Uzasadnienie z 29 października 2020, sygn. I C 6657/18

UZASADNIENIE

Pozwem z 3 grudnia 2018 roku powód T. B. wniósł
o zasądzenie od pozwanego V. L. Towarzystwa (...) spółki akcyjnej V. (...) z siedzibą w W. kwoty 13 174,92 zł pobranej na podstawie niedozwolonych postanowień umownych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty. Powód zażądał też zwrotu kosztów procesu.

( pozew k. 1-10)

Pozwany wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Wskazał, że postanowienie umowy regulujące świadczenia wykupu nie stanowi postanowienia niedozwolonego w rozumieniu art. 385 ¹ § 1 k.c. Ponadto strony zawarły aneks do umowy, który zmienił na korzyść powoda wartość Świadczenia Wykupu z 55% na 77%. Aneks ten został zaś zawarty w wyniku wykonania decyzji wydanej przez Prezesa UOKiK z 15 marca 2016 r.

( odpowiedź na pozew k. 57-63)

1.  Ustalenia faktyczne

23 grudnia 2014 r. powód T. B. jako konsument i (...) S.A. jako przedsiębiorca zawarli na wniosek powoda umowę ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym ze składką regularną (...). Umowa została potwierdzona polisą nr (...). Umowa została zawarta na 49 lat, a powód miał co miesiąc płacić składkę w wysokości 1200 zł. Integralną część umowy stanowiły Ogólne Warunki Ubezpieczenia na Życie z Ubezpieczeniowym Funduszem Kapitałowym ze Składką Regularną (...) o indeksie (...) oraz Regulamin Ubezpieczeniowych Funduszy Kapitałowych o indeksie (...)- (...).

Powód otrzymał i zapoznał się z treścią powyższych dokumentów, a także z treścią kraty produktu zawierającej najważniejsze dane dotyczące zawartej umowy. Wniosek został sporządzony w formie pisemnej poprzez wypełnienie formularza stosowanego przez pozwanego. Formularz był wypełniany przez K. K., osobę wykonująca czynności agencyjne, w obecności powoda i z jego czynnym udziałem.

W dokumencie karty produktu zawarte zostały najważniejsze informacje dotyczące umowy. Omówione zostały także „Ryzyka związane z ubezpieczeniem”. Wskazano tam m.in. na ryzyko utraty części zgromadzonych środków w przypadku rezygnacji z ubezpieczenia w pierwszych 10 latach trwania umowy w części wskazanej w załączniku na 1 do OWU. Zdefiniowane zostało pojęcie (...) jako równego 100% wartości części wolnej oraz określonego % części bazowej zgodnie z Tabelą tj.

Rok	1	2	3	4	5	6	7	8	9	10	11 i kolejne
% Wartości C. Bazowej Rachunku	50%	50%	50%	55%	60%	70%	77%	83%	90%	95%	100%

( dowód : wniosek k. 72-74, polisa k. 14; karta produktu k. 44-46; zeznania powoda k. 116; protokół na płycie CD k. 118)

Powód zdecydował się na zawarcie umowy podczas spotkania
z pośrednikiem ubezpieczeniowym, którego znał wcześniej i do którego miał zaufanie. Agent ten bowiem pośredniczył wcześniej w zawieraniu przez powoda innych umów ubezpieczenia na życie z (...). Celem powoda było ulokowanie pieniędzy i osiągnięcie zysku. Agent poinformował powoda przed zawarciem umowy, że wcześniejsze jej rozwiązanie wiąże się z kosztami. Powód pobieżnie zapoznał się z przedstawionymi mu dokumentami. Zadawał też pytania agentowi, a ten na nie szczegółowo odpowiadał. Powód nie pytał jednak o szczegóły dotyczące kosztów związanych z przedterminowym rozwiązaniem umowy. Ponadto powód korzystał już w przeszłości z podobnych produktów i wiedział, że przedwczesne rozwiązanie umowy pociąga za sobą koszty. Powodowi zostało również wyjaśnione, że umowa jaką zawiera jest obarczona ryzykiem straty.

