Wyrok z 17 maja 2021, sygn. I C 542/20

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 17 maja 2021 roku

Sąd Okręgowy w Gliwicach I Wydział Cywilny

w składzie:

Przewodniczący:	SSO Piotr Suchecki
Protokolant:	sekretarz sądowy Małgorzata Bycka

po rozpoznaniu w dniu 17 maja 2021 roku w Gliwicach

sprawy z powództwa A. S.

przeciwko Skarbowi Państwa - (...)

o zapłatę

1.  oddala powództwo;

2.  nie obciąża powoda kosztami procesu;

3.  przyznaje adwokatowi O. M. od Skarbu Państwa (Sądu Okręgowego w Gliwicach) kwotę 4 428 (cztery tysiące czterysta dwadzieścia osiem) złotych, w tym 828 (osiemset dwadzieścia osiem) złotych podatku od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu.

SSO Piotr Suchecki

Sygn. akt I C 542/20

UZASADNIENIE

A. S., po ostatecznym sprecyzowaniu podstawy i charakteru swoich roszczeń, wniósł o zasądzenie na jego rzecz od Skarbu Państwa – (...) kwoty 200 000 zł tytułem zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych w postaci wolności, której został bezprawnie pozbawiony w toku wykonywania kar porządkowych w sprawach prowadzonych przez Sąd Rejonowy (...) (...) (...)) i Sąd Rejonowy (...) (...) (...)oraz w wyniku nielegalnych decyzji sędziów przewodniczących podejmowanych w stosunku do niego w sprawie prowadzonej przed Sądem Rejonowym (...) (...) i w sprawie prowadzonej przed Sądem Rejonowym (...) (...) Wyjaśnił, że decyzje powodujące jego fizyczną izolację godziły w standardy praw człowieka, utrudniały bądź uniemożliwiały mu prowadzenie działalności politycznej i społecznej, co dla niego – jako wieloletniego i uznanego działacza opozycyjnego – miało charakter szczególnie dotkliwej represji.

Skarb Państwa, w imieniu którego zastępstwo procesowe wykonywała Prokuratoria Generalna RP, domagał się odrzucenia pozwu ze względu na stan powagi rzeczy osądzonej wskazując, że tożsame roszczenia powoda zostały już rozpoznane, we właściwym dla tego rodzaju roszczeń trybie postępowania karnego, przez Sąd Okręgowy (...) w sprawach o sygn.(...). Na wypadek odmowy odrzucenia pozwu Skarb Państwa domagał się oddalenia powództwa w całości i zasądzenia od powoda kosztów procesu oświadczając, że powództwo ma charakter oczywiście bezzasadny. Podniósł, że powód nie wykazał istnienia podstawowej przesłanki odpowiedzialności, jaką stanowi prejudycjalne stwierdzenie w odrębnym postępowaniu, że kwestionowane orzeczenia były niezgodne z prawem. Nadto oświadczył, że działania funkcjonariuszy Skarbu Państwa w żadnej ze wskazywanych przez powoda spraw nie miały charakteru bezprawnego i nie skutkowały wyrządzeniem mu krzywdy. Podniósł, że to powód poprzez swoje zachowanie przyczynił się do podjęcia działań, z którymi obecnie wiąże wyrządzenie mu krzywdy. Podniósł też zarzut przedawnienia roszczeń powoda wywodzonych ze zdarzeń, które nastąpiły ponad trzy lata przed wniesieniem pozwu.

Stan faktyczny

W sprawie (...) prowadził postępowanie przeciwko min. A. S., oskarżonemu o popełnienie przestępstw z art. 261 k.k., art. 251 k.k., art. 222 § 1 k.k. i art. 224 § 2 k.k.

