Uzasadnienie z 16 października 2015, sygn. II C 188/15

UZASADNIENIE

Pozwem z dnia 23 sierpnia 2013 r. (data prezentaty) powódka K. O. wniosła przeciwko (...) Bank (...) S.A. z siedzibą
w W. o pozbawienie wykonalności bankowego tytułu egzekucyjnego z dnia 25 lipca 2012 r., któremu Sąd Rejonowy dla Warszawy Pragi- Południe II Wydział Cywilny w sprawie o sygn. akt II Co 1698/12 nadał klauzulę wykonalności postanowieniem z dnia 30 sierpnia 2012 r. Nadto strona powodowa wniosła o zasądzenie od pozwanego na jej rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu powódka podniosła, iż w dniu 11 czerwca 2010 r. zawarła z pozwanym umowę pożyczki, która została przez niego wypowiedziana w sposób nieprawidłowy i niezgodny z jej postanowieniami oraz sprzecznie z obowiązującym w chwili jej podpisania prawem. Powódka podkreśliła, iż zgodnie z § 11 powyższej umowy pozwany może wypowiedzieć umowę w części dotyczącej warunków spłaty w przypadku wystąpienia zaległości w spłacie dwóch pełnych rat pożyczki. W opinii powódki taka przesłanka nie została spełniona, gdyż pozostawała ona w zwłoce z zapłatą jednej raty pożyczki, a nie co najmniej dwiema. Pozwany zdaniem powódki przedwcześnie wypowiedział zawartą umowę. Nadto strona powodowa podniosła, iż czynności podjęte przez pozwaną spółkę pozostawały w sprzeczności z obowiązującym ówcześnie art. 14 ustawy z dnia 20 lipca 2007 r. o kredycie konsumenckim, a należność wskazana przez pozwanego w bankowym tytule egzekucyjnym tj. 11.971,01 zł jest zawyżona. nieprawidłowa, gdyż w opinii powódki wynosi ona 5.922,06 zł (pozew, k. 2-6).

W odpowiedzi na pozew pozwany wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie na jego rzecz kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu wskazał, że zarzuty i twierdzenia powódki są nieuzasadnione, informując jednocześnie, że wierzytelność będąca przedmiotem pozwu została zbyta w dniu 17 września 2013 r. na rzecz I. (...)z siedzibą w W.. Pozwany podniósł, że powódka była poinformowana o powyższym fakcie, a zatem pozwana nie posiada legitymacji do bycia stroną w przedmiotowym postępowaniu. W piśmie z dnia 10 grudnia 2014 r. (k. 146) strona pozwana podkreśliła, iż niedopłaty w spłacie zaciągniętej pożyczki zaczęły występować kilka miesięcy przed wypowiedzeniem umowy, natomiast wpłacane z opóźnieniem kwoty na poczet pożyczki były w pierwszej kolejności zarachowywane na poczet spłaty wysłanych monitów oraz zaległych odsetek, zgodnie z postanowieniami zawartej umowy. Pozwana wskazała, że wysokość miesięcznej raty wynosiła 286,15 zł, a wysokość zaległości wskazana w wypowiedzeniu wynosiła 902,69 zł, a zatem przekraczała znacznie kwotę zaległości uzasadniającą wypowiedzenie umowy pożyczki. Odnosząc się do zarzutu pozwanej w przedmiocie niezasadności wysokości żądania pozwana spółka wskazała, iż kwota wskazana w bankowym tytule egzekucyjnym była uwzględniającą stan zadłużenia powódki po dokonanych przez nią wpłatach - do dnia 24 lipca 2012 r. jak i potrącenie niewykorzystanej składki ubezpieczeniowej.

Na rozprawie w dniu 8 września 2015 r. pełnomocnik pozwanego wniósł o oddalenie powództwa oraz o nieobciążanie pozwanego kosztami procesu, ponieważ powódka nie podniosła zarzutu, iż roszczenie nie może być dochodzone w związku ze sprzedażą wierzytelności (k.185).

