Postanowienie SN z 20 kwietnia 2005, sygn. I KZP 9/05
Data orzeczenia
20 kwietnia 2005
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Karna, Wydział I
Przewodniczący
Prezes SN Lech Paprzycki
Tagi
Podstawa prawna
art. 17
kpk
art. 35
kpk
art. 288
kk
art. 305
kpk
art. 306
kpk
art. 329
kpk
art. 330
kpk
art. 425
kpk
Pokaż pozostałe podstawy prawne (5)
I KZP 9/05
Na postanowienie sądu, któremu przekazano środek odwoławczy, w
kwestii właściwości tego sądu (art. 35 § 1 k.p.k.) przysługuje zażalenie (art.
35 § 3 k.p.k.).
Przewodniczący: Prezes SN L. Paprzycki.
Sędziowie SN: K. Cesarz (sprawozdawca), F. Tarnowski.
Prokurator Prokuratury Krajowej: A. Herzog.
Sąd Najwyższy w sprawie Leszka R., po rozpoznaniu, przedstawio-
nego na podstawie art. 441 § 1 k.p.k. przez Sąd Rejonowy w G., postano-
wieniem z dnia 11 stycznia 2005 r., zagadnienia prawnego, wymagającego
zasadniczej wykładni ustawy:
„Czy postanowienie sądu rejonowego o przekazaniu według właści-
wości rzeczowej sprawy przedstawionego do jego rozpoznania zażalenia
na postanowienie o umorzeniu postępowania przygotowawczego jest orze-
czeniem sądu odwoławczego w rozumieniu art. 426 § 1 i § 2 k.p.k., a jeżeli
tak, to czy na takie postanowienie sądu rejonowego służy zażalenie do
przełożonego sądu okręgowego?”
p o s t a n o w i ł odmówić podjęcia uchwały.
U Z A S A D N I E N I E
Postanowieniem Policji z dnia 28 grudnia 2002 r., zatwierdzonym
przez Prokuratora Prokuratury Rejonowej w G., na podstawie art. 305 § 1 i
2
3 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 2 k.p.k. odmówiono wszczęcia dochodzenia
o czyn określony w art. 288 § 1 k.k.
Prokurator Prokuratury Okręgowej w G. nie przychylił się do zażale-
nia autora wniosku o ściganie – Leszka R. i skierował je do Sądu Rejono-
wego w G., który postanowieniem z dnia 24 czerwca 2003 r. uchylił zaskar-
żone postanowienie.
W dniu 12 września 2003 r. Komendant Komisariatu Policji w G. wy-
dał postanowienie o wszczęciu śledztwa o przestępstwo określone w art.
288 § 1 k.k., natomiast postanowieniem z dnia 28 września 2003 r. na pod-
stawie art. 17 § 1 pkt 1 k.p.k. umorzył to śledztwo.
Prokurator Prokuratury Okręgowej w G., kolejny raz nie przychylając
się do zażalenia pokrzywdzonego, na podstawie art. 306 § 2 k.p.k. skiero-
wał je znów do Sądu Rejonowego w G.
Sąd, postanowieniem z dnia 8 czerwca 2004 r. stwierdził swą niewła-
ściwość i przekazał zażalenie do rozpoznania Prokuratorowi Okręgowemu
w G., uznawszy, że zachodzi sytuacja procesowa określona w art. 330 § 2
k.p.k.
Uwzględniając zażalenie prokuratora na to ostatnie postanowienie,
Sąd Okręgowy w G. postanowieniem z dnia 25 października 2004 r. uchylił
zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do rozpoznania Sądowi Re-
jonowemu w G. jako właściwemu rzeczowo. W zaistniałej sytuacji proce-
sowej, Sąd ten postanowił „przekazać do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyż-
szemu zagadnienie prawne wymagające wykładni przepisów art. 426 § 1 i
§ 2 k.p.k.”, przedstawione na wstępie.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Przepis art. 441 § 1 k.p.k. uzależnia przekazanie zagadnienia praw-
nego od jego wyłonienia się przy rozpoznawaniu środka odwoławczego. Ta
wyjściowa przesłanka nie została spełniona. W niniejszej sprawie Sąd Re-
jonowy ma obowiązek rozpatrzenia na podstawie art. 329 k.p.k. zażalenia,
3
przekazanego w trybie określonym w art. 306 § 2 k.p.k., na postanowienie
Policji o umorzeniu śledztwa. Stało się tak w efekcie orzeczenia Sądu
Okręgowego w G. z dnia 25 października 2004 r., wydanego na podstawie
art. 437 k.p.k., z konsekwencjami wynikającymi z treści art. 442 § 3 k.p.k.
Jednakże, rzeczywisty problem nurtujący Sąd Rejonowy, sprowadza się do
pytania sformułowanego w uzasadnieniu postanowienia tego Sądu, czy
„rozpoznając zażalenie (...) jest związany wytycznymi zawartymi w posta-
nowieniu Sądu Okręgowego z dnia 25 października 2004 roku”, powtórzo-
nego dalej „czy dla Sądu Rejonowego w G. wiążące jest stanowisko Sądu
Okręgowego...”. Jednak jednoznaczna i jasna odpowiedź na to pytanie za-
warta jest w treści wymienionych wyżej art. 437 § 2 k.p.k. i art. 442 § 3
k.p.k.
