Wyrok z 5 sierpnia 2022, sygn. V Ua 46/21

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 5 sierpnia 2022 r.

Sąd Okręgowy w Opolu

V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący: sędzia Daniel Chorązki

po rozpoznaniu w dniu 5 sierpnia 2022r. w Opolu

na posiedzeniu niejawnym

sprawy z wniosku M. J.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O.

o zasiłek chorobowy i świadczenie rehabilitacyjne

na skutek apelacji pozwanego

od wyroku Sądu Rejonowego w Opolu Wydziału IV Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

z dnia 29 września 2021r. sygn. akt IV U 403/19

I.  zmienia zaskarżony wyrok w pkt. II. w ten sposób, że zmienia zaskarżone decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. z dnia 12 marca 2019r. oraz z dnia 10 kwietnia 2019r. i przyznaje skarżącemu M. J. prawo do zasiłku chorobowego za okres: od 17 grudnia 2015 roku do 31 grudnia 2015 roku, od 21 marca 2016 roku do 3 kwietnia 2016 roku, od 25 lipca 2016 roku do 21 sierpnia 2016 roku, od 28 kwietnia 2017 roku do 4 maja 2017 roku, od 29 sierpnia 2017 roku do 11 września 2017 roku i ustala, iż skarżący nie jest zobowiązany do zwrotu pobranych za ww. okresy zasiłków chorobowych wraz z odsetkami, a w pozostałym zakresie odwołania oddala oraz w pkt. III. w ten sposób, że znosi pomiędzy stronami koszty zastępstwa procesowego,

II.  dalej idącą apelację oddala

III.  zasądza od skarżącego M. J. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. kwotę 60 zł (sześćdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym.

sędzia Daniel Chorązki

/na oryginale właściwy podpis/

UZASADNIENIE

Sąd Rejonowy w Opolu IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych po rozpoznaniu sprawy z wniosku M. J. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. o zasiłek chorobowy i świadczenie rehabilitacyjne, wyrokiem z dnia 29.09.2021 roku:

I  umorzył postępowanie w części dotyczącej obowiązku zwrotu odsetek w kwocie 15.071,02 zł

II  zmienił zaskarżone decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. z dnia 12 marca 2019 roku oraz z dnia 10 kwietnia 2019 roku i przyznał wnioskodawcy M. J. prawo do zasiłku chorobowego i świadczenia rehabilitacyjnego za okres od 13 marca 2015 roku do 26 marca 2015 roku, od 10 kwietnia 2015 roku do 15 czerwca 2015 roku, od 8 lipca 2015 roku do 2 sierpnia 2015 roku, od 2 września 2015 roku do 1 października 2015 roku, od 17 grudnia 2015 roku do 31 grudnia 2015 roku, od 21 marca 2016 roku do 3 kwietnia 2016 roku, od 20 kwietnia 2016 roku do 3 maja 2016 roku, od 25 lipca 2016 roku do 21 sierpnia 2016 roku, od 29 września 2016 roku do 26 października 2016 roku, od 8 listopada 2016 roku do 22 listopada 2016 roku, od 29 grudnia 2016 roku do 11 stycznia 2017 roku, od 28 kwietnia 2017 roku do 4 maja 2017 roku, od 2 czerwca 2017 roku do 30 czerwca 2017 roku, od 29 sierpnia 2017 roku do 11 września 2017 roku i ustalił, iż wnioskodawca nie jest zobowiązany do zwrotu pobranych za ww. okresy zasiłków chorobowych i świadczenia rehabilitacyjnego wraz z odsetkami,

III  zasądził od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. na rzecz wnioskodawcy M. J. kwotę 360 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w sprawie.

Od powyższego orzeczenia Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. wniósł apelację, w której zaskarżył wyrok Sądu I instancji w części II i III zarzucając mu:

1)  naruszenie przepisów prawa procesowego tj. art. 233 § 1 k.p.c., w zw. z art. 327 ¹ § 1 k.p.c. poprzez brak wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego polegający na uznaniu, że zachowanie wnioskodawcy miało charakter incydentalny, a wskazane w zaskarżonej decyzji czynności polegające na wielokrotnym podpisywaniu dokumentów pracowniczych nie stanowiło wykonywania działalności gospodarczej, w sytuacji gdy z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że wnioskodawca w okresach wskazanych wykonywał pracę zarobkową.