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

W dniu 11 czerwca 2010 r. powódka K. O. zawarła z (...) Bank (...) S.A. z siedzibą w W. umowę pożyczki nr (...) z pakietem ubezpieczeniowym (okoliczność bezsporna, dowód: umowa pożyczki, k. 8-10). Od pożyczkobiorcy została pobrana składka ubezpieczeniowa za cały okres kredytowania w wysokości 3.536,84 zł, natomiast szacunkowy koszt pożyczki został określony na kwotę 17.486, 39 zł (§ 5 pkt 1 Umowy). Pozwana zobowiązała się do spłaty pożyczki w 96 miesięcznych ratach, w wysokości 286,05 każda, w terminie do 15 dnia każdego miesiąca ( harmonogram, k. 171-173, okoliczność bezsporna). W § 11 strony ustaliły warunki wypowiedzenia umowy w części dotyczącej warunków spłaty, wskazując w ust. 1 pkt 1, iż (...) S.A. może wypowiedzieć umowę w przypadku wystąpienia zaległości w spłacie dwóch pełnych rat pożyczki. (okoliczność bezsporna, umowa pożyczki nr (...), k.8-10).

W dniu 12 stycznia 2012 r. (...) S.A. wezwała powódkę do zapłaty, wskazując, iż kwota zaległości na dzień 10 stycznia 2012 r. wynosi 264,13 zł z tytułu zaległej raty pożyczki, 628,31 zł z tytułu odsetek i opłat bankowych oraz 10,25 zł z tytułu odsetek za nieterminową spłatę - łącznie 902,69 zł. Pozwany spółka jednocześnie wskazała, iż w przypadku nie dokonania wymaganych wpłat w terminie 7 dni od dnia doręczenia pisma, nastąpi wypowiedzenie umowy w zakresie warunków spłaty. (dowód: wezwanie do zapłaty, k. 16).

Pismem z dnia 15 lutego 2012 r. (...) S.A. poinformowała powódkę, iż umowa pożyczki została skutecznie wypowiedziana i zadłużenie z tego tytułu jest w całości wymagalne i wynosi ogółem 14.848,93 zł (pismo, k.32).

W dniu 25 lipca 2012 r. został wystawiony przeciwko powódce bankowy tytuł egzekucyjny nr (...), który zaopatrzony został w klauzulę wykonalności postanowieniem Sądu Rejonowego dla Warszawy Pragi - Południe w Warszawie z dnia 30 sierpnia 2012 r. w sprawie o sygn. akt II Co 1698/12 (bankowy tytuł egzekucyjny, k.160-161v).

W piśmie z dnia 12 września 2012 r. skierowanym do (...) S.A. K. O. wniosła o zawarcie ugody, w której jako dłużnik zobowiąże się do spłat w kwocie 500,00 zł miesięcznie od 1 października 2012 r. oraz przesłanie wykazu dokonanych wpłat, sposobu naliczenia zaległości i odsetek oraz uwzględnienia zwrotu składki ubezpieczeniowej (k.19-20). Pomiędzy stronami nie doszło do zawarcia ugody, gdyż powódka nie zgodziła się z ustaleniami zawartymi w projekcie ugody ( projekt ugody, k.23- 26) .

Dnia 28 stycznia 2013 r. komornik sądowy zawiadomił o wszczęciu egzekucji przeciwko powódce na wniosek wierzyciela (...) Bank (...) S.A. z siedzibą w W. na podstawie bankowego tytułu egzekucyjnego z dnia 25 lipca 2012 r. nr (...), a nadto wezwał K. O. do wpłacenia w ciągu 7 dni kwoty 11.971,01 zł oraz dokonał zajęcia wierzytelności. ( dowód: wezwanie do zapłaty należności, zawiadomienie o wszczęciu egzekucji, zajęcie wierzytelności- k.33,35, 37).

Pismem z dnia 29 stycznia 2013 r. powódka poinformowała pozwanego, iż uznaje kwotę zadłużenia głównego w wysokości 10.260,08 zł, zobowiązując się jednocześnie do spłacania powyższej kwoty w wymiarze 350,00 zł miesięcznie, począwszy od 20 lutego 2013 r. Strona powodowa podkreśliła jednocześnie, iż nie uznaje natomiast odsetek wynoszących 2082,79 zł oraz opłat w wysokości 104,69 zł, gdyż nie są konsekwencją zapisów umownych ( pismo wraz z potwierdzeniem nadania, k.30-31).

