Postanowienie SN z 28 lutego 2007, sygn. V CSK 450/06
Data orzeczenia
28 lutego 2007
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Cywilna, Wydział V
Przewodniczący
SSN Irena Gromska-Szuster
Tagi
POSTANOWIENIE
Dnia 28 lutego 2007 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Irena Gromska-Szuster (przewodniczący)
SSN Jan Górowski
SSN Grzegorz Misiurek (sprawozdawca)
w sprawie z wniosku W. P.
przeciwko L. M.
o orzeczenie zakazu prowadzenia działalności gospodarczej,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym
w Izbie Cywilnej w dniu 28 lutego 2007 r.,
skargi kasacyjnej uczestniczki postępowania L. M.
od postanowienia Sądu Okręgowego w W.
z dnia 25 maja 2006 r.,
oddala skargę kasacyjną.
2
Uzasadnienie
Sąd Rejonowy postanowieniem z dnia 26 października 2005 r. oddalił
wniosek W. P. o orzeczenie wobec uczestniczki postępowania L. M. zakazu
prowadzenie działalności gospodarczej i pełnienia określonych funkcja przyjmując
za podstawę rozstrzygnięcia następujące ustalenia faktyczne.
Uczestniczka postępowania L. M. pełniła funkcję prezesa jednoosobowego
zarządu „D." Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością rocławiu, zajmującej się
obrotem wierzytelnościami, usługami przedstawicielskimi i konsultingiem. Majątek
trwały, na bazie którego prowadzona była powyższa działalność stanowił jedynie
sprzęt biurowy i elektroniczny niezbędny do pracy kancelaryjnej o łącznej wartości
32.640 zł, przewłaszczony na zabezpieczenie czynszu najmu lokalu. Problemy
finansowe spółki „Detentor" zaczęły się w 2001 r., w którym odnotowała ona stratę
w wysokości 432.922,09 zł. Wprawdzie w 2002 r. zysk Spółki wyniósł 259.845,36
zł, ale w następnym roku zmniejszył się do kwoty 39.845,36 zł. Rok 2004 Spółka -
mimo podjętych przez uczestniczkę postępowania działań mających na celu
poprawę jej sytuacji finansowej - zamknęła stratą w wysokości 99.438,64 zł.
W dniu 29 października 2004 r. L. M. zleciła pełnomocnikowi (radcy
prawnemu) złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości Spółki „D.", z możliwością
zawarcia układu, najpóźniej do 12 listopada 2004 r. Wnioski zgłoszone przez
pełnomocnika do sądu upadłościowego w dniach 10 listopada 2004 r. i 29 grudnia
2004 r. zostały zwrócone z powodu braków formalnych. Wniosek złożony 31
styczna 2005 r. sąd ten oddalił postanowieniem z dnia 30 marca 2005 r. po
ustaleniu, że majątek niewypłacalnego dłużnika nie wystarcza na zaspokojenie
kosztów postępowania.
Sąd Rejonowy stwierdził, że przytoczone okoliczności nie pozwalają przyjąć,
iż podstawa do ogłoszenia upadłości Spółki „D." powstała wcześniej niż
w listopadzie 2004 r. W konsekwencji uznał, że zlecenie pełnomocnikowi
zgłoszenia upadłości nie było - w świetle art. 373 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia
28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. Nr 60, poz. 535 ze zm.;
3
dalej: „p.u.n.") - spóźnione. Uczestniczka postępowania nie może ponosić winy za
opóźnienie się profesjonalnego pełnomocnika ze złożeniem wniosku (art. 429 k.c.).
Sąd Okręgowy, na skutek apelacji wnioskodawcy, zaskarżonym skargą
kasacyjną postanowieniem zmienił postanowienie Sądu Rejonowego i orzekł wobec
uczestniczki postępowania zakaz prowadzenia działalności gospodarczej na własny
rachunek oraz pełnienia funkcji członka rady nadzorczej, reprezentanta lub
pełnomocnika w spółce handlowej, przedsiębiorstwie państwowym, spółdzielni,
fundacji lub stowarzyszeniu na okres trzech lat, oddalił apelację w pozostałej części
i orzekł o kosztach postępowania. Podzielając ustalenia faktyczne dokonane przez
Sąd pierwszej instancji Sąd Okręgowy uznał, że spełnione zostały przesłanki
orzeczenia wobec uczestniczki postępowania sankcji przewidzianej w art. 373 ust.
1 pkt 1 Prawa upadłościowego i naprawczego. Wskazał, że Spółka „D." nie
regulowała wymagalnych zobowiązań wobec swoich wierzycieli najpóźniej
w październiku 2004 r. Przyjął, że posłużenie się przez uczestniczkę przy
zgłoszeniu wniosku o ogłoszenie upadłości profesjonalnym pełnomocnikiem
procesowym nie przesądza braku jej winy w uchybieniu terminowi do dokonania tej
czynności. Przepis art. 429 k.c. nie może stanowić podstawy do odmiennej oceny,
jako że odnosi się on do odpowiedzialności odszkodowawczej powierzającego
dokonanie określonej czynności wobec osób trzecich. Określając czas
obowiązywania orzeczonych zakazów Sąd Okręgowy zwrócił uwagę na starania
uczestniczki postępowania o poprawę kondycji finansowej zarządzanej przez nią
Spółki, nieznaczny stopień jej zadłużenia, a także na działania zmierzające do
restrukturyzacji długów publicznoprawnych.
