Wyrok z 12 kwietnia 2021, sygn. VII U 6350/19

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 12 kwietnia 2021 roku

Sąd Okręgowy w Gdańsku - VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący: Sędzia Joanna Wojnicka – Blicharz

Protokolant: starszy sekretarz sądowy Katarzyna Busz

po rozpoznaniu w dniu 29 marca 2021 r. w E.

na rozprawie

sprawy B. C. (1)

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w E.

o ustalenie podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym i dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu jako osoby prowadzącej pozarolniczą działalność gospodarczą

na skutek odwołania B. C. (1)

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w E.

z dnia 8 sierpnia 2019 r. nr (...)

I.  oddala odwołanie;

II.  zasądza od ubezpieczonej B. C. (1) na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w E. kwotę 180 /sto osiemdziesiąt/ złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

Sędzia Joanna Wojnicka – Blicharz

UZASADNIENIE

Decyzją nr (...) z dnia 08 sierpnia 2019 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w E. stwierdził, że B. C. (1) jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą nie podlegała obowiązkowo ubezpieczeniom – emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu i dobrowolnemu chorobowemu:

⚫

od 01 listopada 2014 r. do 28 lutego 2015 r.;

⚫

od 01 grudnia 2015 r. do 04 lipca 2016 r.;

⚫

od 04 lipca 2017 r.

W odwołaniu od powyższej decyzji B. C. (1) reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika zarzuciła organowi rentowemu:

1. naruszenie prawa materialnego tj. art. 3 ustawy Prawo przedsiębiorców poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, iż skarżąca nie prowadzi działalności gospodarczej we własnym imieniu z kontrahentami, opłaca podatki i inne zobowiązania publicznoprawne, samodzielnie wykonuje czynności i ponosi odpowiedzialność za ew. nieprawidłowości powstałe przy prowadzeniu działalności

2. naruszenie prawa materialnego tj. art. 2 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej poprzez jego pominięcie pomimo, że definicja działalności gospodarczej w nim zawarta obowiązywała do 30 kwietnia 2018 r.

3. naruszenie art. 107 par. 1 pkt 6 kpa poprzez brak wskazania w uzasadnieniu decyzji przyczyny dla której przyjęto, iż skarżąca nie podlega ubezpieczeniom społecznym, w tym dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą;

4. stronniczą ocenę materiału dowodowego co prowadziło do błędu w ustaleniach faktycznych polegającego na przyjęciu, iż skarżąca nie wykonuje we własnym zakresie działalności gospodarczej oraz nie ponosi odpowiedzialności za wykonywanie usługi podczas gdy na mocy wiążących ze stronami umów ponosi taką odpowiedzialność.

W uzasadnieniu wskazano, iż o zorganizowaniu działalności gospodarczej przez ubezpieczoną i wykonywaniu jej w sposób ciągły świadczy fakt jej zarejestrowania, wybór siedziby biura, określenie adresu do korespondencji, czy zawarcie umów z kontrahentami Celem ubezpieczonej było zaś generowanie zysków. Wskazując na powyższe skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów procesu w tym zastępstwa procesowego wg norm przepisanych. Ubezpieczona wnosiła także o przesłuchanie w charakterze świadków R. Ł. (2) i J. X..

Organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania oraz o zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów zastępstwa procesowego, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

J. X. prowadzi działalność gospodarczą pod firmą Biuro (...) od 01 listopada 2002 r. Jako główny przedmiot działalności zgodnie z klasyfikacją (...) wskazano działalność rachunkowo-księgową; doradztwo podatkowe. Siedziba prowadzonej działalności znajduje się w N. przy ul. (...).

Okoliczności bezsporne

W ramach prowadzonej działalności w/w korzysta z licencji programu księgowego InsERT. Licencja wykupiona jest przez Biuro Rachunkowe (...) J. X.. W § 1 punkt 1 ogólnych warunków korzystania z licencji udzielonych przez firmę (...) S.A-licencjodawcę systemu (...) w skład którego wchodzi m.in. program Rachmistrz GT znajduje się informacja o tym, że warunkiem legalnego korzystania z programu jest zaakceptowanie warunków licencji: odpłatnej, niepełnej, niewyłącznej, nieprzenaszalnej i bezterminowej udzielonej przez (...) S.A czego potwierdzeniem jest zainstalowanie i uruchamianie programu oraz dokonanie rejestracji w terminie 7 dni od dnia nabycia programu. Zgodnie z treścią warunków udzielonej licencji program może być używany jedynie w jednej jednostce organizacyjnej przedsiębiorstwa której adres jest wskazany w karcie rejestracyjnej i tylko na potrzeby jednej określonej jednostki organizacyjnej przedsiębiorstwa.

Dowód: umowa licencyjna k. 34-35 akt kontroli

B. C. (1) (wcześniej X.) ma wykształcenie średnie – ukończyła Liceum Ogólnokształcące dla dorosłych w 2009 r.

W okresie od 08 czerwca 2012 r. do 03 października 2019 r. ubezpieczona pozostawała zatrudniona na podstawie umowy o pracę u płatnika składek (...) J. X. z ustalonym wynagrodzeniem za pracę w wysokości minimalnego wynagrodzenia i była zgłoszona do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych. Jako miejsce wykonywania pracy wskazano ul. (...) w N..