2)  sprzeczność ustaleń faktycznych sądu I instancji z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności dowodu z dokumentów zgromadzonych w aktach rentowych, a to z przedłożonych kserokopii dokumentów pracowniczych, poprzez przyjęcie, iż w niniejszej sprawie bardziej wiarygodnymi i przekonującymi dowodami niż dowód z wyżej wymienionych dokumentów (a co za tym idzie materiałami dowodowymi dalej idącymi), są zeznania świadków oraz wyjaśnienia wnioskodawcy, które w ostateczności sąd uznał za logiczne i spójne, choć zebrany w sprawie materiał dowodowy i jego szczegółowa analiza nie pozwala w żadnej mierze na wyciągnięcie takiego wniosku.

3)  naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 66 w związku z art. 17 , art. 18, art. 19, art. 22 i art. 68 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz.U. z 2019 r. poz. 645), zwanej dalej ustawą zasiłkową, art. 84 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2019 r. poz. 300) poprzez błędną wykładnię polegającą na polegającą na uznaniu, że wnioskodawcy przysługuje prawo do zasiłku chorobowego i świadczenia rehabilitacyjnego za okres od 13.03.2015 r. do 26.03.2015 r., od 10.04.2015 r. do 15.06.2015 r., od 08.07.2015 r. do 02.08.2015 r., od 02.09.2015 r. do 01.10.2015 r., od 17.12.2015 r. do 31.12.2015 r" od 21.03.2016 r. do 03.04.2016 r., od 20.04.2016 r. do 03.05.2016 r., od 25.07.2016 r. do 21.08.2016 r. od 29.09.2016 r. do 26.10.2016 r., od 08.11.2016 r. do 22.11.2016 r., od 29.12.2016 r. do 11.01.2017 r., od 28.04.2017 r. do 04.05.2017 r., od 02.06.2017 r. do 30.06.2017 r" od 29.08.2017 r. do 11.09.2017 r., a tym samym nie jest zasadne zobowiązanie wnioskodawcy do zwrotu pobranych zasiłków chorobowych i świadczenia rehabilitacyjnego wraz z odsetkami.

Mając na względzie powyższe organ rentowy wniósł o:

1)  zmianę zaskarżonego wyroku w części II i III poprzez oddalenie odwołania wnioskodawcy od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. z dnia 12 marca 2019 r., oraz z dnia 10 kwietnia 2019 r.,

2)  zasądzenie na rzecz organu rentowego od wnioskodawcy zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych za obie instancje.

ewentualnie z ostrożności procesowej o uchylenie wyroku oraz przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.

W odpowiedzi na apelację, strona powodowa wniosła o:

1)  oddalenie apelacji;

2)  zasądzenie od organu rentowego na rzecz wnioskodawcy zwrotu kosztów zastępstwa adwokackiego w postępowaniu apelacyjnym według norm przepisanych.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Apelacja organu rentowego zasługuje na częściowe uwzględnienie.

W ocenie Sądu Okręgowego trafny jest zarzut naruszenia wskazanych w apelacji przepisów prawa materialnego poprzez ich niewłaściwą wykładnię i nieprawidłowe zastosowanie. W konsekwencji naruszenie przepisów prawa materialnego spowodować musiało wydanie orzeczenia reformatoryjnego względem powyższego rozstrzygnięcia. Podkreślić jednak należy, iż Sąd II instancji podziela ustalenia faktyczne dokonane przez Sąd Rejonowy, a zgromadzone w sprawie dowody są wystarczające i nie wymagają dodatkowej weryfikacji. W tych okolicznościach Sąd Okręgowy przyjął te ustalenia faktyczne na podstawie art. 382 k.p.c. jako własne.

Jednak w ocenie Sądu Okręgowego Sąd I instancji z prawidło zebranych dowodów wyciągnął częściowo nietrafne wnioski, co w konsekwencji doprowadziło do naruszenia art. 66 w zw. z art. 17-19, art. 22 i art. 68 ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz. U. z 2019 r. , poz. 645 ze zm.).