W skardze kasacyjnej opartej na podstawie określonej w art. 3983
§ 1 k.p.c.
uczestniczka postępowania L. M. zarzuciła Sądowi Okręgowemu naruszenie:
- art. 6 k.c. w zw. z art. 3 k.p.c. oraz art. 35, art. 373 i art. 21 p.u.n. przez
błędną wykładnię tych przepisów polegającą na pominięciu przesłanki istnienia
„podstawy do ogłoszenia upadłości" i przyjęciu, że obowiązek złożenia w terminie
dwóch tygodni wniosku o ogłoszenie upadłości powstał z mocy ustawy, pomimo
niewykazania przez wnioskodawcę ani podstawy takiego obowiązku, tj. stanu
4
niewypłacalności w określonej dacie, ani też w jakiej dacie obowiązek złożenia
wniosku powstał;
- art. 373 p.u.n. przez błędną wykładnię pojęcia „własnej" winy osoby
obowiązanej do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości, a w konsekwencji
uznanie, że wadliwe działanie pełnomocnika pozwala przypisać winę uczestniczce
postępowania;
- art. 373 ust. 2 p.u.n. przez jego niezastosowanie przy ocenie
odpowiedzialności uczestniczki postępowania, tj. nieuwzględnienie jej winy własnej,
rozmiaru pokrzywdzenia wierzycieli, ani obniżenia wartości ekonomicznej
przedsiębiorstwa upadłego;
- art. 429 k.c. przez jego niezastosowanie i przyjęcie, że domniemana wina
profesjonalnego pełnomocnika przesądza winę „własną" uczestniczki
postępowania.
Powołując się na te zarzuty uczestniczka postępowania wniosła o uchylenie
zaskarżonego postanowienia i orzeczenie co do istoty sprawy przez oddalenie
wniosku, bądź też przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego
rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
W pierwszej kolejności rozważenia wymagają zarzuty kwestionujące
prawidłowość dokonanej przez Sąd drugiej instancji wykładni art. 373 ust. 1 pkt 1
u.p.n., a konkretnie wskazanych w tym przepisie przesłanek usprawiedliwiających
orzeczenie zakazu prowadzenia działalności gospodarczej na własny rachunek
oraz pełnienia określonych funkcji. Zarzuty te zmierzają bowiem do podważenia
samej zasady rozstrzygnięcia.
Według skarżącej, orzeczenie sankcji przewidzianej w powołanym przepisie
wymaga stwierdzenia - czego nie dostrzegł Sąd Okręgowy - że w określonej dacie
zaistniała konkretna podstawa do ogłoszenia upadłości, jak też ustalenia, że osoba
zobowiązana do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości nie dokonała tego aktu
w ustawowym terminie z winy własnej. Wadliwe działanie ustanowionego w tym
celu pełnomocnika (profesjonalistę) nie może być więc - w ocenie skarżącej -
5
utożsamiane z winą osoby zobowiązanej do złożenia wniosku o ogłoszenie
upadłości. Odnosząc się do tych zarzutów trzeba uznać je chybione.
Z motywów zaskarżonego wyroku jednoznacznie wynika, iż Sąd Okręgowy
miał na uwadze wszystkie przesłanki warunkujące orzeczenie - w oparciu o art. 373
ust. 1 pkt 1 u.p.n. - sankcji za naruszenie obowiązku złożenia wniosku o ogłoszenie
upadłości w terminie dwóch tygodni od dnia powstania podstawy do ogłoszenia
upadłości i przesłanki te należycie zinterpretował. Dokonując wykładni
wymienionego przepisu, w nawiązaniu do treści art. 10 i art. 11 ust. 1 i 2 u.p.n., Sąd
Okręgowy podkreślił wyraźnie, że podstawę do złożenia wniosku o ogłoszenie
upadłości stanowi niewypłacalność dłużnika, ta zaś przejawia się
w niewykonywaniu wymagalnych zobowiązań, bądź też - w przypadku osób
prawnych lub jednostek nie będących osobami prawnymi - w przekroczeniu przez
zobowiązania wartości majątku dłużnika, nawet wówczas, gdy wykonuje on te
zobowiązania na bieżąco (str. 5 uzasadnienia). Wskazał też, że Spółka „D." nie
wykonywała swoich wymagalnych zobowiązań i stan ten nastąpił najpóźniej
w końcu października 2004 r. Ocenę taką Sąd Okręgowy wyprowadził nie tylko -jak
zarzuca skarżąca - z samego faktu podjęcia w dniu 29 października 2004 r. decyzji
o konieczności złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości, ale i z analizy płynności
finansowej Spółki „D.", a ściślej rzecz ujmując utraty tej płynności i niemożności
zaspokojenia wierzycieli przed wskazaną datą (str. 6 uzasadnienia). Nie można
zatem zasadnie zarzucić Sądowi Okręgowemu, że postawił znak równości
pomiędzy złożeniem wniosku o ogłoszenie upadłości, a powstaniem w dacie
dokonania tej czynności podstawy do ogłoszenia upadłości. Odmienne twierdzenia
skarżącej, nawiązujące w sposób wybiórczy do fragmentów argumentacji
przytoczonej w motywach zaskarżonego wyroku, muszą być uznane za dowolne.