( dowód: zeznania powoda k. 116; protokół na płycie CD k. 118)

W myśl § 1 ust. 2 OWU treść umowy zawarta została we wniosku o zawarcie umowy, OWU, Regulaminie Ubezpieczeniowych Funduszy Kapitałowych, szczegółowych regulaminach dotyczących dodatkowych usług oferowanych przez ubezpieczyciela związanych z Ubezpieczeniowymi Funduszami Kapitałowymi, polisie, załącznikach do polisy oraz innych dokumentach wystawionych przez ubezpieczyciela w związku z umową lub uzgodnionych przez strony umowy. Zgodnie z § 1 ust. 4 OWU przedmiotem umowy było życie ubezpieczonego oraz inwestowanie środków pochodzących ze składek wpłacanych z tytułu umowy w ramach ubezpieczeniowych funduszy kapitałowych w okresie, na jaki umowa została zawarta. Celem umowy nie była zaś realizacja zysków w krótkim horyzoncie czasowym. Stosownie do treści § 3 ust. 1 OWU zakres ubezpieczenia obejmował dożycie przez ubezpieczonego daty dożycia oraz śmierć ubezpieczonego w okresie ubezpieczenia. W przypadku dożycia przez ubezpieczonego daty dożycia, ubezpieczyciel zobowiązał się wypłacić ubezpieczonemu świadczenie z tytułu dożycia, w wysokości kwoty równej wartości rachunku (§ 3 ust. 2 OWU).

Z kolei wartość rachunku obejmowała wartość wszystkich środków zapisanych na rachunku jednostek funduszy równa sumie wartości części bazowej rachunku oraz wartości części wolnej rachunku (§ 2 ust. 1 pkt 30 OWU - definicje). W przypadku śmierci ubezpieczonego w okresie ubezpieczenia, ubezpieczyciel zobowiązał się wypłacić uposażonemu lub innej osobie uprawnionej świadczenie z tytułu śmierci w wysokości: 1) kwoty równej wartości rachunku powiększonej o kwotę równą 10% części bazowej rachunku w przypadku gdy śmierć nastąpiła przed dniem ukończenia przez ubezpieczonego 75 roku życia, 2) kwoty równej wartości rachunku powiększonej o kwotę równą 1% części bazowej rachunku w przypadku gdy śmierć nastąpiła w okresie pomiędzy dniem ukończenia przez ubezpieczonego 75 roku, a datą dożycia. (§ 3 ust. 3 OWU).

Zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 16 OWU świadczenie wykupu to kwota świadczenia z umowy wypłacana przez ubezpieczyciela w przypadkach określonych w OWU, z przyczyn innych niż dożycie przez ubezpieczonego daty dożycia, śmierć ubezpieczonego lub odstąpienie przez ubezpieczającego od umowy. Stosownie do § 3 ust. 4 OWU w przypadku zajścia zdarzeń określonych w OWU, innych niż dożycie daty dożycia, śmierć ubezpieczonego lub odstąpienie od umowy, ubezpieczyciel wypłaca ubezpieczającemu świadczenie wykupu w wysokości kwoty nie wyższej niż kwota odpowiadająca wartości części wolnej rachunku, powiększonej o określony procent wartości części bazowej rachunku, wskazany w ust. 11 Załącznika nr 1 do OWU. Stosownie do § 2 ust. 1 pkt 31 i 32 OWU część bazowa rachunku to część środków zapisanych na rachunku jednostek funduszy, pochodzących ze składki regularnej należnej za okres bazowy (tj. okres pierwszych pięciu lat polisy, z zastrzeżeniem § 14 ust. 6 - stosownie do § 2 ust. 1 pkt 7 OWU), a jej wartość to stanowiąca część bazową rachunku wartość środków zapisanych w danym dniu na rachunku jednostek funduszy, obliczona jako liczba jednostek funduszy pomnożona przez właściwe ceny jednostek funduszy, powiększona o wartość gotówki. Z kolei § 2 ust. 1 pkt 33 i 34 stanowił, że część wolna rachunku to część środków zapisanych na rachunku jednostek funduszy, pochodzących ze składki regularnej należnej po okresie bazowym oraz ze składki dodatkowej, a wartość części wolnej rachunku to stanowiąca część wolną rachunku wartość środków zapisanych w danym dniu na rachunku jednostek funduszy, obliczona jako liczba jednostek funduszy pomnożona przez właściwe ceny jednostek funduszy, powiększona o wartość gotówki.