W toku procesu, podczas rozprawy w dniu 23 października 2015 r. A. S. został ukarany karą porządkową grzywny w wysokości 500 zł na podstawie art. 49 ust. 1 ustawy. Postanowienie to A. S. zaskarżył zażaleniem. Postanowieniem z dnia 7 kwietnia 2016 r. (...)Sąd Okręgowy (...) zmienił zaskarżone postanowienie o tyle tylko, że wskazał iż podstawą prawną rozstrzygnięcia jest art. 49 ust. 1 ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych, a w pozostałym zakresie zaskarżone postanowienie utrzymał w mocy. Zarządzeniem z dnia 21 kwietnia 2016 r. orzeczona kara grzywny została skierowana do wykonania. Mimo skutecznie doręczonego wezwania A. S. nie uiścił orzeczonej grzywny, a wszczęte w związku z tym postępowanie egzekucyjne zostało umorzone w dniu 9 lutego 2017 r. z uwagi na bezskuteczność egzekucji. Postanowieniem z dnia 16 marca 2017 r. (...) sąd – na podstawie art. 50 § 3 ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych postanowił orzec w miejsce kary pieniężnej grzywny 500 zł karę pozbawienia wolności w wymiarze 5 dni, przyjmując jeden dzień za równoważny karze grzywny w wysokości 100 zł. Postanowienie to było natychmiast wykonalne i w dniu 27 marca 2017 r. wystawiony został nakaz przyjęcia A. S. do odbycia kary w Areszcie Śledczym w K., gdzie faktycznie odbył tą karę w dniach od 10 do 15 kwietnia 2017 r. A. S. równolegle zaskarżył postanowienie z dnia 16 marca 2017 r. i Sąd Okręgowy (...) postanowieniem z dnia 8 czerwca 2017 r. (...) postanowił o utrzymaniu zaskarżonego postanowienia w mocy.

Podczas rozprawy w dniu 14 marca 2016 r. A. S. został ukarany karą porządkową grzywny w wysokości 1000 zł na podstawie art. 49 ust. 1 ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych. Od postanowienia tego A. S. wniósł zażalenie. Postanowieniem z dnia 13 maja 2016 r. (...)Sąd Okręgowy (...) zaskarżone postanowienie utrzymał w mocy. Zarządzeniem z dnia 17 maja 2016 r. orzeczona kara grzywny została skierowana do wykonania. Mimo skutecznie doręczonego wezwania A. S. nie uiścił orzeczonej grzywny, a wszczęte w związku z tym postępowanie egzekucyjne zostało umorzone w dniu 9 lutego 2017 r. z uwagi na bezskuteczność egzekucji. Postanowieniem z dnia 3 kwietnia 2017 r. (...) sąd – na podstawie art. 50 § 3 ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych postanowił orzec w miejsce kary pieniężnej grzywny 1000 zł karę pozbawienia wolności w wymiarze 5 dni, przyjmując jeden dzień za równoważny karze grzywny w wysokości 200 zł. Postanowienie to było natychmiast wykonalne i w dniu 16 maja 2017 r. wystawiony został nakaz przyjęcia A. S. do odbycia kary w Areszcie Śledczym w K., gdzie faktycznie odbył tą karę w dniach od 9 do 14 czerwca 2017 r. A. S. równolegle zaskarżył postanowienie z dnia 3 kwietnia 2017 r. i Sąd Okręgowy (...) postanowieniem z dnia 14 czerwca 2017 r. (...) postanowił o utrzymaniu zaskarżonego postanowienia w mocy.

dowód:

dokumentacja zgromadzona w aktach Sądu Rejonowego (...) w K. (...) w szczególności:

- protokół rozprawy z dnia 23.10.2015 r. k. 608-612,

- zażalenie powoda k. 617,

- protokół rozprawy z dnia 14.03.2016 r. k. 717-723,

- zażalenie powoda k. 807-810,

- postanowienie Sądu Okręgowego (...) z dnia 07.04.2016 r. (...),

- postanowienie Sądu Okręgowego (...) z dnia 13.05.2016 r. (...),

dokumentacja zgromadzona w aktach Sądu Rejonowego (...) w K. sygn. (...)

W sprawie (...) Sąd Rejonowy (...) prowadził postępowanie przeciwko A. S., obwinionemu o popełnienie wykroczenia drogowego z art. 92 § 1 k.w. Wyrokiem nakazowym z dnia 19 stycznia 2015 r. sąd uznał A. S. za winnego zarzucanego mu wykroczenia i wymierzył mu karę grzywny w wysokości 200 zł. Wskutek sprzeciwu wniesionego przez obwinionego sprawa została wyznaczona na rozprawę, na którą A. S. się nie stawił, wobec czego, po przeprowadzeniu postępowania dowodowego, sąd wydał w dniu 16 czerwca 2015 r. wyrok zaoczny, wymierzając obwinionemu karę grzywny w kwocie 100 zł. Wyrok ten uprawomocnił się z dniem 10 lipca 2015 r. i został skierowany do wykonania. A. S. nie uiścił orzeczonej grzywny, a wszczęte w związku z tym postępowanie egzekucyjne okazało się bezskuteczne. Postanowieniem z dnia 29 kwietnia 2016 r. (...) sąd – na podstawie art. 25 § 1 k.w. - postanowił zamienić orzeczoną karę grzywny 100 zł na 1 miesiąc pracy społecznie użytecznej w wymiarze 20 godzin. Postanowienie to jako natychmiast wykonalne zostało skierowane do wykonania, jednakże A. S. uchylał się od orzeczonego obowiązku, wobec czego kurator wystąpił do sądu z wnioskiem o zamianę kary grzywny na zastępczą karę aresztu. Postanowieniem z dnia 8 listopada 2016 r. (...) sąd – na podstawie art. 25 § 2 k.w. - postanowił zamienić orzeczoną karę grzywny 100 zł na karę zastępczą dwóch dni aresztu, przyjmując jeden dzień aresztu za równoważny grzywnie w kwocie 50 zł. Postanowienie to było natychmiast wykonalne i w dniu 18 listopada 2016 r. wystawiony został nakaz przyjęcia A. S. do odbycia kary w Areszcie Śledczym w K., gdzie faktycznie odbył tą karę w dniach od 15-17 kwietnia 2017 r.

