Postanowienie SN z 10 sierpnia 2007, sygn. II CSK 310/07
Najważniejsze informacje
W skrócie
Wynik
zasądzono świadczenie
Przedmiot
zwolnienie spod egzekucji rzeczy / powództwo z art. 841 k.p.c.
Typ sprawy
sprawa cywilna procesowa - powództwo przeciwegzekucyjne
Etap
pierwsza instancja - powództwo przeciwegzekucyjne
Tryb
posiedzenie niejawne
Role w sprawie
powód
pozwany
uczestnik postępowania
Data orzeczenia
10 sierpnia 2007
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Cywilna, Wydział II
Przewodniczący
SSN Zbigniew Strus
Podstawa prawna
POSTANOWIENIE
Dnia 10 sierpnia 2007 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Zbigniew Strus
w sprawie z powództwa Z.L.
przeciwko "S" - Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością
o ustalenie,
na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej
w dniu 10 sierpnia 2007 r.,
na skutek skargi kasacyjnej powoda
od wyroku Sądu Apelacyjnego
z dnia 28 listopada 2006 r., sygn. akt [...],
odrzuca skargę kasacyjną i zasądza od powoda na rzecz
pozwanej Spółki 3600 (trzy tysiące sześćset) złotych tytułem
zwrotu kosztów procesu w postępowaniu kasacyjnym.
2
Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem Sąd Apelacyjny po rozpoznaniu sprawy na skutek
apelacji Spółki z o.o., działającej pod firmą „S.” zmienił zaskarżony wyrok i oddalił
powództwo oraz orzekł o kosztach procesu, wskazując w uzasadnieniu następujące
podstawy:
1. Nieważność oświadczenia powoda Z.L. o poddaniu się egzekucji - akt not.
notariusza A.A. z 16 stycznia 2001 r., rep. A nr [...], nie mogła być
stwierdzana w tym procesie, ponieważ pozbawienie wykonalności tytułu
wykonawczego może nastąpić w drodze powództwa przeciwegzekucyjnego
(opozycyjnego), w którym powód zaprzecza zdarzeniu, (scil. ważności
oświadczenia), na podstawie którego nadano klauzulę wykonalności. Sąd
Apelacyjny wskazał, że Sąd Okręgowy w P. pozbawił już wykonalności tytuł
wykonawczy w postaci aktu not. z 16 stycznia 2001 r., zaopatrzonego
w klauzulę wykonalności.
2. Nieważność uchwał nr 1 i 2 Nadzwyczajnego Zgromadzenia Wspólników
jednoosobowej spółki z o.o. „T.”, w postaci oświadczeń powoda – akt not.
notariusza wymienionego w pkcie 1. z 16 stycznia 2001 r., rep. A nr [...], o
udzieleniu pełnomocnictwa M.W. do reprezentowania tej spółki przy
podpisaniu umowy przenoszącej własność nieruchomości i wyrażeniu zgody
na zbycie nieruchomości, nie mogła być stwierdzana w procesie z
powództwa Z.L., bowiem były to uchwały Spółki „T.”, której związek z
powodem polegał tylko na tym, że wszystkie udziały Spółki należały do
powoda. Wynik sprawy o to żądanie wpływa bezpośrednio na
rozstrzygnięcia o żądaniach wymienionych niżej w pktach 5 i 6, jako
dotyczących czynności sporządzonych z udziałem pełnomocnika M.W.,
którego pełnomocnictwo było podważane w punkcie niniejszym.
3. Nieważność pełnomocnictwa udzielonego przez powoda - akt not.
notariusza wymienionego w punkcie 1. z 16 stycznia 2001 r. rep. A nr [...],
nie mogła być stwierdzana w procesie z powództwa Z.L., ponieważ
mandantem była Spółka „T.”.
3
4. Nieważność umowy przeniesienia własności nieruchomości - akt not.
notariusza wymienionego w pkcie 1. z 16 stycznia 2001 r. rep. A nr [...], nie
mogła być stwierdzona, ponieważ stanowiła wykonanie zobowiązania
podjętego w akcie not. o założeniu spółki „T.” z 11 września 2000 r. i powód
nie wykazał, iż było ono zdziałane pod wpływem błędu; takiej wady
oświadczenia woli nie ustalił również Sąd Okręgowy.