Zgodnie z § 11 ust. 1 OWU umowa ubezpieczenia ulegała rozwiązaniu m.in. wskutek:

-

jej rozwiązania przez ubezpieczającego z dniem doręczenia ubezpieczycielowi oświadczenia ubezpieczającego o rozwiązaniu (pkt 1);

-

niezapłacenia przez ubezpieczającego składki regularnej w okresie bazowym oraz po jego upływie, jeżeli nie zostały opłacone składki regularne należne za okres bazowy z upływem ostatniego 45-dniowego okresu, wskazanego w § 12 ust. 6 (pkt 2);

-

wypłaty świadczenia wykupu z dniem doręczenia wniosku o całkowitą wypłatę świadczenia wykupu (pkt 5).

Ust. 6 § 11 OWU stanowił, że w przypadku przedterminowego rozwiązania umowy na skutek złożenia przez ubezpieczającego oświadczenia o rozwiązaniu umowy, niezapłacenia składki regularnej oraz złożenia wniosku o całkowitą wypłatę świadczenia wykupu, wypłacana wysokość świadczenia wykupu w zakresie wartości części bazowej rachunku uwzględnia poniesione przez ubezpieczyciela związane z rozwiązaniem umowy, koszty związane z dystrybucją i zawarciem umowy, jak również koszty związane z prowadzoną przez ubezpieczyciela działalnością gospodarczą, które w związku z przedterminowym rozwiązaniem umowy nie będą mogły zostać pokryte z opłat, określonych w § 25, jakie byłyby pobierane przez ubezpieczyciela w trakcie całego okresu, na jaki umowa została zawarta oraz marżę zysku. Wypłacając świadczenie wykupu ubezpieczyciel nie nalicza ani nie potrąca z wypłacanego świadczenia jakiejkolwiek kary umownej lub odstępnego w rozumieniu przepisów kodeksu cywilnego związanych z przedterminowym rozwiązaniem umowy.

Zgodnie z § 24 ust. 4 OWU, w przypadku całkowitej wypłaty świadczenia wykupu wysokość tego świadczenia na dany dzień jest równa wartości części wolnej rachunku oraz określonego procentu wartości części bazowej rachunku, wskazanego w ust. 11 Załącznika nr 1 do OWU, ustalanego na podstawie roku oznaczającego:

1)  w okresie bazowym oraz po jego upływie, jeżeli nie zostały opłacone składki regularne należne za okres bazowy:

a)  w przypadku, gdy nie nastąpiło zawieszenie opłacania składki regularnej – liczbę lat polisy, za które w pełni zostały zapłacone wszystkie składki regularne, powiększoną o 1, jednak nie wyższą niż rok polisy, w którym dokonywana jest całkowita wypłata świadczenia wykupu,

b)  w przypadku, gdy nastąpiło zawieszenie opłacania składki regularnej – liczbę lat polisy, za które w pełni zostały zapłacone wszystkie składki regularne, powiększoną o 1, jednak nie wyższą niż rok polisy poprzedzający rok polisy, w którym dokonywana jest całkowita wypłata świadczenia wykupu; jeżeli okres zawieszenia nie rozpoczyna się w rocznicę polisy, to okresy, za które zostały zapłacone składki regularne w latach polisy, w których zawieszenie miało miejsce, podlegają sumowaniu;

2)  po okresie bazowym, pod warunkiem opłacenia składek regularnych należnych za okres bazowy:

a)  w przypadku, gdy nie nastąpiło zawieszenie opłacania składki regularnej w okresie bazowym – rok polisy, w którym dokonywana jest całkowita wypłata świadczenia wykupu,

b)  w przypadku, gdy nastąpiło zawieszenie opłacania składki regularnej w okresie bazowym – rok polisy poprzedzający rok polisy, w którym dokonywana jest całkowita wypłata świadczenia wykupu.

