sygn. V CSK 46/10 29 września 2010 Sąd Najwyższy

Postanowienie SN z 29 września 2010, sygn. V CSK 46/10

Data orzeczenia 29 września 2010
Sąd Sąd Najwyższy
Wydział Izba Cywilna, Wydział V
Przewodniczący SSN Lech Walentynowicz
Tagi
#Sąd Najwyższy #Izba Cywilna #postanowienie SN
Sygn. akt V CSK 46/10
POSTANOWIENIE
Dnia 29 września 2010 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Lech Walentynowicz (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Barbara Myszka
SSN Krzysztof Pietrzykowski
w sprawie z wniosku M. O. i K. .
przy uczestnictwie Spółdzielni Mieszkaniowej ADS „S.” w G.
i Powszechnej Kasy Oszczędności Banku Polskiego Spółki Akcyjnej w Warszawie
o założenie księgi wieczystej i wpis własnościowego spółdzielczego prawa
do lokalu i wpis hipotek,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej
w dniu 29 września 2010 r.,
skargi kasacyjnej wnioskodawców od postanowienia Sądu Okręgowego
w G.
z dnia 22 września 2009 r.,
uchyla zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Sądu
Rejonowego w G. z dnia 28 kwietnia 2009 r. i przekazuje sprawę
Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o
kosztach postępowania apelacyjnego i kasacyjnego.
Uzasadnienie
2
Sąd Rejonowy w G. postanowieniem z dnia 28 kwietnia 2009 r. oddalił
wniosek M. O. i K. O. założenie księgi wieczystej i wpis do niej spółdzielczego
własnościowego prawa do lokalu usytuowanego w budynku położonym w G. przy
ulicy P. 34/4.
Sąd ustalił, że wnioskodawcy kupili notarialnie powyższe prawo w dniu
28 maja 2008 r. od małżonków K., którzy uzyskali je na podstawie pisemnej
umowy nr 243 z dnia 24 października 2007 r. zawartej między nimi i Spółdzielnią
Mieszkaniową ADS „S.” o przekształceniu spółdzielczego lokatorskiego prawa w
prawo własnościowe. Zdaniem Sądu Rejonowego, nie doszło jednak do
przekształcenia prawa, ponieważ umowa nr 243 była nieważna wskutek
niechowania formy notarialnej (art. 73 § 2 k.c.). Formę pisemną dla umowy
„przekształceniowej” przewidywał wprawdzie art. 111
ust. 3 ustawy z dnia
15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych, ale został on uchylony
z dniem 31 lipca 2007 r., po wejściu w życie ustawy nowelizującej z dnia
14 czerwca 2007 r. (Dz. U. Nr 125, poz. 873 ze zm.). W konsekwencji
zaktualizował się po tej dacie art. 245 § 2 k.c., przewidujący formę notarialną dla
oświadczenia ustanawiające ograniczone prawo rzeczowe, a takim prawem jest
spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu (art. 244 § 1 k.c.). Skoro więc
małżonkowie K. nie nabyli własnościowego prawa do lokalu, nie mogli nim
rozporządzić na rzecz wnioskodawców.
Sąd Rejonowy ustalił ponadto, że nieuregulowany jest stan prawny
nieruchomości, na której położony jest budynek przy ul. P. nr 22-34 w Gl.,
ponieważ jej część (działka nr 1244) stanowi grunt w użytkowaniu wieczystym
Spółdzielni Mieszkaniowej ADS „S.” (właścicielem gruntu jest Gmina G.), a
pozostały grunt (działka nr 1261) stanowi własność Skarbu Państwa bez żadnych
ograniczeń. Przewidziana w art. 7 ust. 2 ustawy nowelizującej z dnia 14 czerwca
2007 r. możliwość przekształcenia prawa po dniu 31 lipca 2007 r. nie zmieniła
jednak – zdaniem Sądu – sytuacji prawnej małżonków K., gdyż przepis ten nie
regulował formy umowy przekształceniowej, zatem miał tu zastosowanie art. 245 §
2 k.c. W konsekwencji wnioskodawcy nie wykazali, że dysponują prawem
podlegającym wpisowi do księgi wieczystej (art. 6299
k.p.c.).
3
Stanowisko to podzielił Sąd Okręgowy oddalając apelację wnioskodawców.
