Postanowienie SN z 28 lutego 2007, sygn. V CZ 2/07
Data orzeczenia
28 lutego 2007
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Cywilna, Wydział V
Przewodniczący
SSN Irena Gromska-Szuster
Tagi
Podstawa prawna
POSTANOWIENIE
Dnia 28 lutego 2007 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Irena Gromska-Szuster (przewodniczący)
SSN Jan Górowski (sprawozdawca)
SSN Grzegorz Misiurek
w sprawie z powództwa A. D.
przeciwko Skarbowi Państwa - Prezesowi Sądu Okręgowego
w […]
o zapłatę,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym
w Izbie Cywilnej w dniu 28 lutego 2007 r.,
zażalenia powoda na postanowienie Sądu Apelacyjnego w […]
z dnia 26 września 2006 r.,
uchyla zaskarżone postanowienie.
2
Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 26 września 2006 r. Sąd Apelacyjny odrzucił
apelację powoda od wyroku Sądu Okręgowego w z dnia 26 stycznia 2006 r.
W uzasadnieniu wskazał, że zarządzeniem z dnia 24 sierpnia 2006 r.
doręczonym w dniu 1 września 2006 r. powód został zobowiązany do uiszczenia
w terminie tygodniowym opłaty podstawowej od apelacji pod rygorem jej
odrzucenia. Zarządzenia tego w terminie nie wykonał i w dniu 21 września 2006 r.
nadał na poczcie pismo, w którym wskazał, że nie stać go na jej uiszczenie.
Sąd Apelacyjny podniósł, że opłata podstawowa jest tą minimalną opłatą,
którą jest obowiązana uiścić strona zwolniona od kosztów sądowych i nie jest
możliwe zwolnienie strony od tego obowiązku przez sąd. Wobec więc
bezskutecznego upływu terminu do jej uiszczenia apelacja podlegała odrzuceniu
(art. 373 k.p.c.).
W zażaleniu pełnomocnik powoda wniósł o uchylenie zaskarżonego
postanowienia.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Regulacja zawarta w art. 149 u.k.s.c. jest wyjątkiem od zasady
bezpośredniego działania ustawy nowej. Za tezą, że chwila wydania orzeczenia
powinna być postrzegana jako zakończenie postępowania w instancji przemawia
to, że jest to jedyny termin, który pozwala w sposób nie budzący wątpliwości
rozgraniczyć czasowe zakresy stosowania starej i nowej ustawy o kosztach
sądowych w sprawach cywilnych. Środek odwoławczy może bowiem być wniesiony
przez strony w różnych terminach, gdyż otwarcie tego terminu dla każdej ze stron
następuje w sposób indywidualny. Poza tym tylko łączenie zakończenia
postępowania w instancji z chwilą wydania orzeczenia może stanowić
zadawalające rozwiązanie dla sytuacji, w której wydane zostało orzeczenie
uchylające i przekazujące sprawę do ponownego rozpoznania, a więc nie
podlegające zaskarżeniu. Z tych względów należy przyjąć, że zakończenie
postępowania w danej instancji w rozumieniu art. 149 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca
2005 r., o kosztach sadowych w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 167, poz. 1398 ze
3
zm., dalej „u.k.s.c.”) następuje z chwilą wydania orzeczenia merytorycznego bądź
formalnego kończącego postępowanie w sprawie w instancji (por. postanowienie
Sądu Najwyższego z dnia 28 czerwca 2006 r., III CZ 36/06, OSNC 2007, nr 1, poz.
19). Nietrafny był zatem zarzut pozwanego, że powinny mieć zastosowanie
w sprawie przepisy ustawy z dnia 13 czerwca 1967 r. o kosztach sądowych
w sprawach cywilnych (tekst jednolity Dz.U. z 2002 r. Nr 9, poz. 88 ze zm.).
Nie można natomiast odeprzeć pozostałych zarzutów skarżącego.
Opłatę podstawową pobiera się w sprawach, w których przepisy nie
przewidują opłaty stałej, stosunkowej lub tymczasowej (art. 14 ust 1 u.k.s.c.).
