sygn. IV CSK 178/05 9 czerwca 2006 Sąd Najwyższy

Wyrok SN z 9 czerwca 2006, sygn. IV CSK 178/05

Data orzeczenia 9 czerwca 2006
Sąd Sąd Najwyższy
Wydział Izba Cywilna, Wydział IV
Przewodniczący SSN Dariusz Zawistowski
Tagi
#Sąd Najwyższy #Izba Cywilna #wyrok SN
Sygn. akt IV CSK 178/05
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 9 czerwca 2006 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Dariusz Zawistowski (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Maria Grzelka
SSN Krzysztof Pietrzykowski
w sprawie z powództwa A. Bank GmbH & Co. w W. (Niemcy)
przeciwko K. S.
o zapłatę,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej
w dniu 9 czerwca 2006 r.,
skargi kasacyjnej pozwanego
od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]
z dnia 23 lutego 2005 r.,
uchyla zaskarżony wyrok w pkt I - 2 i 3 oraz w pkt II i w tym
zakresie przekazuje sprawę Sądowi Apelacyjnemu do
ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach
postępowania kasacyjnego
2
Uzasadnienie
Sąd Okręgowy w G., po kolejnym rozpoznaniu sprawy wniesionej 28 lutego
1996 r. przez A. BANK GmbH Co w W. przeciwko K. S., wyrokiem z dnia 20 maja
2004 r. oddalił powództwo. Sąd ten ustalił, że pozwany zaciągnął u strony
powodowej kredyt w wysokości łącznie 150 000 DEM, w związku z zamiarem
zakupu zestawów maszyn fotograficznych w firmie N.. Kredyt został
zabezpieczony poprzez przewłaszczenie zakupionych przez pozwanego zestawów
maszyn na rzecz powodowego banku. Wobec występujących zaległości w spłacie
rat kredytu strona powodowa pismami z dnia 20.02.1992 r. i 16.04.1992 r. wezwała
pozwanego do spłaty kredytu, a następnie pismem z dnia 7.07.1993 r.
wypowiedziała umowę kredytową. Maszyny fotograficzne pozostawały w dyspozycji
pozwanego na podstawie umowy użyczenia zawartej ze stroną powodową.
Obecnie pozwany maszyn tych nie posiada, gdyż uległy zużyciu. Ich szacunkowa
wartość na dzień 26.02.1996 r. wynosiła 138 558 zł, a na dzień 14.12.1998 r. 75920
zł. W ocenie Sądu pierwszej instancji w sprawie miało zastosowanie prawo polskie.
Wobec braku w treści umowy dotyczącej przeniesienia na rzecz banku własności
zestawów maszyn fotograficznych klauzuli zobowiązującej powoda do zwrotnego
przeniesienia własności tych maszyn, umowa ta nie mogła być uznana za umowę
przewłaszczenia na zabezpieczenie. Z kolei zaciągnięcie przez pozwanego kredytu
bankowego nastąpiło z naruszeniem obowiązujących wówczas przepisów ustawy
z dnia 15 lutego 1989 r. Prawo dewizowe, co skutkowało nieważnością umowy
kredytu bankowego. W konsekwencji strona powodowa nie nabyła własności
maszyn i jej roszczenie windykacyjne oraz wywodzące się z niego roszczenie
o zapłatę równowartości rzeczy było bezzasadne.
Sąd Apelacyjny po rozpoznaniu apelacji strony powodowej zmienił
zaskarżony wyrok w ten sposób, że oddalił powództwo o wydanie, zaś powództwo
o zapłatę uwzględnił w całości, obciążając pozwanego obowiązkiem zwrotu
kosztów procesu na rzecz strony powodowej. Sąd ten stwierdził, że do zawarcia
umów kredytowych oraz umów przenoszących własność maszyn doszło w czasie,
kiedy maszyny te znajdowały się na terenie Niemiec. W związku z powyższym do
3
oceny skuteczności umowy przenoszącej własność maszyn zakupionych przez
pozwanego należało zgodnie z treścią art. 24 § 2 p.p.m. stosować prawo
niemieckie. W jego świetle strona powodowa nabyła własność tych maszyn.
Natomiast umowa użyczenia podlegała ocenie na gruncie prawa polskiego. Umowa
ta przestała wiązać strony z chwilą jej wypowiedzenia przez stronę powodową, co
nastąpiło w wyniku wezwania pozwanego do wydania maszyn. Sąd Apelacyjny
uznał za błędną ocenę Sądu pierwszej instancji, że umowy kredytu bankowego
były nieważne z uwagi na treść obowiązującego w chwili ich zawierania prawa
dewizowego. Nakazywało to przyjąć, że w dacie doręczenia pozwanemu odpisu
pozwu stronie powodowej służyło roszczenie windykacyjne i było ono wymagalne.
Jego uwzględnieniu sprzeciwiał się jednak fakt, że pozwany nie posiada już
maszyn fotograficznych, które stanowiły własność strony powodowej.
Usprawiedliwione było natomiast zgłoszone jako ewentualne żądanie zapłaty ich
wartości, skoro pozwany utracił tytuł do ich posiadania, a z opinii powołanego w
sprawie biegłego wynikało, że w momencie doręczenia pozwanemu odpisu pozwu
wartość tych maszyn była wyższa niż wysokość żądania pozwu.