dowód:

dokumentacja zgromadzona w aktach Sądu Rejonowego (...) w K., (...) w szczególności:

- wyrok nakazowy z 19.01.2015 r. k. 19

- sprzeciw od wyroku k. 23,

- wyrok zaoczny z dnia 26.06.2015 r. k. 47,

- zarządzenie wykonania wyroku k. 50,

- postanowienie o umorzeniu bezskutecznej egzekucji k. 62

- zarządzenie o posiedzeniu w przedmiocie zamianie grzywny k. 69-70

- postanowienie z dnia 29.04.2016 r. k. 71,

- wniosek kuratora k. 98,

- postanowienie z dnia 08.11.2016 r. k. 105-106,

- nakaz przyjęcia do odbycia kary k. 109, obliczenie kary k. 113, zawiadomienie o zwolnieniu ze sprawy k. 114, zawiadomienie o niezgłoszeniu do odbyciu kary

W sprawie (...) Sąd Rejonowy(...) prowadził postępowanie przeciwko A. S., obwinionemu o popełnienie wykroczenia drogowego z art. 97 k.w. w zw. z art. 45 ust 2 pkt 3 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym. Wyrokiem nakazowym z dnia 3 lipca 2014 r. sąd uznał A. S. za winnego zarzucanego mu wykroczenia i wymierzył mu karę grzywny w wysokości 100 zł. Wyrok ten uprawomocnił się z dniem 2 sierpnia 2014 r. i został skierowany do wykonania. A. S. nie uiścił orzeczonej grzywny, a wszczęte w związku z tym postępowanie egzekucyjne okazało się bezskuteczne. Postanowieniem z dnia 19 czerwca 2015 r. (...) sąd – na podstawie art. 25 § 1 k.w. - postanowił zamienić orzeczoną karę grzywny 100 zł na 1 miesiąc pracy społecznie użytecznej w wymiarze 20 godzin. Postanowienie to jako natychmiast wykonalne zostało skierowane do wykonania jednakże A. S. uchylał się od orzeczonego obowiązku, wobec czego kurator w dniu 30 marca 2016 r. wystąpił do sądu z wnioskiem o zamianę kary grzywny na zastępczą karę aresztu. Postanowieniem z dnia 23 lutego 2017 r. (...) sąd – na podstawie art. 25 § 2 i §3 k.w. - postanowił zamienić orzeczoną karę grzywny 100 zł na karę zastępczą czterech dni aresztu, przyjmując jeden dzień aresztu za równoważny grzywnie w kwocie 25 zł. Postanowienie to było natychmiast wykonalne i w dniu 8 marca 2017 r. wystawiony został nakaz przyjęcia A. S. do odbycia kary w Areszcie Śledczym w M., gdzie faktycznie odbył tą karę w dniach od 17-21 kwietnia 2017 r. A. S. równolegle zaskarżył postanowienie z dnia 23 lutego 2017 r. Zarządzeniem z dnia 19 kwietnia 2017 r. (...)Przewodniczący w Sądzie Rejonowym (...)odmówił przyjęcia zażalenia, jako złożonego po upływie ustawowego terminu. W związku z wniesionym na to orzeczenie zażaleniem przez A. S. Sąd Okręgowy (...) postanowieniem z dnia 5 lipca 2017 r. (...) postanowił o utrzymaniu zaskarżonego orzeczenia w mocy.

dowód:

. dokumentacja zgromadzona w aktach sprawach Sądu Rejonowego (...) sygn. (...), w szczególności:

