Wyrok SN z 24 listopada 2006, sygn. III CSK 181/06
Data orzeczenia
24 listopada 2006
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Cywilna, Wydział III
Przewodniczący
SSN Józef Frąckowiak
Tagi
Podstawa prawna
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 24 listopada 2006 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Józef Frąckowiak (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Iwona Koper
SSN Krzysztof Pietrzykowski
w sprawie z powództwa Szpitala Neuropsychiatrycznego Samodzielnego
Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej […]
przeciwko Narodowemu Funduszowi Zdrowia
o zapłatę,
po rozpoznaniu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu niejawnym
w dniu 24 listopada 2006 r.,
skargi kasacyjnej strony powodowej
od wyroku Sądu Apelacyjnego
z dnia 29 września 2005 r., sygn. akt [...],
uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi
Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o
kosztach postępowania kasacyjnego.
2
Uzasadnienie
Zaskarżonym przez powoda Szpital Neuropsychiatryczny SPZOZ wyrokiem
z dnia 29 września 2005 r. Sąd Apelacyjny oddalił apelację powoda od wyroku
Sądu Okręgowego w L. z dnia 28 kwietnia 2005 r., w którym to Sąd ten oddalił
powództwo o zapłatę przeciwko Narodowemu Funduszowi Zdrowia. W sprawie tej
poczyniono następujące ustalenia.
Powód realizując obowiązek wynikający z ustawy z dnia 22 grudnia 2000 r.
o zmianie ustawy o negocjacyjnym systemie kształtowania przyrostu przeciętnych
wynagrodzeń u przedsiębiorców oraz o zmianie niektórych ustaw i ustawy
o zakładach opieki zdrowotnej (tzw. „ustawy 203"), z tytułu wzrostu wynagrodzeń
wypłacił zatrudnionemu personelowi w 2002 r. kwotę 595 884,86 zł. Z tego tytułu za
lata 2001 i 2002 zobowiązany był także do wypłaty kwoty 3 691 475,00 zł.
Powód nie dostał od pozwanego żadnych środków bezpośrednio
przeznaczonych na pokrycie jego zobowiązań powstałych w związku z wejściem
w życie „ustawy 203"; natomiast w roku 2001 r. wartość kontraktu między powodem
a pozwanym wzrosła w stosunku do roku 2000 o 1 633 642 zł (8,9%), a w roku
2002 w stosunku do roku 2001 o kwotę 2 471 860,04 zł (12,4%).
Dnia 15 września 2004 r. powód wezwał pisemnie Oddział Wojewódzki
Narodowego Funduszu Zdrowia (następcę prawnego Kas Chorych) do zapłaty
kwoty 2 143 679,93 zł, stanowiącej połowę jego zobowiązań wynikających
z „ustawy 203”. Żądana suma składała się z kwoty 297 942,43 zł - 50% podwyżki
wypłaconej pielęgniarkom w roku 2002 oraz kwoty 1 845 737,50 zł - 50%
niewypłaconych należności pracowników z tytułu „ustawy 203" za lata 2001 i 2002.
Powołując się na wyrok TK z 18 grudnia 2002 r. (K 43/01), pozwany
twierdził, że art. 4a ustawy z 16 grudnia 1994 r. o negocjacyjnym systemie
kształtowania przyrostu przeciętnych wynagrodzeń u przedsiębiorców oraz
o zmianie niektórych ustaw tworzy współodpowiedzialność systemu finansów
publicznych za jego wykonanie i wywodził dalej, że istnieje zobowiązanie solidarne
między powodem (jako pracodawcą) a pozwanym (systemem finansów
publicznych).
3
Powód wskazał, że podstawą roszczenia jest art. 376 § 1 k.c., a ponieważ
nie zostało określone, w jakich częściach dłużnicy mają partycypować w realizacji
zobowiązań wynikających z art. 4a wspomnianej ustawy, powód, który spełnił
świadczenie, żąda zwrotu w częściach równych. Pozwany odmówił zapłaty. Sąd I
instancji wyrokiem z dnia 28 kwietnia 2005 r. oddalił powództwo.
Oddalając apelację powoda Sąd Apelacyjny uznał, że w okolicznościach
sprawy, nie sposób skutecznie wywodzić odpowiedzialności pozwanego za
zobowiązania powoda wynikające z „ustawy 203" z art. 4a ustawy z 16 grudnia
1994 r. w związku z art. 518 k.c. Powołując się na orzecznictwo Sądu Najwyższego
(IV CK 541/04 i III CK 405/04), Sąd II instancji podkreślił, że odpowiedzialność taka
musiałaby wiązać się ze stwierdzeniem istnienia w kasach chorych dodatkowych
środków, koniecznością ustalenia sposobu ich rozdysponowania, wreszcie
z odmową kasy renegocjowania umowy.
