Wyrok SN z 8 października 2014, sygn. III KRS 44/14
Data orzeczenia
8 października 2014
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych, Wydział III
Przewodniczący
SSN Józef Iwulski
Tagi
Podstawa prawna
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 8 października 2014 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Józef Iwulski (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Maciej Pacuda
SSN Krzysztof Staryk
w sprawie z odwołania Prezesa Sądu Okręgowego w […]
od uchwały Krajowej Rady Sądownictwa z dnia 9 maja 2014 r. w przedmiocie
przeniesienia w stan spoczynku R. K. sędziego Sądu Rejonowego w […],
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń
Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 8 października 2014 r.,
uchyla zaskarżoną uchwałę i przekazuje sprawę Krajowej
Radzie Sądownictwa do ponownego rozpoznania.
UZASADNIENIE
Uchwałą z dnia 9 maja 2014 r. Krajowa Rada Sądownictwa (dalej KRS lub
Rada) postanowiła uwzględnić wniosek sędziego Sądu Rejonowego w […] R. K. o
przeniesienie go w stan spoczynku z dniem 10 grudnia 2013 r. W uzasadnieniu
uchwały Rada wywiodła, że R. K. wnioskował o przeniesienie w stan spoczynku z
uwagi na stwierdzoną u niego niezdolność do pełnienia obowiązków sędziowskich.
W dniu 12 lutego 2014 r. na posiedzeniu Zespołu członków Rady (dalej Zespół),
2
odbytym w celu przygotowania stanowiska w przedmiocie zasadności wniosku,
"uwzględniono" dokumentację przedłożoną do akt sprawy (w tym zwolnienie
lekarskie, skierowanie na leczenie adaptacyjno-rehabilitacyjne, recepty oraz kartę
informacyjną pobytu wnioskodawcy na Oddziale […] Powiatowego Centrum
Zdrowia […]). Po zapoznaniu się z dokumentacją członkowie Zespołu wyrazili
opinię, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy jest wystarczający do
zajęcia wiążącego stanowiska w przedmiocie oceny zasadności wniosku. Po
dyskusji odbyło się głosowanie, na którym członkowie Zespołu jednogłośnie
zarekomendowali poparcie dla wniosku. Na posiedzeniu Rady, które odbyło się w
dniach 11-14 lutego 2014 r. postanowiono odroczyć rozpoznanie wniosku sędziego
do czasu zakończenia postępowania kontrolnego, jakie na wniosek Prezesa Sądu
Rejonowego w […] prowadził Zakład Ubezpieczeń Społecznych (przedmiotem
kontroli była ocena prawidłowości korzystania przez wnioskodawcę ze zwolnienia
lekarskiego). W dniu 8 maja 2014 r. Zespół odbył kolejne posiedzenie, na którym
jednogłośnie ponowił poparcie dla wniosku. Podczas posiedzenia w dniu 9 maja
2014 r. Rada - "po zapoznaniu się z całą dokumentacją w sprawie" - podtrzymała
stanowisko Zespołu a następnie stosunkiem głosów 8 "za", 1 "przeciw" przy 4
"wstrzymujących się" uznała, że w okolicznościach rozpoznawanej sprawy zostały
spełnione ustawowe przesłanki do przeniesienia wnioskodawcy z dniem 10 grudnia
2013 r. w stan spoczynku.
Od powyższej uchwały Prezes Sądu Okręgowego w […] wniosła odwołanie,
zarzucając naruszenie: 1) art. 70 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o
ustroju sądów powszechnych (jednolity tekst: Dz.U. z 2013, poz. 427 ze zm.; dalej
p.u.s.p.) w wyniku przeniesienia wnioskodawcy w stan spoczynku ,mimo braku jego
trwałej niezdolności do pełnienia obowiązków z powodu choroby lub utraty sił; 2)
art. 45 ust. 1 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o Krajowej Radzie Sądownictwa (Dz.U.