- wyrok nakazowy z dnia 03.07.2014 r. k. 12,

- postanowienie z dnia 16.04.2015 r. o umorzeniu egzekucji k. 43,

- postanowienie z dnia 19.06.2015 r. o zamianie orzeczonej kary k. 55

- wniosek kuratora z dnia 30.03.2016 r. k. 103

- postanowienie z dnia 23.02.2017 r. k. 115

- zażalenie powoda k. 127-130,

- zarządzenie z dnia 19.04.2017 r. k. 134-135,

- zażalenie powoda k. 143

- postanowienie Sądu Okręgowego (...) z dnia 05.07.2015 r. k. 153-155

W sprawie o sygn. akt(...)Sąd Rejonowy(...) prowadził postępowanie przeciwko min. A. S., oskarżonemu o popełnienie przestępstwa z art. 212 k.k. W toku procesu, podczas posiedzenia pojednawczego w dniu 10 maja 2016 r., A. S. wszedł na salę rozpraw z kamerą i w związku z tym został pouczony przez Sędzię Przewodniczącą, iż sprawa toczy się z wyłączeniem jawności i wszelkie urządzenia elektroniczne mają zostać wyłączone. Nadto Sędzia Przewodnicząca nie wyraziła zgody na nagrywanie przebiegu posiedzenia. Poprosiła też A. S. o zajęcie wskazanego mu przez nią miejsca, przeznaczonego dla oskarżonych, na co A. S. nie chciał się zgodzić. Przewodnicząca ponownie zwróciła się do A. S. o wyłączenie i schowanie kamery oraz uprzedziła o wezwaniu ochrony i policji w celu zajęcia odpowiedniego miejsca na sali oraz sprawdzenia, czy przebieg czynności nie jest nagrywany bez zezwolenia. Wezwani na salę rozpraw funkcjonariusze Policji na polecenie Sędzi Przewodniczącej dokonali zabezpieczenia należącej do A. S. kamery. Przy użyciu środków przymusu bezpośredniego, obejmujących założenie kajdanek, dokonali także zabezpieczenia telefonów należących do tego oskarżonego, wobec stwierdzenia przez Sędzię Przewodniczącą, że oskarżony uruchomił w telefonie nagrywanie i odmawia dobrowolnego okazania telefonu. Po odebraniu telefonu A. S. został na polecenie Sądu rozkuty. Zatrzymane przedmioty Sąd nakazał przekazać Prokuraturze Rejonowej (...) z zawiadomieniem o możliwości wszczęcia postępowania oraz poinformował A. S., że protokół zatrzymania rzeczy zostanie mu doręczony po sporządzeniu przez funkcjonariuszy Policji.

A. S. złożył zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa przekroczenia uprawnień przez interweniujących wobec niego funkcjonariuszy. Postępowanie to zostało umorzone wskutek stwierdzenia, że działania funkcjonariuszy nie zawierały znamion czynu zabronionego (Postanowienie Prokuratury Rejonowej (...)z dnia 11 kwietnia 2017 r., (...)), a zażalenie A. S. nie zostało uwzględnione przez sąd (postanowienie SR (...) z dnia 3 października 2017 r., (...)).

dowód:

dokumentacja zgromadzona w aktach Sądu Rejonowego (...), (...) (...), w szczególności:

- protokół z posiedzenia pojednawczego z dnia 10.05.2016 r. k. 48-53,

- zażalenia powoda k. 62-67, 65-67, 68-70, 71,

dokumentacja zgromadzona w aktach Sądu Okręgowego(...), (...)

W sprawie o (...) Sąd Rejonowy (...) prowadził postępowanie przeciwko min. A. S., obwinionemu o popełnienie wykroczenia z art. 495 § 1 kodeksu wyborczego. W toku procesu, podczas rozprawy w dniu 9 czerwca 2016 r. Sędzia Przewodnicząca zarządziła wydalenie A. S. z sali rozpraw w związku z zakłócaniem przez niego porządku rozprawy. A. S. odmówił dobrowolnego opuszczenia Sali rozpraw, skutkiem czego został – na zarządzenie Przewodniczącej – wydalony przymusowo przez wezwanych tym celu funkcjonariuszy Policji. Funkcjonariusze Policji odprowadzili A. S. na parter budynku sądu, gdzie przez pewien czas stali w jego towarzystwie i nakłaniali, aby nie zachowywał się w sposób zakłócający porządek. Na pytanie A. S. o to czy został zatrzymany zaprzeczyli, po czym udali się pod salę rozpraw. Po pewnym czasie A. S. wrócił na salę rozpraw i Sędzia Przewodnicząca wyraziła zgodę na jego dalszy udział w rozprawie, pozostawiając na sali funkcjonariuszy Policji.