W okresie od 01 listopada 2014r. do 04 listopada 2014r. ubezpieczona przebywała na zwolnieniu lekarskim, wypłacanym z tytułu zatrudnienia u płatnika Biuro Rachunkowe (...) J. X..

Ubezpieczona była zatrudniona w następującym wymiarze czasu pracy:

⚫

od 08 czerwca 2012 r. do 31 stycznia 2014 r. w wymiarze 1/5 etatu za wynagrodzeniem początkowo - 300 zł miesięcznie brutto, a od 02 stycznia 2013 r. - 400 zł miesięcznie brutto;

⚫

od 01 lutego 2014 r. do 31 stycznia 2015 r. w wymiarze ½ etatu za wynagrodzeniem 840 zł miesięcznie brutto;

⚫

od 01 lutego 2015 r. do 30 listopada 2015 r. w wymiarze 1/1 etatu za wynagrodzeniem od 01 marca 2015 r. 1750,00 zł a od 01 sierpnia 2015 r. - 3100,00 zł miesięcznie brutto; W okresie zatrudnienia od 01 marca 2015r. do 30 listopada 2015r. B. C. (1) otrzymywała co najmniej minimalne wynagrodzenie za pracę.

⚫

od 01 grudnia 2015 r. do 03 października 2019 r. w wymiarze ¼ etatu.

Od dnia 08 czerwca 2012r. ubezpieczona była zgłoszona do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę w/w u płatnika.

/dowód: akta osobowe ubezpieczonej - oddzielna teczka/

B. C. (1) rozpoczęła wykonywanie pozarolniczej działalności gospodarczej (...) B. C. (1) od dnia 01 listopada 2014r. Jako główny przedmiot działalności zgodnie z klasyfikacją (...) wskazano działalność usługowązwiązaną z administracyjną obsługą biura. Jako siedzibę wykonywania działalności gospodarczej wskazano N., ul. (...)

B. C. (1) z dniem 01 listopada 2014r. przejęła część klientów od Biura Rachunkowego (...) J. X..

B. C. (1) ((...) Bis X. X.) zawarła dnia 01 listopada 2014 r.umowy o prowadzenie usług biurowych z następującymi podmiotami: B. X. (1) Gospodarstwo Rolne, (...) Sp. zo.o., J. U., N. U.,Ł. T., (...) Sp. Z o.o. B. C. (1) PHU (...), T. W. Gospodarstwo Rolne, Gabinet (...) (...), T. C., W. C. (2), W. C. (1), (...) B. C. (2), (...) S. O., V. O., Sklep (...), W. W., Handel (...) B. B., Firma (...) (...), B. S., (...) J. I., Biuro (...) P. B., Firma Handlowa (...), PHU (...), Hurtownia (...), X. P. N., FHU (...), C. N., V. N., PHU (...), PHUNomad B. N., U. J. (2), S., A. Z., O. N., D. E., T. E., B. E., U. J. (1), P. L., N. E., P. E., O. E., X. L., Ł., W. M. (1), U. Ł., J. Ł., X. Ł., W. M. (2), Z. M., (...) Sp. Z o.o. B. X. (4), S. X., O. X. (1), X. O., P. X. (2), P. X. (1), (...) Sp. Zo.o. I. M., P. J., U. X..

B. C. (1) ((...) X. X. X.) zawarła umowy o prowadzenie księgi przychodów i rozchodów z następującymi podmiotami: O. X. (2), B. X. (2), Z. U..

B. C. (1) ((...) X. (...) X.) zawarła umowy o prowadzenie ryczałtu ewidencjonowanego i rejestrów VAT z następującymi podmiotami: W. M. (1), Ł. M., D. M., B. X. (3), C. P..

B. C. (1) nie realizowała postanowień wynikających z w/w umów - znaczna ich część została przekazana na biuro rachunkowe (...).

Pomiędzy X. M. (zlecająca) a J. X. (biuro) została zawarta dnia 01 listopada 2014 r. umowa o prowadzenie ryczałtu ewidencjonowanego na podstawie którego biuro przyjęło do prowadzenia i przechowywania ryczałt ewidencjonowany, rozliczenia z US rozliczenia z ZUS.

Pomiędzy ubezpieczoną (biorąca do używania) a J. X. (użyczająca) została zawarta dnia 01 listopada 2014 r. umowa użyczenia, przedmiotem której było bezpłatne użyczenie miejsca do prowadzenia działalności gospodarczej oraz dostęp do programów księgowych na czas nieokreślony.

Pomiędzy X. M. (zleceniodawca) a J. X. (zleceniobiorca) została zawarta umowa zlecenia na podstawie której zleceniobiorca bezpłatnie zobowiązał się do zastępstwa ubezpieczonej w prowadzeniu działalności gospodarczej w razie zwolnienia lekarskiego lub niemożności sprawowania jej osobiście.

B. C. (1) zgłosiła się do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego w okresie od 01 listopada 2014r. do 28 lutego 2015r. jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą na podstawie przepisów o działalności gospodarczej, niemająca ustalonego prawa do emerytury i renty z tytułu niezdolności do pracy, podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne stanowi zadeklarowana kwota nie niższa niż 30% kwoty prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia (kod tytułu ubezpieczenia 05 70).

