Uchwała SN z 26 listopada 2009, sygn. III CZP 104/09
Data orzeczenia
26 listopada 2009
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Cywilna, Wydział III
Przewodniczący
SSN Iwona Koper
Tagi
Podstawa prawna
Sędzia SN Iwona Koper (przewodniczący)
Sędzia SN Kazimierz Zawada
Sędzia SN Dariusz Zawistowski (sprawozdawca)
Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku wierzycieli Funduszu Gwarantowanych
Świadczeń Pracowniczych w W., Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób
Niepełnosprawnych, Kredyt Banku S.A. w W. oraz małoletnich Artura S., Adama S.,
Klaudii S. reprezentowanych przez przedstawicielkę ustawową Dorotę S. przy
uczestnictwie dłużników Haliny S., Macieja S., Stanisława S. i Doroty S. w
przedmiocie nadzoru sądu nad egzekucją z nieruchomości, po rozstrzygnięciu w
Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 26 listopada 2009 r. zagadnienia
prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy w Sieradzu postanowieniem z
dnia 10 sierpnia 2009 r.:
„Czy należności alimentacyjne zgłoszone do uczestnictwa w podziale sumy
uzyskanej z egzekucji z nieruchomości w trybie art. 1036 k.p.c. podlegają
zaspokojeniu w kategorii drugiej (art. 1025 § 1 pkt 2 k.p.c.) czy też dziesiątej (art.
1025 § 1 pkt 10 k.p.c.)?"
podjął uchwałę:
Należności alimentacyjne stwierdzone tytułem wykonawczym złożonym
przez wierzyciela na podstawie art. 1036 k.p.c. podlegają zaspokojeniu w
kolejności określonej w art. 1025 § 1 pkt 2 k.p.c.
Uzasadnienie
Sąd Rejonowy w Sieradzu postanowieniem z dnia 8 stycznia 2009 r.
zatwierdził plan podziału kwoty 162 900 zł uzyskanej z egzekucji z nieruchomości
prowadzonej przeciwko dłużnikom Halinie S., Maciejowi S., Stanisławowi S. i
Dorocie S., zgodnie z projektem złożonym przez komornika. Po wniesieniu przez
przedstawicielkę ustawową małoletnich wierzycieli Artura S. i Adama S. zarzutów
odnośnie do planu podziału, Sąd Rejonowy w Sieradzu postanowieniem z dnia 29
maja 2009 r. zatwierdził plan podziału zgodnie z treścią postanowienia z dnia 8
stycznia 2009 r. Sąd Okręgowy w Sieradzu przy rozpoznaniu zażalenia małoletnich
wierzycieli powziął wątpliwość, w jakiej kolejności podlegają uwzględnieniu w planie
podziału sumy uzyskanej z egzekucji należności alimentacyjne, zgłoszone przez
wierzyciela na podstawie art. 1036 k.p.c., i związane z tym zagadnienie prawne
przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia na podstawie art. 390 k.p.c.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
W zatwierdzonym przez Sąd Rejonowy planie podziału sumy uzyskanej z
egzekucji należności wierzycieli prowadzących egzekucję, zaliczane przez art. 1025
k.p.c. do trzeciej kategorii w kolejności zaspokojenia, zostały ujęte z
pierwszeństwem przed należnościami alimentacyjnymi, należącymi według tego
przepisu do kategorii drugiej, które wierzyciele zgłosili do podziału na podstawie art.
1036 k.p.c. Według Sądu pierwszej instancji, za rozwiązaniem przyjętym w planie
podziału sporządzonym przez komornika przemawiała konieczność zróżnicowania
sytuacji wierzycieli prowadzących egzekucję oraz wierzycieli, którzy nie
uczestniczyli w postępowaniu egzekucyjnym i zgłosili jedynie swoje wierzytelności
przed uprawomocnieniem się postanowienia o przysądzeniu własności
nieruchomości. Ich należności nie korzystają z tego względu z pierwszeństwa
według zasad określonych w art. 1025 i stanowią inne należności podlegające
zaspokojeniu w kategorii dziesiątej. Stanowisko to wzbudziło wątpliwości Sądu
Okręgowego, który podkreślił, że poglądu, iż wierzyciele prowadzący egzekucję
powinni być traktowani lepiej, ze względu na trudy poniesione w związku z
prowadzeniem egzekucji, nie da się pogodzić z literalną wykładnią art. 1025 i 1036
k.p.c. W ocenie Sądu drugiej instancji, zasadność tego poglądu budzi wątpliwość
tym bardziej, że w konsekwencji sporządzenia planu podziału zgodnie z tym
założeniem, w gorszej sytuacji znaleźli się wierzyciele alimentacyjni, których
należności korzystają z uprzywilejowania w polskim systemie prawnym.