A. S. uznał, że podczas działania funkcjonariuszy policji doszło do jego niezgodnego z prawem zatrzymania i złożył zażalenie na zatrzymanie przez funkcjonariuszy Policji. Sąd Rejonowy (...) postanowieniem z dnia 17 maja 2018 r. (...) nie uwzględnił zażalenia ustalając, że prawidłowa realizacja przez funkcjonariuszy orzeczonej legalnie kary porządkowej nie stanowiła żadnego zatrzymania.

dowód:

dokumentacja zgromadzona w aktach Sądu Rejonowego (...) (...), w szczególności:

- protokół rozprawy z dnia 29.06.2016 r. k. 87-93,

- zażalenie powoda k. 97-99,

- wyrok z dnia 21.11.2016 r. k. 117, 124-125,

dokumentacja zgromadzona w aktach Sądu Okręgowego (...), (...)

A. S., uznając że w dniu 10 maja 2016 r. w Sądzie Rejonowym (...) i w dniu 9 czerwca 2016 r. w Sądzie Rejonowym (...) doszło do jego niewątpliwie niesłusznego zatrzymania, wystąpił o zasądzenie zadośćuczynienia na podstawie art. 552 § 4 k.p.k. i art. 554 § 4 k.p.k. Wyrokiem z dnia 19 października 2018 r. (...)) Sąd Okręgowy (...) oddalił roszczenia A. S. w całości. Apelacja A. S. nie została uwzględniona (wyrok Sądu Apelacyjnego (...) z dnia 26 czerwca 2019 r., (...)). Motywując rozstrzygnięcie sąd wskazał, że w żadnym z przypadków nie doszło do zatrzymania w rozumieniu przepisów k.p.k., a dyskomfort wynikający z działań asysty funkcjonariuszy Policji nie może być rozpatrywany w kategoriach niewątpliwie niesłusznego zatrzymania w rozumieniu art. 552 § 4 k.p.k.

dowód:

dokumentacja zgromadzona w aktach Sądu Okręgowego (...), (...)

A. S. wystąpił o zasądzenie zadośćuczynienia na podstawie art. 552 § 4 k.p.k. i art. 554 § 4 k.p.k. oraz art. 114 § 2 k.p.s.w. w zw. z art. 115 § 3 zd. drugie k.p.s.w. z tytułu pozbawienia go wolności w sprawach prowadzonych przez Sąd Rejonowy (...) (...) (...) i Sąd Rejonowy (...) (...) (...). Wyrokiem z dnia 12 grudnia 2018 r. (...) Sąd Okręgowy (...) oddalił roszczenia A. S. w całości. Apelacja A. S. nie została uwzględniona (wyrok Sądu Apelacyjnego (...) z dnia 24 lipca 2019 r., (...)). Motywując rozstrzygnięcie sąd wskazał, że w żadnym z przypadków nie doszło do orzeczenia wobec A. S. kary pozbawienia wolności, jak również kary porządkowej pozbawienia wolności, co wyłącza możliwość orzeczenia zadośćuczynienia w trybie postępowania karnego. Pozbawienie wolności w tych postępowaniach nie było bowiem wynikiem wykonania orzeczonych kar, ale nieuiszczenia orzeczonych grzywien i konieczności wykonania ich w sposób zastępczy. Sąd zwrócił przy tym uwagę, że jeśli wnioskodawca upatruje w tym swojej krzywdy w związku z niezgodnym z prawem działaniem lub zaniechaniem przy wykonywaniu władzy publicznej, to ma możliwość dochodzenia roszczeń w trybie cywilnym.

dowód:

dokumentacja zgromadzona w aktach Sądu Okręgowego (...), (...)