W rozpoznawanej sprawie powód nie wykazał, że poprzednik prawny
pozwanego nie rozdysponował choćby części środków finansowych pomiędzy
świadczeniodawców, z którymi był związany. Inaczej mówiąc, nie wykazał, by choć
część środków finansowych pochodzących ze środków publicznych będących
w dyspozycji poprzednika pozwanego nie została przekazana świadczeniodawcom,
w tym i powodowi.
Nie wykazanie przez powoda, że poprzednik prawny pozwanego Funduszu
owe dodatkowo otrzymane środki zatrzymał (nie przekazał je świadczeniodawcom -
w tym powodowi) przez co wzbogacił się, sprawia, iż nie ma podstaw do
uwzględnienia powództwa na podstawie art. 405 k.c. lub art. 68 ust. 2 Konstytucji
RP.
W skardze kasacyjnej powód zarzucił naruszenie prawa materialnego :1) art.
4a ustawy z dnia 16 grudnia 1994 r. o negocjacyjnym systemie kształtowania
przyrostu przeciętnych wynagrodzeń przedsiębiorców oraz o zmianie niektórych
ustaw przez przyjęcie, że przepis ten nie stanowi podstawy współodpowiedzialności
pozwanego za zobowiązania wobec pracowników samodzielnych publicznych
zakładów opieki zdrowotnej wynikające z tego przepisu; 2) nie zastosowanie art.
405 k.c. wobec bezpodstawnego wzbogacenia pozwanego; 3) art. 2 Konstytucji
4
Rzeczpospolitej Polskiej z którego wynika zasada zaufania do państwa
i stanowionego prawa; 4) art. 68 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej
dotyczącego zasad finansowania świadczeń zdrowotnych ze środków publicznych.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Zarzut naruszenia art. 405 k.c., podniesiony w skardze kasacyjnej nie
zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 6 lutego 1997 r.
o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (Dz. U. Nr 28, poz. 153 ze zm.), która
określała stosunki prawne pomiędzy poprzednikiem prawnym pozwanego Kasą
Chorych a powodem, w czasie gdy powstało roszczenie powoda dochodzone
w pozwie, Kasa Chorych była zobowiązana do przekazania wszystkich uzyskanych
środków zakładom opieki zdrowotnej na podstawie umów zawartych z nim. W tej
sytuacji bez wykazania przez powoda, że bezprawnie zatrzymała ona część
środków, którymi dysponowała w latach 2001 i 2002 i że stało się to jego kosztem,
art. 405 k.c. nie może być podstawą uznania jego roszczeń za uzasadnione.
Nie zasługuje również na uwzględnienie podniesiony w kasacji zarzut, że
zaskarżony wyrok narusza art. 68 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej
z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm.). Przepis ten, na co
słusznie zwrócono uwagę w skardze kasacyjnej, przyznaje obywatelom niezależnie
od ich sytuacji materialnej równy dostęp do świadczeń opieki zdrowotnej
finansowanej ze środków publicznych. Jest on jednak przede wszystkim
skierowany do władzy publicznej, która ma obowiązek podejmowania działań
zmierzających do zapewnienie każdemu obywatelowi przyznanego mu
w Konstytucji prawa. Skarżący nie zwrócił natomiast uwagi na to, że z powołanego
przepisu wynika wyraźnie, iż warunki i zakres udzielania świadczeń opieki
zdrowotnej określa ustawa. Już z tego powodu nie można podzielić poglądu
wyrażonego w skardze kasacyjnej, że bezpośrednio z art. 68 ust. 2 Konstytucji
wynika obowiązek kasy chorych (obecnie Narodowego Funduszu Zdrowia) do
sfinansowania roszczenia samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej
o zwrot kosztów udzielonych świadczeń opieki zdrowotnej. Wbrew też przyjętemu
przez siebie założeniu skarżący opiera swoje roszczenie przede wszystkim na
przepisie ustawy podnosząc, że zaskarżony wyrok narusza art. 4a ustawy z dnia
5
16 grudnia 1994 r. o negocjacyjnym systemie kształtowania przyrostu przeciętnych
wynagrodzeń u przedsiębiorców oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. z 1995 r.
Nr 1 poz. 2 ze zm.). Ten, podniesiony także w skardze kasacyjnej zarzut, uznać
należy za uzasadniony.
