Postanowienie SN z 27 sierpnia 2008, sygn. II CNP 43/08
Najważniejsze informacje
W skrócie
Wynik
oddalono skargę
Przedmiot
o zapłatę
Typ sprawy
sprawa cywilna
Tryb
posiedzenie niejawne
Tematy
odszkodowanie
Role w sprawie
powód
pozwany
Skarb Państwa
Data orzeczenia
27 sierpnia 2008
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Cywilna, Wydział II
Przewodniczący
SSN Zbigniew Strus
Podstawa prawna
POSTANOWIENIE
Dnia 27 sierpnia 2008 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Zbigniew Strus (przewodniczący)
SSN Gerard Bieniek (sprawozdawca)
SSN Elżbieta Skowrońska-Bocian
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 27 sierpnia 2008 r.
skargi T. W.
o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego postanowienia Sądu
Okręgowego w Ł. z dnia 21 lutego 2006 r., sygn. akt X Gz (…)
wydanego w sprawie z powództwa T. W.
przeciwko "P.(...)" - Spółce Akcyjnej w Ł.
o zapłatę,
oddala skargę.
Uzasadnienie
Sąd Rejonowy wyrokiem z dnia 7.10.2005 r. zasądził od pozwanej „P.(...)” S.A. w
Ł. na rzecz powoda T. W. kwotę 10.800 zł oraz zasądził od powoda na rzecz pozwanej
kwotę 2.400 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego. W motywach wyroku
wskazano, że obciążenie powoda kosztami procesu uzasadnia okoliczność, iż pozwana
była podmiotem postępowania układowego, a więc dochodzona w tym procesie
wierzytelność mogła być bez powodów zgłoszona na listę wierzytelności. Z tego
względu wniosek strony pozwanej zawarty w odpowiedzi na pozew o przyznanie
kosztów procesu zasługiwał na uwzględnienie.
Powód zaskarżył zażaleniem rozstrzygnięcie o kosztach zawarte w wyroku Sądu
Rejonowego. Zarzucił, że pozwana wbrew wymaganiom wynikającym z art. 4799
§ 1
2
k.p.c. nie załączyła do odpowiedzi na pozew potwierdzenia doręczenia tego pisma
bezpośrednio powodowi bądź potwierdzenia jego nadania listem poleconym, a więc
odpowiedź na pozew winna być stosownie do powołanego przepisu zwrócona stronie
pozwanej bez wzywania do usunięcia braków formalnych. Konsekwentnie należało więc
przyjąć, że brak było wniosku o zasądzenie kosztów procesu i Sąd Rejonowy nie miał
podstawy do rozstrzygnięcia o kosztach.
Sąd Okręgowy w Ł. postanowieniem z dnia 21.02.2006 r. zażalenie oddalił. Sąd
ten wskazał, że obowiązek określony w art. 4799
§ 1 k.p.c. dotyczy tylko pism
procesowych składanych w toku postępowania. Nie obejmuje więc pierwszych pism
procesowych składanych przez strony, a takim pismem jest odpowiedź na pozew.
Powód w dniu 18.02.2008 r. wniósł skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem
postanowienia Sądu Okręgowego w Ł. z dnia 21.02.2006 r. Jako podstawę skargi
wskazał rażące naruszenie przepisów postępowania cywilnego tj. art. 4799
§ 1 k.p.c.
przez dokonanie jego błędnej wykładni, w następstwie czego przepisu tego nie
zastosowano w sprawie i orzeczono o kosztach procesu mimo braku skutecznie
zgłoszonego wniosku w tym przedmiocie. Uprawdopadabniając wyrządzenie szkody
powód wskazał, że strona pozwana dokonała potrącenia kwoty 2.400 zł z przekazanej
mu należności zasądzonej wyrokiem Sądu Rejonowego z dnia 7.10.2005 r. Wskazując
na powyższe wniósł o stwierdzenie, że zaskarżone postanowienie jest niezgodne
z prawem tj. z art. 4799
§ 1 i art. 321 § 1 k.p.c.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
1. W pierwszej kolejności należy rozważyć dopuszczalność w niniejszej sprawie
skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem. Zgodnie z art. 4241
§ 1 k.p.c. skarga o
stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia przysługuje od
prawomocnego orzeczenia sądu II instancji kończącego postępowanie w sprawie. Taka
treść art. 4241
§ 1 k.p.c., która obowiązywała zarówno w chwili wydania
kwestionowanego postanowienia, jak i wniesienia skargi, uzasadniały jednoznacznie
wniosek, że skarga jest niedopuszczalna. Postanowienie rozstrzygające o kosztach
procesu nie jest bowiem postanowieniem kończącym postępowanie w sprawie (por.
postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20.12.1996 r. I CZ 30/96, OSNC 1997, nr 3,
poz. 34; postanowienie z dnia 19.01.2006 r. III BP 6/05, niepublik.).
Stan prawny, który jest podstawą rozpoznania niniejszej skargi uległ jednak
zmianie. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 1.04.2008 r. Sk 77/06 (Dz. U. Nr 59,
poz. 367) orzekł, że art. 4241
§ 1 i 2 k.p.c. w części obejmującej słowa „kończącego
3
postępowanie w sprawie” jest niezgodny z art. 32 ust. 1 i art. 77 ust. 1 i 2 Konstytucji
RP. W ten sposób otwarto możliwość kwestionowania w drodze skargi o stwierdzenie
niezgodności z prawem także postanowień (orzeczeń), które nie kończą postępowania
w sprawie. Takim jest niewątpliwie postanowienie rozstrzygające o kosztach.
Powstaje pytanie, czy skutki wyroku Trybunału Konstytucyjnego należy odnosić
do niniejszej sprawy. Odpowiedź musi być pozytywna. Na podstawie art. 42412
w
związku z art. 39821
i art. 391 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy zobowiązany jest do stosowania
art. 316 § 1 k.p.c., czyli wydając wyrok bierze pod uwagę stan rzeczy istniejący w chwili
zamknięcia sprawy. Oznacza to, że orzekając w niniejszej sprawie trzeba uwzględnić
wskazany wyżej wyrok Trybunału Konstytucyjnego.
2. Odnosząc się merytorycznie do treści skargi stwierdzić należy, że pogląd Sądu
Okręgowego odnośnie wykładni art. 4791
§ 1 k.p.c. jest oczywiście błędny. Należy
wprawdzie zgodzić się z tym, że przepis art. 4791
§ 1 k.p.c. nie tylko nie stosuje się do
pism procesowych wyliczonych wyczerpująco w § 2 art. 479 k.p.c., ale nie dotyczy
również wniesienia pozwu. Jest to oczywiste, gdyż wniesienie pozwu wszczyna
postępowanie, wszakże od tej chwili mamy już do czynienia z „tokiem sprawy” w
rozumieniu art. 4799
§ 1 k.p.c. To zaś prowadzi do wniosku, że skoro odpowiedź na
pozew nie została wymieniona w art. 4799
§ 2 k.p.c., a jednocześnie wnoszona jest „w
toku sprawy”, to znajduje tu zastosowanie art. 4799
§ 1 k.p.c.
3. Szerokie otwarcie przez Trybunał Konstytucyjny możliwości kwestionowania w
drodze skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnych orzeczeń sądu II
instancji, także tych, które nie kończą postępowania w sprawie jako całości, nie oznacza
jednak, aby skarga o stwierdzenie niezgodności zmieniła swój charakter prawny, w
szczególności charakter procesowy. Nadal pozostaje ona specjalnym procesowym
środkiem prawnym, ulokowanym wśród nadzwyczajnych środków zaskarżenia, którego
celem jest stwierdzenie, że prawomocne orzeczenie sądu II instancji jest mimo to
niezgodne z prawem. Jeśli więc jest to nadzwyczajny środek zaskarżenia, to takim musi
pozostać. Uzasadnia to restryktywną wykładnię, także co do wymagań, jakie muszą być
spełnione przy wniesieniu skargi. Jednym z nich jest uprawdopodobnienie wyrządzenia
szkody, spowodowanej przez wydanie orzeczenia, którego skarga dotyczy. Sama
wysokość szkody nie ma zasadniczo większego znaczenia. Uzasadnione jednak jest
przyjęcie – właśnie ze względu na nadzwyczajny charakter tego środka - że szkoda w
znikomym lub symbolicznym rozmiarze nie uzasadnia prawa do wniesienia skargi.