Zastrzeżenia zgłoszone przez Sąd Okręgowy pod adresem prezentowanego
także w literaturze stanowiska o konieczności uprzywilejowania wierzycieli
prowadzących egzekucję, w stosunku do innych wierzycieli uprawnionych do
uczestniczenia w podziale sumy uzyskanej z egzekucji, ze względu na konieczność
wynagrodzenia im w ten sposób trudów prowadzenia egzekucji, są
usprawiedliwione. Stanowisko to nie uwzględnia należycie przedmiotu i celu
regulacji zawartej w art. 1025 i 1036 k.p.c. Z brzmienia art. 1023 § 2 k.p.c. wynika
zasada nakazująca sporządzanie planu podziału sumy uzyskanej w egzekucji
świadczeń pieniężnych w wypadku, gdy suma ta nie wystarcza na zaspokojenie
wszystkich wierzycieli. Sporządzenie planu jest obligatoryjne przy egzekucji z
nieruchomości, a wierzytelności ujmowane w planie podziału zawsze podlegają
zaspokojeniu według ustalonej w ustawie kolejności. Kwestie z tym związane
reguluje art. 1025 k.p.c., według reguły uprzywilejowania różnych rodzajowo
należności i proporcjonalności zaspokojenia wierzytelności korzystających z tej
samej kolejności zaspokojenia.
Artykuł 1036 k.p.c. pełni inną funkcję; określa on wyłącznie, jacy wierzyciele,
oprócz wierzycieli egzekwujących, są uprawnieni do uczestniczenia w planie
podziału sumy uzyskanej z egzekucji. Treść tego przepisu nie ma znaczenia dla
wykładni art. 1025 k.p.c., jeżeli zatem wierzyciel spełni wymagania określone w art.
1036 k.p.c. i jest uprawniony do udziału w podziale sumy uzyskanej z egzekucji, to
o kolejności zaspokojenia jego wierzytelności rozstrzyga wyłącznie jej rodzaj,
stosownie do treści art. 1025 k.p.c.
W orzecznictwie prezentowane było też stanowisko, że art. 1025 k.p.c. określa
nie tylko w sposób ścisły kolejność zaspokojenia wierzycieli, ale wyklucza również
odstąpienie od wskazanej w nim kolejności zaspokojenia wierzycieli przez
zastosowanie art. 5 k.c. (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 lutego
1999 r., I CKN 1011/98, nie publ.). Nie ma zatem podstaw dla stanowiska, że
nieuczestniczenie wierzyciela w czynnościach podejmowanych w toku
postępowania egzekucyjnego może uzasadniać zmianę kolejności zaspokajania
wierzytelności określoną w art. 1025 k.p.c., a wierzyciel ma prawo skorzystania z
możliwości przewidzianej w art. 1036. Poza tym przepisy regulujące postępowanie
egzekucyjne preferują w inny sposób wierzycieli egzekwujących. Przykładowo,
poniesione przez nich wydatki stanowią koszty postępowania egzekucyjnego i
korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia (art. 1025 § 1 pkt 1 k.p.c.). Wierzycieli
tych uwzględnia się w planie podziału sumy uzyskanej z egzekucji z urzędu i nie
muszą w związku z tym dokonywać jakichkolwiek czynności wymaganych od innych
wierzycieli. Ponadto przepisy szczególne regulujące poszczególne sposoby
prowadzenia egzekucji przyznają im szerszy zakres ochrony w związku z
dokonaniem zajęcia na ich rzecz (zob. np. art. 885 k.p.c.).
Z tych względów Sąd Najwyższy rozstrzygnął zagadnienie prawne, jak w
uchwale (art. 390 § 1 k.p.c.).