Wyrok SN z 6 marca 2008, sygn. I CSK 472/07
Najważniejsze informacje
W skrócie
Wynik
oddalono skargę
Przedmiot
o zapłatę
Typ sprawy
sprawa cywilna
Kwota główna
1.772.400 zł · odszkodowanie
Etap
skarga kasacyjna
Tryb
rozprawa
Tematy
planowanie przestrzenne
odszkodowanie
Role w sprawie
pozwany
Skarb Państwa
biegły
apelujący / skarżący
Data orzeczenia
6 marca 2008
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Cywilna, Wydział I
Przewodniczący
SSN Zbigniew Strus
Podstawa prawna
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 6 marca 2008 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Zbigniew Strus (przewodniczący)
SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca)
SSN Antoni Górski
Protokolant Ewa Krentzel
w sprawie z powództwa H. Ż.-Ł. i in.,
przeciwko Skarbowi Państwa - Wojewodzie Mazowieckiemu
o zapłatę,
po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 6 marca 2008 r.,
skargi kasacyjnej strony pozwanej
od wyroku Sądu Apelacyjnego w W.
z dnia 26 kwietnia 2007 r., sygn. akt [...],
I oddala skargę kasacyjną;
II zasądza od pozwanego - Skarbu Państwa - Wojewody
Mazowieckiego tytułem zwrotu kosztów postępowania
kasacyjnego kwotę 5400 (pięć tysięcy czterysta) zł na rzecz
powodów: […].
Uzasadnienie
2
Sąd Okręgowy zasądził od pozwanego Skarbu Państwa – Wojewody
Mazowieckiego wskazane w pkt I jego wyroku kwoty pieniężne z odsetkami na
rzecz siedmiu powodów i oddalił powództwo w pozostałym zakresie. Sąd ten ustalił,
że współwłaścicielami nieruchomości gruntowej, położonej w W. przy ul. B. [...],
były poprzedniczki prawne powodów. Nieruchomość ta była objęta dekretem z dnia
26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st.
Warszawy (Dz.U., nr 50, poz. 279). Decyzją administracyjną z dnia 5 lutego 1951 r.
Prezydium Rady Narodowej m. W. odmówiło byłym właścicielom nieruchomości
przyznania prawa własności czasowej w stosunku do gruntu. Decyzja ta została
uznana za nieważną na podstawie decyzji z dnia 29 listopada 2000 r. Urzędu
Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast. W styczniu 2004 r. odmówiono powodom
ustanowienia prawa użytkowania wieczystego nieruchomości przy ul. B. [...] z racji
braku możliwości korzystania z gruntu przez powodów w związku z obecnym
przeznaczeniem gruntu w planie zagospodarowania przestrzennego (sporna
nieruchomość położona jest w liniach rozgraniczających ul. B. i ul. G.). Powodom
odmówiono przyznania odszkodowania za szkodę poniesioną wydaniem decyzji z
dnia 5 lutego 1951 r. z rażącym naruszeniem prawa. Wartość spornej
nieruchomości oceniono według stanu na dzień 5 lutego 1951 r., a według cen
aktualnych na kwotę 1.772.400 zł. Grunt ten stanowi własność Skarbu Państwa i
nie został skomunalizowany
Skutki odnowy przyznania prawa własności czasowej są już nieodwracalne,
powodom odmówiono przyznania prawa użytkowania wieczystego, toteż pomiędzy
wadliwym orzeczeniem z dnia 5 lutego 1951 r. a poniesioną przez nich szkodą
zachodzi związek przyczynowy w rozumieniu art. 361 § 1 k.c. Odpowiedzialność
odszkodowawcza obciąża obecnie Skarb Państwa – Wojewodę Mazowieckiego.
Szkoda powodów została udowodniona, a wyznacza ją wartość nieruchomości, do
której poprzednikom powodów odmówiono prawa przyznania własności czasowej.
