Zarządzenie z 28 marca 2023, sygn. I C 572/22
Pokaż pozostałe podstawy prawne (6)
Sygn. akt I C 572/22
UZASADNIENIE
w postępowaniu uproszczonym
Powód (...) Spółka Akcyjna w W. wniósł przeciwko A. P. powództwo o zapłatę kwoty 3220,54 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty oraz o zasądzenie od pozwanej na rzecz powoda kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu pozwu wskazał, że strony zawarły w dniu 21 grudnia 2020 roku umowę pożyczki z (...) Spółką z o.o. udzielającą pożyczek pod marką (...), a w przypadku umów zawieranych przez pośredników kredytowych także pod innymi markami, np. (...), (...), (...) (pożyczki udzielone za pośrednictwem brokerów). Zgodnie z postanowieniami umowy zawartej między (...) Polska z Spółką o.o. a pozwaną na łączne zobowiązanie do spłaty składa się: kwota pożyczki netto 2500 zł, opłata przygotowawcza 389,25 zł, prowizja za udzielenie pożyczki 1167,75 zł, odsetki umowne 148,67 zł. Powód przekazał pozwanej kwotę pożyczki zgodnie z dyspozycją zawartą we wniosku i umowie o pożyczkę. Łączne zobowiązanie do spłaty wynikające z umowy pożyczki oraz wszystkich wybranych przez klienta dodatkowych świadczeń wynosiło 4205,67 zł. Wyjaśnił, że (...) Spółka z o.o. zawierała umowy pożyczki z klientami za pośrednictwem brokera (pośrednika kredytowego) lub bez jednoczesnej obecności obu stron. Przy wykorzystaniu środków porozumiewania się na odległość. Przed udzieleniem pożyczki pozwana utworzyła za pośrednictwem strony internetowej (...) Spółka z o.o. konto klienta, dokonana została weryfikacja pozwanej przez potwierdzenie adresu email, potwierdzenie numeru telefonu komórkowego oraz potwierdzenie numeru rachunku bankowego pozwanej, a następnie pozwana złożyła wniosek o udzielenie pożyczki, a także zapoznała się z informacjami udostępnionymi w formularzu informacyjnym udostępnionym na trwałym nośniku poprzez odznaczenie odpowiednich pól dotyczących warunków umowy pożyczki. Zaakceptowała nadto koszty wynikające z umowy pożyczki związane z jej udzieleniem w przypadku terminowej spłaty oraz koszty związane z opóźnieniami w spłacaniu rat pożyczki. Umowa pożyczki została podpisana bezpiecznym certyfikowanym podpisem elektronicznym na podstawie upoważnienia udzielonego przez pożyczkobiorcę. Warunki umowy oraz poprawność danych osobowych pozwana potwierdziła poprzez dokonanie na konto pożyczkodawcy przelewu na kwotę 1 zł, umieszczając w tytule przelewu tekst zgodny z komunikatem wskazanym na stronie internetowej lub udzielając upoważnienia do zalogowania się systemu transakcyjnego klienta w jego banku i uzyskania dostępu do informacji o rachunku na skutek tej operacji. Pożyczkodawca otrzymuje zanonimizowane i skonsolidowane informacje o kwotach i walutach transakcji na rachunku bankowym za ostatnie 3 miesiące, numer rachunku, imię i nazwisko oraz adres zamieszkania posiadacza rachunku i jego PESEL. Po zakończeniu procedury zawarcia umowy pożyczki pożyczkodawca dokonał wypłaty kwoty pożyczki w sposób wybrany przez pozwaną. Pożyczkodawca wywiązał się z umowy pożyczki w sposób prawidłowy, a pozwana w trakcie obsługi pożyczki oraz w trakcie postępowania windykacyjnego nie zgłaszała zastrzeżeń co do zawartej umowy pożyczki i