Postanowienie SN z 26 września 2007, sygn. IV CSK 119/07
Data orzeczenia
26 września 2007
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Cywilna, Wydział IV
Przewodniczący
SSN Teresa Bielska-Sobkowicz
Tagi
Podstawa prawna
POSTANOWIENIE
Dnia 26 września 2007 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Teresa Bielska-Sobkowicz (przewodniczący)
SSN Irena Gromska-Szuster
SSN Marian Kocon (sprawozdawca)
w sprawie z wniosku Z. O.N.
przy uczestnictwie R. O. i in. -
o sprostowanie aktu małżeństwa,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej
w dniu 26 września 2007 r.,
skargi kasacyjnej wnioskodawczyni
od postanowienia Sądu Okręgowego w S.
z dnia 13 października 2006 r.,
oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
2
Sąd Okręgowy w S. postanowieniem z dnia 13 października 2006 r. oddalił
apelację wnioskodawczyni od postanowienia Sądu Rejonowego w C. z dnia 8
czerwca 2006 r., którym ten Sąd oddalił wniosek o sprostowanie aktu małżeństwa,
sporządzonego przed Kierownikiem Urzędu Stanu Cywilnego w C. w dniu 26
sierpnia 1972 r. za nr […] – w ten sposób, żeby nazwisko „N.”, napisane w tym
akcie w rubryce „IV.3. nazwisko noszone po zawarciu małżeństwa przez dzieci”,
zastąpić nazwiskiem „O. – N”.
Sąd ustalił, że wnioskodawczyni urodziła się 18 sierpnia 1951 r. K. jako
córka Z. O. W 1972 r. zawarła związek małżeński z H. N. i przyjęła nazwisko męża
„N”. Takie też nazwisko miały nosić dzieci urodzone z tego związku.
Decyzją Starosty C. z dnia 2 sierpnia 1999 r. zmieniono nazwisko
wnioskodawczyni noszone po zawarciu małżeństwa z „N.” na „O. – N”. Ponadto,
postanowieniem Sądu Rejonowego w C. z dnia 30 września 1999 r. sprostowano
akt urodzenia wnioskodawczyni oraz akt małżeństwa przez zastąpienie nazwiska
„O.” nazwiskiem „[…] O”.
Na gruncie tych ustaleń Sąd Okręgowy wyraził pogląd, że sporządzony akt
małżeństwa wnioskodawczyni nie zawiera wadliwości, o której mowa w art. 31
ustawy z dnia 29 września 1986 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego (tekst jedn.:
Dz. U. 2004 r., Nr 161, poz. 1688 ze zm., dalej: „a.s.c.”). W rubryce „IV.3.”
przytacza nazwisko dziecka „N.” zgodnie z treścią oświadczenia wnioskodawczyni
oraz jej męża.
Skarga kasacyjna wnioskodawczyni - oparta na podstawie pierwszej z art.
3983
§ 1 k.p.c. - zawiera zarzut naruszenia art. 31 a.s.c., i zmierza do uchylenia
zaskarżonego postanowienia oraz przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Z ustaleń Sądu Okręgowego wynika, że wnioskodawczyni małżeństwo z J.
N. zawarła w 1972 r., a więc po wejściu w życie kodeksu rodzinnego i
opiekuńczego.
Warto zauważyć, że w poprzednim stanie prawnym (w czasie
obowiązywania kodeksu rodzinnego z 1950 r.) prawo stanowiło jako regułę, że
3
żona przybiera nazwisko męża, zezwalało jej jednak na przybranie nazwiska
złożonego, utworzonego z nazwiska, które nosiła przed zawarciem małżeństwa,
i z nazwiska męża (art. 16).
Kodeks rodzinny i opiekuńczy w art. 25 (w brzmieniu obowiązującym
w 1972 r. - sprzed nowelizacji z 1975 r.) rozszerzył ten dotychczas wąski zakres
możliwości, stanowiąc, że wprawdzie w braku wypowiedzenia się w tym względzie
przy zawarciu małżeństwa żona przybiera nazwisko męża, może jednak złożyć
wówczas oświadczenie bądź a) o zachowaniu dotychczasowego swojego
nazwiska, bądź też b) o zachowaniu dotychczasowego nazwiska z dodaniem do
niego nazwiska męża.
Reasumując, w art. 25 k.r. i op. należy przede wszystkim rozróżnić między
dotyczącymi nazwiska małżonków skutkami zawarcia małżeństwa, jakie powstają
ex lege, a takimi skutkami opartymi na oświadczeniu lub oświadczeniach
nupturientów. Z mocy samego prawa, w braku oświadczenia w tym względzie, żona
przybiera nazwisko męża (art. 25 § 1 in fine). Jest to wprawdzie rozwiązanie
tradycyjne, które jednak daje kobiecie możliwość odmiennego uregulowania sprawy
nazwiska w drodze odpowiedniego oświadczenia.
Kodeks rodzinny i opiekuńczy utrzymał jako zasadę, że dziecko
z małżeństwa nosi nazwisko męża matki, zezwala jednak małżonkom na wybranie
dla dzieci nazwiska żony w dwóch wypadkach, mianowicie, jeżeli żona zachowała
swoje dotychczasowe nazwisko, bądź jeżeli żona przybrała przy zawarciu
małżeństwa nazwisko złożone.
Wybór dla dziecka nazwiska żony wymaga złożenia przez małżonków
oświadczenia o takim wyborze przy zawarciu małżeństwa (art. 88 § 1).