W dniu 17 września 2013 r. została zawarta umowa sprzedaży wierzytelności pomiędzy (...) S.A. a I. (...) z siedzibą w W., obejmująca m.in. wierzytelność wynikającą z umowy pożyczki zawartej z K. O.. O powyższym fakcie strona pozwana poinformowała powódkę pismem z dnia 2 października 2013 r. ( umowa sprzedaży wierzytelności z załącznikiem, k. 99-105, pismo, k. 106).

Dnia 7 października 2013 r. (...) S.A. wniosła o umorzenie egzekucji Km 884/2013 z uwagi na dokonanie przelewu wierzytelności (k.157).

Sąd zważył, co następuje:

W świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego powództwo o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego zasługiwało na uwzględnienie.

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie przytoczonych wyżej dokumentów lub ich odpisów i kopii, które uznał za wiarygodne- nie znajdując podstaw do kwestionowania ich prawdziwości- biorąc pod uwagę fakt, że również strony niniejszego postępowania nie podważały ich wiarygodności. Sąd ustalając stan faktyczny miał na względzie zeznania stron, które to Sąd uznał za wiarygodne w części, w jakiej znalazły potwierdzenie w pozostałym materiale dowodowym.

Strona powodowa domagała się pozbawienia wykonalności tytułu wykonawczego w postaci bankowego tytułu egzekucyjnego wystawionego przez pozwaną w dniu 25 lipca 2012 r. (...), zaopatrzonego w klauzulę wykonalności postanowieniem Sądu Rejonowego dla Warszawy Pragi - Południe w Warszawie z dnia 30 sierpnia 2012 r. (sygn. akt II Co 1698/12 ), w którym to tytule stwierdzono, iż w księgach (...) S.A. figuruje w wymagalne zadłużenie wobec K. O. z tytułu umowy pożyczki, na które składa się kwota 11971,01 zł jako należność główna, kwota 701,86 zł jako kwota odsetek oraz 104,69 zł z tytułu kosztów. Powódka podniosła, że wydanie tytułu wykonawczego w niniejszej sprawie było niedopuszczalne, ponieważ wypowiedzenie umowy pożyczki było dokonane w sposób nieprawidłowy, tj. niezgodnie z postanowieniami przedmiotowej umowy.

Wskazać należy, iż zgodnie z art. 840 § 1 k.p.c. dłużnik może w drodze powództwa żądać pozbawienia tytułu wykonawczego wykonalności w całości lub części albo ograniczenia, jeżeli: przeczy zdarzeniom, na których oparto wydanie klauzuli wykonalności, a w szczególności gdy kwestionuje istnienie obowiązku stwierdzonego tytułem egzekucyjnym niebędącym orzeczeniem sądu albo gdy kwestionuje przejście obowiązku mimo istnienia formalnego dokumentu stwierdzającego to przejście.

Powołany przepis daje dłużnikowi możność wykazania, że sam tytuł wykonawczy zawiera treść nie odpowiadającą istotnemu stanowi rzeczy, i to od samego początku, tj. od daty jego sporządzenia, a w każdym razie od daty, gdy na jego podstawie nadano klauzulę wykonalności.

Trzeba przy tym podkreślić, że z punktu widzenia rozstrzygnięcia o żądaniu pozbawienia wykonalności tytułu wykonawczego istotne znaczenie ma, jakiego tytułu dotyczy powództwo – orzeczenia sądu czy innego tytułu egzekucyjnego niepochodzącego od sądu. Należy bowiem odróżniać sytuacje, gdy tytuł egzekucyjny korzysta z powagi rzeczy osądzonej (orzeczenie sądu oraz orzeczenia zrównane z nim pod względem skutków) oraz gdy tytuł ten takiej cechy nie posiada. To rozróżnienie związane jest ze skutkami prawomocności materialnej orzeczeń sądowych. Na podstawie art. 840 § 1 pkt 1 k.p.c. dłużnik nie może zmierzać do wzruszenia prawomocnego rozstrzygnięcia sądu, ale może przeczyć treści innych tytułów egzekucyjnych, których nie chroni prawomocność materialna, np. bankowego tytułu egzekucyjnego (jak w niniejszej sprawie) czy aktu notarialnego. W przypadku tytułów nie mających tych cech można kwestionować istnienie obowiązku stwierdzonego tego rodzaju tytułami egzekucyjnymi.