jej wykonania. Z tytułu powyższej umowy pozwana dokonała wpłat w łącznej wysokości 935,65 zł, z tego 531,44 zł stanowi spłacony kredyt, 347,05 zł stanowi spłaconą prowizję za udzielenie pożyczki, w której zawiera się także kwota opłaty przygotowawczej, 57,15 zł stanowią spłacone odsetki umowne. Według stanu na dzień wniesienia pozwu do uregulowania całości zobowiązania pozostaje kwota łączna 3220,54 zł, w skład której wchodzi kapitał 1968,56 zł, odsetki umowne 42,03 zł, prowizja za udzielenie pożyczki 1209,95 zł. Wobec niewywiązywania się przez pozwaną z harmonogramu spłat, (...) Spółka z o.o. wypowiedziała umowę pożyczki ze skutkiem na dzień 10 sierpnia 2021r., co skutkowało natychmiastową wymagalnością całości zobowiązania pozwanego. Termin wymagalności ostatniej raty przypadał na dzień 29 czerwca 2022r. W dniu 15 grudnia 2020r. pomiędzy powodem a (...) Spółką z o.o. została zawarta umowa sprzedaży wierzytelności, na mocy której powód nabył wierzytelność pozwanej wynikającą z umowy pożyczki. Pismem z dnia 13 grudnia 2021r. powód wezwał pozwaną do dobrowolnej zapłaty należności dochodzonej niniejszym pozwem. Umowa pożyczki zawarta z pozwaną ma charakter kredytu konsumenckiego.
Nakazem zapłaty w postępowaniu upominawczym wydanym w dniu 27 października 2022 roku referendarz sądowy w Sądzie Rejonowym w Ś., sygn. akt I Nc 931/22, uwzględnił w całości żądanie pozwu.
Pozwana A. P. w sprzeciwie od nakazu zapłaty wniosła o oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie od powoda na rzecz pozwanej kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu swojego stanowiska pozwana zakwestionowała powództwo co do zasady i co do wysokości. Zakwestionowała legitymację czynną powoda, aby nabył od (...) Spółki z o.o. wierzytelność wobec pozwanej oraz, aby ramowa umowa cyklicznego przelewu wierzytelności została w ogóle zawarta. Zakwestionowała uprawnienia osób, które podpisały umowę cesji do dokonania tej czynności w imieniu powoda oraz wierzyciela pierwotnego. Podniosła, że umowa cesji nie określa ceny nabycia, a w takim przypadku jest nieważna z uwagi na brak elementu przedmiotowo istotnego, gdyż cesja wierzytelności jest czynnością odpłatną. Na wypadek uznania przez Sąd, że umowa zawiera cenę, zakwestionowała aby powód uiścił wierzycielowi pierwotnemu cenę nabycia wierzytelności oraz, aby wierzytelność wobec pozwanej była objęta umową cesji, na którą powoduje się powód. Zakwestionowała prawdziwość treści wynikających z przedłożonego przez powódkę wykazu wierzytelności oraz aby stanowił on załącznik do umowy cesji. Zakwestionowała ważność umowy pożyczki, a zatem powód nie mógł nabyć wierzytelności z tego tytułu. Zakwestionowała umocowanie osoby, która podpisała umowę pożyczki w imieniu (...) Spółki z o.o., a zatem do zawarcia spornej umowy w ogóle nie doszło względnie jest ona nieważna. Zakwestionowała, aby pozwana wyraziła wolę zawarcia umowy pożyczki z wierzycielem pierwotnym oraz, aby zaakceptowała jej warunki i tym samym zakwestionowała fakt zawarcia umowy pożyczki między pozwaną a wierzycielem pierwotnym. Zakwestionowała, aby pozwana wnioskowała o udzielenie pożyczki oraz, aby podpisała taki wniosek. Zakwestionowała, aby doszło do zawarcia umowy