Sąd podkreślił w szczególności, że uchylenie art.111
ust. 3 ustawy
o spółdzielniach mieszkaniowych (przepisu szczególnego) reaktywowało regulacje
przewidzianą w art. 245 § 2 k.c. (przepisie ogólnym dotyczącym ograniczonego
prawa rzeczowego). Art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 14 czerwca 2007 r. miał natomiast
na celu ustanowienie w sposób epizodyczny (do końca 2010 r.) własnościowego
prawa do lokalu spółdzielczego i nie był przepisem szczególnym w stosunku do
art. 245 § 2 k.c.
Wnioskodawcy w skardze kasacyjnej wnieśli o uchylenie obu postanowień
i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie – o orzeczenie co
do istoty sprawy.
Skarżący powołali się na naruszenie prawa materialnego, a mianowicie art. 7
ustawy z dnia 14 czerwca 2007 r., przez uznanie, ze umowa przekształceniowa
nr 243 z dnia 24 października 2007 r. nie mogła być zawarta w formie pisemnej.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Przyczyną oddalenia wniosku M. i K. O. o wpis do księgi wieczystej,
aprobowaną przez Sąd odwoławczy, było uznanie umowy przekształceniowej nr
243 z dnia 24 października 2007 r. za nieważną z racji niezachowania formy
notarialnej (art. 73 § 2 k.c. w związku z art. 245 § 2 k.c.). Dokonana przez Sąd
Okręgowy ocena skutków uchylenia art. 111
ust. 3 ustawy z dnia 15 grudnia 2000
r. o spółdzielniach mieszkaniowych (Dz. U. 2003 r. Nr 119, poz. 1116 ze zm.) nie
została w skardze kasacyjnej skutecznie podważona. Niesłusznie bowiem
wnioskodawcy odwołali się do wykładni wyrażonej w postanowieniu Sądu
Najwyższego z dnia 16 stycznia 2009 r., III CZP 133/08 (OSNC 2010, nr 1, poz.
17). Z orzeczenia tego nie wynika mianowicie konkluzja, że własnościowe prawo do
lokalu spółdzielczego może być ustanowione w dowolnej formie. Istotne było
natomiast ustalenie sądowe, wiążące w postępowaniu kasacyjnym, że nie jest
uregulowany stan prawny nieruchomości, na którym posadowiono budynek przy ul.
P. nr 22-34 w G., gdyż otwarta została w związku z tym możliwość przekształcenia
lokatorskiego prawa do lokalu w prawo własnościowe od dnia 31 lipca 2007 r., na
podstawie art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 14 czerwca 2007 r. o zmianie ustawy o
4
spółdzielniach mieszkaniowych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr
125, poz. 873 ze zm.). Sąd Okręgowy trafnie zauważył, że art. 7 tej ustawy nie
rozstrzygał o formie umowy przekształceniowej, ale niewątpliwie istniała potrzeba
takiej regulacji, mając na uwadze ugruntowaną dotychczasową praktykę, mającą
oparcie w ustawie (w art. 111
ust. 3 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych). O
tym, że było to „przeoczenie ustawodawcy”, zaświadcza art. 7 ustawy z dnia 18
grudnia 2009 r. o zmianie ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych oraz o zmianie
niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 223, poz. 1779), stanowiący, że czynności
prawne, w wyniku których nastąpiło ustanowienie spółdzielczego własnościowego
prawa do lokalu, dokonane po dniu 31 lipca 2007 r. bez zachowania formy aktu
notarialnego, są ważne. Przepis ten dokonał jednocześnie sanacji umów
przekształceniowych i skutek taki odnosi się do umowy nr 243 zawartej w dniu
24 października 2007 r. Sąd Najwyższy w rozpoznawanej sprawie nie może nie
dostrzegać tej ustawowej sanacji, również przy uwzględnieniu faktu, że
wnioskodawcy i inni uczestnicy postępowania zostali uwikłani w tryby pospiesznej,
niezharmonizowanej legislacji (zob. m.in. uwagi w uzasadnieniu cyt. orzeczenia
Sądu Najwyższego z dnia 16 stycznia 2010 r., III CZP 133/08). Przy zastosowaniu
wykładni uwzględniającej cel sądowego postępowania cywilnego oraz wartości
konstytucyjne (art. 45 ust. 1 Konst.) uprawniona była konkluzja, że niezachowanie
formy notarialnej umowy nr 243 nie wywołało skutku przewidzianego w art. 73 § 2
k.c.
Należało w konsekwencji uchylić oba postanowienia i przekazać sprawę
Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi
rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego i kasacyjnego (art. 39815
§
1 i 108 § 2 k.p.c. w związku z art. 13 § 2 k.p.c.).
md