Nr 126, poz. 714 ze zm.; dalej ustawa o KRS) wskutek przeniesienia wnioskodawcy
w stan spoczynku, mimo że nie ujawniły się nowe okoliczności uzasadniające
zmianę uprzedniej uchwały Rady z dnia 18 listopada 2011 r. odmawiającej takiego
przeniesienia; 3) art. 33 ust. 1 ustawy o KRS przez brak wszechstronnego
rozważenia sprawy i przeniesienie wnioskodawcy w stan spoczynku bez
uwzględnienia okoliczności, że niestawiennictwo sędziego na badania lekarskie
3
zlecone przez Radę było nieusprawiedliwione, co uniemożliwiało dokonanie
ponownej, kompleksowej analizy stanu jego zdrowia oraz 4) art. 38 ust. 3 ustawy o
KRS w wyniku "bezpodstawnego odstąpienia od uzyskania opinii biegłych lekarzy,
poprzedzonej bezpośrednim badaniem sędziego, odnośnie do jego aktualnego
stanu zdrowia i możliwości pełnienia obowiązków". W uzasadnieniu odwołania
skarżąca wywiodła w szczególności, że wnioskodawca nie usprawiedliwił swojej
nieobecności na badaniach lekarskich zleconych przez Radę celem ustalenia, czy
jest trwale niezdolny do pełnienia obowiązków sędziego. Niepoddanie się
wnioskodawcy badaniom przez biegłych lekarzy psychiatrów stanowiło podstawę
wszczęcia przeciwko niemu postępowania dyscyplinarnego w przedmiocie
uchybienia godności urzędu. Z kolei, opinia biegłej z dnia 4 stycznia 2013 r. nie
może stanowić odpowiedniej podstawy do stwierdzenia trwałej niezdolności
wnioskodawcy do pełnienia służby sędziowskiej, bo została wydana w oparciu o
niepełny materiał dowodowy. Opinia ta została wydana na podstawie niezupełnej
dokumentacji medycznej, a przy tym biegła ograniczyła się do stwierdzenia, że
rozpoznane u sędziego zaburzenia psychiczne "wykluczają" wykonywanie przez
niego zawodu. Biegła nie określiła zarazem charakteru zaburzeń (trwałe,
przejściowe). Ponadto, przebywanie wnioskodawcy na długotrwałym zwolnieniu
lekarskim nie może automatycznie oznaczać, że sędzia jest trwale niezdolny do
pracy, tym bardziej że ze względu na powzięcie uzasadnionych wątpliwości co do
zasadności udzielenia wnioskodawcy takiego zwolnienia oraz prawidłowości jego
wykorzystywania zostało wszczęte postępowanie kontrolne. Zaskarżona uchwała
została wydana "z rażącym naruszeniem prawa", co wynika choćby z tego, że w jej
uzasadnieniu nie wskazano, w oparciu o jakie dowody Rada poczyniła ustalenia
dotyczące trwałej niezdolności wnioskodawcy do pełnienia obowiązków sędziego.
Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej uchwały w całości i przekazanie sprawy
do ponownego rozpoznania.
W odpowiedzi na odwołanie Rada wniosła o oddalenie odwołania w całości,
podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu uchwały.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
4
Zgodnie z art. 3 ust. 2 pkt 2 ustawy o KRS, do kompetencji Rady należy
rozpatrywanie wniosków o przeniesienie sędziego w stan spoczynku. W sprawach
indywidualnych Rada podejmuje uchwały po wszechstronnym rozważeniu sprawy,
na podstawie udostępnionej dokumentacji oraz wyjaśnień uczestników
postępowania lub innych osób, jeżeli zostały złożone (art. 33 ust. 1 ustawy o KRS).