Ustaleń w zakresie przedstawionego powyżej stanu faktycznego przyjętego za podstawę przeprowadzenia rozważań prawnych sąd dokonał zgodnie z art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 229 k.p.c., mając na względzie, że te okoliczności faktyczne w istocie winny mieć charakter niesporny. Strony różniły się jedynie w ocenie charakteru czynności podejmowanych wobec powoda w ramach realizowania kar porządkowych oraz ocenie prawnej zasadności i legalności stosowanych wobec powoda środków w ramach kar porządkowych i wykonywania orzeczonych grzywien w sposób zastępczy. Dokumenty w oparciu o które sąd dokonał swych ustaleń zgromadzone są w aktach spraw sądowych i nie były kwestionowane co do treści, poza gołosłownymi twierdzeniami powoda, że przebieg rozpraw z dnia 10 maja 2016 r. i 9 czerwca 2016 r. nie jest w sposób w pełni wierny i dostatecznie szczegółowy odwzorowany w protokołach. Zeznania powoda służyły ustaleniu jaki wpływ na jego życie i działalność miały działania sądów, w których upatruje on źródła swojej krzywdy. Przy czym z uwagi na treść rozstrzygnięcia nie było potrzeby przedstawiania tych okoliczności w ramach stanu faktycznego. Z zeznań tych wynika też, że powód świadomie i z premedytacją nie uiścił orzeczonych grzywien, kontestując istniejące w tym zakresie rozwiązania systemowe, co zamierza wykazać w planowanym postępowaniu przed ETPCz.

Sąd zważył

Na wstępie wyjaśnić należy, że w sprawie nie zachodziły sugerowane przez stronę pozwaną przesłanki odrzucenia pozwu z art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c. Sprawa o zadośćuczynienie za naruszenie dóbr osobistych nie została pomiędzy stronami prawomocne osądzona (nie jest też w toku). Postępowania prowadzone przez Sąd Okręgowy (...) w sprawach (...) zakończyły się odmową uwzględnienia roszczeń powoda z tego względu, że nie opierały się na ustawowych przesłankach z art. 552 k.p.k. Sądy wyraźnie wskazały przy tym, że jeśli powód upatruje doznania krzywdy w związku z opisywanymi działaniami, które bądź nie stanowiły w ogóle zatrzymania w rozumieniu k.p.k., bądź nie wynikały z orzeczenia kary pozbawienia wolności, to może skorzystać drogi powództwa cywilnego. Z tych względów niezasadne było też zarzucanie przez pozwaną niewłaściwości trybu postępowania i wnioskowanie o przekazanie sprawy do wydziału karnego. Wnioski strony pozwanej, prawomocnymi postanowieniami z dnia 17 maja 2021 r., zostały oddalone.

Przechodząc do rozważań na temat podstawy roszczeń powoda wskazać należy, że zgodnie z art. 417 § 1 k.c. za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej ponosi odpowiedzialność Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego lub inna osoba prawna wykonująca tę władzę z mocy prawa. Natomiast w myśl art. 417 ¹ § 2 zd. 1 k.c., jeżeli szkoda została wyrządzona przez wydanie prawomocnego orzeczenia lub ostatecznej decyzji, jej naprawienia można żądać po stwierdzeniu we właściwym postępowaniu ich niezgodności z prawem chyba, że przepisy odrębne stanowią inaczej, co oznacza, iż dla skutecznego dochodzenia odszkodowania za szkodę powstałą na skutek wydania prawomocnego orzeczenia niezbędne jest uprzednie uzyskanie prejudykatu stwierdzającego bezprawność tego orzeczenia. Dla odpowiedzialności na podstawie art. 417 ¹ § 2 k.c. irrelewantna jest forma orzeczenia, które było źródłem szkody (wyrok lub postanowienie). Nadto zgodnie z art. 424 ¹ § 1 k.p.c. można żądać stwierdzenia niezgodności z prawem prawomocnego wyroku sądu drugiej instancji kończącego postępowanie w sprawie, jeżeli przez jego wydanie stronie została wyrządzona szkoda, a zmiana lub uchylenie tego wyroku w drodze przysługujących stronie środków prawnych nie było i nie jest możliwe. Pozwany powołując się na te przepisy i wskazując na brak wymaganego prejudykatu pomija, że przepisem szczególnym, który wyłącza konieczność uzyskania prejudykatu stwierdzającego niezgodność z prawem prawomocnego orzeczenia jest art. 424 ^1b k.p.c. wprowadzony do porządku prawnego na skutek orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 kwietnia 2008 r. (SK 77/06, OTK-A 2008, nr 3, poz. 39). Zgodnie z tym przepisem w wypadku prawomocnych orzeczeń, od których skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem nie przysługuje, odszkodowanie z tytułu szkody wyrządzonej przez wydanie prawomocnego orzeczenia niezgodnego z prawem można domagać się bez uprzedniego stwierdzenia niezgodności orzeczenia z prawem w postępowaniu ze skargi, chyba że strona nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych. W niniejszej sprawie zachodziła właśnie sytuacja uregulowana w art. 424 ^1b k.p.c. Postanowienia wydane w trybie wykonawczym lub zarządzenia przewodniczącego o zastosowaniu kar porządkowych są bowiem orzeczeniami prawomocnymi, ale nie mają charakteru wyroków kończących postępowanie w sprawie.