Należy bowiem wskazać, że uwzględnienie skargi i stwierdzenie, że prawomocne
4
orzeczenie jest niezgodne z prawem, ma charakter prejudykatu, stwarza bowiem
możliwość dochodzenia od Skarbu Państwa odszkodowania za szkodę przez wydanie
bądź wydanie i wykonanie zaskarżonego orzeczenia. Stwierdzenie niezgodności z
prawem prawomocnego orzeczenia jest więc nieodzownym, choć nie jedynym
warunkiem uwzględnienia powództwa o odszkodowanie. Z tego względu nie można
przejść do porządku dziennego nad rozmiarem szkody, jakkolwiek wysokość szkody nie
znalazła wyrazu w normatywnej treści przepisu. Nie można jednak uznać, aby
zastosowanie tego nadzwyczajnego środa zaskarżenia uzasadniała szkoda znikoma
bądź wręcz symboliczna. Z takim przypadkiem mamy do czynienia w okolicznościach tej
sprawy i z tego względu skargę oddalono (art. 42411
k.p.c.).., ale nie dotyczy
również wniesienia pozwu. Jest to oczywiste, gdyż wniesienie pozwu wszczyna
postępowanie, wszakże od tej chwili mamy już do czynienia z „tokiem sprawy” w
rozumieniu art. 4799
§ 1 k.p.c. To zaś prowadzi do wniosku, że skoro odpowiedź na
pozew nie została wymieniona w art. 4799
§ 2 k.p.c., a jednocześnie wnoszona jest „w
toku sprawy”, to znajduje tu zastosowanie art. 4799
§ 1 k.p.c.
3. Szerokie otwarcie przez Trybunał Konstytucyjny możliwości kwestionowania w
drodze skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnych orzeczeń sądu II
instancji, także tych, które nie kończą postępowania w sprawie jako całości, nie oznacza
jednak, aby skarga o stwierdzenie niezgodności zmieniła swój charakter prawny, w
szczególności charakter procesowy. Nadal pozostaje ona specjalnym procesowym
środkiem prawnym, ulokowanym wśród nadzwyczajnych środków zaskarżenia, którego
celem jest stwierdzenie, że prawomocne orzeczenie sądu II instancji jest mimo to
niezgodne z prawem. Jeśli więc jest to nadzwyczajny środek zaskarżenia, to takim musi
pozostać. Uzasadnia to restryktywną wykładnię, także co do wymagań, jakie muszą być
spełnione przy wniesieniu skargi. Jednym z nich jest uprawdopodobnienie wyrządzenia
szkody, spowodowanej przez wydanie orzeczenia, którego skarga dotyczy. Sama
wysokość szkody nie ma zasadniczo większego znaczenia. Uzasadnione jednak jest
przyjęcie – właśnie ze względu na nadzwyczajny charakter tego środka - że szkoda w
znikomym lub symbolicznym rozmiarze nie uzasadnia prawa do wniesienia skargi.
Należy bowiem wskazać, że uwzględnienie skargi i stwierdzenie, że prawomocne
4
orzeczenie jest niezgodne z prawem, ma charakter prejudykatu, stwarza bowiem
możliwość dochodzenia od Skarbu Państwa odszkodowania za szkodę przez wydanie
bądź wydanie i wykonanie zaskarżonego orzeczenia. Stwierdzenie niezgodności z
prawem prawomocnego orzeczenia jest więc nieodzownym, choć nie jedynym
warunkiem uwzględnienia powództwa o odszkodowanie. Z tego względu nie można
przejść do porządku dziennego nad rozmiarem szkody, jakkolwiek wysokość szkody nie
znalazła wyrazu w normatywnej treści przepisu. Nie można jednak uznać, aby
zastosowanie tego nadzwyczajnego środa zaskarżenia uzasadniała szkoda znikoma
bądź wręcz symboliczna. Z takim przypadkiem mamy do czynienia w okolicznościach tej
sprawy i z tego względu skargę oddalono (art. 42411
k.p.c.).