Od uchwały Rady uczestnik postępowania może odwołać się do Sądu
Najwyższego, przy czym - stosownie do art. 44 ust. 1 i 3 ustawy o KRS - kognicja
Sądu Najwyższego ogranicza się do zbadania zgodności zaskarżonej uchwały z
prawem, przy odpowiednim stosowaniu przepisów Kodeksu postępowania
cywilnego o skardze kasacyjnej. Sąd Najwyższy nie zastępuje Rady w jej ustawowo
wyznaczonych zadaniach polegających między innymi na rozpatrywaniu wniosków
o przeniesienie sędziego w stan spoczynku z powodu stwierdzonej u niego trwałej
niezdolności do pełnienia obowiązków sędziowskich wywołanej chorobą lub utratą
sił. Sąd Najwyższy nie ma kompetencji do merytorycznego badania przesłanek
warunkujących przeniesienie sędziego w stan spoczynku (art. 70 § 1 p.u.s.p.), a
rozpoznając odwołanie od uchwały Rady jest związany ustaleniami faktycznymi
stanowiącymi jej podstawę (art. 39813
§ 2 k.p.c. związku z art. 44 ust. 3 ustawy o
KRS). Wynika z tego, że Sąd Najwyższy nie prowadzi jakiegokolwiek postępowania
dowodowego ani nie dokonuje oceny dowodów przeprowadzonych przez KRS.
Wnioski sędziego R. K. o przeniesienie w stan spoczynku były już
przedmiotem kilku uchwał KRS zaskarżanych do Sądu Najwyższego.
Postanowieniem z dnia 27 marca 2012 r., III KRS 5/12 (OSNP 2013 nr 7-8,
poz. 100), Sąd Najwyższy oddalił odwołanie wnioskodawcy od uchwały z dnia 18
listopada 2011 r. odmawiającej przeniesienia w stan spoczynku. Sąd Najwyższy
wyraził przy tym pogląd, że podstawą przeniesienia sędziego w stan spoczynku jest
trwała niezdolność do pełnienia obowiązków sędziego spowodowana chorobą lub
utratą sił, zaś orzeczenia lekarzy orzeczników i komisji lekarskich ZUS są
dokumentami, czyli środkami dowodowymi podlegającymi ocenie w toku
postępowania przed Radą z wniosku o przeniesienie sędziego stan spoczynku.
Następnie w wyroku z dnia 9 sierpnia 2012 r., III KRS 18/12 (Legalis nr 538990)
Sąd Najwyższy uchylił uchwałę Rady z dnia 10 lutego 2012 r. o odmowie
ponownego rozpatrzenia wniosku o przeniesienie w stan spoczynku i przekazał
5
sprawę Radzie do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu tego wyroku Sąd
Najwyższy wywiódł między innymi, że w świetle ujawnionych przez wnioskodawcę
nowych okoliczności celowe jest dokonanie ponownej, kompleksowej analizy jego
stanu zdrowia i w tym kontekście należy przeprowadzić ocenę zasadności
orzeczenia lekarza orzecznika ZUS o trwałej niezdolności wnioskodawcy do
pełnienia służby sędziowskiej. Wreszcie, wyrokiem z dnia 22 listopada 2013 r.,
III KRS 224/13 (niepublikowany), Sąd Najwyższy uchylił uchwałę Rady z dnia 17
maja 2013 r. o odmowie przeniesienia sędziego w stan spoczynku i przekazał
sprawę Radzie do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu tego wyroku
wywiedziono w szczególności, że w toku ponownego postępowania przed Radą
została dopuszczona i złożona do akt opinia biegłej z zakresu psychiatrii, która na
podstawie przedłożonej dokumentacji medycznej stwierdziła niezdolność
wnioskodawcy do wykonywania zawodu sędziego. Ponadto, przedłożono
zaświadczenia i zwolnienia lekarskie wystawione wnioskodawcy przez leczącego
go lekarza psychiatrę. Sąd Najwyższy wywiódł też, że w uzasadnieniu uchwały
Rada nie wyjaśniła, dlaczego te dowody zostały przez nią pominięte i z jakich
względów powinno być konieczne dopuszczenie dowodu z kolejnej opinii biegłych
psychiatrów, skoro biegła nie sygnalizowała takiej potrzeby, a z treści zaświadczeń i
zwolnień lekarskich wynikało, że wnioskodawca jest w złym stanie zdrowia, z czego
mogła wynikać niemożność stawienia się na dodatkowe badania.