Nie można ponadto nie dostrzec, że wątpliwości Sądu Rejonowego
co do skutków procesowych zastosowania tych przepisów wzięły się z
bezpodstawnego przekonania, że art. 35 § 1 k.p.k. nie dotyczy właściwości
funkcjonalnej, a w rezultacie, że postanowienie wydane na postawie tego
przepisu nie podlega rygorom przewidzianym w jego § 3.
Nie ulega wątpliwości, że art. 35 § 1 k.p.k. dotyczy właściwości funk-
cjonalnej, a więc także kwestii badania upoważnienia do dokonywania
określonych czynności procesowych (zob. m.in. J. Bratoszewski w: J. Bra-
toszewski i inni: Kodeks postępowania karnego. Komentarz, Warszawa
2003, T. I, s. 387; P. Hofmański, E. Sadzik, K. Zgryzek: Kodeks postępo-
wania karnego. Komentarz, Warszawa 2004, T. I, s. 222; W. Grzeszczyk:
Kodeks postępowania karnego. Komentarz, Warszawa 2005, s. 54). Orze-
czenie sądu stwierdzającego brak swej właściwości do rozpoznania środka
odwoławczego nie jest oczywiście orzeczeniem sądu wydanym na skutek
odwołania. Inaczej mówiąc, sąd stwierdzający, że nie jest właściwy do roz-
poznania odwołania, nie wydaje postanowienia w ramach kwestionowanej
właściwości funkcjonalnej. W myśl art. 35 § 1 k.p.k., sąd ten przekazuje
4
sprawę w razie stwierdzenia swej niewłaściwości, a nie w przewidywaniu
braku kompetencji. Niewłaściwość np. funkcjonalna jest więc faktem proce-
sowym. Wprawdzie na skutek wniesienia środka odwoławczego dochodzi
do wszczęcia postępowania odwoławczego, ale to nie przesądza właści-
wości organu uprawnionego do jego rozpoznania tylko z racji wskazania
określonego organu jako adresata środka. Właściwości sądu nie kreuje
skierowanie do niego środka odwoławczego. Inaczej rzecz ujmując, przy-
miot „sądu odwoławczego” w rozumieniu art. 426 § 2 k.p.k., nie może zo-
stać ani nadany, ani narzucony faktem wniesienia do tego sądu środka
odwoławczego. W konsekwencji, skoro orzeczenie w kwestii właściwości
(art. 35 § 1 k.p.k.) nie jest orzeczeniem sądu odwoławczego, to nie dotyczy
go zakaz określony w art. 426 § 2 k.p.k. Orzeczenie takie w efekcie nie jest
również objęte wyjątkiem określonym w § 2 in fine art. 426 k.p.k. Incyden-
talne orzeczenie sądu, do którego wpłynął środek odwoławczy, rozstrzyga-
jącego w przedmiocie swej właściwości, należy traktować jako orzeczenie,
o którym mowa w art. 425 § 1 k.p.k., wydane tylko „w związku” z odwoła-
niem. Przysługuje na nie zażalenie w myśl art. 35 § 3 k.p.k. w zw. z art. 459
§ 2 in fine k.p.k. (zob. także: uzasadnienia uchwał SN z dnia 24 maja 1995
r. I KZP 11/95, OSNKW 1995, z. 7 – 8, poz. 44, glosa krytyczna Z. Doda:
OSP 1995, z. 11, s. 525 – 526; z dnia 20 września 1996 r. I KZP 21/96,
OSNKW 1996, z. 11 – 12, poz. 79, s. 32, aprobujące uwagi Z. Doda i A.
Gaberle: Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Komentarz, t. II. Kontrola od-
woławcza w procesie karnym 1997, s. 390 – 391; z dnia 27 października
1999 r. I KZP 35/99, OSNKW 1999, z. 11 – 12, poz. 70 ze zdaniem odręb-
nym A. Siuchnińskiego).
Konkludując, na postanowienie sądu, któremu przekazano środek
odwoławczy, w kwestii właściwości tego sądu (art. 35 § 1 k.p.k.) przysługu-
je zażalenie (art. 35 § 3 k.p.k.).
5
Wracając natomiast do ustawowych przesłanek przekazania zagad-
nienia prawnego w trybie art. 441 § 1 k.p.k., stwierdzić należy, że żaden z
elementów wywodu zawartego w uzasadnieniu postanowienia Sądu Rejo-
nowego nie stanowi podstawy podjęcia w tej sprawie uchwały przez Sąd
Najwyższy. Zagadnienie prawne, jakie mogłoby wyłonić się przy rozpozna-
waniu zażalenia pokrzywdzonego (wykładni przepisu art. 330 § 2 zd. 1
k.p.k.) zostało już wyjaśnione, zarówno w orzecznictwie (zob. uchwała SN
z dnia 17 maja 2000 r., I KZP 9/00, OSNKW 2000, z. 5 – 6, poz. 42), jak i w
piśmiennictwie (R.A. Stefański w: J. Bratoszewski i inni, op. cit. s. 488 –
489).