Od 01 marca 2015r. do 30 listopada 2015r. B. C. (1) zgłosiła się do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej z uwagi na posiadanie dodatkowego tytułu do ubezpieczeń społecznych.

W okresie od 01 grudnia 2015r. do 04 lipca 2016r. B. C. (1) zgłosiła się do ubezpieczeń społecznych i do ubezpieczenia zdrowotnego jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą na podstawie przepisów o działalności gospodarczej niemająca ustalonego prawa do emerytury i renty z tytułu niezdolności do pracy, podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne stanowi zadeklarowana kwota nie niższa niż 60% kwoty prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia ( kod tytułu ubezpieczenia 05 10).

W okresie od 05 lipca 2016r. do 03 lipca 2017r. B. C. (1) z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej podlegała tylko ubezpieczeniu zdrowotnemu, w związku z podleganiem ubezpieczeniom społecznym z tytułu pobierania zasiłku macierzyńskiego.

Od 04 lipca 2017r. B. C. (1) zgłosiła się ponownie do ubezpieczeń społecznych oraz ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej na podstawie przepisów o działalności gospodarczej, niemająca ustalonego prawa do emerytury i renty z tytułu niezdolności do pracy, podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne stanowi zadeklarowana kwota nie niższa niż 60% kwoty prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia (kod tytułu ubezpieczenia 05 10).

B. C. (1) w miesiącu grudniu 2015r. oraz styczniu 2016 r. zadeklarowała składki na ubezpieczenia społeczne w tym dobrowolne ubezpieczenie chorobowe od podstawy 8230,70zł.

W lutym 2016r. (01-10.02.2016r.) zadeklarowała składki na ubezpieczenia społeczne w tym dobrowolne ubezpieczenie chorobowe od podstawy 3259,00 zł.

W marcu 2016r. (01-20.03.2016r.) zadeklarowała składki na ubezpieczenia społeczne w tym dobrowolne ubezpieczenie chorobowe od podstawy 6096,80 zł.

Ubezpieczona urodziła dnia (...) syna V..

B. C. (1) w okresie od 04 września 2015r. do 06 maja 2017r. zgłaszała do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych pracownika D. Ł..

Dnia 04 września 2015 r. pomiędzy X. M. a D. Ł. została podpisana umowa o pracę na czas określony do dnia 31 marca 2016 r. w wymiarze czasu pracy ¼ etatu z wynagrodzeniem 800,00 zł brutto na stanowisku pracownik biurowy W/w w okresie od 02 listopada 2015 r. do 06 maja 2017 r. pobierała wynagrodzenie za czas niezdolności do pracy zasiłek chorobowy i macierzyński. Decyzją z dnia 08 stycznia 2020 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w E. stwierdził, że D. Ł. jako pracownik płatnika składek nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom od 04 września 2015 r. do 06 maja 2017 r.

B. C. (1) od dnia zgłoszenia się w ZUS jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą do dnia 31 grudnia 2018r. przebywała kolejno na licznych zwolnieniach lekarskich, pobierała zasiłek macierzyński oraz przebywała na zwolnieniach w związku z opieką nad członkiem rodzinny.

Z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej ubezpieczona opłaciła łącznie 20717,13 zł tytułem składek na ubezpieczenie społeczne:

2014 r. – 321,56 zł

2015 r. - 2896,02 zł

2016 r. – 5587,23 zł

2017 r. -0,00 zł

2018 r. - 4699,95 zł

2019 r. – 7212,37 zł

Na ubezpieczenie zdrowotne:

2014 r. – 540,80 zł

2015 r. -3522,65 zł

2016 r. – 3467,40 zł

2017 r.– 3567,36 zł

2018 r. – 4893,81 zł

2019 r. – 3085,59 zł

W okresie od listopada 2014 r. do grudnia 2018 r. B. C. (1) pobierała następujące świadczenia z ubezpieczeń społecznych z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej:

- zasiłek opiekuńczy łącznie 15605,99 zł za okresy:

24.11.2014 do 28.11.2014

18.12.2014 do 19.12.2014

09.02.2014 do 13.02.2015

21.12.2017 do 31.12.2017

22.01.2017 do 31.01.2018

13.02.2018 do 28.02.2018

12.03.2018 do 26.03.2018

18.04.2018 do 27.04.2018

09.05.2018 do 17.05.2018

-zasiłek chorobowy w łącznej kwocie 95 094,93 zł za okresy:

24.02.2015 do 28.02.2015

28.12.2015 do 04.01.2016

11.02.2015 do 29.02.2016

21.03.2016 do 05.07.2016

04.07.2017 do 20.12.2017

18.05.2018 do 30.07.2018

17.08.2018 do 24.08.2018

28.08.2018 do 31.08.2018

12.09.2018 do 12.09.2018

29.10.2018 do 31.10.2018

01.11.2018 do 12.11.2018

-zasiłek macierzyński w łącznej kwocie 79 151,80 zł za okres od 05.07.2016 do 03.07.2017 r.