pożyczki, a tym samym istnienie zobowiązania pozwanej. Zakwestionowała, aby pozwana otrzymała od wierzyciela pierwotnego środki z tytułu spornej umowy pożyczki i tym samym zakwestionowała prawdziwość treści wynikających z potwierdzenia wykonania transakcji płatniczej, prawdziwość harmonogramu spłat i informacji o stanie zadłużenia. Zaprzeczyła, aby otrzymała kiedykolwiek od powoda lub wierzyciela pierwotnego dokumenty dołączone do pozwu. Podniosła też, że umowa pożyczki obejmuje prowizję oraz opłatę przygotowawczą za jej udzielenie w rażąco wygórowanej wysokości, łączna kwota opłat naliczonych przez powódkę wynosi 1557,01 zł i jest niemal równa kwocie udzielonego kapitału 2500 zł. Wskazane w umowie RRSO 104,58 % rażąco przekracza nawet dopuszczalne ustawą o kredycie konsumenckim ramy kosztów pozaodsetkowych. Umowa została zawarta na ogólnie stosowanym wzorze, a tak wysoka prowizja nie została niczym umotywowana. Ustalenie w umowie tak wysokiej prowizji i opłaty przygotowawczej jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i te postanowienia umowne są nieważne (art. 58 § 2 kc), a ponieważ bez ich zastrzeżenia umowa nie zostałaby w ogóle zawarta, nieważna jest całą umowa pożyczki (art. 58 § 3 kc). W razie uznania przez Sąd, że umowa pożyczki była ważna, to jej postanowienia są bezskuteczne wobec pozwanej, gdyż nie były z nią indywidualnie uzgadniane, a umowa została sporządzona na gotowym wzorze. Postanowienia umowy regulujące kwestię kosztów pożyczki, w tym prowizji oraz opłaty przygotowawczej są sprzeczne z dobrymi obyczajami i w sposób rażący naruszały interes pozwanej, wobec czego są wobec niej bezskuteczne (art. 385 ( 1) § 1 kc). O ile umowę uznać za ważną, umowa pożyczki byłaby umową kredytu darmowego (art. 45 ust. 1 ustawy o kredycie konsumenckim), gdyż ustawa wymaga prawidłowego wskazania wysokości RRSO, a jeżeli jest to umowa kredytu darmowego, to pozwana nie ma zadłużenia obejmującego odsetki, prowizję i cenę za (...). Zakwestionowała skuteczność i zasadność wypowiedzenia umowy, jeśli przyjąć jej ważność. Wykluczając z umowy skarżone opłaty wynikające z postanowień bezskutecznych albo nieważnych, na chwilę wypowiedzenia umowy lub nawet złożenia pozwu do Sądu, pozwana nie miała zadłużenia, które uzasadniałoby złożenie wypowiedzenia. Powód nie dopełnił wymogu uprzedniego wezwania do zapłaty wymagalnego zadłużenia, a więc wypowiedzenie i z tej przyczyny uznać by należało za nieskuteczne. Zaprzeczyła, aby powód wezwał pozwaną do zapłaty długu istniejącego i aby zaszły okoliczności dające podstawę do wypowiedzenia umowy pożyczki o jakich mowa w § 8 pkt 1, tj. aby pozwana opóźniała się w spłacie co najmniej dwóch pełnych rat pożyczki. Zakwestionowała, aby pozwanej doręczono wypowiedzenie umowy i aby zostało ono podpisane przez osobę umocowaną do dokonania tej czynności. Natomiast, gdyby uznać, że umowa została skutecznie wypowiedziana, to kwota prowizji powinna ulec stosownemu obniżeniu z uwagi na czas trwania umowy.
W piśmie procesowym z dnia 13 stycznia 2023 roku i z dnia 23 lutego 2023 roku powód podtrzymał powództwo w całości.
W piśmie procesowym z dnia 06 lutego 2023 roku pozwana podtrzymała stanowisko zawarte w sprzeciwie od nakazu zapłaty.
Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
Zgodnie z treścią formularza umowy pożyczki nr (...), która zawarta miała zostać w dniu 21 grudnia 2020 roku, (...) Spółka z o.o. udzielić miała pozwanej A. P. pożyczki w kwocie 2500 zł, przy czym całkowita kwota do zapłaty przez klienta opiewać miała na kwotę 4205,67 zł, w tym: 148,67 zł tytułem łącznej kwoty odsetek, 1167,75 zł tytułem prowizji za udzielenie pożyczki, 389,25 zł tytułem opłaty przygotowawczej. Pożyczka miała zostać spłacona w 18 miesięcznych ratach płatnych do 29. dnia każdego miesiąca. Stosownie do treści § 2 formularza umowy pożyczki warunkiem zawarcia umowy oraz udzielenia pożyczki było uprzednie złożenie wniosku o pożyczkę przez klienta za pośrednictwem brokera, pozytywna weryfikacja tożsamości klienta i potwierdzenie danych przekazanych przez klienta we wniosku o pożyczkę oraz pozytywna weryfikacja zdolności kredytowej klienta przez pożyczkodawcę.
Zawarcie umowy nastąpić miało w formie elektronicznej, a umowa podpisana miała zostać przy użyciu kwalifikowanego podpisu elektronicznego przez osoby działające w imieniu i na rzecz pożyczkodawcy oraz osoby działające w imieniu i na rzecz klienta, zgodnie z udzielonym pełnomocnictwem do zawarcia umowy w jego imieniu.
( dowód: formularz umowy pożyczki z 21.12.2020r. - k. 11-14,
formularz informacyjny - k. 15-17,
formularz pełnomocnictwa - k. 18,
harmonogram spłat - k. 19 )
Zgodnie z treścią potwierdzenia wykonania transakcji płatniczej wystawionej przez firmę (...) S.A. w S. w dniu 04 listopada 2021 roku, (...) Spółka z o.o. dokonać miała przelewu na kwotę 2500 zł na rachunek bankowy numer (...) wskazując jako odbiorcę A. P. i jako tytuł transakcji: wypłata pożyczki nr (...).
( dowód: potwierdzenie wykonania transakcji płatniczej - k. 20,
elektroniczne poświadczenie weryfikacji podpisu - k. 102-103 )
(...) Spółka z o.o. sporządził w dniu 11 lipca 2021 roku adresowane do pozwanej wypowiedzenie umowy z powodu niedokonywania terminowych płatności. Wskazał, że łączna wysokość zobowiązania na dzień 11 lipca 2021 roku wynosi 469,48 zł i uregulowanie tej kwoty wraz z odsetkami w terminie 14 dni spowoduje powrót do pierwotnego planu spłaty, gdyż w przeciwnym razie cała niespłacona część pożyczki wraz z odsetkami zostanie postawiona w stan natychmiastowej wymagalności.
Pismem datowanym na dzień 13 grudnia 2021 zatytułowanym „przedsądowe wezwanie do zapłaty” powód wezwać miał pozwaną od zapłaty zadłużenia w kwocie 3220,54 zł z tytułu umowy pożyczki nr (...) w terminie do dnia 27 grudnia 2021 roku.
( dowód: wypowiedzenie umowy z 11.07.2021r. - k. 21,
wezwanie do zapłaty z 13.12.2021r. - k. 7,
kopia książki nadawczej (...) spółki z o.o. - k. 100- 101 )
W dniu 15 grudnia 2020 roku (...) Spółka z o.o. zawarła z (...) Spółką Akcyjną w W. umowę przelewu wierzytelności, na mocy której powód miał nabyć wierzytelność wobec pozwanej wynikającą z umowy numer (...) z dnia 21 grudnia 2020 roku na kwotę 3227,44 zł.
( dowód: załącznik nr 3 do umowy ramowej cyklicznego przelewu wierzytelności z
15.12.2020r. - k. 22-23,
wydruk z KRSu – k. 79-85,
pełnomocnictwo - k. 86,
umowa ramowa cyklicznego przelewu wierzytelności z 15.12.2020r. - k. 87-
99 )
Sąd zważył, co następuje:
Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie.