W rozpatrywanej sprawie bezspornym było, że w okresach wskazanych w zaskarżonej decyzji wnioskodawca pozostawał czasowo niezdolny do pracy. Poza sporem pozostawało również, iż we wszystkich w/w. okresach wnioskodawca podpisał pracownicze dokumenty w następujących dniach i ilościach:

⚫

20 marca 2015 r. - umowa o pracę (U. M.);

⚫

1 czerwca 2015 r. - umowa o pracę (S. Ś.);

⚫

1 czerwca 2015 r. - informacja o warunkach zatrudnienia oraz uprawnieniach pracowniczych (S. Ś.);

⚫

1 czerwca 2015 r. - obwieszczenie o czasie pracy (S. Ś.);

⚫

1 sierpnia 2015 r. - umowa o pracę (...));

⚫

2 września 2015 r. - umowa o pracę (M. Z.);

⚫

31 grudnia 2015 r. świadectwo pracy ((...));

⚫

31 marca 2016 r. świadectwo pracy (J. G.);

⚫

1 maja 2016 r. umowy o pracę (M. Z., J. G., S. Ś.)

⚫

21 sierpnia 2016 r. informacja o warunkach zatrudnienia oraz uprawnieniach pracowniczych (J. H.);

⚫

31 lipca 2016 r. świadectwo pracy (A. I.);

⚫

1 października 2016 r. umowa o pracę (A. Z.);

⚫

1 października 2016 r. informacja o warunkach zatrudnienia oraz uprawnieniach pracowniczych (A. Z.);

⚫

1 października 2016 r. obwieszczenie o czasie pracy (A. Z.);

⚫

1 października 2016 r. informacja na temat równego traktowania (A. Z.);

⚫

12 października 2016 r. urlop wychowawczego (S. Ś.);

⚫

16 listopada 2016 r. umowa o pracę ( A. K.);

⚫

16 listopada 2016 r. informacja o warunkach zatrudnienia oraz uprawnieniach pracowniczych (A. K.);

⚫

16 listopada 2016 r. obwieszczenie o czasie pracy (A. K., S. Ś.);

⚫

1 stycznia 2017 r. umowa o pracę (J. H.);

⚫

30 kwietnia 2017 r. świadectwo pracy (J. G.);

⚫

14 czerwca 2017 r. umowa o pracę (J. G.);

⚫

31 sierpnia 2017 r. świadectwo pracy (M. Z.).

Przy tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Rejonowy doszedł do wniosku, że w okresach orzeczonej niezdolności do pracy podejmowane przez wnioskodawcę czynności związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, takie jak: podpisywanie świadectw pracy oraz podpisywanie informacji o warunkach zatrudnienia i uprawnieniach pracowniczych należy uznać za czynności konieczne, których wykonywanie nie skutkuje utratą zasiłku. Taka kwalifikacja w/w czynności jest trafna również w ocenie Sądu II instancji, gdzie w świetle zapisów Kodeksu pracy oczywistym jest, iż pracodawca tego rodzaju dokumenty wystawić musi w ściśle określonych terminach.

Natomiast w ocenie Sądu Okręgowego w okolicznościach rozpatrywanej sprawy podpisywanie umów o pracę nie stanowiło czynności koniecznych ani incydentalnych. Ponieważ wnioskodawca w spornych okresach wielokrotnie zawierał tego rodzaju umowy w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, to tym samym wypełnił negatywne przesłanki wynikające z art. 17 ustawy z dnia 25 czerwca 1999r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazuje się, że pracą na gruncie art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz. U z 2017 r., poz. 1368) jest wszelka aktywność ludzka, zmierzająca do uzyskania zarobku, nawet gdyby miała polegać na czynnościach nieobciążających organizm ubezpieczonego w inny sposób. Skoro przepis stanowi, że każde wykonywanie pracy zarobkowej w okresie orzeczonej niezdolności do pracy powoduje utratę prawa do zasiłku chorobowego, to wyjątek od tej reguły może stanowić tylko wykonywanie czynności o charakterze ubocznym lub podejmowanych w związku ze statusem pracodawcy (por. wyrok z dnia 5 czerwca 2008 r., III UK 11/08, OSNP 2009 nr 21-22, poz. 292). Uznano za dopuszczalne wykonywanie czynności „sporadycznie”, co prowadzi do konkluzji, że ubezpieczony traci prawo do zasiłku, jeżeli czynności były częste, powtarzalne lub miały charakter merytoryczny, związany z zapewnieniem prawidłowego funkcjonowania przedsiębiorstwa. Jedynie więc wyjątkowo „wykonywanie niektórych ubocznych czynności związanych z prowadzoną działalnością może nie być kwalifikowane jako wykonywanie pracy” (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 czerwca 2007 r., II UK 223/06, niepubl.).

