Wyrok z 4 listopada 2020, sygn. VIII U 2236/19

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 4 listopada 2020 r.

Sąd Okręgowy w Gliwicach VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący	sędzia Grażyna Łazowska
Protokolant	Anna Krzyszkowska

po rozpoznaniu w dniu 4 listopada 2020 r. w Gliwicach

sprawy D. S.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z.

o rekompensatę

na skutek odwołania D. S.

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z.

z dnia 5 listopada 2019r. nr (...)

z dnia 5 listopada 2019r. nr (...)

oddala odwołanie.

(-) Sędzia Grażyna Łazowska

Sygn. akt VIII U 2236/19

UZASADNIENIE

Decyzją z 5 listopada 2019r. nr (...) organ rentowy Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. przyznał ubezpieczonej D. S. emeryturę od 1 października 2019r.

Decyzją z 5 listopada 2019r. nr (...) organ rentowy ustalił ubezpieczonej emeryturę kapitałową od 1 października 2019r.

W odwołaniu od decyzji sprecyzowanym na rozprawie 26 sierpnia 2020r. ubezpieczona domagała się ponownego obliczenia emerytury wraz z rekompensatą za pracę przy monitorze kineskopowym komputera w okresie od 1 stycznia 1993r. do 2 marca 2009r.

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w skarżonej decyzji. Organ rentowy dodał, że ubezpieczona
nie przedłożyła żadnych dokumentów potwierdzających wykonywanie pracy w warunkach szczególnych, a nadto z przedłożonej dokumentacji wynika, że ubezpieczona w spornym okresie była zatrudniona na etacie administracyjnym, na którym do realizacji części obowiązków używała komputera.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

W rozpoznaniu wniosku ubezpieczonej D. S. ( ur. (...) ) organ rentowy decyzją skarżoną z 5 listopada 2019r. nr (...) przyznał ubezpieczonej emeryturę od 1 października 2019r., to jest od miesiąca zgłoszenia wniosku.

Podstawę obliczenia emerytury stanowi kwota składek na ubezpieczenie emerytalne oraz kapitału początkowego, z uwzględnieniem waloryzacji składek i kapitału początkowego zewidencjonowanych na koncie do końca miesiąca poprzedzającego miesiąc, od którego przysługuje wypłata emerytury. Emerytura stanowi równowartość kwoty będącej wynikiem podzielenia podstawy obliczenia emerytury przez średnie dalsze trwanie życia, dla osób w wieku równym wiekowi przejścia na emeryturę:

- kwota składek zewidencjonowanych na koncie z uwzględnieniem waloryzacji wynosi 261159,47 zł,

- kwota zwaloryzowanego kapitału początkowego wynosi 494949,41 zł,

- średnie dalsze trwanie życia wynosi 248,00 m-cy,

- wyliczona emerytura wynosi 3048,83 zł.

Kolejną decyzją skarżoną z 5 listopada 2019r. nr (...) organ rentowy ustalił ubezpieczonej okresową emeryturę kapitałową od 1 października 2019r., która wyniosła 532,15 zł.

Ubezpieczona od 16 lipca 1990r. jest zatrudniona w pełnym wymiarze czasu pracy
w Politechnice (...) w G. na stanowiskach: starszego referenta, od 1 stycznia 1991r. samodzielnego referenta, od 1 stycznia 2003r. specjalisty administracyjnego, od 1 stycznia 2012r. starszego specjalisty administracyjnego.