Przychody z działalności dotyczącej usług biurowych wyniosły:

-w roku 2014- 22.000,00 zł

-w roku 2015 - 122.560,00 zł

-w roku 2016 - 97.860,00 zł

-w roku 2017 - 84.660,00 zł

-w roku 2018 110.780,00 zł

Z ewidencji przychodów ewidencjonowanych oraz rejestrów sprzedaży wynika, że przychody z działalności gospodarczej osiągane były w każdym miesiącu okresu kontrolowanego tj. od 11/2014r. do 12/2018r., również w miesiącach w których płatnik składek przebywała na zasiłkach chorobowych, zasiłku macierzyńskim oraz w okresie opieki nad chorym członkiem rodzinny.

Z dniem 01 października 2019 r. ubezpieczona wykreśliła działalność gospodarczą z (...).

/Dowód: kserokopie dokumentów w tym wydruk (...), umowa o prowadzenie ryczałtu ewidencjonowanego k. 28 akt sprawy, zeznania ubezpieczonej, J. X. oraz świadków R. Ł. (1), D. Ł. k. 46-52 akt sprawy protokół skrócony i k. 53 protokół elektroniczny, pismo ZUS z dnia 26.02.2021 r k. 82 akt sprawy, decyzja z dnia 08 stycznia 2020 r. dot. D. Ł. k. 83-86 akt sprawy, akta osobowe ubezpieczonej- oddzielna teczka, akta osobowe D. Ł. -oddzielna teczka wydruk (...) k. 9 akt kontroli, umowa o pracęwraz z aneksami k. 24 akt kontroli, umowa użyczenia k. 27-29 akt kontroli, umowa zlecenia k. 131 akt kontroli, licencja k. 34-35 akt kontroli, umowy zawarte z klientami k. 39,odpis skrócony akt urodzenia k. 10 akt sprawy/

Mąż ubezpieczonej cierpi na (...), posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności wydane przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o niepełnosprawności w N. i wymaga stałej opieki.

Dowód: karty konsultacyjne i leczenia szpitalnego k. 11-12 akt sprawy, orzeczenie o stopniu niepełnosprawności k. 14 akt sprawy

Decyzją nr (...) z dnia 08 sierpnia 2019 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w E. stwierdził, że B. C. (1) jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą nie podlegała obowiązkowo ubezpieczeniom – emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu i dobrowolnemu chorobowemu:

od 01 listopada 2014 r. do 28 lutego 2015 r.;

od 01 grudnia 2015 r. do 04 lipca 2016 r.;

od 04 lipca 2017 r.

okoliczności bezsporne

Sąd Okręgowy zważył co następuje:

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie dokumentów pozyskanych do akt sprawy oraz zgromadzonych w aktach ZUS. Sąd uznał za wiarygodne powyższe dokumenty w zakresie, w jakim ich prawdziwość nie była kwestionowana przez żadną ze stron. Sąd również w tej części nie znalazł podstaw do kwestionowania ich wiarygodności z urzędu. Dowody w postaci dokumentów urzędowych Sąd ocenił na podstawie art. 244 § 1 k.p.c. ustalając, że skoro w toku procesu nie zostały skutecznie podważone, stanowią świadectwo tego, co zostało w nich urzędowo poświadczone.

Sąd miał przy tym na uwadze, iż na podstawie umów o prowadzenie usług biurowych ubezpieczona jedynie formalnie przejęła część klientów Biura (...) J. X., w praktyce jednak (jak wynika z pozostałego zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego) czynności na ich rzecz nie były przez nią wykonywane. Jeżeli zaś chodzi o dokumenty takie jak wydruk wpisu do (...) to dowodzą one jedynie tego, że działalność została przez niązarejestrowana, ponownie jednak - brak jednak jakichkolwiek dowodów jej faktycznego wykonywania.

Zeznaniom ubezpieczonej sąd dał wiarę jedynie w zakresie, w jakim znajdowały potwierdzenie w dokumentach i innych uznanych za wiarygodne dowodach. W szczególności Sąd nie dał wiary, iżby ubezpieczona faktycznie zamierzała prowadzić działalność gospodarczą, a jej celem nie było uzyskanie wysokich świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Ubezpieczona twierdziła jakoby na podstawie umowy o pracę zbierała zamówienia na zakupy, środki czystości, kawę herbatę, sprzątała w biurze. Jeśli zaś chodzi o prowadzenie działalności, to odbierała osobiście dokumenty od klientów przejętych od matki. Skoro jednak jak twierdziła, wykonywała pracę zdalnie w domu, trudno zrozumieć w jaki sposób miałaby mieć kontakt z klientami, w tym mogła odbierać od nich jakąkolwiek dokumentację. Ubezpieczona nie wykazała by w jakikolwiek sposób przygotowała się do prowadzenia działalności – nie wykupiła koniecznych księgowych programów, nie znalazła nowego adresu do jej prowadzenia, nie miała nawet kierunkowego ku temu wykształcenia i uprawnień. Jej działalnie ograniczyło się do podpisania w tym zakresie umów z matką, która m.in. udostępniła jej program księgowy, co nastąpiło sprzecznie z treścią obowiązującej w tym zakresie licencji.