Nie znajduje też żadnego uzasadnienia podjęta przez skarżącą próba
powiązania zarzutu wadliwego odczytania art. 373 ust. 1 pkt 1 p.u.n. przez -jak to
zostało wykazane - rzekome pominięcie przesłanki „podstawy do ogłoszenia
upadłości" z zarzutami błędnej wykładni przepisów art. 6 k.c., art. 3 k.p.c. oraz art.
35 i p.u.n. Sąd Okręgowy przyjął wszakże, że ciężar dowodu istnienia przesłanek
uzasadniających orzeczenie sankcji z art. 373 ust. 1 p.u.n. - zgodnie z ogólną
regułą dowodowa wyrażoną w art. 6 k.c. - spoczywa na wnioskodawcy. W tej
6
sytuacji nie można uznać, iż zarzuty skarżącej kwestionujące ocenę Sądu
Okręgowego, że wnioskodawca zdołał skutecznie wykazać uchybienie terminowi do
zgłoszenia wniosku o zgłoszenie upadłości, mają związek z właściwym
rozumieniem treści art. 6 k.c.
Za chybiony również uznać należy zarzut błędnej wykładni użytego przez
ustawodawcę w art. 373 ust. 1 p.u.n. pojęcia „winy własnej" osoby, która będąc do
tego zobowiązana nie złożyła we właściwym terminie wniosku o ogłoszenie
upadłości. Art. 35 Prawa upadłościowego i naprawczego nakazuje, w sprawach nie
uregulowanych w tej ustawie, do postępowania w przedmiocie ogłoszenia upadłości
stosować odpowiednio przepisy księgi pierwszej części pierwszej Kodeksu
postępowania cywilnego, z wyjątkiem przepisów o zawieszeniu i wznowieniu
postępowania. Zgodnie z treścią art. 86 k.p.c. strony i ich organy lub
przedstawiciele ustawowi mogą działać przed sądem osobiście lub przez
pełnomocnika. Uczestniczka postępowania ustanowiła do złożenia wniosku
o ogłoszenie upadłości zarządzanej przez siebie Spółki pełnomocnika w osobie
radcy prawnego. Pełnomocnik ten uzyskał moc działania w imieniu i z wiążącym
skutkiem dla mocodawcy. W orzecznictwie ugruntował się pogląd -podzielany przez
skład orzekający - zgodnie z którym zawinione uchybienie przez pełnomocnika
procesowego terminowi do dokonania czynności procesowej wywołuje niekorzystne
skutki prawne dla reprezentowanej przez niego strony. Stojąc na gruncie tego
zapatrywania przyjąć należy, że niedbałe działanie pełnomocnika, który nie zdołał
w zakreślonym mu terminie złożyć skutecznie -w znaczeniu procesowym - wniosku
o ogłoszenie upadłości wywołuje niekorzystne skutki dla reprezentowanej przez
niego osoby zobowiązanej do dopełnienia tej czynności (por. postanowienie Sądu
Najwyższego z dnia 14 lutego 2006 r., II CSK 14/05, nie publ.). Zbieżny z tym
stanowiskiem pogląd wyrażony przez Sąd Okręgowy należy uznać za trafny.
Zgodzić się też trzeba z zapatrywaniem tego Sądu, że do oceny skutków
wadliwego działania pełnomocnika procesowego na rozważanym polu nie ma
zastosowania art. 429 k.c. W rozpoznawanej sprawie nie chodzi bowiem
o odpowiedzialność uczestniczki postępowania za szkodę wyrządzoną przez
osobę, której powierzyła ona wykonanie określonej czynności, lecz o zastosowanie
7
sankcji za niewykonanie wynikającego z ustawy obowiązku złożenia w określonym
terminie wniosku o ogłoszenie upadłości.
Nie zasługuje wreszcie na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 373 ust. 2
p.u.n. Zdaniem skarżącej Sąd Okręgowy orzekając wobec uczestniczki
postępowania zakaz prowadzenia działalności gospodarczej na własny rachunek
oraz pełnienia określonych funkcji zupełnie pominął stopień winy uczestniczki
postępowania, rozmiar pokrzywdzenia wierzycieli oraz stopień obniżenia wartości
ekonomicznej przedsiębiorstwa upadłego. Z zarzutem tym nie można jednak się
zgodzić. Wskazane przez skarżącą okoliczności były przedmiotem rozważań Sądu
Okręgowego czemu dał on wyraz w pisemnych motywach kwestionowanego
rozstrzygnięcia (str. 7 uzasadnienia), a przede wszystkim w orzeczeniu wobec
powódki sankcji na okres najkrótszy z możliwych.
Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814
k.p.c.
orzekł, jak w sentencji.
jc