Powodom przysługuje odszkodowanie w granicach damnum emergens, które
obliczono na podstawie opinii biegłej, przyjmując za miarodajną wartość utraconej
nieruchomości według stanu na dzień wydania decyzji, a wedle cen aktualnych
(art. 363 § 2 k.c.). Ustalenie odszkodowania w ten sposób uzasadniało zasądzenie
odsetek za opóźnienie dopiero od daty wydania wyroku. Oddalono zatem żądanie
3
powodów obejmujące skapitalizowane odsetki za okres od dnia 28 grudnia 2003 r.
do dnia 28 maja 2004 r. Oddaleniu podlegało też żądanie obejmujące lucrum
cessans równe wysokości hipotetycznego czynszu dzierżawnego w okresie od dnia
17 października 1997 r. Skoro bowiem nieruchomość od końca lat 70-tych znajduje
się pod ulicami miejskimi, to podlegałaby w tamtym czasie wywłaszczeniu, co
wyłączałoby tym samym możliwość osiągania jakichkolwiek korzyści przez
dotychczasowych właścicieli.
Apelacja pozwanego Skarbu Państwa, w części zasądzającej roszczenie,
została oddalona. Sąd Apelacyjny podzielił zasadnicze ustalenia faktyczne Sądu
pierwszej instancji. Roszczenia odszkodowawcze powodów powinny podlegać
reżimowi prawnemu przewidzianemu w art. 156 k.p.a. i art. 160 k.p.a. Zdarzeniem
wyrządzającym szkodę była decyzja odmawiająca przyznania prawa własności
czasowej, a stwierdzenie nieważności tej decyzji w 2000 r. stanowiło tylko
niezbędny warunek prawny dochodzenia roszczenia odszkodowawczego.
Legitymację bierną w tym procesie należało przypisywać Skarbowi Państwa, a nie
Gminie.
W skardze kasacyjnej Skarbu Państwa – Wojewody Mazowieckiego
podnoszono zarzut naruszenia art. 160 § 1 k.p.a., art. 361 § 2 k.c. w zw. z art.
160 § 2 k.p.a, art. 361 § 2 k.c. w zw. z art. 3 ust. 1, art. 8 ust. 8 pkt 1 lit. a i b
ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości
(tj. Dz.U. z 1974 r., nr 10, poz. 64); art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 15 listopada 1956 r.
o odpowiedzialności Państwa za szkody wyrządzone przez funkcjonariuszy
państwowych (Dz.U. nr 54, poz. 243) w zw. z art. 4 ust. 1 tej ustawy i art. XXVI
ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Przepisy wprowadzające kodeks cywilny (Dz.U.
nr 16, poz. 94). Skarżący domagał się uchylenia wyroku Sądu Apelacyjnego
w całości i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Sąd Apelacyjny trafnie przyjął, że do zgłoszonych roszczeń
odszkodowawczych powodów będą miały zastosowanie przepisy art. 160 k.p.a.
i nast., ponieważ szkoda została wyrządzona w czasie obowiązywania tych
przepisów. W każdym razie w tym czasie roszczenie odszkodowawcze powodów
4
mogło być skutecznie dochodzone. Powodom odmówiono bowiem przyznania
prawa użytkowania wieczystego spornej nieruchomości w 2004 r. Zgodnie z art.
160 § 1 k.p.a., stronie, która poniosła szkodę wskutek wydania decyzji
z naruszeniem art. 156 § 1 k.p.a. albo stwierdzenia nieważności decyzji
administracyjnej przysługuje odszkodowanie od organu, który wydał decyzję
z naruszeniem art. 156 § 1 k.p.a. Szkodę tę określono jako różnicę pomiędzy
stanem, jaki by zaistniał, gdyby nie została wydana w 1951 r. odmowna decyzja
o przyznaniu poprzednikom prawnym powodów prawa własności czasowej
a obecnym stanem majątkowym wyrażającym się w braku w majątku powodów
tego prawa (prawo użytkowania wieczystego). W uchwale Sądu Najwyższego
z dnia 7 grudnia 2006 r. III CZP 99/06 (OSNC 2007 z. 6, poz. 79) przesądzono
w omawianym zakresie legitymację bierną Skarbu Państwa.