Przesłankami odpowiedzialności Skarbu Państwa z art. 424 ^1b k.p.c. są: wydanie prawomocnego orzeczenia niezgodnie z prawem, szkoda oraz związek pomiędzy szkodą
a wydaniem prawomocnego orzeczenia niezgodnie z prawem. Powyższe
przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie.

W niniejszej sprawie, w żadnym ze wskazywanych przez powoda przypadków, nie można mówić o wydanych orzeczeniach w kontekście ich niezgodności z prawem.

W sprawie o sygn. akt (...) wobec powoda legalnie zastosowano kary porządkowe grzywny. Powód – co sam zeznał – świadomie i z premedytacją grzywien tych nie zapłacił, w pełni licząc się z konsekwencjami. A te wynikają wprost z art. 50 § 3 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych: W razie nieuiszczenia kary porządkowej grzywny, zamienia się ją na karę pozbawienia wolności do siedmiu dni, biorąc pod uwagę rodzaj przewinienia, warunki osobiste ukaranego oraz stopień jego winy. Od postanowienia przysługuje zażalenie. Wobec powoda, po stwierdzonej bezskuteczności egzekucji grzywien, orzeczono prawomocnie o ich zamianie na karę pozbawienia wolności w ramach ustawowego limitu. Nie można zatem twierdzić, aby pozbawienie powoda wolności w wyniku wykonania zamienionej kary porządkowej nosiło cechy niezgodności z prawem.

W sprawach (...) doszło do legalnego wydania wobec powoda prawomocnych wyroków, orzekających kary grzywien za wykroczenia drogowe. Powód – co sam zeznał – świadomie i z premedytacją grzywien tych nie zapłacił, w pełni licząc się z konsekwencjami. A te wynikają wprost z art. 25 § 1 kodeksu wykroczeń i polegały na ich zamianie na prace społecznie użyteczne. Z dokumentów zebranych w aktach tych spraw oraz pism kuratorów ustanowionych w celu nadzoru nad realizacją kar wynika, że powód uchylał się od ich wykonania, co zgodnie z art. 25 § 2 kodeksu wykroczeń uzasadniało finalne zarządzenie wykonania kary zastępczej aresztu w ramach określonego w art. 25 § 3 kodeksu wykroczeń ustawowego limitu. Nie można zatem twierdzić, aby pozbawienie powoda wolności w wyniku prawidłowego wykonania kary zastępczej nosiło cechy niezgodności z prawem.

W sprawie o sygn. akt (...) doszło do zgodnego z prawem podjęcia przez sędziego środków porządkowych, służących zabezpieczeniu prawidłowego toku postępowania prowadzonego z wyłączeniem jawności. Działania podjęte bezpośrednio w stosunku do powoda nie miały charakteru pozbawienia wolności, a nadto nie zawierały znamion czynu zabronionego (vide postanowienie Sądu Rejonowego (...) z dnia 3 października 2017 r., (...)).

W sprawie o sygn. akt (...) doszło do zgodnego z prawem podjęcia przez sędziego środków porządkowych, skutkujących koniecznością przymusowego wydalenia powoda z sali rozpraw. Działania podjęte bezpośrednio w stosunku do powoda nie miały charakteru pozbawienia wolności, a nadto nie zawierały znamion czynu zabronionego (vide postanowienie Sądu Rejonowego (...) z dnia 17 maja 2018 r., (...)).