Sąd zauważył jednocześnie, że po rozpoczęciu prowadzenia działalności, ubezpieczona podpisała z matką umowę na bezpłatne przez nią prowadzenie przejętych wcześniej przez ubezpieczoną klientów. Tym samym klienci tylko formalnie podlegali X. X., zaś de facto zaś cały czas zajmowała się nimi J. X.. Znamienne jest przy tym, iż ubezpieczona twierdziła jakoby miła przejąć biuro matki wraz z klientami, jednak od 2014 r. tego nie uczyniła. Jednocześnie w trakcie zeznań wykazała się nieznajomością jej przedmiotu, miała bowiem wątpliwość czego działalność ta dotyczy, twierdząc, że „ Działalność mamy chyba jest działalnością księgowego”.

Zeznania świadka R. Ł. (1) Sąd w części uznał za wiarygodne. Świadek wskazywała, iż klienci dostarczali dokumenty do biura, a X. X. jako jedyna pracowała zdalnie, co potwierdza tezę, iż nie mogłaby ich osobiście odbierać i rozmawiać z klientami. Sprzecznym z zasadami logiki i doświadczenia życiowego było jednakże twierdzenie świadka, iż D. Ł. oraz X. X. siadały przy biurku J. X., co wykluczałoby wykonywanie pracy przez samą J. X..

Zeznania D. Ł. Sąd pominął przy ustalaniu stanu faktycznego, albowiem świadek niewątpliwie jest zainteresowana wynikiem tego postępowania, skoro ubezpieczona zatrudniła ją jako pracownika, a istnienie tego stosunku pracy zostało zakwestionowane przez pozwany organ rentowy.

Odwołanie nie zasługiwało na uwzględnienie.

Zgodnie z treścią art. 6 ust.1 punkt 5 i art.12 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych z dnia 13 października 1998 r. (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 266) osoby fizyczne prowadzące pozarolniczą działalność na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu. Ubezpieczeniu chorobowemu osoby prowadzące pozarolniczą działalność podlegają dobrowolnie na swój wniosek (art.11 ust.2 ww. ustawy). Obowiązkowo ubezpieczeniu wypadkowemu podlegają osoby podlegające ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym (art.12 ust.1 ww. ustawy). Za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność uważa się osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą na podstawie przepisów ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców lub innych przepisów szczególnych, z wyjątkiem ust. 6a (art.8 ust.6 punkt1 ww. ustawy).

Okres podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom określa przepis art. 13 punkt 4 ww. ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zgodnie z którym osoby prowadzące pozarolniczą działalność obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu podlegają w okresie od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności, z wyłączeniem okresu , na który wykonywanie działalności zostało zawieszone na podstawie art. 36aa oraz przepisów ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców (tj. Dz. U. z 2019 r. , poz.1292). W orzecznictwie Sądu Najwyższego jednolicie przyjmuje się, że wykonywanie tejże działalności, to rzeczywista działalność zarobkowa wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły (wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 14 września 2007 r., III UK 35/07, LEX nr 483284; z dnia 18 lutego 2009 r., II UK 207/08, LEX nr 736738; z dnia 19 lutego 2009 r., II UK 215/08, LEX nr 736739; z dnia 19 lutego 2010 r., II UK 186/09, LEX nr 590235; z dnia 22 lutego 2010 r., I UK 240/09, LEX nr 585723; z dnia 18 listopada 2011 r., I UK 156/11, LEX nr 1102533).

W rozpoznawanej sprawie spór dotyczył tego, czy wnioskodawczyni faktycznie wykonywała działalność gospodarczą w spornym okresie tj od 01 listopada 2014 r. do 28 lutego 2015 r.; od 01 grudnia 2015 r. do 04 lipca 2016 r.; od 04 lipca 2017 r. -co skutkuje obowiązkiem podlegania ubezpieczeniom społecznym z tego tytułu.

Odnosząc się do powyższej spornej kwestii wskazać w pierwszej kolejności należy na definicję działalności gospodarczej.

Definicja działalności gospodarczej do 29 kwietnia 2018 r. była ujęta w art. 2 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej (tj. Dz. U. z 2017 r. , poz. 2168). Stosownie do tego przepisu działalnością gospodarczą była zarobkowa działalność wytwórcza, budowlana, handlowa, usługowa oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalność zawodowa, wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły. W chwili obecnej art. 3 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców (Dz.U.2019.1292 t.j.) określa, iż działalnością gospodarczą jest zorganizowana działalność zarobkowa, wykonywana we własnym imieniu i w sposób ciągły.

Podjęcie działalności gospodarczej przez osoby fizyczne i jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej wymaga zgłoszenia do ewidencji działalności gospodarczej, przy czym istnienie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej nie przesądza o faktycznym prowadzeniu tej działalności, ale prowadzi do domniemania prawnego (art. 234 k.p.c.), według którego osoba wpisana do ewidencji jest traktowana jako prowadząca działalność gospodarczą. Domniemanie takie może być obalone, ale wymaga to przeprowadzenia przeciwdowodu. Można stwierdzić zatem, iż osoba, która jest wpisana w ewidencji działalności gospodarczej, a nie zgłosiła zawiadomienia o zaprzestaniu prowadzenia tej działalności, powinna być traktowana jako prowadząca przedmiotową działalność. W wyroku z dnia 14 września 2007 r. (III UK 35/07, Lex nr 483284) Sąd Najwyższy wskazał natomiast, iż obowiązek ubezpieczenia osoby prowadzącej pozarolniczą działalność - w tym działalność gospodarczą - wynika z faktycznego prowadzenia tej działalności, a zatem o zaprzestaniu prowadzenia działalności gospodarczej, powodującym wyłączenie z tego ubezpieczenia, decyduje faktyczne zaprzestanie tej działalności, zaś kwestie związane z formalnym zarejestrowaniem, wyrejestrowaniem, czy zgłaszaniem przerw w tej działalności mają ewentualne znaczenie w sferze dowodowej, nie przesądzając same w sobie o podleganiu obowiązkowi ubezpieczenia społecznego. Tożsame stanowisko Sąd Najwyższy zaprezentował również w wyroku z dnia 11 lutego 2010 r. (I UK 221/09, Lex nr 585715) oraz z dnia 19 lutego 2010 roku (II UK 186/09, Lex nr 590235).

