Postanowienie SN z 30 sierpnia 2007, sygn. II KZ 25/07
Najważniejsze informacje
W skrócie
Wynik
umorzono postępowanie
Typ sprawy
sprawa karna
Etap
postępowanie kasacyjne przed Sądem Najwyższym
Tematy
prawo karne
Role w sprawie
oskarżony
podejrzany
skazany
Data orzeczenia
30 sierpnia 2007
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Karna, Wydział II
Przewodniczący
Prezes SN Lech Paprzycki
Podstawa prawna
Pokaż pozostałe podstawy prawne (4)
II KZ 25/07
Na gruncie przepisu art. 523 § 2 k.p.k., stronom postępowania w
przedmiocie umorzenia postępowania i orzeczenia środka zabezpieczają-
cego, w warunkach określonych w art. 520 k.p.k., przysługuje kasacja od
prawomocnego wyroku sądu odwoławczego, w razie orzeczenia środka
zabezpieczającego – umieszczenia w zamkniętym zakładzie psychiatrycz-
nym, nie tylko w wypadku uchybień wymienionych w art. 439 k.p.k., ale
także z powodu innego rażącego naruszenia prawa, jeżeli mogło ono mieć
istotny wpływ na treść prawomocnego orzeczenia (art. 523 § 1 k.p.k.).
Przewodniczący: Prezes SN L. Paprzycki.
Sąd Najwyższy w sprawie Mariana M., oskarżonego z art. 233 i inne
k.k., po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 30 sierpnia 2007
r., zażalenia na zarządzenie przewodniczącego wydziału Sądu Okręgowe-
go w W. z dnia 2 maja 2007 r., o odmowie przyjęcia kasacji
p o s t a n o w i ł uchylić zaskarżone zarządzenie i przekazać sprawę Są-
dowi Okręgowemu w W. w celu podjęcia czynności związanych z wniesie-
niem kasacji.
U Z A S A D N I E N I E
Przewodniczący Wydziału Sądu Okręgowego w W. w uzasadnieniu
zarządzenia z dnia 2 maja 2007 r., którym odmówił przyjęcia kasacji obroń-
cy oskarżonego w tej sprawie Mariana M. uznał, że skoro jej autor formułu-
2
2
je wyłącznie zarzut rażącego naruszenia prawa innego niż uchybienia
wskazane w art. 439 k.p.k., to wobec tego, że oskarżony nie tylko nie zo-
stał skazany na bezwzględną karę pozbawienia wolności, ale w ogóle nie
został skazany, gdyż postępowanie zostało umorzone i orzeczony został
środek zabezpieczający, a skarżący nie jest podmiotem określonym w art.
521 k.p.k., to kasacja, w świetle unormowań art. 523 k.p.k., jest niedopusz-
czalna.
Oskarżony Marian M. w zażaleniu na to zarządzenie podnosi, między
innymi, niesłuszne przyjęcie, że „nie doszło do mojego skazania skoro po-
byt w zamkniętym zakładzie na czas nieokreślony jest znacznie gorszą do-
legliwością aniżeli przewidywana kara pozbawienia wolności z warunko-
wym jej zawieszeniem tytułem próby”, co, w istocie, wyraża pogląd, że wy-
konanie orzeczonego w tej sprawie środka zabezpieczającego stanowi po-
zbawienie wolności, które może okazać się dolegliwością równą karze do-
żywotniego pozbawienia wolności.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonego zarzą-
dzenia znajduje oparcie w wyniku wykładni językowej przepisu art. 523 § 2
k.p.k., w którym dobitnie ustawodawca stwierdza, że jedynie w wypadkach
w nim przewidzianych można wnieść kasację na korzyść oskarżonego, co
w piśmiennictwie stało się podstawą stwierdzenia, że nie wydaje się, aby
można było wykazać w oparciu o poprawną logicznie wykładnię, że w in-
nych postępowaniach wyroki sądów odwoławczych mogą być zaskarżone
„na korzyść i na niekorzyść” bez żadnych ograniczeń, niezależnie od kate-
gorii uchybień (a więc nie tylko w oparciu o uchybienia z art. 439 k.p.k.) (R.