Zastosowanie do dochodzonych przez powodów roszczeń przepisów art.
160 § 1 k.p.a. i n. ma ten skutek, że stosowane są one także w zakresie
dotyczącym reguł przedawnienia i sposobu ustalania wysokości odszkodowania
(art. 160 § 2 k.p.a., art. 160 § 6 k.p.a.). Nie może być zatem brany pod uwagę
eksponowany w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 6 ust. 1 ustawy z dnia
15 listopada 1956 r. o odpowiedzialności Skarbu Państwa za szkody wyrządzone
przez funkcjonariuszy państwowych (Dz.U. nr 54, poz. 243) z szeroką motywacją
tego zarzutu prezentowaną w skardze, przede wszystkim w odniesieniu do czasu
powstania roszczeń odszkodowawczych powodów i charakteru prawnego terminu
przewidzianego w art. 6 ust. 1 ustawy z 1956 r.
Nie można także podzielić stanowiska skarżącego, że został naruszony art.
361 § 2 k.c. w zw. z art. 160 § 2 k.p.a. w wyniku przyjęcia przez Sąd Apelacyjny, iż
powodowie ponieśli szkodę odpowiadającą wartości nieustanowionego na ich rzecz
prawa majątkowego, a to z tej racji, że sporna nieruchomość podlegałaby
wywłaszczeniu z przeznaczeniem na drogi publiczne. Skoro zostało ustalone, że
powodowie (ich poprzednicy prawni) utracili definitywnie prawo majątkowe
(własność czasową), a w 2004 r. odmówiono powodom ustanowienia prawa
użytkowania wieczystego, to nadal trwał uszczerbek w ich majątku. Rozmiar tego
uszczerbku sądy meriti ustalały zgodnie z odesłaniem przewidzianym w art. 160 § 2
k.p.a., tj. na podstawie art. 363 § 2 k.c. (według stanu nieruchomości w czasie
5
wydania nieważnej decyzji z 1951 r. i według cen aktualnych). Powodowie złożyli
wniosek o odszkodowanie w końcu 2003 r., a następnie wnieśli powództwo w maju
2004 r. Powołana biegła – w zakresie odszkodowania uwzględniającego jedynie
damnum emergens – wyliczyła rozmiar szkody w kilku wariantach czasowych,
w tym też m.in. na dzień sporządzenia opinii (listopad 2005) i ta właśnie wartość
szkody stała się podstawą określenia odszkodowań przysługującym powodom
(wyrok Sądu Okręgowego wydany został w marcu 2006 r., k. 238, akt prawny).
W tej sytuacji nie można twierdzić, że naruszono zasady określenia wysokości
odszkodowania, przewidziane w art. 363 § 2 k.c. w zw. z art. 160 § 2 k.p.a.
Nieuzasadniona jest zatem sugestia skarżącego, że wysokość przysługującego
powodom odszkodowania powinna być obliczana na podstawie przepisów ustawy
z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości
(t.j. Dz.U. z 1974 r., nr 10, poz. 64), w dodatku już nieobowiązujących w czasie
powstania skutecznych wobec Skarbu Państwa roszczeń o naprawienie szkody,
wyrządzonej nieważną decyzją administracyjną z 1951 r. o odmowie przyznania
wskazanego w niej prawa majątkowego.
Z przedstawionych względów Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną
pozwanego jako nieuzasadnioną (art. 39814
k.p.c.).
eb.
Nieuzasadniona jest zatem sugestia skarżącego, że wysokość przysługującego
powodom odszkodowania powinna być obliczana na podstawie przepisów ustawy
z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości
(t.j. Dz.U. z 1974 r., nr 10, poz. 64), w dodatku już nieobowiązujących w czasie
powstania skutecznych wobec Skarbu Państwa roszczeń o naprawienie szkody,
wyrządzonej nieważną decyzją administracyjną z 1951 r. o odmowie przyznania
wskazanego w niej prawa majątkowego.
Z przedstawionych względów Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną
pozwanego jako nieuzasadnioną (art. 39814
k.p.c.).
eb