Wpis do ewidencji nie tylko legalizuje wykonywanie działalności gospodarczej, ale wyznacza także czasowe granice bycia przedsiębiorcą. Wynikają z niego również inne konsekwencje prawne, przewidziane w prawie podatkowym, finansowym, jak również w prawie ubezpieczenia społecznego (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 stycznia 2005 r., I UK 105/04, Legalis nr 69615).

Prowadzenie działalności gospodarczej o tyle stanowi tytuł podlegania ubezpieczeniom, o ile faktycznie ubezpieczony działalność tę wykonuje, choć stopień natężenia jego aktywności może być różny.

W orzecznictwie (np. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 6 grudnia 1991 r., sygn. III CZP 117/91, OSNCP 1992/5/65) jednolicie przyjmuje się nadal, że cechami działalności gospodarczej są:

1) zawodowy (a więc stały) charakter,

2) związana z nią powtarzalność podejmowanych działań,

3) podporządkowanie zasadzie racjonalnego gospodarowania

4) uczestnictwo w obrocie gospodarczym.

Podkreśla się także, iż dla uznania określonej przedmiotowo działalności, za działalność gospodarczą konieczne jest łączne zaistnienie trzech jej cech funkcjonalnych: zarobkowości, zorganizowania i ciągłości. Brak którejkolwiek z nich oznacza, że dana działalność nie może być zakwalifikowana do kategorii działalności gospodarczej.

Przyjmuje się zatem, że działalność gospodarcza z założenia jest działalnością wykonywaną w sposób zorganizowany i nastawioną na nieokreślony z góry okres, a ponadto związana jest z nią konieczność ponoszenia przez przedsiębiorcę ryzyka gospodarczego. Nie uznaje się więc za działalność gospodarczą: działalności okresowej i sporadycznej. Przesłanka wykonywania działalności gospodarczej w sposób ciągły nie jest rozumiana jako konieczność jej wykonywania bez przerwy, lecz jako zamiar powtarzalności określonych czynności w odróżnieniu od ich przypadkowości, sporadyczności lub okazjonalności.

Samo stwierdzenie „prowadzi działalność” zakłada określony ciąg działań, a nie tylko pojedyncze czynności. Przedsiębiorcą jest, więc tylko ten, kto wykonuje czynności powtarzalne i to w taki sposób, że tworzą one pewną całość, a nie stanowią oderwanego świadczenia, czy też świadczeń określonych rzeczy lub usług. Tylko, jeżeli takie działania mają charakter gospodarczy lub zawodowy, istnieją podstawy do uznania, że podejmujący je podmiot jest przedsiębiorcą (postanowienie Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 7 sierpnia 2006 r., I Acz 441/06, LEX nr 279953). Ciągłość działalności gospodarczej to - biorąc pod uwagę znaczenie językowe tej cechy - powtarzające się, regularnie występujące i trwające czynności. Jest przeciwstawna okazjonalności, jednorazowości, incydentalności i sporadyczności, bowiem działalność sporadyczna nie jest działalnością gospodarczą (vide wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 września 1997 r., (...) SA (...)), nie jest natomiast zaprzeczeniem sezonowości, którą można odnieść do ciągłości działania w pewnym okresie (sezonie). Ciągłość elementem zamiaru podmiotu podejmującego działalność gospodarczą.

Zarobkowego celu działalności gospodarczej nie należy kojarzyć tylko z osiąganiem dochodów z tej działalności. Kryterium dochodowości nie jest konieczną cechą definiującą działalność gospodarczą (tak uchwała Sądu Najwyższego z 30 listopada 1992 r., III CZP 134/92, Lex nr 298580). Istotne jest, że działalność gospodarczą cechuje jej prowadzenie na własny rachunek i ryzyko przedsiębiorcy w sposób zorganizowany i ciągły. Wprawdzie generowanie strat przez osobę prowadzącą działalność gospodarczą (zamiast spodziewanych zysków), z uwagi na koszty działalności przewyższające dochód, nie przekreśla jej zarobkowego charakteru, ale inaczej należy ocenić sytuację, w której od początku wymiernym, stałym i założonym z góry kosztem, nieznajdującym pokrycia w przewidywanych zyskach, staje się opłacanie składek na ubezpieczenia społeczne. Wszystko to, może prowadzić do wniosku, że z założenia wynik finansowy prowadzonej działalności jest nieistotny. Może to wskazywać na intencję (element subiektywny) nie tyle podjęcia i wykonywania zarobkowej działalności gospodarczej, lecz włączenia do systemu ubezpieczeń społecznych w celu uzyskania świadczeń z tego tytułu. Uwypukla się to szczególnie w sytuacji, gdy osoba rozpoczynająca działalność ma świadomość, że z uwagi na stan zdrowia nie będzie prowadzić działalności.