Kmiecik: Glosa do uchwały Sądu Najwyższego z dnia 24 lipca 2001 r., I
KZP 15/01, OSP 2002, z. 3, poz. 41; zob. także K. Sychta: Glosa do tej
samej uchwały, Pal. 2003 nr 5-6, s. 273, 274). Pogląd ten odnosi się prze-
de wszystkim do kasacji stron w zakresie głównego nurtu postępowania
3
3
karnego w wypadkach określonych w art. 523 § 2 k.p.k. Sąd Najwyższy, w
szeregu orzeczeń, dokonał takiej samej wykładni jednoznacznie wywodząc
niedopuszczalność kasacji na korzyść oskarżonego (po dniu 1 września
2000 r.), między innymi, w wypadku: orzeczenia kary pozbawienia wolności
z warunkowym zawieszeniem jej wykonania (postanowienie z dnia 9 lutego
2005 r., II KZ 1/05 – niepubl.), warunkowego umorzenia postępowania (po-
stanowienie z dnia 7 marca 2001 r., II KKN 6/01 – niepubl.), w sprawach o
wykroczenia (postanowienia: z dnia 2 lutego 2001 r., V KKN 550/2000 i z
dnia 3 kwietnia 2001 r., IV KZ 22/01 – niepubl.), od prawomocnych posta-
nowień sądu wydawanych w postępowaniu wykonawczym w zakresie w
jakim podlegają one korygowaniu w trybie określonym w art. 24 § 1 k.k.w.
(postanowienie z dnia 5 lutego 2003 r., V KK 241/02, OSNKW 2003, z. 5-6,
poz. 49) i, co w rozpatrywanej sprawie najistotniejsze, także w wypadku
bezwarunkowego umorzenia postępowania (postanowienie z dnia 31
stycznia 2001 r., V KZ 131/00 – niepubl.).
Z drugiej jednak strony, Sąd Najwyższy uznał dopuszczalność kasa-
cji, pomimo jednoznacznego wyniku wykładni językowej przepisów art. 523
k.p.k., od wyroku sądu odwoławczego, którym orzeczono w przedmiocie
odszkodowania i zadośćuczynienia na podstawie ustawy rehabilitacyjnej z
1991 r. (uchwała z dnia 24 lipca 2001 r., I KZP 15/01, OSNKW 2001, z. 9-
10, poz. 74 oraz postanowienie z dnia 16 listopada 2001 r., III KZ 1/01 –
niepubl.), a także w wypadku orzeczenia wobec nieletniego środka po-
prawczego – umieszczenia w zakładzie poprawczym (postanowienie z dnia
12 lipca 2001 r., III KZ 39/01, OSNKW 2001, z. 9-10, poz. 82), jednak nie w
wypadku warunkowego zawieszenia wykonania takiego środka na okres
próby (postanowienie z dnia 28 lipca 2005 r., II KZ 28/05 – niepubl.).
W uzasadnieniach tych orzeczeń wskazywano nie tylko na wyrażoną
w uzasadnieniu projektu ustawy z 2000 r. nowelizującej Kodeks postępo-
wania karnego intencję znacznego ograniczenia możliwości wnoszenia
4
4
przez strony kasacji na korzyść oskarżonego tylko do wypadku orzeczenia
bezwzględnej kary pozbawienia wolności, ale przede wszystkim zwracano
uwagę na istotę takiego ograniczenia – stopień dolegliwości kary, której
wymierzenie uprawnia stronę do wniesienia kasacji z innych powodów niż
te określone w art. 439 k.p.k. Właśnie w uzasadnieniu postanowienia III KZ
39/01 trafnie stwierdzono, że brak jest wystarczających racji dla restrykcyj-
nej wykładni art. 523 § 2 k.p.k. i przyjęcia, że kasacja nie przysługuje w ra-
zie orzeczenia środka poprawczego – umieszczenia w zakładzie popraw-
czym, choć przecież i w tym ostatnim wypadku mamy do czynienia z od-
powiedzialnością represyjną za czyn wypełniający znamiona czynu zabro-
nionego przez ustawę karną, a w wyniku wykonania takiego środka po-
prawczego następuje pozbawienie wolności nie różniące się, w swej isto-
cie, od pozbawienia wolności w wykonaniu kary kryminalnej (zob. także: A.