Skoro w postępowaniu kontrolnym wszczynanym z odwołania od uchwały
Rady stosuje się odpowiednio przepisy o postępowaniu kasacyjnym w sprawach
cywilnych, to stosuje się (odpowiednio) również art. 39820
k.p.c., a więc sąd,
któremu sprawa została przekazana (odpowiednio Rada) związany jest wykładnią
prawa dokonaną w tej sprawie przez Sąd Najwyższy. Z wykładni prawa dokonanej
w szczególności w wyroku Sądu Najwyższego w sprawie III KRS 224/13, wynika
jednoznacznie, że obowiązkiem Rady przy ponownym rozpoznaniu sprawy było
poczynienie miarodajnych ustaleń faktycznych w oparciu o środki dowodowe
poddane stosownej ocenie, w celu ustalenia istnienia przesłanki z art. 70 § 1
p.u.s.p., czyli trwałej niezdolności wnioskodawcy do pełnienia obowiązków
sędziego spowodowanej chorobą lub utratą sił oraz ich przedstawienie w
pisemnych motywach uchwały (albowiem nie jest możliwe prawidłowe
6
zastosowanie prawa materialnego do nieustalonego w sposób prawidłowy stanu
faktycznego). Tymczasem z uzasadnienia zaskarżonej uchwały nie wynika, aby
Rada poczyniła jakiekolwiek ustalenia w odniesieniu do stanu zdrowia
wnioskodawcy. Uzasadnienie jest ograniczone do zreferowania przebiegu
ponownego postępowania przez Radą (po wydaniu wyroku Sądu Najwyższego w
sprawie III KRS 224/13) oraz do wskazania, że według Zespołu "materiały są
wystarczające do zajęcia stanowiska w sprawie". W końcowej części uzasadnienia
zaskarżonej uchwały Rada zawarła konkluzję, że "po zapoznaniu się z całą
dokumentacją w sprawie, podzielając stanowisko i wnioski Zespołu (Y) podjęła
uchwałę o przeniesieniu Pana sędziego w stan spoczynku". Taka konstrukcja
uzasadnienia uchwały - jak trafnie wywiedziono w odwołaniu - uniemożliwia Sądowi
Najwyższemu przeprowadzenie kontroli, czy rozstrzygnięcie o przeniesieniu
wnioskodawcy w stan spoczynku z dniem 10 grudnia 2013 r. ma oparcie w
ustalonym stanie faktycznym (ocenie materiału dowodowego sprawy) a w
konsekwencji w prawie materialnym. Z uzasadnienia uchwały nie wynika bowiem,
na jakiej podstawie faktycznej została podjęta a brak ustaleń faktycznych oznacza
zasadność zarzutu naruszenia prawa materialnego (por. wyroki Sądu Najwyższego
z dnia 5 września 2001 r., I PKN 615/00, OSNP 2003 nr 15, poz. 352; z dnia 2
marca 2011 r., II PK 202/10, LEX nr 817516; z dnia 20 maja 2011 r., II UK 346/10,
LEX nr 898705; z dnia 14 lutego 2012 r., II PK 139/11, LEX nr 1167468 i z dnia 1
czerwca 2012 r., II PK 259/11, LEX nr 1243021 oraz postanowienie Sądu
Najwyższego z dnia 11 grudnia 2013 r., IV CSK 180/13, LEX nr 1415507).
Wobec powyższego Sąd Najwyższy uwzględnił odwołanie i na podstawie
art. 39815
§ 1 k.p.c. w związku z art. 44 ust. 3 ustawy o KRS orzekł jak w sentencji.