Tabela z ust. 11 Załącznika nr 1 do OWU określała procent tzw. części bazowej rachunku wypłacany ubezpieczającemu w przypadku odpisania jednostek funduszy z części bazowej rachunku w związku z całkowitą wypłatą świadczenia wykupu od 50%, gdy wypłata miała nastąpić w 1, 2 lub 3 roku, do 100% w przypadku rozwiązania umowy w 11 roku i latach następnych (rok określony miał być w sposób omówiony w poprzednim akapicie).

Stosownie do § 25 ust. 1 OWU z tytułu zawarcia i wykonywania umowy, ubezpieczyciel pobierał opłatę wstępną od składki dodatkowej, opłatę za udzielanie tymczasowej ochrony ubezpieczeniowej, opłatę za ryzyko, opłatę od aktywów, opłatę za zarządzenie aktywami portfeli modelowych, opłatę operacyjną oraz inne opłaty z tytułu dodatkowych usług oferowanych przez ubezpieczyciela związanych z ubezpieczeniowymi funduszami kapitałowymi, określone w regulaminach usług dodatkowych.

W OWU zawarto dodatkowe objaśnienia i przykłady napisane zrozumiałym językiem, wyodrębnione graficznie. Przykładowo przed właściwą treścią § 24 dotyczącego świadczenia wykupu wskazano, że jest to świadczenie wypłacane w przypadku rozwiązania umowy w trakcie jej trwania. Zaznaczono w jasny i przystępny sposób, że jeśli ktoś chciałby wypłacić całość środków w pierwszych latach trwania umowy, nie otrzyma pełnej zgromadzonej kwoty w ramach części bazowej rachunku. Na przykładach zaprezentowano jakie świadczenie wykupu zostanie wypłacone w przypadku rezygnacji z umowy w 2 i 6 roku polisy.

Oprócz OWU powód otrzymał również trzystronicową kartę produktu, na której przedstawiono główne informacje dotyczące umowy, informacje dotyczące ochrony ubezpieczeniowej i świadczeń przysługujących z umowy, informacje na temat odpowiedzialności ubezpieczyciela, opłat, rezygnacji z umowy, skarg i reklamacji, podatków, ryzyk związanych z umową.

( dowód: OWU z zał. k. 15-42, polisa k. 14; karta produktu k. 44-46)

Z dniem 21 października 2016 r. zmianie uległa firma pozwanej ze (...) S.A. z siedzibą w W. na V. L. Towarzystwo (...) S.A. V. (...) z siedzibą w W..

( niesporne )

26 stycznia 2017 r. strony zawarły aneks do umowy, który w § 2 ust. 1 zmienił brzmienie Załącznika nr 1 do OWU. Wskazano na nową tabelę określającą procent tzw. części bazowej rachunku wypłacany ubezpieczającemu w przypadku odpisania jednostek funduszy z części bazowej rachunku w związku z całkowitą wypłatą świadczenia wykupu

Rok	1	2	3	4	5	6	7	8	9	10	11 i kolejne
% Wartości C. Bazowej Rachunku	71%	73%	75%	77%	79%	81%	83%	85%	90%	95%	100%

( dowód: aneks do umowy (...))

Powód wystąpił z wnioskiem o całkowitą wypłatę świadczenia wykupu wskutek czego umowa uległa rozwiązaniu z dniem 28 czerwca 2018 r. Na dzień rozwiązania umowy wartość umowy wynosiła 58 016,32 zł, natomiast świadczenie wykupu wyniosło 44 841,40 zł. Pozwana wypłacając świadczenie wykupu potrąciła zatem kwotę 13 174,92 zł.

( dowód: rozliczenie z tytułu umowy k. 48)

2.  Ocena dowodów

Ustalony przez Sąd stan faktyczny był niesporny pomiędzy stronami. Znalazł on również oparcie w dowodach z dokumentów oraz w zeznaniach powoda w charakterze strony. Sąd uznał te dowody za wiarygodne, bo nie budziły one wątpliwości i wzajemnie się uzupełniały.