W drodze powództwa z art. 840 § 1 k.p.c. można zwalczać treść tytułu egzekucyjnego nie korzystającego z powagi rzeczy osądzonej lub zawisłości sporu, przywołując zdarzenia leżące u podstawy świadczenia wynikającego ze zobowiązania dłużnika objętego tytułem egzekucyjnym lub stojące u podstawy klauzuli wykonalności, nawet gdy te zaszły po powstaniu tytułu a przed nadaniem mu klauzuli wykonalności. Dłużnik banku może wytoczyć przeciwko bankowi powództwo przeciwegzekucyjne, w którym może podnieść wszelkie zarzuty materialnoprawne dotyczące wierzytelności banku, objętej bankowym tytułem egzekucyjnym zaopatrzonym w sądową klauzulę wykonalności. Chodzi tu o zarzuty powstałe przed wystawieniem bankowego tytułu egzekucyjnego, przed wydaniem klauzuli wykonalności i po jej wydaniu. W grę mogą wchodzić np. zarzuty nieistnienia roszczenia banku lub istnienia roszczenia w mniejszej wysokości niż ujęte w tytule, nienastąpienia wymagalności roszczenia (zob. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 14 kwietnia 2015 r. V ACa 637/14, LEX nr 1679913).

Należy wreszcie wskazać, że skierowane na pozbawienie lub ograniczenie wykonalności tytułu wykonawczego może być skutecznie wniesione tylko pod warunkiem, że istnieje potencjalna możliwość wykonania tytułu wykonawczego w całości lub w określonej jego części. Dłużnik traci możliwość wytoczenia powództwa opozycyjnego z chwilą wyegzekwowania świadczenia objętego tytułem wykonawczym w całości lub w określonej części w odniesieniu do już wyegzekwowanego świadczenia. (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 30 maja 2014 r. II CSK 679/13, LEX nr 1475081).

W przypadku wystąpienia z żądaniem pozbawienia wykonalności tytułu wykonawczego, legitymacja czynna przysługuje osobie zobowiązanej według treści tytułu (dłużnikowi) zaś legitymacja bierna osobie uprawnionej tj. wierzycielowi. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy bezspornie powódka jest dłużnikiem, zaś pozwany bank wierzycielem według treści tytułu wykonawczego (por. wyrok z uzasadnieniem Sąd Apelacyjny w Szczecinie z 18 października 2012 roku I ACa 550/12). Niesporne jest również, że na podstawie wymienionego tytułu egzekucyjnego egzekucja prowadzona była na wniosek i na rzecz pozwanego banku. Trafne zatem jest stanowisko powódki, iż pozwany ma legitymację bierną w procesie. Istnieje bowiem tytuł wykonawczy wykonalny przeciwko powódce. Za niezasadny zatem należy uznać zarzut pozwanego braku po jego stronie legitymacji biernej z uwagi na sprzedaż wierzytelności objętej bankowym tytułem egzekucyjnym. Brak wpływu sprzedaży wierzytelności na legitymację procesową dotychczasowego wierzyciela potwierdził w swym orzeczeniu z dnia 15 stycznia 2015 r. Sąd Najwyższy (sygn. akt IV CSK 133/14, orzeczenie opublikowane na portalu orzeczeń SN), który to pogląd sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela.

Na gruncie przedmiotowego postępowania, powódka, choć nie przywołała wprost podstawy prawnej wytoczonego powództwa, powoływała jednakże zarzuty, które zmierzały do zakwestionowania istnienia jej zobowiązań stwierdzonych w bankowym tytule egzekucyjnym wystawionym przez pozwaną - (...) S.A. w W..