I tak Sąd Okręgowy, jak to już wyżej zaznaczono zgadza się z oceną Sądu I instancji, iż wystawienie świadectwa pracy czy podpisywanie informacji o warunkach zatrudnienia i uprawnieniach pracowniczych należy uznać za czynności konieczne, gdyż dokumenty te stanowiły konsekwencję uprzedniego zawarcia umowy o pracę, a niewypełnienie tego obowiązku stanowiłoby naruszenie przepisów prawa pracy, co w konsekwencji narażałoby wnioskodawcę na odpowiedzialność z tego tytułu.

W stanie faktycznym niniejszej sprawy nie sposób natomiast przyjąć, aby czynności związane z podpisywaniem umów o pracę nie miały charakteru zwykłych czynności, związanych z zapewnieniem normalnego funkcjonowania przedsiębiorstwa, lub aby były niejako wymuszone statusem pracodawcy. Niewątpliwie podpisywanie umów o pracę przez osobę uprawnioną do ich zawierania w zakresie prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej należy traktować jako istotny element prowadzenia działalności gospodarczej, który w pewnych sytuacjach może być kwalifikowany na podstawie art. 17 ust. 1 ustawy jako nadużycie prawa do świadczeń.

Nie można tych czynności - wywołujących doniosłe skutki prawne - uznać za czynności niezwiązane z pracą zarobkową lub za mające charakter formalny. Sąd nie neguje, że wnioskodawca darzył księgową M. W. zaufaniem, jednak w judykaturze utrwalił się pogląd, iż samo opatrzenie podpisem umów nie jest nigdy tylko machinalną czynnością, ale stanowi złożony proces myślowy, z którego podjęciem wiąże się odpowiedzialność za wygenerowany dokument. Nie jest zatem możliwe podpisywanie zawierania umów o pracę (czy jakichkolwiek innych istotnych umów) bez zupełnej kontroli zawartych w tych dokumentach treści.

Wskazać należy, iż podpisywanie umów o pracę przez wnioskodawcę w takcie korzystania ze świadczeń z ubezpieczeń chorobowych powtarzało się wielokrotnie w latach 2015 - 2017. Tego typu praktyk nie można zatem uznać za praktyki incydentalne, czy wymuszone okolicznościami. Przeciwnie ilość zawieranych umów o pracę i fakt, że w spornych okresach czynność tę można uznać za stałą i powtarzalną, przemawia za oceną, że zawieranie umów o pracę było typowym elementem prowadzonej przez wnioskodawcę działalności gospodarczej związanym z zapewnieniem normalnego funkcjonowania przedsiębiorstwa. Istotne jest, iż skarżący prowadził 5 sklepów i zatrudniał kilkanaście osób.

Dodać tu należy, iż ze zgromadzonych w sprawie dowodów nie wynika, aby którakolwiek z zawartych umów była związana z zatrudnieniem pracownika na zastępstwo chorego pracodawcy, bo te czynności wykonywali jego żona i syn (tak zeznał świadek J. H. (2) k.34). Przeciwnie z zebranych w sprawie dowodów wynika, iż osoby, z którymi zawierano umowy zatrudniane były jako sprzedawcy, gdzie stałą w zasadzie praktyką było zawieranie z nimi umów o pracę w takcie korzystania przez skarżącego ze świadczeń z ubezpieczenia chorobowego. Sąd II instancji nie podziela tu oceny, że czynności tego rodzaju, zakwalifikowane przez Sąd I instancji jako konieczne, w szczególności wymuszone statusem pracodawcy, rzeczywiście takimi były. Skarżący nie wykazał również, żeby wielokrotne zawieranie przez niego - w takcie korzystania z zasiłków chorobowych i świadczenia rehabilitacyjnego - umowów o pracę było związane z jakimiś zobowiązaniami wynikającymi z łączących go umów z urzędem pracy, w szczególności nie przedłożono tego rodzaju umów. Tymczasem tego rodzaju wymóg nie wynika z zapisów samej ustawy o promocji zatrudnienia.