W tym miejscu wskazać należy, że prowadzenie działalności gospodarczej, to działanie stałe, nieamatorskie i nieokazjonalne, z elementem organizacji, planowania i zawodowości rozumianej, jako fachowość, znajomość rzeczy oraz specjalizacja.

W ocenie Sądu Okręgowego, z poczynionych ustaleń faktycznych, wynika, że stanowisko organu rentowego w kwestii faktycznego niewykonywania przez skarżącą działalności gospodarczej było prawidłowe, albowiem działaniom wnioskodawczyni w spornym okresie nie można przypisać wyżej wskazanych cech działalności gospodarczej.

Zwrócić uwagę należy, że ubezpieczona od 2012 r. była zatrudniona u matki, J. X. na podstawie umowy o pracę na stanowisku pracownika biurowego. Następnie ubezpieczona od listopada 2014r zarejestrowała działalność gospodarczą, której przedmiotem pozostawała działalność usługowa związaną z administracyjną obsługą biura. Tym samym de facto przedmiot działalności pokrywał się z obowiązkami świadczonymi na stanowisku wskazanym jak w umowie o pracę. Co prawda ubezpieczona trakcie postępowania wskazywała jakoby zakres jej obowiązków na podstawie stosunku pracy i prowadzonej działalności był różny jednak powyższe nie zostało wykazane. Nie ma możliwości w ustalonym stanie faktycznym odróżnić rzekome czynności podejmowane przez X. M. na podstawie umowy o pracę od czynności mających przez nią być wykonywanych w oparciu o prowadzoną działalność gospodarczą.

Rozpoczęcie przez ubezpieczoną działalności gospodarczej nie wiązało się z zakupieniem środków koniecznych do jej prowadzenia- telefonu, drukarki czy programu księgowego. Ubezpieczona w tym zakresie zawarła z matką umowę użyczenia, przedmiotem której było bezpłatne użyczenie miejsca do prowadzenia działalności gospodarczej oraz dostęp do programów księgowych na czas nieokreślony. Tymczasem nie wykazano nawet w toku postepowania, aby w biurze w którym działalność wykonywała J. X. było tyle stanowisk pracy, aby faktycznie mogła skarżąca wraz z matką swobodnie wykonywać pracę, tym bardziej, iż w późniejszym okresie zatrudniła pracownika D. Ł., która rzekomo miała wykonywać pracę przy biurku J. X. podobnie jak ubezpieczona. Nie przesądzając w tym momencie o tym, czy pomiędzy ubezpieczoną a wskazanym pracownikiem istniał stosunek pracy wskazać należy, iż zastanawiającym jest także, że ubezpieczona zatrudniła pracownika - D. Ł., nie mając ku temu warunków lokalowych. Sąd nie znalazł celu zatrudnienia pracownika w ramach działalności ubezpieczonej, skoro ta była zatrudniona u J. X., jednocześnie prowadziła działalność gospodarczą, co oznacza, że winna legitymować się czasem niezbędnym do osobistego wykonywania działalności.

Należy mieć na uwadze, że ubezpieczona zeznając wskazywała, iż odbierała w biurze dokumenty i tam rozmawiała z klientami, co jednak pozostaje w sprzeczności z tą częścią zeznań w której twierdziła, iż co do zasady pracowała z domu.

Ubezpieczona celem uwiarygodnienia prowadzenia działalności w listopadzie 2014 r. podpisała pierwsze umowy z klientami J. X. w przedmiocie prowadzenia usług biurowych, prowadzenia ryczałtu ewidencjonowanego i rejestrów VAT. Jednakże w tej samej dacie tj. w listopadzie 2014 r. pomiędzy X. M. a J. X. została zawarta umowa o prowadzenie ryczałtu ewidencjonowanego na podstawie którego biuro J. X. przyjęło do prowadzenia i przechowywania ryczałt ewidencjonowany, rozliczenia z US czy rozliczenia z ZUS, a także umowa zlecenia na podstawie której J. X. bezpłatnie zobowiązała się do zastępstwa ubezpieczonej w prowadzeniu działalności gospodarczej w razie zwolnienia lekarskiego lub niemożności sprawowania jej osobiście. Tym samym ubezpieczona zabezpieczyła się przewidując, iż przebywała będzie na zwolnieniach lekarskich, a klientów pomimo ich przejęcia faktycznie obsługiwała nadal J. X.. Powyższa okoliczność prowadzi do kontastacji, że podpisanie umów o obsługę klientów miało charakter pozorowany, zaś de facto nic nie zmieniło się w zakresie sposobu obsług tych klientów, skoro skarżąca część czynności w ramach obsługi wykonywała jako pracownik J. X., zaś osobą odpowiedzialną i posiadającą kwalifikacje kierunkowe w tym zakresie do prowadzenia obsługi księgowej klientów była J. X..

W ocenie sądu, ubezpieczona nie wykazała także, aby motywacją przyświecającą założeniu przez nią działalności było przejęcie biura matki. Ubezpieczona nie ma bowiem ku temu uprawnień, a nadto matka nadal prowadzi działalność, tymczasem ubezpieczona zakończyła jej wykonywanie.

