Postanowienie SN z 5 lutego 2009, sygn. I CZ 111/08
Data orzeczenia
5 lutego 2009
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Cywilna, Wydział I
Przewodniczący
SSN Krzysztof Pietrzykowski
Tagi
Podstawa prawna
POSTANOWIENIE
Dnia 5 lutego 2009 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Krzysztof Pietrzykowski (przewodniczący,
sprawozdawca)
SSN Barbara Myszka
SSN Kazimierz Zawada
w sprawie z powództwa E.C. i W.C.
przeciwko SM "C."
o stwierdzenie nieważności uchwały,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej
w dniu 5 lutego 2009 r.,
zażalenia powodów na postanowienie Sądu Okręgowego w P.
z dnia 29 października 2008 r., sygn. akt [...],
uchyla zaskarżone postanowienie.
2
Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 29 października 2008 r. Sąd Okręgowy w P. odrzucił
skargę kasacyjną powodów od wyroku Sądu Okręgowego w P. z dnia 26 czerwca
2008 r. W uzasadnieniu Sąd Okręgowy podkreślił, że Powodowie E. i W.C. żądali
stwierdzenia nieważności uchwały nr 7 Zarządu SM „C. z dnia 15 czerwca 2007 r.
w sprawie określenia przedmiotu odrębnej własności lokali i garaży w
nieruchomościach przy ul. J. Uchwała ta określa położenie i powierzchnię
poszczególnych lokali mieszkalnych, wskazuje na pomieszczenia do nich
przynależne, udziały we współwłasności nieruchomości wspólnej, a także określa,
komu przysługuje prawo do żądania przeniesienia własności lokalu, na jakich
zasadach i za jaką kwotę. Zdaniem Sądu Okręgowego, niniejsza sprawa ze
względu na przedmiot jest sprawą o prawa majątkowe. Przedmiotem zaskarżenia w
tej sprawie są koszty przekształcenia prawa do lokalu oraz kwestia przynależności
do lokalu określonych urządzeń. Wartość przedmiotu zaskarżenia wynosi około
2.000 złotych, skarga kasacyjna nie spełnia zatem wymagania określonego w art.
3982
§ 1 k.p.c., jest więc niedopuszczalna i podlega odrzuceniu przez sąd drugiej
instancji (art. 3982
§ 2 k.p.c.). Uzasadniając przedstawione stanowisko, Sąd
Okręgowy powołał się na orzecznictwo Sądu Najwyższego w sprawach
dotyczących uchwał właścicieli lokali podejmowanych na podstawie ustawy z dnia
24 czerwca 1994 r. o własności lokali (jedn. tekst: Dz. U. z 2000 r. Nr 80, poz. 903
ze zm.; dalej: u.w.l.).
W zażaleniu na postanowienie Sądu Okręgowego pełnomocnik powodów
wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości. Ponadto wniósł,
„z ostrożności procesowej”, o stwierdzenie nieważności postępowania w niniejszej
sprawie. W uzasadnieniu stwierdził, że wartością przedmiotu zaskarżenia jest
wartość lokalu powodów. Podkreślił też, że Sądy I i II instancji nie kwestionowały
nieokreślenia przez powodów wartości przedmiotu sporu, zaś problem określenia
tej wartości pojawił się dopiero w postępowaniu międzyinstancyjnym po wniesieniu
skargi kasacyjnej. Zarzucił ponadto nieważność postępowania (art. 379 pkt 6
k.p.c.), skoro sprawę w pierwszej instancji rozpoznał Sąd Rejonowy, a w drugiej
3
instancji Sąd Okręgowy, podczas gdy, zgodnie z art. 17 pkt 42
k.p.c., do
rozpoznania sprawy w pierwszej instancji jest właściwy Sąd Okręgowy.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Sąd Okręgowy przyjął, że wartością przedmiotu zaskarżenia są w niniejszej
sprawie „koszty przekształcenia prawa do lokalu”. Ściślej zaś chodzi tu o koszty
zawarcia przez pozwaną Spółdzielnię z powodami, którym przysługuje spółdzielcze
własnościowe prawo do lokalu, umowy o ustanowienie i przeniesienie odrębnej
własności tego lokalu. Stanowisko to jest nietrafne. Wspomniana umowa może być
zawarta dopiero w przyszłości, podczas gdy powodowie zaskarżyli do Sądu
uchwałę zarządu pozwanej Spółdzielni podjętą na podstawie art. 43 ustawy z dnia
15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych (jedn. tekst: Dz. U. z 2003 r.