Dlatego nie mają w ustalonym stanie faktycznym sprawy zastosowania powołane przez skarżącego w odwołaniu orzeczenia Sądu Najwyższego. Orzeczenia te zapadały bowiem w całkowicie odmiennych stanach faktycznych.

Reasumując: w ocenie Sądu II instancji czynności wnioskodawcy, polegające na wielokrotnym podpisywaniu umów o pracę w okresie objętym spornymi decyzjami, były wykonywaniem działalności gospodarczej, czyli były wykonywaniem pracy zarobkowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz.U. z 2017r. poz. 1368 ze zm.) i w tej sytuacji za te okresy traci on prawo do zasiłku chorobowego oraz (mając na względzie treść art. 22 cyt. ustawy) prawo świadczenia rehabilitacyjnego, a to wobec jednoznacznej w tym zakresie dyspozycji tegoż przepisu.

Wskazać tu należy, iż przywołany przepis art. 17 w.w. ustawy zawiera dwie niezależne od siebie, mające samoistny charakter przesłanki powodujące utratę prawa do zasiłku chorobowego lub opiekuńczego.

Pierwsza przesłanka to wykonywanie pracy zarobkowej w okresie orzeczonej niezdolności do pracy, a druga, to wykorzystywanie zwolnienia lekarskiego w sposób niezgodny z celem tego zwolnienia.

Pomimo zatem, iż w okolicznościach rozpatrywanej sprawy nie można przyjąć, aby wnioskodawca wykorzystywał zwolnienie w sposób niezgodny z jego celem, to jednak zdaniem Sądu spełniona została pierwsza z przesłanek, tj. wykonywał pracę zarobkową w okresie, na który udzielono mu zasiłku chorobowego oraz świadczenia rehabilitacyjnego.

W związku z powyższym spośród spornych okresów korzystania ze świadczeń z ubezpieczenia chorobowego należy wyodrębnić okresy wykonywania działalności zarobkowej w ramach prowadzonej działalności gospodarczej (tzn. okresy, w których skarżący zwierał umowy o pracę):

⚫

13 marca 2015 r. – 26 marca 2015 r.

⚫

10 kwietnia 2015 r. – 15 czerwca 2015 r.

⚫

8 lipca 2015 r. – 2 sierpnia 2015 r.

⚫

2 września 2015 r. – 1października 2015 r.

⚫

20 kwietnia 2016 r. – 3 maja 2016 r.

⚫

29 września 2016 r. – 26 października 2016 r.

⚫

8 listopada 2016 r. – 22 listopada 2016 r.

⚫

29 grudnia 2016 r. – 11 stycznia 2017 r.

⚫

2 czerwca 2017 r. – 30 czerwca 2017r.,

a za które nie zachowuje prawa do świadczeń z ubezpieczeń społecznych i w tym zakresie apelacja organu rentowego podlega uwzględnieniu.

Natomiast skarżący zachowuje prawo do tego rodzaju świadczeń za pozostałe okresy i w tym zakresie apelacja pozwanego podlega oddaleniu.

Mając powyższe na uwadze, Sąd Okręgowy na podstawie art. 17 ust. 1 i art. 22 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa oraz art. 386 §1 k.p.c. i art. 385 k.p.c. orzekł jak w punktach I i II sentencji wyroku.

Orzeczenie o kosztach postępowania przed Sądem I instancji znajduje swoje oparcie w dyspozycji art. 98 k.p.c. w zw. ze 100 k.p.c. a to biorąc pod uwagę, iż jeżeli doliczyć wartość odsetek, co do których postępowanie podlegało umorzeniu w związku z wydaniem przez organ rentowy decyzji z 10.04.2019r. i świadczenia, których wnioskodawca ostatecznie zwracać nie musi, to uległ on w postępowaniu przed Sądem I instancji mniej więcej w połowie swojego roszczenia.

Natomiast jak chodzi o postępowanie apelacyjne, to o kosztach zastępstwa procesowego orzeczono na podstawie § 9 ust. 2 w zw. § 10 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U.2018.265 j.t.). Istotne jest, iż w postępowaniu tym wnioskodawca uległ mniej więcej w ¾, co oznacza, iż powinien zwrócić na rzecz organu rentowego kwotę 60 zł.

sędzia Daniel Chorązki