Warunki i zakres udzielania świadczeń opieki zdrowotnej, w czasie gdy
powstało roszczenie powoda, określała wspomniana wyżej ustawa z dnia 6 lutego
1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (Dz. U. Nr 28, poz. 153 ze
zm.). Na jej podstawie, powód jako publiczny samodzielny zakład opieki zdrowotnej
mógł otrzymać od kasy chorych (obecnie Narodowy Fundusz Zdrowia) środki na
sfinansowanie udzielonych przez siebie świadczeń zdrowotnych tylko w ramach
łączącego go z kasą stosunku zobowiązaniowego, którego źródłem była umowa
(art. 53 ustawy o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym). Treść tej umowy
została określona przede wszystkim w powołanym wyżej art. 53 ust. 4.
Nie ulega wątpliwości, że koszt wynagrodzenia personelu medycznego
zatrudnianego przez powoda stanowi element kosztów jakie publiczny samodzielny
zakład opieki zdrowotnej ponosi w związku ze świadczeniem usług zdrowotnych.
Koszt ten kasa chorych miała obowiązek sfinansować w ramach łączącego ją
z powodem stosunku prawnego powstałego z umów zawartych przez strony, które
określały udzielanie świadczeń zdrowotnych w 2001 r. Wejście w życie art. 4a
ustawy z dnia 16 grudnia 1994 r. spowodowało jednak, że do stosunku
zobowiązaniowego łączącego powoda z kasą chorych wszedł obowiązek
sfinansowania przez kasę kosztów podwyższonego ustawowo wynagrodzenia
personelu medycznego. Przepis ten zobowiązał bowiem powoda jako publiczny
samodzielny zakład opieki zdrowotnej, zatrudniający powyżej 50 pracowników, do
podwyższenia wynagrodzenia, o kwotę wynikającą z ustawy. Jak wynika z ustaleń
poczynionych przez Trybunał Konstytucyjny w sprawie syg. K 43/01 OTK-A
2002/796 kasy chorych otrzymały, zwiększone w stosunku do pierwotnie
planowanych, środki, które miały przeznaczyć na pokrycie dodatkowych kosztów
świadczenia usług zdrowotnych związanych z ustawowo nałożonym obowiązkiem
podwyższenia wynagrodzenia personelu medycznego.
6
W tej sytuacji należy uznać, że chociaż wprost nie wynika to z art. 4a ustawy
z dnia 16 grudnia 1994 r., to przepis ten zgodnie z wykładnią systemową
i celowościową musi być traktowany jako podstawa roszczenia publicznych
samodzielnych zakładów opieki zdrowotnej o sfinansowanie przez kasę chorych
dodatkowych kosztów jakie zakłady te poniosły przy świadczeniu usług
zdrowotnych w związku z koniecznością wypłaty podwyższonego wynagrodzenia.
Obowiązek wynikający z tego przepisu, w związku z art. 56 k.c., stał się elementem
treści stosunku zobowiązaniowego łączącego pozwaną kasę chorych z powodem,
którego źródłem były umowy o świadczenie usług zdrowotnych w roku 2001 i 2002.
Przyjmując taki pogląd należy uznać, że powodowi przysługiwało wobec kasy
chorych roszczenie o zapłatę równowartości podwyższone wynagrodzenia jego
pracowników, które wypłacił im w 2001 i 2002 r. Należy jednak ustalić, czy
wskazywana w pozwie kwota odpowiada rzeczywiście kosztom podwyższonego
wynagrodzenia, które powód zobowiązany był sfinansować zgodnie z art. 4a
ustawy z dnia 16 grudnia 1994 r. oraz czy w ramach posiadanych w tym czasie
środków na finansowanie świadczeń zdrowotnych, powód gospodarując nimi
prawidłowo nie był w stanie sam, przynajmniej w części sfinansować te podwyżki.
Jeżeli okaże się, że kasa chorych nie przekazała należnych powodowi kwot, to
może on zgodnie z art. 481 k.c. żądać zasądzenia na jego rzecz należnej mu kwoty
wraz z odsetkami za czas opóźnienia. Gdyby zaś powód wykazał, że nie
przekazanie przez kasę chorych w terminie należnych mu kwot było spowodowane
okolicznościami, za które ona ponosi odpowiedzialność oraz, iż w związku z tym
poniósł szkodę może nadto dochodzić jej naprawienia zgodnie z art. 481 § 3 k.c.
(podobnie Sąd Najwyższy w uchwale 7 sędziów z dnia 30 marca 2006 r. II CZP
130/05)
Mając na uwadze, że zarzuty podniesione w kasacji okazały się w części
usprawiedliwione Sąd Najwyższy, na podstawie art. 39815
§ 1 k.p.c., orzekł jak
w sentencji.