesa Urzędu możliwości samokontroli.
Na tej podstawie Prezes Urzędu stwierdza, że „pojawia się istotne pytanie, w
jaki sposób należy interpretować brzmienie art. 169 § 1 k.p.c. biorąc pod uwagę
pozostałe jednostki redakcyjne zawarte w rozdziale 5 uchybienie i przywrócenie
terminu, zwłaszcza w kontekście brzmienia art. 47959
§ 1 i 2 k.p.c. oraz art. 47958
§
1 k.p.c., zgodnie z którym odwołanie wnosi się za pośrednictwem Prezesa UKE”.
Według Prezesa „przepis ten jako stanowiący wyjątek od zasady trwałości decyzji
administracyjnych należy interpretować ściśle”. Z kolei brzmienie art. 47958
§ 1
k.p.c. nie daje podstaw do przyjęcia, że „także wniosek o przywrócenie terminu
wnosi się najpierw do Prezes a UKE”, ponieważ stanowiłoby to odstępstwo od
ogólnej zasady, iż wniosek o przywrócenie terminu do dokonania czynności
procesowej wnosi się do Sądu.
Według Prezesa Urzędu pojawia się także pytanie, czy względy
celowościowe przemawiają za przyjęciem, iż wniosek taki wnosi się de facto do
organu administracji, nie zaś bezpośrednio do Sądu. Skoro organ nie ma
kompetencji by ocenić, czy zachodzą przesłanki do przywrócenia terminu
(uwzględnienia wniosku) lub nawet uznania odwołania za słuszne w sytuacji
przekroczenia terminu do jego wniesienia [...] to należałoby przyjąć, iż brak jest
uzasadnienia dla takiego trybu. Z uwagi na zasadę trwałości decyzji
administracyjnych organ nie miałby możliwości ingerencji w treść decyzji. Również
nie mógłby oceniać zasadności odwołania nawet bez wgłębiania się w kwestie
6
przywrócenia terminu, ingerowałby bowiem de facto w przebieg postępowania
sądowego i wyłączną kompetencję sądu do oceny zasadności wniesionego
wniosku”. Dlatego nie wydaje się zasadne uwzględnienie poglądu, iż wniosek o
przywrócenie terminu wnosi się na podstawie k.p.a. Brak zatem uzasadnienia dla
przyjęcia założenie, żeby wnosi taki wniosek za pośrednictwem organu.
Jeżeli uznać, że pismo zawierające wniosek o przywrócenie terminu wnosi
się wprost do Sądu, Prezes Urzędu wskazuje na pytanie, czy wniesienie wniosku o
przywrócenie terminu wymaga doręczenia dowodu nadania pismem dla strony
przeciwnej lub dowodu jego doręczenia. W tym wypadku istnieją poważne
wątpliwości, czy wniesienie odwołania można zrównać z innymi trybami
odwoławczymi, jak wniesienie apelacji.
Powód w odpowiedzi na skargę kasacyjną Prezesa Urzędu wniósł o wydanie
postanowienia o odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; względnie ,
w przypadku przyjęcia jej do rozpoznania – o oddalenie skargi i zasądzenie
kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna Prezesa Urzędu nie kwalifikowała się do przyjęcia celem
jej merytorycznego rozpoznania.
Wskazany we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej Prezesa Urzędu do
rozpoznania problem prawny dotyczy stosowania w sprawach z odwołania od
decyzji organu regulacji komunikacji elektronicznej instytucji przywrócenia terminu.
Konkretniej dotyczy zaś stosowania przepisów dotyczących tej instytucji prawnej
względem przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Prezesa
Urzędu, a jeszcze bardziej szczegółowo kwestii, gdzie należy złożyć wniosek o
przywrócenie terminu do wniesienia odwołania oraz samo odwołanie. W niniejszej
sprawie wniosek taki, wraz z odwołaniem, został wniesiony przez powoda do Sądu
Okręgowego w W. – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów za pośrednictwem
Prezesa Urzędu, a zatem w taki sam sposób, w jaki wnoszone jest – w terminie -
odwołanie od decyzji organu. Prezes Urzędu wskazuje zaś na alternatywne
sposoby wniesienia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania.
7
Jeden z tych sposobów polega na wniesieniu wniosku o przywrócenie wraz z
odwołaniem bezpośrednio do Sądu Okręgowego w W., który w przypadku jego
uwzględnienia przekaże odwołanie do Prezesa Urzędu celem dokonania
samokontroli oraz nadania biegu odwołaniu tak, jak zostało wniesione w ustawowo
przewidzianym terminie. Drugi z tych sposobów polega zaś na złożeniu wniosku o
przywrócenie terminu do Sądu Okręgowego w W., zaś samego odwołania do
Prezesa Urzędu, stosownie do art. 47958
§ 1 k.p.c.
Dodatkowo Prezes Urzędu formułuje na tle stosowania przepisów o
przywracaniu terminu do wniesienia odwołania w sprawach z zakresu regulacji
komunikacji elektronicznej dwa dodatkowe problemy prawne. Pierwszy z nich
dotyczy tego, czy wniosek o przywrócenie terminu podlega doręczeniu
pełnomocnikowi Prezesa Urzędu na podstawie art. 4799
§ 1 k.p.c. Drugi zaś
dotyczy kwestii, czy po wydaniu postanowienia o przywróceniu terminu do
wniesienia odwołania Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów przekazuje
Prezesowi Urzędu odwołanie celem zastosowania trybu wskazanego w art. 47959
§
1 lub 2 k.p.c.
