Postanowienie SN z 15 października 2008, sygn. I CZ 74/08
Data orzeczenia
15 października 2008
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Cywilna, Wydział I
Przewodniczący
SSN Gerard Bieniek
Tagi
Podstawa prawna
POSTANOWIENIE
Dnia 15 października 2008 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Gerard Bieniek (przewodniczący)
SSN Hubert Wrzeszcz (sprawozdawca)
SSN Dariusz Zawistowski
w sprawie z powództwa Banku (…) S.A. z siedzibą w W.
przeciwko J. S.
o zapłatę,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 15 października 2008
r.,
zażalenia pozwanego na postanowienie Sądu Apelacyjnego z dnia 9 kwietnia 2008 r.,
sygn. akt I ACa (…),
uchyla zaskarżone postanowienie.
Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 9 kwietnia 2008 r. Sąd Apelacyjny odrzucił skargę
kasacyjną pozwanego J. S. z powodu nieuiszczenia opłaty stosunkowej obliczonej od
wskazanej przez skarżącego wartości przedmiotu zaskarżenia. Zdaniem Sądu całkowite
zwolnienie od kosztów sądowych, które pozwany uzyskał w postępowaniu przed sądem
powszechnym, nie obejmuje postępowania kasacyjnego. Zatem ograniczenie opłaty od
skargi kasacyjnej do uiszczenia jedynie opłaty podstawowej, w sytuacji w której
skarżący nie zawarł w skardze wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, oznacza, że
skarga kasacyjna nie została należycie opłacona i podlega odrzuceniu bez wzywania do
uiszczenia opłaty (art. 1302
§ 3 k.p.c.).
2
W zażaleniu pełnomocnik pozwanego wniósł o uchylenie zaskarżonego
postanowienia. Zarzucił, że zarysowane w orzecznictwie Sąd Najwyższego rozbieżności
dotyczące kwestii, czy udzielone w postępowaniu przed sądem powszechnym
zwolnienie od kosztów sądowych obejmuje także postępowanie kasacyjne, zostały
rozstrzygnięta – w sposób niekorzystny dla skarżącego – dopiero w podjętej po
wniesieniu skargi kasacyjnej uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia
5 czerwca 2008 r., III CZP 142/08 (niepubl.).
Powód, powołując się na przytoczoną uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu
Najwyższego, wniósł o oddalenie zażalenia pozwanego i zasądzenie kosztów
postępowania zażaleniowego.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Po nowelizacji kodeksu postępowania cywilnego ustawami z dnia 2 lipca i 22
grudnia 2004 r. (Dz. U. z 2004 r. Nr 172, poz. 1804 i Dz. U. z 2005 r. Nr 13, poz. 98)
pojawiła się w orzecznictwie rozbieżność dotycząca kwestii, czy udzielone stronie w
postępowaniu przed sądem powszechnym zwolnienie od kosztów sądowych obejmuje
także postępowanie kasacyjne. W judykaturze Sądu Najwyższego dominował kierunek
wykładni rozstrzygający wspomnianą kwestię pozytywnie (por. postanowienia Sądu
Najwyższego: z dnia 30 maja 2006 r., I CZ 23/06, z dnia 26 lipca 2006 r., IV CZ 59/06, z
dnia 20 października 2006 r., IV CZ 77/06, z dnia 9 listopada 2006 r., IV CZ 85/06, z
dnia 30 maja 2007 r., I CZ 54/07, z dnia 29 listopada 2007 r., III CZ 49/07, niepubl.).
Pojawiły się jednak także orzeczenia, w których Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że
udzielone stronie w toku postępowania rozpoznawczego zwolnienie od kosztów
sądowych nie obejmuje postępowania kasacyjnego (por. postanowienia Sądu
Najwyższego: z dnia 23 stycznia 2007 r., III CZ 3/07 i z dnia 14 marca 2007 r. I CZ 5/07,
niepubl.).
Ujawnioną rozbieżność w orzecznictwie przesądził Sąd Najwyższy podjętą – na
wniosek Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego – uchwałą składu siedmiu sędziów
Sądu Najwyższego z dnia 5 czerwca 2008 r., III CZP 142/07 (Biul. SN 2008, nr 6, poz.
7), w której przyjął, że zwolnienie od kosztów sądowych, przyznane w postępowaniu
przed sądem powszechnym, nie obejmuje postępowania kasacyjnego. Uchwale nadano
moc zasady prawnej.
W uzasadnieniu tej uchwały Sąd Najwyższy podkreślił, że ze względu na dążenie
do umocnienia oddziaływania podjętej uchwały i ujednolicenia praktyki, a także do
uniknięcia komplikacji, które mogłyby nastąpić na skutek stosowania uchwały jako
3
argumentu przy wnoszeniu skarg o wznowienie postępowania zakończonego
orzeczeniami opartymi na wykładni odmiennej niż w niej zastosowana, rozważył także
zakres jej związania – jako zasady prawnej – w czasie. Podstawę do tych rozważań
dał głoszony w literaturze oraz w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego pogląd, że
w sytuacji, w której występowały rozbieżności interpretacyjne w praktyce funkcjonowania
prawa – w zachowaniu podmiotów zobowiązanych do przestrzegania norm prawnych
oraz w działaniach organów powołanych do ich stosowania – istnieje możliwość
ograniczenia wstecznego stosowania ustalonej interpretacji przepisu (por. uchwałę
Trybunału Konstytucyjnego z dnia 7 marca 1995 r., W 9/94, OTK Zb. Urz. 1995, nr 1,
poz. 20). Do rozważań tych skłaniała także – jak podkreślono w uzasadnieniu uchwały –
wnikliwa, zasługująca w pełni na akceptację analiza zdań odrębnych Sędziów Sądu
Najwyższego do uchwały pełnego składu Sądu Najwyższego z dnia 14 listopada 2007
r., BSA I-4110-5/07 (OSNC 2008, nr 4, poz. 42). W konsekwencji, Sąd Najwyższy
stwierdził, że dokonana w uchwale wykładnia ma zastosowanie na przyszłość, od dnia
jej podjęcia.
To oznacza, że nie ma podstaw, mimo podjęcia uchwały III CZP 142/08, do
odrzucenia skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie, skoro skarga została wniesiona kilka
miesięcy przed podjęciem przytoczonej uchwały, a skarżący zastosował się do
dominującego wówczas odmiennego poglądu wyrażanego w orzecznictwie Sądu
Najwyższego. Przyjęte rozstrzygnięcie pozwala także uniknąć sytuacji, w której strona
ponosiłaby niekorzystne dla niej konsekwencje rozbieżności w orzecznictwie, istniejącej
w okresie oczekiwania na jej autorytatywne rozstrzygnięcie przez skład powiększony
Sądu Najwyższego (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 lipca 2008 r. IV CZ
52/08, niepubl.).
Z przedstawionych powodów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji
postanowienia (art. 39815
§ 1 w związku z art. 3981
§ 3 k.p.c.).