Już z samej stylizacji przepisu wynika, że małżonkowie nie mogą uregulować
sprawy w ten sposób, iż dzieci „dziedziczą" dotychczasowe nazwisko żony, jeżeli
ona nie zachowała tego nazwiska.
Reasumując, dziecko nazwisko matki może nosić tylko wtedy, gdy
małżonkowie zgodnie przy zawarciu małżeństwa oświadczyli, iż dzieci urodzone
z małżeństwa nosić będą nazwisko żony (art. 88). Oczywiście, złożenie takiego
oświadczenia wchodzi w rachubę tylko wtedy, gdy żona bądź zachowała swoje
nazwisko, bądź dodała do niego nazwisko męża (art. 25).
4
Z treści art. 25 § 1 k. r. i op. oraz art. 88 § 1 k.r. i op., w brzmieniu obu tych
przepisów sprzed nowelizacji z 1975 r., wynika, że w razie niezłożenia
oświadczenia w sprawie nazwiska żony przybiera ona nazwisko męża, a dzieci
będą nosić nazwisko ojca.
Akty stanu cywilnego, stanowiące rejestrację zdarzeń, które prawo nakazuje
rejestrować, mają charakter wpisów deklaratoryjnych, a nie konstytutywnych.
Zgodnie z art. 50 ust. 1 pkt 6 Dekretu z dnia 8 czerwca 1955 r. - Prawo
o aktach stanu cywilnego (Dz. U. Nr 25, poz. 151 ze zm.), obowiązującym w chwili
zawarcia związku małżeńskiego przez wnioskodawczynię, w akcie małżeństwa
wymienia się oświadczenie żony o nazwisku, które nosić będzie po zawarciu
małżeństwa, a w wypadku gdy żona zachowuje swoje dotychczasowe nazwisko
albo dodaje do niego nazwisko męża - oświadczenie małżonków o nazwisku dzieci
zrodzonych z tego małżeństwa. Inaczej mówiąc, nazwisko, które będzie nosiła
żona, oraz nazwisko, które będą nosiły dzieci pochodzące z małżeństwa, wpisuje
się do aktu małżeństwa na podstawie oświadczeń złożonych zgodnie z art. 25 § 1
i art. 88 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w brzmieniu sprzed nowelizacji
z 1972 r.
Możliwe jest sprostowanie aktu cywilnego w razie błędnego lub nieścisłego
jego zredagowania (art. 31 i 33 a.s.c.). Sprostować jednak można tylko to, co było
błędne od początku, tj. w dacie sporządzenia aktu (ex tunc); natomiast późniejsze
zmiany poszczególnych elementów stanu cywilnego (ex nunc) zarejestrowane są
z reguły w formie wzmianek dodatkowych, wyjątkowo zaś dopuszczalne jest
ustalenie treści aktu stanu cywilnego, jeżeli akt unieważniony ma być zastąpiony
nowym aktem, jak również sporządzenie nowego aktu urodzenia, przy
jednoczesnym skreśleniu dotychczasowego, w razie orzeczenia przysposobienia
(art. 32 pkt 1 i art. 49 ust. 1 a.s.c.).
Z błędem w akcie stanu cywilnego mamy do czynienia jedynie wówczas, gdy
w dacie jego sporządzenia pewien element jego treści wpisany został
nieprawidłowo, tj. niezgodnie z prawdą obiektywną istniejącą w tej dacie.
Z nieścisłością zaś - gdy istniejący w akcie zapis nie oddaje w pełni obiektywnego
stanu rzeczy, który istniał w chwili jego sporządzenia i podlegał wpisowi.
5
Reasumując, późniejsze zmiany poszczególnych elementów stanu
cywilnego lub innych danych wynikających ze zdarzeń późniejszych ze skutkiem
ex nunc są jedynie rejestrowane w formie wzmianek dodatkowych, nie mają jednak
nic wspólnego ze sprostowaniem przewidzianym w art. 31 a.s.c., nigdy nie mają
znaczenia konstytutywnego i w szczególności nie wywierają skutków ex tunc.
Wychodząc z powyższych założeń niepodobna przyjąć, aby podnoszone
w skardze kasacyjnej okoliczności dotyczące nazwiska wnioskodawczyni dały
podstawę do sprostowania, w trybie art. 31 a.s.c., jej aktu małżeństwa, w rubryce
„IV.3. nazwisko (..) dzieci”, poprzez zastąpienie napisanego w tym akcie nazwiska
„N.”, nazwiskiem „O. – N”. Skarżąca bowiem nawet nie twierdzi, że składała
oświadczenie, iż zachowuje swoje dotychczasowe nazwisko albo dodaje do niego
nazwisko męża. W konsekwencji prowadzi to do wniosku, że w akcie jej
małżeństwa, w rubryce „IV.3. nazwisko (..) dzieci”, prawidłowo napisano „N.”, czyli
nazwisko ojca. Tej treści zapis znajduje podstawę prawną, jak już wskazano, w art.
25 § 1 k.r. i op. oraz art. 88 § 1 k.r. i op., w brzmieniu obu tych przepisów sprzed
nowelizacji z 1975 r., a co za tym idzie, zapis ten nie jest wynikiem błędu lub
nieścisłości w rozumieniu art. 31 a.s.c.
Z tych przyczyn orzeczono, jak w postanowieniu.
kg