Z powyższego wynika, że Prezes Urzędu wnosi o przyjęcie skargi kasacyjnej
do rozpoznania ze względu na konieczność rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy
kwestii, jak powinny być stosowane przepisy Kodeksu postępowania cywilnego w
sprawach z zakresu regulacji telekomunikacji w odniesieniu do trzech wskazanych
problemów prawnych. Tymczasem jako podstawę wniosku Prezes Urzędu wskazał
art. 3989
§ 1 pkt 2 k.p.c. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego,
w tym także dotyczącym spraw z zakresu ochrony konkurencji i regulacji, w
przypadku powołania się na art. 3989
§ 1 pkt 2 k.p.c. skarżący winien nie tylko
określić, które przepisy wymagają wykładni Sądu Najwyższego, ale także wskazać,
na czym polegają poważne wątpliwości interpretacyjne lub przedstawić
rozbieżności w orzecznictwie sądów (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11
stycznia 2002 r., III CKN 570/01, Biuletyn SN 2002 nr 7, s. 10). Konieczne jest
opisanie tych wątpliwości lub rozbieżności, wskazanie argumentów, które prowadzą
do rozbieżnych ocen prawnych, a także przedstawienie własnej propozycji
interpretacyjnej (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 3 listopada 2003 r., II UK
184/03, niepubl.; z dnia 22 czerwca 2004 r., III UK 103/04, niepubl.; z dnia 17
8
grudnia 2007 r., I PK 233/07, OSNP z 2009 nr 3-4, poz. 43). Chodzi przy tym o
wątpliwości interpretacyjne, a nie w zakresie stosowania prawa (postanowienie
Sądu Najwyższego z dnia 27 września 2012 r., III SK 8/12, LEX 1238131).
Odmawiając przyjęcia skargi kasacyjnej Prezesa Urzędu do rozpoznania nie
można nie dostrzec, że pierwotnym źródłem wątpliwości praktycznych
podniesionych w skardze Prezesa Urzędu jest jego zachowanie. W decyzji z dnia
24 września 2008 r. Prezes Urzędu w sposób błędny pouczył powoda co do
sposobu zaskarżenia tej decyzji wskazując, że powodowi przysługuje wniosek o
ponowne rozpatrzenie sprawy, a następnie skarga do sądu administracyjnego.
Powoduje to, że niezależnie od wskazanych powyższej uchybień wniosku o
przyjęcie skargi do rozpoznania, za jej przyjęciem nie przemawia interes publiczny.
Sądy orzekające w niniejszej sprawie postąpiły w sposób zapewniający powodowi
realizację konstytucyjnego prawa do sądu, w sposób odpowiadający unormowaniu
zawartemu w art. 87 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu
przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., nr 270). Niemożność
przeprowadzenia w niniejszej sprawie tzw. samokontroli przez Prezesa Urzędu nie
narusza uprawnień organu. Mając na względzie, że samokontrola ma na celu
modyfikację pierwotnej decyzji w wyniku uwzględnienia wniosków i zarzutów
podmiotu wnoszącego odwołanie, nic nie stało na przeszkodzie, by wszystkie bądź
niektóre wnioski i zarzuty odwołania Prezes Urzędu uznał za zasadne na etapie
postępowania sądowego.
Odnosząc się do potrzeby wykładni art. 4799
§ 1 k.p.c. Sąd Najwyższy
wskazuje także, że w uzasadnieniu uchwały Sądu Najwyższego z dnia 27
października 2005 r., III CZP 65/05 (OSNC 2006 nr 3, poz. 50) zwrócono uwagę, że
rozmaitość sytuacji powstających w toku postępowania, odmienność interesów i
celów stron, a także liczne wymagania stawiane przepisami kodeksu sprawiają, iż
treść, charakter oraz funkcje pism procesowych mogą być bardzo różnorodne, a w
konsekwencji nie można wszystkich pism procesowych traktować w sposób
jednolity z punktu widzenia art. 4799
k.p.c. Z tego względu w powołanej przez
Prezesa Urzędu uchwale z dnia 24 lutego 2009 r., III CZP 127/08 (OSNC z 2009 nr
12, poz. 165) przyjęto, że przewidziany w art. 4799
§ 1 k.p.c. obowiązek dołączenia
do pisma procesowego wniesionego do sądu dowodu doręczenia drugiej stronie
9
odpisu tego pisma albo dowodu wysłania go przesyłką poleconą dotyczy także
pisma zawierającego wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia apelacji.
Jednocześnie Sąd Najwyższy wyraźnie stwierdził, że powyższe stanowisko nie jest
równoznaczne z przyjęciem, że wymieniony obowiązek dotyczy wszystkich innych
pism z wnioskiem o przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej,
ponieważ nie w każdym wypadku postępowanie o przywrócenie terminu ma
charakter dwustronny. Nie ma jednak potrzeby rozstrzygania kwestii, czy
postępowanie o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Prezesa
Urzędu ma charakter dwustronny w powyższym rozumieniu, ponieważ zgodnie z
utrwalonym stanowiskiem doktryny przepis art. 4799
§ 1 k.p.c. znajduje
zastosowanie w toku sprawy, a zatem od chwili doręczenia stronie pozwanej
pozwu, którego odpowiednikiem jest odwołanie.
Mając powyższe na względzie Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji
postanowienia.