5. Nieważność umowy sprzedaży nieruchomości zapisanej w księdze
wieczystej nr [...] SR w S. - akt not. notariusza wymienionego w pkcie 1.
z 29 marca 2001 r., rep. A nr [...] oraz nieważność umowy sprzedaży
nieruchomości zapisanej w księdze wieczystej nr [...] SR w S. - akt not.
notariusza wymienionego w pkcie 1. z 29 marca 2001 r., rep. A nr [...], nie
mogły być stwierdzone, jak to wykazano w pkcie 2.
Skargę kasacyjną od tego wyroku wniósł powód. W celu zadośćuczynienia
wymaganiu art. 3984
§ 1 pkt 3 k.p.c. postanawiającego, że skarga powinna
zawierać m.in. wniosek o przyjęcie do rozpoznania i jego uzasadnienie, skarżący
nawiązując do treści art. 3989
§ 1 k.p.c. wskazał występowanie istotnego
zagadnienia prawnego dotyczącego kompetencji sądu odwoławczego w razie
rozstrzygnięcia wynikającego z odmiennej oceny dowodów. Należy przypuszczać,
gdyż nie zostało to jednoznacznie sformułowane, że skarżący zarzuca
niedopuszczalność zmiany zaskarżonego orzeczenia.
Sąd Najwyższy, stosownie do art. 3989
§ 2 k.p.c. na posiedzeniu niejawnym
bada w pierwszej kolejności dopuszczalność skargi kasacyjnej a następnie
podstawy przyjęcia jej do rozpoznania.
Dopuszczalność łączy się m.in. z uiszczeniem opłaty sądowej, jeżeli
skarżący nie został od niej zwolniony. W rozpoznawanej sprawie pozwany uiścił
opłatę w kwocie 500 zł stosownie do postanowienia o zwolnieniu w pozostałej
części (k. 741 i 743 akt), a Przewodniczący w Sądzie drugiej instancji zarządził
doręczenie odpisu skargi stronie pozwanej (k. 745). Po tym doręczeniu Sąd
Apelacyjny wszczął, na wniosek strony pozwanej, postępowanie incydentalne,
zakończone postanowieniem o cofnięciu zwolnienia od kosztów sądowych
udzielonego powodowi i wymierzeniem grzywny w wysokości 500 zł.
4
Odpis postanowienia został doręczony powodowi, który został wezwany do
uiszczenia wymierzonej grzywny oraz opłaty kasacyjnej w kwocie 99 500 zł.
Wezwania zostały doręczone pełnomocnikowi, a Sąd Apelacyjny po
bezskutecznym upływie terminu do uiszczenia opłaty sądowej przedstawił skargę
kasacyjną Sądowi Najwyższemu, który zważył, co następuje:
Dopuszczalność skargi kasacyjnej podlega ocenie na podstawie art. 3986
§ 3 i § 2 k.p.c., postanawiających, że sąd drugiej instancji odrzuca na posiedzeniu
niejawnym skargę nieopłaconą, a Sąd Najwyższy odrzuca skargę kasacyjną, która
podlegała odrzuceniu przez sąd drugiej instancji.
Przepis § 2 w obecnym brzmieniu został wprowadzony przez art. 126 pkt 20
ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych
(Dz.U.05.167.1398) z dniem 2 marca 2006 r. Okoliczność ta ma znaczenie dla jego
wykładni ze względu na to, że art. 126 w pkcie 12 wprowadził inne przepisy, tj. art.