Skarga kasacyjna pozwanego błędnie nazwana kasacją została oparta
o obie podstawy określone w art. 3981
§ 1 k.p.c. W ramach podstawy naruszenia
prawa materialnego skarżący zarzucił obrazę art. 24 § 2 Prawa prywatnego
międzynarodowego oraz art. 118 k.c., art. 123 § 1 k.c., art. 714 k.c. i art. 481 § 1
k.c. W ramach zaś podstawy naruszenia przepisów postępowania mającego istotny
wpływ na wynik sprawy zarzucił obrazę art. 382 k.p.c. w związku z art. 233 § 1
k.p.c. W oparciu o te zarzuty wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez
oddalenie apelacji powoda, ewentualnie jego uchylenie i przekazanie sprawy do
ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Podniesiony w skardze kasacyjnej, w ramach podstawy naruszenia
przepisów postępowania, zarzut naruszenia art. 382 k.p.c. w związku z art. 233 § 1
k.p.c. dotyczył dokonania przez Sąd drugiej instancji własnych ustaleń faktycznych
nie mógł być uwzględniony wobec brzmienia art. 3981
§ 3 k.p.c., który stanowi,
że podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów
4
lub oceny dowodów. Powyższa uwaga dotyczy również zarzutu sformułowanego
jako naruszenie art. 24 § 2 Prawa prywatnego międzynarodowego. Został on
wprawdzie podniesiony w ramach podstawy naruszenia prawa materialnego,
jednakże jego konstrukcja opiera się nie o dokonanie błędnej wykładni tego
przepisu, jak podnosił skarżący, lecz jest wynikiem kwestionowania dokonanego
przez Sąd ustalenia, że zakupione przez pozwanego zestawy maszyn w dacie
zawierania umów kredytowych znajdowały się na terenie Niemiec.
W rozstrzyganej sprawie nie wchodziło w grę stosowanie art. 714 k.c., gdyż
przepis ten odnosi się do sytuacji związanych z odpowiedzialnością biorącego
rzecz do używania wynikających z faktu jej przypadkowej utraty lub uszkodzenia,
używania rzeczy w sposób sprzeczny z umową lub jej właściwościami oraz
powierzenia rzeczy bez upoważnienia innej osobie. Pozwany podnosił zaś jedynie,
że wykorzystywane przez niego zestawy maszyn uległy zużyciu podczas ich
wykorzystywania do celów, do których zostały zakupione. Przepis ten nie został
zatem naruszony. Brak zaś podstaw do jego stosowania nie oznacza wyłączenia
odpowiedzialności biorącego rzecz do używania na zasadach ogólnych.
Skarga kasacyjna była natomiast usprawiedliwiona w zakresie pozostałych
zarzutów dotyczących naruszenia prawa materialnego. Pozwany podniósł zarzut
przedawnienia roszczenia pieniężnego dochodzonego przez stronę powodową.
Tymczasem Sąd drugiej instancji dokonując zmiany wyroku Sądu Okręgowego
oddalającego powództwo w tym zakresie uznał, że jest ono usprawiedliwione
pomijając całkowicie ocenę, czy roszczenie to nie uległo przedawnieniu.
Stąd zarzut naruszenia art. 118 i 123 § 1 pkt 1 k.c. był uzasadniony.
Sąd Apelacyjny zasądzając odsetki ustawowe od zasądzonej należności
głównej, poczynając od dnia doręczenia pozwanemu odpisu pozwu, ograniczył się
zaś do stwierdzenia, że roszczenie powoda stało się wymagalne w dacie
doręczenia pozwanemu odpisu pozwu i od tej daty pozwany pozostawał
w opóźnieniu w spełnieniu świadczenia. Stanowisko to nie uwzględnia faktu,
że w momencie wniesienia pozwu strona powodowa domagała się wyłącznie
nakazania pozwanemu wydania dwóch zestawów maszyn japońskiej firmy N., a
roszczenie pieniężne, jako ewentualne, zostało zgłoszone już w trakcie procesu, w
5
1999 r. Art. 481 § 1 k.c. dotyczy skutków opóźnienia się dłużnika w spełnieniu
świadczenia pieniężnego. Sąd Apelacyjny nie wyjaśnił, z jakich powodów uznał,
że dłużnik winien był dokonać zapłaty kwoty odpowiadającej wartości maszyn
w chwili doręczenia mu odpisu pozwu zawierającego żądanie ich wydania i od tego
momentu pozostawał w opóźnieniu z zapłatą tej kwoty. Zasądzenie zaś odsetek
ustawowych od dnia doręczenia pozwanemu odpisu pozwu o wydanie rzeczy,
wyłącznie w oparciu o stwierdzenie, że z tą datą należy wiązać wymagalność
roszczenia objętego pozwem stanowiło naruszenie art. 481 § 1 k.c.
Wobec stwierdzenia naruszenia prawa materialnego skarga kasacyjna
podlegała uwzględnieniu i zaskarżony wyrok w części rozstrzygającej o roszczeniu
pieniężnym należało uchylić na podstawie art. 39815
§ 1 k.p.c. i w tym zakresie
przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu. Autor skargi
kasacyjnej stwierdził w niej wprawdzie, że wyrok zaskarża w całości, jednakże
podstawy skargi i jej uzasadnienie wskazują, że stwierdzenie to było wynikiem
oczywistej omyłki, a w istocie jej przedmiotem było wyłącznie rozstrzygnięcie
dotyczące uwzględnionego powództwa i tym zakresie skarga została rozpoznana
przez Sąd Najwyższy.
jz