sygn. V CSK 113/08 8 października 2008 Sąd Najwyższy

Wyrok SN z 8 października 2008, sygn. V CSK 113/08

Data orzeczenia 8 października 2008
Sąd Sąd Najwyższy
Wydział Izba Cywilna, Wydział V
Przewodniczący SSN Lech Walentynowicz
Tagi
#Sąd Najwyższy #Izba Cywilna #wyrok SN
Sygn. akt V CSK 113/08
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 8 października 2008 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Lech Walentynowicz (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Irena Gromska-Szuster
SSN Katarzyna Tyczka-Rote
w sprawie z powództwa J. J. i K. J.
przeciwko Gminie C.
o zapłatę,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 8 października 2008
r.,
skargi kasacyjnej powodów od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 19 września 2007 r.,
sygn. akt I ACa (…),
oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Po sprecyzowaniu roszczenia, powodowie J. J. i K. J. domagali się zasądzenia od
pozwanej Gminy C. kwoty 500 000 zł z odsetkami i kosztami procesu.
Powodowie twierdzili, że pozwana niewłaściwie wykonała czynności związane z
zawarciem umowy sprzedaży ich zabudowanej nieruchomości i zapłaciła cenę ze
znacznym opóźnieniem, wskutek czego ponieśli szkodę w postaci utraty czynszu najmu
2
lokalu mieszkalnego (144 000 zł), utraty czynszu najmu lokalu użytkowego (45 843,84
zł), poniesienia kosztów całodobowego dozoru mienia (72 000 zł), konieczności zakupu
nowego samochodu (40 000, zł) oraz zniszczenia majątku ruchomego (50 000 zł). Obok
odszkodowania z tego tytułu domagali się ponadto zadośćuczynienia za doznaną
krzywdę w następstwie utraty zdrowia i dobrego imienia, możliwości zarobkowania oraz
zlikwidowania działalności gospodarczej. Podstawą prawną ich roszczenia były przepisy
art. 415, 417 i 445 k.c.
Sąd Okręgowy w C. ustalił, że strony zawarły w dniu 23 października 2001 r.
umowę sprzedaży zabudowanej nieruchomość powodów, położonej w C. przy ul. B., za
cenę 650 000 zł. Cena była płatna w terminie dwóch tygodni, natomiast powodowie
zobowiązali się wydać nieruchomość w terminie do 6 listopada 2001 r., po opróżnieniu
budynku mieszkalno-usługowego z ruchomości, przy czym obowiązani byli ponosić
koszty eksploatacyjne do czasu wydania przedmiotu sprzedaży. Umowa została zawarta
z wolnej ręki, poza trybem zamówień publicznych, zgodnie z pouczeniem notariusza i
opinią Rady Izby Notarialnej w K. Inne stanowisko reprezentował jednak Prezes Urzędu
Zamówień Publicznych, który w pismach z dnia 18 grudnia 2001 r. oraz z dnia 1 marca
2002 r., skierowanych do Prezydenta C., stwierdził, że umowa jest nieważna i zalecił
przywrócenie stanu zgodnego z prawem. Również Komisja Orzekająca Regionalnej Izby
Obrachunkowej w K. orzeczeniem z dnia 17 czerwca 2002 r. uznała członków Zarządu
Miasta C. za winnych naruszenia dyscypliny finansów publicznych wskutek nieuzyskania
zgody Prezesa UZP na zakup nieruchomości z wolnej ręki. Pozwana Gmina wystąpiła w
związku z tym na drogę sądową o stwierdzenie nieważności umowy, ale przegrała
sprawę w obu instancjach. W konsekwencji uiściła powodom cenę sprzedaży dopiero w
dniu 5 grudnia 2002 r., po wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 29 października 2002 r.
Powodowie wcześniej wnieśli powództwo o zapłatę ceny sprzedaży i Sąd Apelacyjny
wyrokiem z dnia 3 grudnia 2003 r. zasądził na ich rzecz od Gminy C. kwotę 137 550,70
zł z tytułu skapitalizowanych odsetek z odsetkami ustawowymi od dnia 19 grudnia 2002
r. oraz kosztami procesu w wysokości 40 100 zł. Powodowie wydali Gminie
nieruchomość w dniu 7 maja 2003 r. Zostali oni wykreśleni z ewidencji działalności
gospodarczej wskutek zaprzestania tej działalności w dniu 31 stycznia 2004 r. Umowami
z dnia 14 maja 2002 r. sprzedali samochód dostawczy m-ki Polonez-Truck, rok produkcji
1993, synowi za cenę 3 500 zł, a samochód osobowy m-ki Nexia Daewoo, rok produkcji
1997- zięciowi za cenę 8 000 zł.
3
Sąd Okręgowy uznał, że pozwana nie popełniła sugerowanego deliktu, ponieważ
zawarła umowę sprzedaży z wolnej ręki w sposób prawidłowy, a z powództwem o
ustalenie jej nieważności wystąpiła wyłącznie wskutek zalecenia Prezesa UZP. Z tej
przyczyny opóźnienie w zapłacie ceny nastąpiło z przyczyn usprawiedliwionych.
Sąd rozważył z urzędu inną ewentualną podstawę odpowiedzialności pozwanej
(art. 471 k.c.), ale uznał ją za nieuzasadnioną z braku wykazania rzeczywistej szkody
oraz z braku adekwatnego związku przyczynowego między postępowaniem kupującego
a przedstawionymi stratami materialnymi sprzedawcy. Sąd ocenił nawet - na podstawie
opinii biegłych – stan zdrowia powódki, stwierdzając u niej zaburzenia depresyjne
związane z predyspozycjami biologicznymi i czynnikami genetycznymi, pogłębionymi
konfliktami małżeńskimi (separacja). W konsekwencji wykluczył istnienie przesłanek z
art. 445 § 1 k.c. Z przedstawionych przyczyn wyrokiem z dnia 25 kwietnia 2007 r. oddalił
powództwo.