Zauważyć także należy, że ubezpieczona w dniu zarejestrowania działalności gospodarczej, była niezdolna do pracy i nie wykonywała działalności gospodarczej. Podobnie przez większość spornych okresów skarżąca korzystała ze zwolnień lekarskich.

W ocenie Sądu, działalność ubezpieczonej nie spełniała definicji działalności gospodarczej wykonywanej na własny rachunek. Jeśli świadczyła pracę, to czyniła to na ryzyko i odpowiedzialność swojej matki w ramach istniejącego stosunku pracy, zaś nie wykonywała działalności samodzielnie, chociażby z tego powodu, że nie miała wystarczającej kierunkowej wiedzy. Tym samym, działalność gospodarcza z całą pewnością nie stanowiła dla ubezpieczonej tytułu do ubezpieczeń w tym czasie, gdyż skarżąca takowej nie wykonywała w swoim imieniu i na własne ryzyko. Sąd nie znalazł na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego celu w założeniu działalności gospodarczej przez ubezpieczoną innego aniżeli zamiar korzystania z wysokich świadczeń z ubezpieczenia społecznego, skoro działalność była prowadzona jednocześnie z zawartą umową o pracę, przy czym ubezpieczona od 2014 roku była świadoma choroby męża i konieczności opieki nad nim. Sąd miał na uwadze to, że ubezpieczona nie miała wykształcenia kwalifikującego ją do prowadzenia samodzielnie tego rodzaju działalności, skoro ukończyła jedynie liceum ogólnokształcące. Ponadto, ewentualny zamiar stron przejęcia klientów J. X. następczo po zakończeniu działalności przez matkę na etapie wdrażania winien sprowadzać się do zatrudnienia ubezpieczonej w pełnym wymiarze na podstawie umowy o pracę i rozwijania kompetencji. W toku postępowania, strona skarżąca nie wykazała, aby samodzielnie zaczęła zdobywać klientów czy stała się być rozpoznawalna na rynku poprzez promowanie własnej działalności gospodarczej.

Wskazać także należy, że samo opłacanie składek na ubezpieczenie społeczne należy w realiach tej konkretnej sprawy traktować jedynie jako kolejną próbę uwiarygodnienia prowadzenia działalności, co w konsekwencji nie mogło prowadzić do skutku w postaci podlegania ubezpieczeniom społecznym. Należy zważyć, że opłacanie składek nie może prowadzić do wniosku, że dana osoba przejawia zamiar faktycznego prowadzenia działalności. Przyjęcie innego stanowiska godziłoby w zasadę sprawiedliwości społecznej, która ma na celu zachowanie równowagi pomiędzy sumą wpłaconych przez ubezpieczonego składek, a sumą wypłaconych mu świadczeń.

Należy mieć na uwadze, iż z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej ubezpieczona opłaciła łącznie kwotę 20717,13 zł na składki na ubezpieczenia społeczne. Tymczasem w okresie od listopada 2014 r. do grudnia 2018 r. B. C. (1) pobierała znaczne świadczenia z ubezpieczeń społecznych z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej: zasiłek opiekuńczy łącznie w kwocie 15605,99 zł; zasiłek chorobowy w łącznej kwocie 95 094,93 zł; zasiłek macierzyński w łącznej kwocie 79 151,80 złotych.

Sąd Najwyższy, w wyroku z dnia 6 września 2012 r., sygn. II UK 36/12, przypomniał tymczasem, że ubezpieczenia społeczne opierają się na zasadzie wzajemności, która polega na tym, że nabycie prawa do świadczenia ubezpieczeniowego i jego wysokość są uzależnione od wkładu finansowego wniesionego przez ubezpieczonego do systemu ubezpieczeniowego w postaci składek.

Reasumując, wskazać należy, iż żaden z zebranych w toku postępowania dowodów nie dał podstawy do przyjęcia, że działalność odwołującej się była przez nią faktycznie prowadzona stale, w sposób ciągły i w celach zarobkowych oraz w swoim imieniu i na własne ryzyko. Skoro zaś działalność zarejestrowana przez ubezpieczoną, w ocenianym okresie, nie odpowiada definicji działalności ujętej wcześniej w ustawie o swobodzie działalności gospodarczej, a obecnie Prawo Przedsiębiorców, to ubezpieczona nie uzyskała tytułu ubezpieczenia społecznego określonego w art. 6 ust. 1 pkt. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a w związku z powyższym nie podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu oraz dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu w spornych okresach.

W tym stanie rzeczy, w ocenie Sądu odwołanie skarżącej należało oddalić, o czym zgodnie z art. 477 14 § 1 k.p.c. orzeczono w punkcie 1 wyroku.

O kosztach procesu Sąd orzekł w punkcie 2 sentencji, na podstawie art. 98 §1 k.p.c., to jest w oparciu o zasadę odpowiedzialności za wynik procesu. Zasądzona z tego tytułu od skarżącej kwota 180 zł, to stawka minimalna wynagrodzenia pełnomocnika organu rentowego, wynikająca z § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U.2018.265 j.t.).

Sędzia Joanna Wojnicka – Blicharz