Pobiera się także od podlegających opłacie pism, wnoszonych przez stronę
zwolnioną przez sąd w całości od kosztów sądowych chyba, że ustawa stanowi
inaczej (por. np. co do postępowania rejestrowego i wieczystoksięgowego art. 14
ust. 2 u.k.s.c. w zw. z art. 14 ust 5 u.k.s.c). Pogląd ten znajduje uzasadnienie
w brzmieniu art. 100 ust. 2 u.k.s.c., który jednoznacznie stanowi, że strona, której
sąd przyznał całkowite zwolnienie od kosztów sądowych, ma obowiązek uiścić
opłatę podstawową od wszystkich pism podlegających opłacie, chyba że przepis
szczególny stanowi inaczej. Przepisy o kosztach sądowych – głównie ze względu
na fiskalny i restrykcyjny charakter – wymagają ścisłej wykładni, która gwarantuje
jednolitość praktyki oraz stabilność i pewność prawną (por. uzasadnienie uchwały
Sądu Najwyższego z dnia 21 listopada 2006 r., III CZP109/06, dotychczas
niepublikowanej). Dlatego też niewątpliwie przy wykładni obowiązującej ustawy
o kosztach sadowych w sprawach cywilnych należy dać priorytet nie budzącej
wątpliwości wykładni językowej.
Skoro powodowi zostało przyznane częściowe zwolnienie od kosztów
sądowych polegające na zwolnieniu od całej opłaty od apelacji, to powód nie miał
obowiązku uiszczenia od niej opłaty podstawowej. W takim wypadku zwolnienie
rozciąga się także na opłatę podstawową. Przypomnieć należy, że częściowe
zwolnienie przez sąd od kosztów sądowych polega między innymi na całkowitym
zwolnieniu od danej opłaty (art. 101 ust. 2 u.k.s.c.). Strona częściowo zwolniona od
kosztów sądowych obowiązana jest uiścić tylko opłaty oraz ponieść wydatki w takiej
4
wysokości jaka nie jest objęta zwolnieniem przyznanym przez sąd (art. 96 ust 1 pkt.
10 u.k.s.c.).
W konkluzji należy stwierdzić, że jeżeli Sąd przyznaje stronie częściowe
zwolnienie od kosztów sadowych polegające na zwolnieniu w całości od opłaty od
pisma podlegającego opłacie, to przestaje ono podlegać jakiejkolwiek opłacie w tym
opłacie podstawowej (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 29 czerwca
2006 r., IV CZ 50/06 niepublikowane). Wprawdzie w niektórych orzeczeniach
zostało zaprezentowane odmienne stanowisko dające priorytet wykładni
funkcjonalnej (por. np. postanowienie Sadu Najwyższego z dnia 7 listopada 2006 r.,
I CZ 92/06 i uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 7 grudnia 2006 r.
dotychczas niepublikowanej) niemniej należało od niego odstąpić wobec wyrażenia
odnośnie regulacji dotyczącej opłaty podstawowej zastrzeżeń natury konstytucyjnej,
które doprowadziły do nowelizacji ustawy o kosztach sadowych w sprawach
cywilnych.
Ustawą z dnia 14 grudnia 2006 r. o zmianie ustawy o kosztach sądowych
w sprawach cywilnych (Dz.U. z 2007 r. Nr 21, poz. 123) uchylono przepisy
dotyczące opłaty podstawowej i ustawa ta będzie obowiązywać od dnia 10 marca
2007 r. (art. 3). Taka szybka reakcja ustawodawcy, jak należy sądzić, wynikała
z zasygnalizowanych przez judykaturę zastrzeżeń do unormowania dotyczącego
opłaty podstawowej (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 23 listopada
2006 r., IV CZ 89/06, z dnia 4 stycznia 2007 r., V CZ 107/06 i z dnia 12 kwietnia
2006 r, III CZ 20/06 niepublikowane).
Z tych względów orzeczono, jak w sentencji (art. 3941
§ 2 i 3 k.p.c. w zw.
z art. 39815
k.p.c.).
jc