Należy zaznaczyć, że w sprawie nie było sporu między stronami co do faktu zawarcia umowy kredytowej. Istota sporu koncentrowała się natomiast wokół zagadnień prawnych, czy przedmiotowa umowa została skutecznie przez bank wypowiedziana.

W niniejszej sprawie z treści łączącej strony umowy wynikało, że pozwany bank mógł wypowiedzieć umowę m.in. w przypadku wystąpienia zaległości w spłacie dwóch pełnych rat kredytu, za co najmniej dwa okresy płatności (§ 11 ust. 1 pkt 1 umowy). Bezsporne w sprawie było, iż strony ustaliły wysokość miesięcznej raty pożyczki na kwotę 286,05 zł, zaś pozwana miała uiścić takich rat 96 (okres kredytowania wynosił zatem 8 lat). Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że pozwana na dzień złożenia wypowiedzenia przez pozwany bank zalegała w spłacie jednej pełnej raty pożyczki, a nie dwóch. Należy wskazać, że w dniu 12 stycznia 2012 r. (...) S.A. wezwała powódkę do zapłaty, podając, że kwota zaległości na dzień 10 stycznia 2012 r. wynosi 264,13 zł z tytułu zaległej raty pożyczki (a zatem nawet nie pełna jedna rata), 628,31 zł z tytułu zaległych odsetek i opłat bankowych oraz 10,25 zł z tytułu odsetek za nieterminową spłatę - łącznie 902,69 zł (w ezwanie do zapłaty, k. 16).
Jednocześnie nie dokonano ponownego wezwania powódki z tytułu nieuiszczonej drugiej pełnej raty pożyczki, gdyż nie stwierdzono takiego stanu zaległości. Co należy podkreślić, jakkolwiek zaległość powódki w dniu wypowiedzenia umowy mogła przekraczać łącznie dwukrotność miesięcznej raty kredytu, jednak to nie wysokość jakiejkolwiek należność związanej z zawartą umową uprawniała pozwany bank do wypowiedzenia umowy, ale zaległość w płatności dwóch pełnych rat kredytu. Nawet zatem jeśli ogólna suma zaległości powódki była wyższa od kwoty odpowiadającej dwóm pełnym ratom, ale nie obejmowała dwóch pełnych rat, wypowiedzenia umowy nie można uznać za skutecznie dokonane. Treść umowy jest w tym względzie jednoznaczna i nie wywołuje żadnych wątpliwości interpretacyjnych.

Mając na uwadze treść łączącej strony umowy, a w szczególności przesłanki wypowiedzenia umowy i fakt nie zalegania przez powódkę z płatnością dwóch pełnych rat, należało uznać, że po stronie pozwanej nie powstało uprawnienie do wypowiedzenia umowy z dnia 11 czerwca 2010 r. i nie doszło do skutecznego wypowiedzenia rzeczonej umowy. Na dzień wystawienia bankowego tytułu egzekucyjnego roszczenie w nim ujęte nie było zatem wymagalne. Skoro bowiem pozwany bank nie wypowiedział powódce umowy, umowa nadal trwała – okres kredytowania bowiem, jak zostało to wyżej wspomniane, strony ustaliły na 8 lat. Tym samym, w takich okolicznościach, zaskarżony tytuł egzekucyjny nie powinien był w ogóle zaistnieć. Jak wynika bowiem z treści art. 96 ust.2 ustawy Prawo bankowe, należność objęta bankowym tytułem egzekucyjnym powinna być wymagalna – w tytule tym zamieszcza się wzmiankę o wymagalności roszczenia nim objętego.