Reasumując, działania wskazywane przez powoda, które skutkowały faktycznym pozbawieniem go wolności w ramach spraw(...) pozbawione były cech bezprawności. Oparte były na normatywnych podstawach i wynikały z legalnych decyzji uprawnionych organów. Co istotne, wynikały z konieczności zastępczego wykonania orzeczonych grzywien, albowiem powód z premedytacją uchylał się od obowiązku ich zapłaty. Po stronie funkcjonariuszy pozwanego Skarbu Państwa nie sposób zatem dopatrywać się jakiejkolwiek bezprawności, która stanowi konieczną przesłankę odpowiedzialności za naruszenie dóbr osobistych. Z kolei w sprawach o sygn. akt (...) i (...) w ogóle nie doszło do pozbawienia wolności w rozumieniu przepisów kodeksu postępowania karnego. Doszło do działań ograniczających w pewnym zakresie swobodę powoda poprzez zastosowanie środków przymusu w celu odebrania rzeczy oraz przymusowego wydalenie z Sali rozpraw. Takie ograniczenie stanowiło immanentną cechę przymusowej realizacji środków porządkowych, którym powód nie chciał się dobrowolnie podporządkować. Nie przekraczało też rozsądnej miary, było konieczne i jego celem nie było wyrządzenie powodowi jakiejkolwiek krzywdy, ale zabezpieczenie prawidłowego toku prowadzonych postępowań. Działania te podejmowane były w oparciu o uzasadnione podstawy i na mocy legalnych decyzji uprawnionych organów. Także i w przypadku tych działań nie sposób dopatrywać się po stronie funkcjonariuszy państwowych jakiejkolwiek bezprawności, która stanowi konieczną przesłankę ewentualnej odpowiedzialności za naruszenie dóbr osobistych. Nadto w przypadku działań w tych sprawach zwrócić należy uwagę, że miały one miejsce w dniach 10 maja 2016 r. i 9 czerwca 2016 r. Roszczenia deliktowe, jakie miałyby z tych działań wynikać dla powoda, przy przyjęciu, że mogły jednak powstać, to uległy przedawnieniu z upływem lat trzech od chwili zdarzeń, które wskazuje jako podstawę swojej krzywdy (art. 442 ^{( 1)} § 1 k.c.). Pozwany skutecznie zatem podniósł zarzut przedawnienia roszczeń objętych pozwem wniesionym przez powoda w dniu 31 grudnia 2019 r. (art. 117 § 2 k.c.), co samo z siebie uzasadniałoby oddalenie powództwa.

O kosztach procesu pomiędzy stronami sąd rozstrzygnął na podstawie art. 102 k.p.c. zgodnie z którym w wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może w ogóle nie obciążać strony przegrywającej kosztami. Bez wątpienia powód przegrał proces w całości. Jednakże w ocenie sądu całokształt okoliczności dotyczących sytuacji osobistej powoda usprawiedliwia takie rozstrzygnięcie. Kompleksowej wykładni art. 102 k.p.c. dokonał Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 15 lutego 2012 r.(...)stwierdzając min., że przepis art. 102 k.p.c. ma charakter dyskrecjonalny i choć kwestia trafności jego zastosowania co do zasady może być objęta kontrolą Sądu wyższego rzędu, niemniej jednak ewentualna zmiana zaskarżonego orzeczenia o kosztach powinna następować wyjątkowo. Przywołany przepis, realizujący zasadę słuszności, stanowi wyjątek od ogólnej reguły obciążania stron kosztami procesu, zgodnie z którą strona przegrywająca sprawę jest zobowiązana zwrócić przeciwnikowi, na jego żądanie, wszystkie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (art. 98 § 1 k.p.c.). Hipoteza przepisu art. 102 k.p.c., odwołująca się do występowania "wypadków szczególnie uzasadnionych", pozostawia sądowi orzekającemu swobodę oceny czy fakty związane z przebiegiem procesu, jak i dotyczące indywidualnej sytuacji strony, stanowią podstawę do nie obciążania jej kosztami procesu. Rozstrzygając na tej podstawie o kosztach procesu sąd miał na uwadze, że powód jest osobą w trudnym położeniu życiowym. Zmaga się z problemami zdrowotnymi, nie posiada żadnego majątku, a skromny obecnie dochód uzyskuje na poziomie poniżej minimum socjalnego. W tej sytuacji obciążanie powoda kosztami procesu strony przeciwnej, sprowadzającymi się wyłącznie do wynagrodzenia radcy Prokuratorii Generalnej SP, stanowiłoby w istocie odebranie środków służących do utrzymania koniecznego i niepotrzebne zwiększanie poczucia życiowej krzywdy.

Na podstawie §4 ust. 1 i 3 w zw. z §8 pkt 6 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (t.jedn. Dz.U. 2019 poz. 18 z późn. zm.) sąd postanowił o przyznaniu wynagrodzenia adwokatowi ustanowionemu dla powoda z urzędu. Mając na uwadze niezbędny i uzasadniony nakład pracy wykonanej przez adwokata, a także charakter sprawy i wkład pracy adwokata w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia sąd uznał, że kwota w stawce minimalnej dla wartości przedmiotu sporu – 3 600 zł., powiększona o podatek VAT w aktualnie obowiązującej stawce, będzie do tego adekwatna.