Ubezpieczona w okresie objętym sporem pracowała w Wydziale Architektury – Katedrze Architektury Mieszkaniowej i Usługowej. Pracowała w sekretariacie Katedry,
w latach 1997 – 2020 jako jedyny pracownik sekretariatu. Do jej obowiązków należała cała obsługa Katedry, sprawy kadrowe, finansowe jednostki, inwentarzowe, obsługa poczty tradycyjnej i elektronicznej, przygotowywanie korespondencji, czynności biurowe, zaopatrzenie Katedry w sprzęt, materiały biurowe, meble itp. Ubezpieczona zajmowała
się także sprawami studenckimi, czyli zapisywaniem studentów do promotorów oraz na zajęcia dydaktyczne do poszczególnych profesorów. Opracowała formularz zapisów na zajęcia dydaktyczne, który był wykorzystywany przez innych nauczycieli akademickich. Zapisy były w formie elektronicznej. W latach 1993-1997 jako jedyna w sekretariacie obsługiwała komputer i dlatego wykonywała wszystkie prace wymagające jego użycia. Głównie zajmowała się wtedy opracowywaniem książek, edytowaniem tekstu i opracowaniem graficznym. Teksty otrzymywała pisane ręcznie i w pierwszej kolejności musiała je przepisać i opracować według zaleceń Wydawnictwa Politechniki (...). Po 1997r., czyli po zwolnieniu drugiego pracownika sekretariatu ubezpieczona przejęła jego obowiązki i zbiegło się to w czasie, gdy na uczelni zainstalowano różnego rodzaju moduły programów informatycznych używanych do obsługi spraw finansowych, kadrowych, księgowych itp. Od tego czasu ubezpieczona zajmowała się obsługą tych programów co polegało na tym, że wprowadzała dane dotyczące poszczególnych spraw np. wprowadziła ww. listę zapisów na zajęcia dydaktyczne.
Na polecenie służb BHP zajmowała się wydawaniem pracownikom ekwiwalentu za pranie,
co polegało na tym, że w komputerze sporządziła listę uprawnionych pracowników, wpisywała kwotę ekwiwalentu, stanowisko i następnie drukowała listę i osobiście odbierała od pracowników podpisy, po czym wysyłała listę do BHP. Lista ta potwierdzała odbiór wydawanych przez ubezpieczoną osobiście mydeł, ręczników, gotówki tytułem ekwiwalentu za pranie. Ubezpieczona także opracowywała w komputerze wzór dyplomów, nagród, wizytówek pod względem tekstu. Korzystając z gotowych druków wypełniała wnioski o nagrody, odznaczenia, przepisywała uzasadnienie wniosków, które otrzymywała
od przełożonego. Na polecenie przełożonego przygotowywała projekty pism w komputerze. Od początku lat 90-tych ubezpieczona pracowała na komputerze także w domu. Generalnie praca ubezpieczonej przy obsłudze monitora komputerowego polegała głównie na przepisywaniu tekstów, ich edycji, tworzeniu tabel, druków, list itp. Głównie korzystała z edytora tekstu, nie pisała programów.

W okresie od 1 stycznia 1993r. do 30 września 2001r. otrzymywała dodatek zdrowotny, który następnie z dniem 1 października 2001r. został włączony do wynagrodzenia zasadniczego.

Powyższe Sąd ustalił na podstawie dokumentacji zawartej w aktach organu rentowego, aktach osobowych ubezpieczonej, zeznań świadków B. G., U. C., M. R., E. G., K. R. i zeznań ubezpieczonej ( protokół elektroniczny z rozpraw z 26 sierpnia 2020r. czas 00:16:49 – 00:52:11, z 4 listopada 2020r. czas 00:00:57 – 01:43:41 ) jako okoliczności jednoznacznie wynikające z tych dowodów.

Sąd zważył, co następuje:

Odwołanie ubezpieczonej D. S. nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 21 ust. 1 ustawy z 19 grudnia 2008r. o emeryturach pomostowych (t.j. Dz.U. z 2015r., poz. 965 ze zm.), rekompensata przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli ma okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wynoszący co najmniej 15 lat.

W myśl ust. 2 rekompensata nie przysługuje osobie, która nabyła prawo do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS, przy czym chodzi tu o prawo do wcześniejszej emerytury. Jak wskazał Sąd Apelacyjny w Gdańsku w wyroku z 17 grudnia 2015r. ( sygn. akt III AUa 717/15 ), celem rekompensaty jest złagodzenie skutków utraty możliwości przejścia na wcześniejszą emeryturę przed osiągnięciem wieku emerytalnego przez pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach. Nie polega ona jednak na stworzeniu możliwości wcześniejszego zakończenia aktywności zawodowej, ale na odpowiednim zwiększeniu podstawy wymiaru emerytury z FUS, do której osoba uprawniona nabyła prawo po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego ( w myśl art.23 ustawy rekompensata przyznawana jest w formie dodatku do kapitału początkowego, o którym mowa w przepisach art. 173 i art. 174 ustawy o emeryturach i rentach z FUS ). Jedynie nabycie prawa do wcześniejszej emerytury stanowi przesłankę negatywną przyznania prawa do rekompensaty, natomiast nabycie prawa do emerytury na zasadach ogólnych nie wpływa w żaden sposób na uprawnienia do rekompensaty.

Ubezpieczona D. S. jest uprawniona do emerytury z powszechnego wieku emerytalnego, w oparciu o przepisy ustawy z 17 grudnia 1998r. o emeryturach
i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2020r. poz. 53 ze zm.).
W takiej sytuacji możliwe jest przyznanie jej prawa do rekompensaty na podstawie art. 21 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych pod warunkiem, że legitymuje się ona co najmniej 15 – letnim okresem pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS ( art. 32 i 33 ustawy o emeryturach i rentach z FUS - art. 21 ust. 1 ustawy ).

W rozpoznawanej sprawie spór sprowadzał się do ustalenia, czy istnieją podstawy
do zaliczenia do pracy w warunkach szczególnych okresu zatrudnienia ubezpieczonej
w Politechnice (...) w G. od 1 stycznia 1993r. do 2 marca 2009r.

W stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983r.
w wykazie A dziale XIV poz. 5 wymienione zostały: „ Prace szczególnie obciążające narząd wzroku i wymagające precyzyjnego widzenia – w kartografii, montażu mikroelementów wymagające posługiwania się przyrządami optycznymi oraz przy obsłudze elektronicznych monitorów ekranowych ”.

W judykaturze wskazuje się, że intencją ustawodawcy było zaliczenie do prac wykonywanych w szczególnych warunkach takich tylko czynności, które "szczególnie obciążają narząd wzroku i wymagają precyzyjnego widzenia". Obie te cechy powinny wystąpić kumulatywnie. Motyw przyświecający ustawodawcy w stworzeniu instytucji przewidzianej w art. 32 ustawy emerytalno - rentowej opiera się na założeniu, że praca wykonywana w szczególnych warunkach stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy przyczynia się do szybszego obniżenia wydolności organizmu, stąd też osoba wykonująca taką pracę ma prawo do emerytury wcześniej niż inni ubezpieczeni (wyrok Sądu Najwyższego z 5 maja 2009r., I UK 4/09, LEX nr 509022).

W oparciu o przeprowadzone postępowanie dowodowe należy stwierdzić,
że ubezpieczona pracy takiej nie wykonywała. Ubezpieczona była pracownikiem administracyjnym, biurowym i wykonywała pracę na komputerze związaną z takimi czynnościami, głównie, jak wynika z zeznań ubezpieczonej, polegającą na przepisywaniu tekstów, ich edycji. Praca przez nią świadczona była zwykłą, typową pracą biurową, w której narzędziem ułatwiającym jej wykonywanie był komputer. Podkreślić należy, że posługiwanie się komputerem w pracy jest praktyką obecnie powszechnie stosowaną i nie oznacza równocześnie, że każdy, kto taką pracę wykonuje tym samym świadczy pracę w warunkach szczególnych. W uzasadnieniu wyroku z 4 czerwca 1019r. III UK 150/18 Sad Najwyższy podkreślił, że w judykaturze wyjaśniono, że nie chodzi o samo posługiwanie się komputerem na stanowisku pracy (wyroki Sądu Najwyższego: z 19 września 2007r., III UK 38/07, z 8 marca 2010r., II UK 236/19, z 13 czerwca 2012r., II UK 318/11, z 18 listopada 2014r., II UK 45/14, z 17 grudnia 2014r., I UK 171/14, z 13 czerwca 2017r., III UK 160/16 ). Brak jest bowiem pozytywnej regulacji normatywnej, która ex definitione pozwalałaby przyjąć, że każda praca w pełnym wymiarze czasu na stanowisku wyposażonym w monitor ekranowy jest pracą w szczególnych warunkach w rozumieniu powołanego przepisu. Takiej kwalifikacji prawnej podlega jedynie praca przy obsłudze elektronicznych monitorów ekranowych, jeżeli oddziaływa na wzrok pracownika i wymaga precyzyjnego widzenia, bo z tej przyczyny została ujęta w wykazie prac szczególnie szkodliwych na podstawie dotychczasowych przepisów. Chodzi wszak o pracę o znacznej szkodliwości i uciążliwości, co powinno pozostawać
w związku z określoną czynnością polegającą na obsłudze, a nie tylko na posługiwaniu
się w pracy elektronicznym monitorem ekranowym. Przy powszechnym posługiwaniu
się komputerami w pracy na wielu różnych stanowiskach, odmienna interpretacja tego przepisu prowadziłoby do zatarcia różnic między pracą w szczególnych warunkach i pracą, w której pracownik posługuje się komputerem. Przykładowo w sytuacji pracy na komputerze do pracy w warunkach szczególnych można byłoby zaliczyć taką pracę, która polega np. na programowaniu, czyli na śledzeniu ciągów znaków, przerw, liter i cyfr, wprowadzaniu ciągów znaków, testowaniu programów sprowadzającym się do obserwacji na monitorze dokumentów pod kątem uzupełnienia wszystkich pól, wyłapywaniu błędów
i nieprawidłowych poleceń przez śledzenie poszczególnych wersów programu i wprowadzeniu ich poprawnie, ciągłej obserwacji monitorów celem sprawdzenia kodów wprowadzanych z klawiatury itp.

Reasumując, ubezpieczona na dzień 31 grudnia 2008r. nie udowodniła co najmniej
15 – letniego okresu pracy w warunkach szczególnych. Zatem nie spełnia przesłanki
do przyznania jej prawa do rekompensaty.

W konsekwencji powyższego Sąd z mocy art. 477 ¹⁴ § 1 k.p.c. oddalił odwołanie jako bezzasadne.

(-) sędzia Grażyna Łazowska