Powyższe stanowisko zaaprobował Sąd Apelacyjny, oddalając apelację
powodów. W szczególności potwierdził brak deliktu po stronie pozwanej Gminy oraz
niewykazanie przez powodów szkody w granicach adekwatnego związku
przyczynowego. Sąd odwoławczy wskazał, że po sprzedaży nieruchomości sprzedawcy
utracili prawo pobierania z niej pożytków, a do chwili wydania nieruchomości (7 maja
2003 r.) ponosili koszty związane z bieżącą jej eksploatacją (art. 548 § 1 k.c. oraz § 5
umowy sprzedaży). Uszkodzenie ruchomości powodów, po przeniesieniu rzeczy do
przechowawcy, oraz zakup nowego samochodu leży natomiast – zdaniem Sądu – poza
jakimkolwiek związkiem przyczynowym z czynnościami strony pozwanej. Dotyczy to
również roszczenia z art. 445 § 1 k.c.
Powodowie w skardze kasacyjnej wnieśli o uchylenie wyroku odwoławczego
i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania.
Skarżący zarzucili:
1. naruszenie prawa materialnego (art. 415, 417 i 448 k.c. oraz art. 477 k.c.)
a) przez uznanie, że działanie organów Gminy C., polegające na zawarciu umowy
bez zgody Prezesa Urzędu Zamówień Publicznych, było niewadliwe, pozbawione
bezprawności;
b) przez odmowę wypłaty odszkodowania mimo zwłoki w wykonaniu
zobowiązania, prowadzącej do szkody majątkowej i niemajątkowej;
4
2. naruszenie prawa procesowego (art. 233 § 1 k.p.c.) polegające na
nieuwzględnieniu dowodów potwierdzających istnienie szkody powodów z przyczyn
leżących po stronie pozwanej.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna jest bezpodstawna.
W postępowaniu kasacyjnym Sąd Najwyższy związany jest ustaleniami
faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia (art. 39813
§ 2 k.p.c.), a
podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny
dowodów (art. 3983
§ 3 k.p.c.). Z tych przyczyn zarzut procesowy, oznaczający polemikę
z sądową oceną dowodów, jest niedopuszczalny.
Podstawowym argumentem powodów w sferze prawnomaterialnej jest założenie,
iż pozwana Gmina odpowiada deliktowo z racji niezasięgnięcia przed zawarciem umowy
sprzedaży opinii Prezesa Urzędu Zamówień Publicznych. Trafnie jednak ustalono w
postępowaniu sądowym, że zakup nieruchomości z wolnej ręki był dopuszczalny, co
oznacza, iż strona pozwana nie miała obowiązku ani potrzeby uzyskania zgody Prezesa
UZP. Umowa sprzedaży z dnia 23 października 2001 r. była zatem ważnie zawarta i
została finalnie wykonana. W tej mierze prejudykacyjne znaczenie ma prawomocny
wyrok Sądu Okręgowego w C. z dnia 7 lutego 2002 r., aprobowany instancyjnie (por. art.
365 § 1 i 366 k.p.c.). W opisanej sytuacji sugerowanie bezprawności działania strony
pozwanej jest oczywiście nieuzasadnione. Co więcej, zupełnie błędnie jest sugerowana
odpowiedzialność deliktowa pozwanej Gminy (art. 417 k.c.), nie uwzględniająca faktu, iż
zawarcie umowy sprzedaży przez nią nie mieściło się w sferze wykonywania władzy
publicznej (imperium). Była to zwykła umowa cywilnoprawna równorzędnych podmiotów,
mająca źródło w woli kontrahentów. W konsekwencji bezpodstawne są zarzuty
skarżących nawiązujące do przepisów art. 415, 417 i 448 k.c. bądź art. 445 § 1 k.c.
Jest oczywiste, że opóźnienie wykonania umowy sprzedaży nastąpiło z przyczyn
zewnętrznych, tj. wskutek oddziaływania administracyjnego Prezesa Urzędu Zamówień
Publicznych. Należy również zauważyć, że opóźnienie dotyczyło obu kontrahentów, jako
że pozwana zapłaciła cenę w dniu 5 grudnia 2002 r., natomiast powodowie wydali
nieruchomość dopiero dnia 7 maja 2003 r. Trafnie Sąd Apelacyjny zauważył, że
właściwą rekompensatą dla powodów z racji opóźnienia zapłaty ceny było zasądzenie
na ich rzecz wysokich odsetek (137 550 zł) z należnościami ubocznymi. Sądy
prawidłowo przyjęły, że nieuzasadnione jest roszczenie odszkodowawcze także w
przypadku zwłoki kupującego (art. 477 § 1 k.c.). Po sprzedaży powodowie nie byli
5
bowiem uprawnieni do pobierania czynszu, a ponadto prowadzili w budynku działalność
handlową (por. art. 548 § 1 k.c.). Cena zakupu przez powodów nowego samochodu, po
sprzedaży dwóch wyeksploatowanych, nie stanowi ani szkody, ani nie jest związana
z oddziaływaniem strony pozwanej. Tym bardziej uszkodzenie mebli powodów
u przechowawcy, po ich „obowiązkowym” przeniesieniu z terenu sprzedanej
nieruchomości, nie może rodzić odpowiedzialności Gminy z jakiegokolwiek tytułu.
Bezpodstawne jest również roszczenie z tytułu zadośćuczynienia z przyczyn poprzednio
podanych, nie mające żadnego uzasadnienia w sferze faktycznej i prawnej. Należało w
konsekwencji oddalić skargę kasacyjną (art. 39814
k.p.c.).