Nr 119, poz. 1116 ze zm.; dalej: u.s.m.). Uchwała ta określa przedmiot odrębnej
własności wszystkich lokali mieszkalnych i lokali o innym przeznaczeniu
znajdujących w budynku stanowiącym część składową gruntu albo nieruchomość
odrębną od gruntu. Konieczna treść uchwały została uregulowana w art. 42 ust. 3
u.s.m. Lege non distinguente rzeczona uchwała dotyczy zatem wszystkich lokali,
a nie tylko lokalu powodów.
Sąd Okręgowy uznał, że rzeczona sprawa o stwierdzenie nieważności
uchwały zarządu pozwanej Spółdzielni jest, ze względu na jej przedmiot, sprawą
o prawa majątkowe. Powołał się przy tym na utrwalony w orzecznictwie Sądu
Najwyższego pogląd, że o tym, czy sprawa o uchylenie uchwały właścicieli lokali
(art. 25 u.w.l.) jest sprawą o prawa niemajątkowe, czy majątkowe, decyduje jej
przedmiot (zob. w szczególności: postanowienie z dnia 27 lutego 2001 r., V CZ
4/01, OSNC 2001, nr 7-8, poz. 124; uchwała z dnia 7 stycznia 2004 r. III CZP
100/03 OSNC 2005, nr 12, poz. 129; uchwała z dnia 9 grudnia 2005 r., III CZP
111/05 OSNC 2006, nr 11, poz. 183; postanowienie z dnia 26 stycznia 2006 r.,
V CSK 53/05, OSP 2007, nr 2, poz. 14). Rozważenia jednak wymaga, czy pogląd
ten może być odniesiony do spraw o uchylenie, stwierdzenie nieważności albo
o ustalenie nieistnienia uchwały organu spółdzielni.
W okresie obowiązywania art. 17 k.p.c. w pierwotnym brzmieniu Sąd
Najwyższy początkowo zajmował stanowisko, że właściwość rzeczowa sądu
w sprawach o uchylenie uchwał organów spółdzielni mieszkaniowych zależała od
4
przedmiotu uchwały (postanowienie 16 listopada 1974 r., II CZ 122/84, niepubl.;
postanowienie z dnia 26 listopada 1975 r., I CZ 185/75, niepubl.; zob. też
postanowienie SN z dnia 11 grudnia 1984 r., I CZ 139/84, niepubl. dotyczące
właściwości rzeczowej sądu wojewódzkiego w sprawie o uchylenie uchwały rady
nadzorczej spółdzielni mleczarskiej o odwołaniu członka zarządu). Sąd Najwyższy
uznał jednak, że rozpoznawanie roszczeń o przyjęcie do spółdzielni mieszkaniowej
i o przydział lokalu po byłym członku (art. 221 ustawy z dnia 16 września 1982 r. -
Prawo spółdzielcze, Dz. U. Nr 30, poz. 210 ze zm.; dalej: pr. spółdz.) należało do
właściwości sądu wojewódzkiego (postanowienie SN z dnia 5 września 1984 r.,
IV CZ 143/84, OSNCP 1985, nr 4, poz. 60).
Na podstawie art. 1 ustawy z dnia 18 kwietnia 1985 r. o zmianie ustawy -
Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 20, poz. 86) nowe brzmienie otrzymał
art. 17 pkt 1 k.p.c., zgodnie z którym do właściwości sądów wojewódzkich należały
sprawy o prawa niemajątkowe i łącznie z nimi dochodzone roszczenia majątkowe,
oprócz spraw z zakresu prawa rodzinnego oraz spraw o uchylenie uchwał organów
spółdzielni. Oznaczało to, że wszystkie sprawy o uchylenie uchwał organów
spółdzielni zostały, po pierwsze, przekazane do rozpoznawania przez sądy
rejonowe (wcześniej powiatowe; zob. art. 1 § 2 ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. -
Prawo o ustroju sądów powszechnych, Dz. U. Nr 31, poz. 137 ze zm.) oraz, po
drugie, uznane za sprawy o prawa niemajątkowe, niezależnie od tego, czy były
łącznie z nimi dochodzone roszczenia majątkowe, a w konsekwencji niezależnie od
wartości przedmiotu sporu. Sąd Najwyższy stwierdził w związku z tym, że do
właściwości rzeczowej sądu rejonowego należało rozpoznanie sprawy
o zobowiązanie spółdzielni do przyjęcia oznaczonej osoby w poczet członków, i to
bez względu na to, czy organ spółdzielni podjął uchwałę w tej kwestii
(postanowienie z dnia 19 maja 1986 r., IV CZ 65/86 OSNCP 1987, nr 8, poz. 124;
zob. też postanowienie z dnia 9 grudnia1985 r., II CZ 141/85 OSNCP 1986, nr 11,
poz. 179; postanowienie z dnia 25 października 1986 r., IV CZ 187185, niepubl.).