Nadto należy wskazać, że w wypowiedzenia umowy dokonanego przez bank wynika, iż jednym pismem tym wezwano powódkę o wpłacenie zaległej należności w terminie 7 dni od otrzymania zawiadomienia równocześnie zaznaczając, że w przypadku nie dokonania wymaganych wpłat w terminie 7 dni od otrzymania pisma Bank wraz z upływem tego terminu wypowiada warunki spłaty umowy pożyczki. Taki sposób wypowiedzenia umowy kredytu z dnia 11 czerwca 2010 roku jest sprzeczny z postanowieniami przywołanego § 11 umowy. Sformułowanie wezwania o takiej treści, jak to z dnia 12 stycznia 2012 roku, byłoby dopuszczalne tylko w sytuacji, w której umowa kredytu przewidywałaby taką procedurę wypowiedzenia umowy. W sytuacji, w której umowa kredytu wyraźnie wskazywała na odmienny sposób wypowiedzenia - tj. stan dwóch pełnych rat zaległości - niż ten dokonany przez bank, należy uznać iż wypowiedzenie umowy dokonane przez bank było nieprawidłowe i w związku z tym nieskuteczne. Skoro tak, to brak było podstaw do wystawienia bankowego tytułu egzekucyjnego, który może obejmować jedynie wierzytelności wymagalne (art. 96 ust. 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe, t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 1396 ze zm.), czego wyraz dano w rozstrzygnięciu zawartym w punkcie I sentencji.

Dodatkowo należy podnieść, iż – jak wskazał Sąd Najwyższy w przytoczonym wyżej orzeczeniu - zbycie wierzytelności objętej tytułem wykonawczym jest równoznaczne z wygaśnięciem zobowiązania w rozumieniu art. 840 § 1 pkt 2 k.p.c., to jest między wierzycielem, który na swoją rzecz uzyskał tytuł wykonawczy a wskazanym w tym tytule dłużnikiem. Wygaśnięcie zobowiązania ze wskazanej przyczyny nie odnosi natomiast skutku wobec nabywcy wierzytelności objętej bankowym tytułem egzekucyjnym, który, nie będąc bankiem, zobowiązany jest do dochodzenia roszczeń wynikających z nabytej wierzytelności na zasadach ogólnych. Istnienie tytułu wykonawczego na rzecz poprzedniego wierzyciela stwarza dla w dłużnika potencjalne zagrożenie wszczęcia egzekucji mimo wygaśnięcia zobowiązania. Jakkolwiek powódka nie wskazała wprost na okoliczność zbycia wierzytelności przez pozwanego jako uzasadniającą uwzględnienie powództwa, to jednak w ocenie Sądu okoliczność ta podlegała uwzględnieniu przy wydawaniu orzeczenia. Skoro bowiem – jak wyżej podano – zbycie wierzytelności objętej tytułem wykonawczym jest równoznaczne z wygaśnięciem zobowiązania między wierzycielem, który na swoją rzecz uzyskał tytuł wykonawczy a wskazanym w tym tytule dłużnikiem, to należy ten fakt uwzględniać – podobnie jak Sąd uwzględnia wygaśnięcie zobowiązania np. na skutek spełnienia świadczenia i to bez podniesionego w tej mierze zarzutu, jeśli tylko zgromadzony materiał dowodowy pozwala na ustalenie spłaty zobowiązania.

W tym stanie powództwo należało uznać za zasadne i pozbawić wykonalności zaskarżony bankowy tytuł egzekucyjny, opisany szczegółowo w punkcie I wyroku.

Bez znaczenia dla rozpoznania sprawy pozostają natomiast zarzuty strony pozwanej, iż niedopłaty w spłacie zaciągniętej pożyczki zaczęły występować kilka miesięcy przed wypowiedzeniem umowy, skoro przyczyną wypowiedzenia była zaległość istniejąca na dzień wypowiedzenia, a ta nie obejmowała dwóch pełnych rat kredytu.

O kosztach sądowych Sąd orzekł natomiast na podstawie art. 98 § 1 i § 2 k.p.c. w zw. z art. 113 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, w punkcie II sentencji nakazując ściągnąć od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa - Sądu Rejonowego dla Warszawy Pragi - Południe w Warszawie zwrot kwoty 714 zł tytułem opłaty od pozwu, od której powódka została zwolniona.

Odnosząc się do wniosku pozwanego o nieobciążanie kosztami procesu z uwagi, że powódka nie podniosła zarzutu, iż roszczenie nie może być dochodzone w związku ze sprzedażą wierzytelności Sąd uznał za nie zasługujący na uwzględnienie. Nie jest to żaden istotny wypadek o jakim mowa w art. 102 k.p.c.

Mając powyższe na uwadze, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.