Gaberle, M. Korcyl-Wolska: Komentarz do ustawy o postępowaniu w spra-
wach nieletnich, Gdańsk 2002, s. 204 – 205). Tym bardziej, że w postępo-
waniu cywilnym przysługuje skarga kasacyjna od orzeczenia sądu drugiej
instancji orzekającego w stosunku do nieletniego środek wychowawczy
(postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 8 marca 1998 r., II CKN 771/97,
OSNC 1998, z. 10, poz. 168; z dnia 8 czerwca 1998 r., I CKN 195/98,
OSNPr.iPr 1999, nr 11-12, poz. 33; z dnia 15 grudnia 1998 r., I CKN
939/97, OSNPr.iPr 1999, nr 11-12, poz. 37; zob. także K. Gromek: Komen-
tarz do ustawy o postępowaniu w sprawach nieletnich, Warszawa 2004,
tezy 14 i 15 do art. 59, s. 331 oraz odmiennie: P. Górecki, Postępowanie
odwoławcze w sprawach nieletnich – wybrane problemy procesowe, PS
2004, nr 2, s. 102 – 105; P. Górecki: Ustawa o postępowaniu w sprawach
nieletnich. Komentarz, Warszawa 2007, tezy 9 – 12 do art. 58, s. 164 –
166).
Podobnie, w istocie, jest w wypadku, jak w rozpoznawanej sprawie,
gdy sąd umarza postępowanie i orzeka środek zabezpieczający – umiesz-
5
5
czenia w odpowiednim zamkniętym zakładzie psychiatrycznym (art. 93 i 94
§ 1 k.k.). W takim orzeczeniu sąd ustala, że oskarżony (podejrzany – art.
354 k.p.k.) jest sprawcą czynu wypełniającego ustawowe znamiona czynu
zabronionego o znacznej społecznej szkodliwości – zazwyczaj przeciwko
życiu (art. 94 § 1 k.k.), któremu, co prawda, nie wymierza się kary, gdyż
wobec niepoczytalności w czasie popełnienia czynu nie można przypisać
mu winy (nie popełnia przestępstwa – art. 31 § 1 k.k. i nie można wobec
tego wymierzyć kary), to jednak ponosi konsekwencje prawne popełnienia
czynu w postaci umieszczenia w zamkniętym zakładzie psychiatrycznym,
którego istotą jest pozbawienie wolności w warunkach zbliżonych do odby-
wania kary pozbawienia wolności w systemie terapeutycznym (art. 81 pkt
2, art. 96 i 97 k.k.w.) nawet, jeżeli jest to uzasadnione stanem zdrowia, do-
żywotnio. Zauważyć przy tym należy, że w wypadku przymusowego przy-
jęcia do szpitala psychiatrycznego osoby z zaburzeniami psychicznymi w
trybie określonym ustawą z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia
psychicznego (Dz. U. Nr 111, poz. 535 ze zm.), od orzeczenia sądu opie-
kuńczego w tym przedmiocie przysługuje apelacja, a od orzeczenia sądu
drugiej instancji – skarga kasacyjna (postanowienie Sądu Najwyższego z
dnia 15 kwietnia 1997 r., I CZ 25/97, OSNC 1997, z. 9, poz. 135, zob. też
J. Duda: Komentarz do ustawy o ochronie zdrowia psychicznego, Warsza-
wa 2006, tezy 10 –12 do art. 42 ustawy, s. 168 –172).
To właśnie uzasadnia, zdaniem Sądu Najwyższego, pogląd, że na
gruncie przepisu art. 523 § 2 k.p.k., stronom postępowania w przedmiocie
umorzenia postępowania i orzeczenia środka zabezpieczającego, w wa-
runkach określonych w art. 520 k.p.k., przysługuje kasacja od prawomoc-
nego wyroku sądu odwoławczego, w razie orzeczenia środka zabezpiecza-
jącego – umieszczenia w zamkniętym zakładzie psychiatrycznym, nie tylko
w wypadku uchybień wymienionych w art. 439 k.p.k., ale także z powodu
6
6
innego rażącego naruszenia prawa, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na
treść prawomocnego orzeczenia – art. 523 § 1 k.p.k.
Mając powyższe rozważania na względzie, Sąd Najwyższy orzekł jak
w postanowieniu..
Mając powyższe rozważania na względzie, Sąd Najwyższy orzekł jak
w postanowieniu.