Artykuł 17 pkt 1 k.p.c. został znowelizowany przez art. 3 ustawy z dnia
13 lipca 1990 r. o powołaniu sądów apelacyjnych oraz o zmianie ustawy - Prawo
o ustroju sądów powszechnych, Kodeks postępowania cywilnego, Kodeks
postępowania karnego, o Sądzie Najwyższym, o Naczelnym Sądzie
5
Administracyjnym i o Krajowej Radzie Sądownictwa (Dz. U. Nr 53, poz. 306) w taki
sposób, że wśród spraw przekazanych do właściwości sądów rejonowych
pominięto sprawy o uchylenie uchwał organów spółdzielni. Sprawiło to, że
w sprawach tych przywrócono właściwość rzeczową sądów wojewódzkich (od dnia
1 stycznia 1999 r. – sądów okręgowych; zob. art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 18 grudnia
1998 r. o zmianie ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych, Dz. U. Nr 160,
poz. 1064). Rozważane sprawy zachowały bowiem charakter spraw „o prawa
niemajątkowe i łącznie z nimi dochodzone roszczenia majątkowe” w rozumieniu art.
17 pkt 1 k.p.c. Twierdzenie przeciwne, że po pięciu latach utraciły one taki
charakter, nie wytrzymywałoby krytyki jako naruszające reguły wykładni logicznej,
systemowej i historycznej. Poza tym w orzecznictwie i piśmiennictwie jednolicie
przyjmuje się, że wszelkie stosunki prawne z zakresu prawa spółdzielczego są
pochodne od podstawowego stosunku członkostwa w spółdzielni, którego
niemajątkowy charakter nie budzi wątpliwości (zob. art. 18 pr. spółdz. w brzmieniu
nadanym przez art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 3 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy
o spółdzielniach mieszkaniowych oraz niektórych innych ustaw, Dz. U. Nr 122,
poz. 1024).
Kolejna zmiana art. 17 k.p.c., dokonana przez art. 1 ustawy z dnia
16 listopada 2006 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz
niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 235, poz. 1699), polegała m. in. na dodaniu
punktu 42
, zgodnie z którym do właściwości sądów okręgowych należą sprawy
o uchylenie, stwierdzenie nieważności albo o ustalenie nieistnienia uchwał organów
osób prawnych lub jednostek organizacyjnych niebędących osobami prawnymi,
którym ustawa przyznaje zdolność prawną. Również ta nowelizacja nie zmieniła
charakteru spraw o uchylenie uchwał organów spółdzielni, a także spraw
o stwierdzenie nieważności takich uchwał albo o ustalenie ich nieistnienia (zob. art.
42 § 9 pr. spółdz. w brzmieniu nadanym przez art. 3 pkt 7 ustawy z dnia 3 czerwca
2005 r. o zmianie ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych oraz niektórych innych
ustaw). Sprawiła ona jedynie, że właściwość rzeczowa sądu okręgowego w takich
sprawach wynika obecnie już nie z pkt 1 art. 17 k.p.c., ale z nowego pkt 42
.
Ustawodawca poddał bowiem jednolitej regulacji z punktu widzenia właściwości
rzeczowej sądu okręgowego sprawy dotyczące uchwał organów wszystkich osób
6
prawnych, a także tak zwanych osób prawnych ułomnych (niepełnych, ustawowych
– zob. art. 331
k.c.). Nie dokonał natomiast stosownych zmian w przepisach
regulujących dopuszczalność wniesienia skargi kasacyjnej. Nie wpływa to jednak
na ocenę, że w sprawach o uchylenie, stwierdzenie nieważności albo o ustalenie
nieistnienia uchwał organów spółdzielni, które są sprawami o prawa niemajątkowe
i – ewentualnie – łącznie z nimi dochodzone roszczenia majątkowe, skarga
kasacyjna może być wniesiona na podstawie art. 3981
§ 1 w związku z art. 3982
k.p.c.
Podniesiony w zażaleniu na podstawie art. 379 pkt 6 k.p.c. zarzut
nieważności postępowania sprowadza się do tego, że skoro powództwo
w niniejszej sprawie zostało wytoczone po wejściu w życie art. 17 pkt 42
k.p.c.,
powinno zatem być rozpoznane w pierwszej instancji przez Sąd Okręgowy. Zarzut
ten jednak nie dotyczy zaskarżonego postanowienia o odrzuceniu skargi
kasacyjnej, ale wcześniejszych wyroków Sądu Rejonowego i Sądu Okręgowego,
może zatem być rozważony dopiero w postępowaniu kasacyjnym.
Z przedstawionych powodów orzeczono jak w sentencji (art. 39815
§ 1
zdanie pierwsze w związku z art. 3941
§ 3 k.p.c.).