Czyniąc ustalenia faktyczne Sąd uwzględnił także fakty przyznane przez strony postępowania (art. 229 k.p.c.) oraz twierdzenia strony, którym przeciwnik nie przeczył
w trybie art. 230 k.p.c.

3.  Ocena prawna

W sprawie spór między stronami dotyczył wyłącznie oceny prawnej postanowień łączącej je umowy ubezpieczenia, na podstawie której pozwany pobrał z wartości C. Bazowej Rachunku wpłaconej przez powoda kwotę 13 174,92 złotych, stanowiącej 23 % wartości rachunku i kwotę tę zatrzymał po wygaśnięciu umowy wskutek dokonania na wniosek powoda całkowitej wypłaty Świadczenia Wykupu. Ocenie podlegało więc świadczenie nienazwane wprost przez ubezpieczyciela w umowie, stanowiące różnicę między wartością rachunku, a Świadczeniem Wykupu. W ocenie powoda pozwany nie był upoważniony do zatrzymania kwoty 13 174,92 zł., gdyż postanowienia OWU wraz z Załącznikiem nr 1, na podstawie których ta kwota została zatrzymana, wyczerpują dyspozycję art. 385 ¹ § 1 k.c. i stanowią klauzulę niedozwoloną.

Po aneksowaniu umowy wysokość i sposób wyliczenia Świadczenia Wykupu zgodnie z treścią § 24 ust. 4 OWU zostały ustalone w punkcie 11 Załącznika nr 1 do OWU oraz w polisie jako 77% sumy składek ubezpieczeniowych uiszczonych przez powoda w drugim roku trwania polisy.

Sąd nie podziela stanowiska powoda, że powyższa regulacja stanowi niedozwolone postanowienie umowne w rozumieniu art. 385 ¹ § 1 k.c.

Zgodnie z tym przepisem postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny.

W ocenie Sądu w niniejszej sprawie nie zostały spełnione wszystkie przesłanki określone powyższym przepisem, pozwalające uznać postanowienia łączącej strony umowy ubezpieczenia, dotyczące zatrzymanej przez pozwanego C. Bazowej Rachunku za klauzulę abuzywną.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że poza sporem stron pozostawała okoliczność, że powód zawarł z pozwanym umowę ubezpieczenia jako konsument, w celu niezwiązanym bezpośrednio z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą lub zawodową (por. art. 22 ¹ k.c.). Z kolei pozwany zawarł umowę w ramach prowadzonej działalności gospodarczej w zakresie ubezpieczeń na życie.

W sprawie nie budziło również wątpliwości, że postanowienia umowy ubezpieczenia dotyczące naliczania Świadczenia Wykupu nie były uzgadniane z powodem indywidualnie przed zawarciem umowy. Wspólnym ustaleniom podlegała bowiem wyłącznie wysokość składki regularnej uiszczanej przez powoda oraz okres trwania umowy, co wynikało bezpośrednio z zeznań powoda.

Nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta (art. 385 ¹ § 3 k.c.). Należy podkreślić, że ciężar dowodu, że dane postanowienie umowne zostało uzgodnione indywidualnie spoczywa na tym, kto się na to powołuje (art. 385 ¹ § 4 k.c.). W niniejszej sprawie na brak możliwości indywidualnego negocjowania postanowień wskazuje to, że były one zawarte w Załączniku nr 1 do OWU, a więc dokumencie pochodzącym wyłącznie od pozwanego. Jednocześnie z samego założenia dokument ten miał mieć zastosowanie do nieograniczonej liczby umów zawieranych z konsumentami.