1303
§ 1 i 2 k.p.c. regulujące to samo zagadnienie. Według art. 1302
§ 3
wprowadzonego przez wymienioną ustawę skarga kasacyjna wniesiona przez
adwokata lub radcę prawnego i rzecznika patentowego bez uiszczenia opłaty
stosunkowej (takiej jak w rozpoznawanej sprawie) podlega odrzuceniu i przepis ten
stosuje się odpowiednio do pism, których odpisu nie wysłano innym stronom
(art. 1303
§ 1 k.p.c.). Jeżeli obowiązek uzupełnienia opłaty powstał po wysłaniu
odpisu innym stronom, zgodnie z art. 1303
§ 3 k.p.c. Są w razie bezskutecznego
upływu terminu - prowadzi sprawę bez wstrzymywania biegu postępowania,
a o obowiązku uiszczenia opłaty orzeka w orzeczeniu kończącym sprawę
w instancji, stosując odpowiednio zasady obowiązujące przy zwrocie kosztów
procesu.
Z przytoczonych przepisów wynika istnienie dwóch odmiennych reguł
postępowania, pierwszej wynikającej z art. 1303
§ 3 k.p.c. nakazującej prowadzenie
postępowania aż do zakończenia sprawy w instancji i orzeczenia o obowiązku
uiszczenia opłaty oraz drugiej, wynikającej z art. 3986
§ 3 i § 2 k.p.c. nakazującej
odrzucenie skargi kasacyjnej, co skutkowałoby brakiem obowiązku obciążania
strony kosztami sądowymi, gdyż nie pobiera się opłaty od skargi odrzuconej
z powodu nie uiszczenia tejże opłaty w terminie. Sąd Najwyższy opowiada się za
5
odrzuceniem w omawianym przypadku skargi kasacyjnej. Przemawiają za tym
argumenty z wykładni systemowej i funkcjonalnej, stosowanej, gdy wykładnia
językowa nie prowadzi do pewnych konkluzji. Wymieniony przepis dotyczy
wyłącznie skargi kasacyjnej w przeciwieństwie do art. 1303
§ 2 k.p.c. odnoszącego
się do wszelkich pism, jest więc przepisem szczególnym.
Wyrażenie ustawowe o zakończeniu przez sąd sprawy w instancji nie odnosi
się do Sądu Najwyższego jako kasacyjnego, ponieważ konstrukcja skargi
kasacyjnej jako środka zaskarżania prawomocnego orzeczenia sądu drugiej
instancji (arg. z art. 3981
§ 1 k.p.c.) wskazuje, że na użytek tego postępowania
ustawa wyróżnia dwie instancje, których współdziałanie w jednej sprawie jest
powiązane środkiem odwoławczym. Gdyby Sąd Najwyższy w omawianym zakresie
pełnił funkcje kolejnej ”instancji” zbędna byłaby regulacja zawarta w art. 3986
§ 3
i § 2 k.p.c., bowiem wystarczyłoby odesłanie do przepisów o apelacji (art. 39821
k.p.c.). Nie można również pominąć formalizmu przepisów o postępowaniu
kasacyjnym i przymusu zastępstwa stron przez kwalifikowanych pełnomocników,
pozwalających na podejmowanie odpowiedzialnych decyzji odnośnie do skutków
nieuiszczenia opłaty sądowej należnej wskutek świadomego podania
nieprawdziwych okoliczności przy ubieganiu się o zwolnienie od kosztów
sądowych. Byłoby niezrozumiałe, gdyby strona w takim wypadku korzystała
z przywileju swoistego odroczenia obowiązku uiszczenia opłaty.
Przytoczone względy uzasadniają odrzucenie skargi kasacyjnej przez Sąd
Najwyższy. Strona pozwana reprezentowana przez pełnomocnika – adwokata
wniosła odpowiedź na skargę domagając się odmowy jej przyjęcia albo oddalenia,
a ostatecznie odrzucenia i zasądzenia kosztów procesu. Mając na względzie
wartość przedmiotu zaskarżenia należało zgodnie ze stosowanymi odpowiednio
przepisami o kosztach procesu (art. 98 § 1 i 3 k.p.c.) oraz przepisami
rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie
opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów
nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (§ 6 pkt 7), zasądzić od powoda
na rzecz strony pozwanej zwrot kosztów procesu.
6.) oraz przepisami
rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie
opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów
nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (§ 6 pkt 7), zasądzić od powoda
na rzecz strony pozwanej zwrot kosztów procesu.
6