Nie zaktualizowała się również w niniejszej sprawie negatywna przesłanka uznania postanowienia umownego za klauzulę abuzywną, określona w zdaniu drugim § 1 art. 385 ¹ k.c., albowiem sporne postanowienie umowne nie określa głównego świadczenia stron umowy. W ocenie Sądu w omawianym przypadku nie budzi wątpliwości, że Świadczenie Wykupu nie jest świadczeniem głównym. Wprawdzie ustawodawca nie określił, co należy rozumieć przez sformułowanie główne świadczenia stron, ale należy przyjąć, że są to takie elementy konstrukcyjne umowy, bez których uzgodnienia nie doszłoby do jej zawarcia. Innymi słowy chodzi o klauzule regulujące świadczenia typowe dla danego stosunku prawnego, stanowiące te jego elementy, które konstytuują istotę danego porozumienia. Sąd orzekający w pełni zgadza się z argumentacją zawartą w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 29 czerwca 2007 roku, że brzmienie art. 385 ¹ k.c. nie pozwala na szeroką interpretację formuły postanowień określających główne świadczenia stron i z tego powodu postuluje się, aby sformułowanie to rozumieć wąsko i wszelkie wątpliwości należy rozstrzygać na rzecz objęcia klauzuli kontrolą merytoryczną (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 29 czerwca 2007 r., III CZP 62/07, OSNC 2008/7-8/87).

Analizowana w niniejszej sprawie umowa jest umową mieszaną
z elementami klasycznego modelu umowy ubezpieczenia na życie i postanowieniami charakterystycznymi dla umów, których celem jest inwestowanie kapitału. Niezależnie od tego, który komponent umowy uznać za przeważający, stwierdzić należy, że wypłata świadczenia wykupu w razie zakończenia stosunku prawnego nie stanowi elementu, bez którego stosunek ten nie mógłby zaistnieć, bez względu na systematykę OWU. Na tle przedstawionego do oceny stosunku prawnego takimi postanowieniami są: ze strony pozwanego świadczenie ochrony ubezpieczeniowej i spełnienie świadczenia w określonej wysokości w razie zajścia określonego w umowie zdarzenia zgodnie z § 3 OWU oraz inwestowanie zgromadzonych środków w jednostki uczestnictwa ubezpieczeniowych funduszy inwestycyjnych, a ze strony powoda zapłata składki we wskazanej w umowie wysokości.

Świadczenie Wykupu ma charakter świadczenia ubocznego. Jego celem jest zabezpieczenie interesów ubezpieczyciela, gdyby doszło do przedwczesnego zakończenia stosunku prawnego. Świadczenie takie, przewidziane na wypadek rozwiązania umowy w określonym czasie, nie może zatem zostać uznane za główny przedmiot stosunku umownego stron.

Przyjęcie, że w niniejszej sprawie Świadczenie Wykupu stanowiłoby główne świadczenie stron, oznaczałoby, że celem umowy ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym byłoby to, aby konsument mógł ją rozwiązać przed terminem i skorzystać z wypłaty Świadczenia Wykupu. Takie podejście jest irracjonalne, gdyż konsument w momencie zawierania umowy na czas określony, umowy długoterminowej, nie ma na celu jej wcześniejszego rozwiązania. Taki zamiar pojawia się dopiero w późniejszym etapie wykonania umowy np. w momencie, w którym zgromadzony kapitał nie przynosi zysku, a bieżące opłaty pobierane przez ubezpieczyciela powodują dodatkowe straty.

W świetle powyższego stwierdzić należy, że kwestionowane postanowienia OWU podlegały kontroli pod kątem ich abuzywności.

Klauzula generalna wyrażona w art. 385 ¹ § 1 k.c. zawiera również przesłankę abuzywności, która obejmuje "sprzeczność z dobrymi obyczajami" i "rażące naruszenie interesów konsumenta". Oba wymienione kryteria powinny być przy tym spełnione łącznie. Z dobrymi obyczajami sprzeczne jest postępowanie, którego celem jest zdezorientowanie konsumenta, wykorzystanie jego niewiedzy lub naiwności, ukształtowanie stosunku prawnego z naruszeniem zasady równości stron. W rozumieniu przedmiotowego przepisu chodzi więc o postępowanie, które potocznie jest rozumiane jako nieuczciwe, nierzetelne, sprzeczne z akceptowanymi standardami działania. Naruszenie interesów konsumenta wynikające z niedozwolonego postanowienia musi być zarazem rażące, a więc szczególnie doniosłe.

Dokonując oceny czy dany warunek umowy posiada nieuczciwy charakter uwzględnić należy wszelkie okoliczności związane z jej zawarciem, w tym także wiedzę i świadomość konsumenta co do przysługujących mu praw, jak również ciążących na nim obowiązków. Konsument zawierając z przedsiębiorcą umowę musi mieć bowiem pewność łączących strony postanowień umowy oraz jasność i świadomość płynących z tego konsekwencji.

Odnosząc powyższe do okoliczności faktycznych tej sprawy Sąd stwierdził, że w doręczonych powodowi podczas zawierania umowy dokumentach pozwany w sposób jasny i przystępny przedstawił konsekwencje wcześniejszego rozwiązania umowy. Każdy rozdział OWU zawiera krótkie, wyróżnione graficznie wprowadzenie, w którym przedstawione są najważniejsze informacje dotyczące zawartych w nim zapisów. Informacje te napisane są prostym, zrozumiałym językiem i w odniesieniu do wysokości wypłacanych świadczeń zawierają również przykłady wyliczenia Świadczenia Wykupu w przypadku wcześniejszego rozwiązania umowy.

Dla przykładu można wskazać, że w treści § 3 OWU dotyczącego zakresu ubezpieczenia i wysokości świadczeń pozwany jasno i precyzyjnie informuje, że szczegółowe zasady dotyczące naliczania Świadczenia Wykupu znajdują się w § 24, co pozwalało powodowi na swobodną orientację w treści warunków umownych, możliwość ich porównywania, dostrzegania zależności. We wspomnianym § 24 zostało wskazane natomiast,: „ jeśli chciałbyś wypłacić całość środków w pierwszych latach trwania umowy nie otrzymasz pełnej zgromadzonej kwoty w ramach C. Bazowej Rachunku. Do 10 Rocznicy Polisy wypłacimy Ci określony procent jej wartości, wskazany w odpowiedniej tabeli Załącznika nr 1 do OWU, który znajdziesz na końcu dokumentu”. Już na wstępie do § 24 OWU traktującego o Świadczeniu Wykupu zostało wyraźnie zaznaczone: „ Świadczenie to wypłacamy w przypadku rozwiązania umowy w trakcie jej trwania, z przyczyn innych niż śmierć ubezpieczonego, dożycie daty dożycia albo odstąpienia od umowy. Nazywamy to całkowitą wypłatą Świadczenia Wykupu”. Dla lepszego zrozumienia pojęcia Świadczenia Wykupu zostały również zamieszczone dwa przykłady. Przykład 1 wskazywał, że w przypadku rezygnacji z umowy w 2 Roku Polisy (…), przy wartości Rachunku 10 000 zł., ubezpieczony otrzymywał 50% środków zgromadzonych na C. Bazowej Rachunku (10 000 zł x 50% = 5000 zł). Przykład drugi stanowił odzwierciedlenie pierwszego, jednakże przedstawiał sytuację w przypadku rozwiązania umowy w 6 roku polisowym.

W ocenie Sądu powyższy opis jest jednoznaczny w swojej wymowie i precyzyjnie wskazuje na skutki wcześniejszego wycofania się ubezpieczonego z zawartego kontraktu. Nie można tym samym zarzucić ubezpieczycielowi świadomego wprowadzania konsumenta w błąd co do wysokości środków jakie zostaną mu wypłacone, tym bardziej, że w § 24 odnoszącym się do Świadczenia Wykupu wskazane zostało wprost, że wypłata całości środków w pierwszych latach trwania umowy skutkuje tym, że nie otrzymuje się pełni zgromadzonej kwoty w ramach C. Bazowej Rachunku, a wypłata środków opiera się na wartościach wskazanych w Załączniku nr 1 do OWU. Definicja pojęcia (...) zawarta jest w § 2 pkt 31 wskazuje, iż stanowi ją część środków zapisanych na Rachunku Jednostek Funduszy pochodzących ze Składki Regularnej należnej za Okres Bazowy”.

Zawierając umowę powód dostał więc pełną, jasną i wyraźną informację, że w przypadku jej rozwiązania przed upływem 10 lat część środków przez niego zgromadzonych nie zostanie mu wypłacona.

Tym samym już na etapie zawierania umowy powód miał świadomość jakie środki i w jakiej wysokości zostaną zatrzymane przez ubezpieczyciela w przypadku przedterminowego zakończenia umowy. Wysokość tych kwot i sposób ich wyliczenia zostały czytelnie przedstawione, a powód przed podjęciem decyzji co do zawarcia umowy miał możliwość świadomego rozważenia skutków wcześniejszego jej rozwiązania. Co więcej powodowi została przedstawiona również karta produktu, w której jasno wskazano, że jedną z podstawowych cech produktu jest to, że rezygnacja z umowy w okresie pierwszych 10 lat wiąże się z wypłatą Świadczenia Wykupu w wysokości niższej niż Wartość Rachunku. Kwestia ta została powtórzona w punkcie kolejnym zatytułowanym „Ryzyka związane z ubezpieczeniem”, gdzie poinformowano powoda że: „inwestycja w (...) wiąże się z ryzkiem utraty części zgormadzonych środków w przypadku rezygnacji z ubezpieczenia w pierwszych 10 latach trwania umowy”. Zapisy te są zatem sformułowane w sposób nie budzący żadnych wątpliwości. Powinny one być też zrozumiałe dla powoda, który jest osobą z wyższym wykształceniem i przed zawarciem spornej umowy miał wielokrotnie do czynienia z tożsamymi lub podobnymi produktami ubezpieczeniowymi. Musiał sobie zatem zdawać sprawę z mechanizmów jakimi się one posługują, a przede wszystkim, że przedwczesne rozwiązanie umowy pociąga za sobą koszty. Ponadto także pośrednik ubezpieczeniowy zwracał powodowi uwagę na zapisy umowne dotyczące sposobu ustalenia Świadczenia Wykupu w przypadku wcześniejszego rozwiązania umowy. Powód jednakże, jak sam stwierdził, nie dopytywał o dalsze szczegóły.

Wbrew twierdzeniom pozwu kwestionowane przez powoda postanowienia umowy nie są tożsame czy nawet zbliżone do klauzul umownych kwestionowanych w orzecznictwie Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumenta. Sposób sformułowania postanowień OWU jest odmienny, a ich treść jest jasna i przystępna, zawiera ponadto omówienia zapisów umownych i przykłady rozliczenia środków zgromadzonych przez konsumenta. Świadomy, dbający o swoje interesy konsument, zawierający w istocie na niemal 50 lat inwestycyjną umowę, po zapoznaniu się choćby z wyróżnionymi komentarzami w OWU, z pewnością mógł zyskać wiedzę dotyczącą mechanizmów wypłaty świadczeń oraz ryzyka związanego z gromadzeniem środków. Nie uszło przy tym uwadze Sądu, że umowa została zawarta w 2014 roku, a zatem w okresie kiedy wiedza konsumentów na temat tzw. „polisolokat” była już powszechna i świadomy konsument mógł łatwo znaleźć informacje na ich temat, w szczególności na temat konsekwencji wcześniejszego rozwiązania umowy.

W tym kontekście wskazać należy, iż choć w ocenie Sądu wysokość potrącanej przez ubezpieczyciela kwoty w przypadku rozwiązania umowy w pierwszych dwóch latach trwania umowy nie jest znikoma, to jednak przy zawieraniu przedmiotowej umowy nie doszło do naruszenia dobrych obyczajów. Powód otrzymał bowiem stosowną, jasną i przejrzystą informację co do możliwości utraty części zgromadzonych środków. Tym samym brak jest podstaw do uznania kwestionowanych przez niego zapisów za abuzywne.

Mając powyższe na uwadze Sąd w pkt 1 wyroku oddalił powództwo.

4.  Koszty procesu

O kosztach procesu Sąd orzekł w pkt 2 wyroku na podstawie art. 98 § 1 3 k.p.c. zgodnie z zasadą odpowiedzialności za jego wynik.

Powód przegrał proces i powinien zwrócić pozwanemu koszty w łącznej wysokości 3617 zł. Na kwotę tę złożyły się wynagrodzenie pełnomocnika pozwanego będącego radcą prawnym zgodnie z § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych w wysokości 3600 zł oraz 17 zł tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.