Powód (...) Spółka Akcyjna w W. żądał zasądzenia na swoją rzecz od pozwanej A. P. kwoty 3220,54 zł wyjaśniając, że źródłem zobowiązania pozwanej jest umowa pożyczki zawarta w dniu 21 grudnia 2020 za pomocą środków porozumiewania się na odległość.
Pozwana zakwestionowała zawarcie umowy pożyczki oraz fakt złożenia wniosku o udzielenie pożyczki.
Uwzględniając okoliczność, iż zobowiązanie pozwanej wynikać miało z umowy pożyczki wskazać należy, iż stosownie do treści art. 720 § 1 kc przez umowę pożyczki dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy albo rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy albo tę samą ilość rzeczy tego samego gatunku i tej samej jakości.
Wątpliwości Sądu budziła okoliczność, czy pozwana skutecznie zawarła za pomocą środków porozumiewania się na odległość umowę pożyczki z (...) Spółka z o.o. Na podstawie art. 5 pkt 13 ustawy z dnia 12 maja 2011r. o kredycie konsumenckim (Dz.U. z 2022r., poz. 246) strony mogą zawrzeć umowę pożyczki bez swojej jednoczesnej obecności, przy wykorzystaniu środków porozumiewania się na odległość, jednak nie można przy tym pominąć tego, że wykonanie umowy pożyczki przez podmiot jej udzielający wymaga, co do zasady, przeniesienia posiadania jej przedmiotu na biorącego pożyczkę. W grę wchodzi każdy sposób jego przeniesienia. Za wystarczające należy uznać zapewnienie pożyczkobiorcy nabycia własności przedmiotu pożyczki pieniężnej poprzez wykonanie umowy w formie bezgotówkowej, na przykład w formie przelewu. Przekazanie przedmiotu pożyczki w takiej właśnie formie bezgotówkowej starał się wykazać powód w niniejszej sprawie, jednak bezskutecznie.
W polskim systemie prawnym obowiązuje zasada, zgodnie z którą obowiązek udowodnienia faktów mających znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne (art. 6 kc). Zasada kontradyktoryjności i dyspozycyjności zobowiązuje zatem strony do wskazania dowodów dla stwierdzenia faktów, z których wywodzą skutki prawne (art. 232 kpc). Stosownie do zasady wyrażonej w art. 3 kpc, a rozwiniętej m.in. w art. 232 zd. 1 kpc, strony są obowiązane przedstawiać dowody, a rozkład ciężaru dowodu wynikający także z art. 6 kc powoduje to, że strona, która chce dochodzić roszczeń wymagających dowodzenia środkami dowodowymi, z których może skorzystać, powinna liczyć się z koniecznością przedstawienia takich dowodów, gdyż w przeciwnym razie jej powództwo może być oddalone.
Zgodnie ze stanowiskiem judykatury kodeksowa definicja pożyczki wskazuje, że świadczeniem dającego pożyczkę jest przeniesienie na własność biorącego pożyczkę określonej ilości pieniędzy tudzież rzeczy oznaczonych co do gatunku i wykonanie tego świadczenia winien powód udowodnić na gruncie procesu cywilnego. Dopiero wówczas zasadne staje się oczekiwanie od biorącego pożyczkę, że udowodni on spełnienie swego świadczenia umownego, tj. zwrot pożyczki (zob. wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 17 kwietnia 2012r., sygn. akt I ACa 285/12). Innymi słowy pozwana, od której powód domaga się zwrotu pożyczki, nie musi wykazywać zwrotu pożyczki dopóty, dopóki powód nie wykaże, iż pożyczka w ogóle została udzielona.
W ocenie Sądu, powód nie udowodnił, że doszło do skutecznego zawarcia umowy pożyczki z pozwaną A. P., w konsekwencji czego nie można uznać, aby był uprawniony do żądania zwrotu kwoty rzekomej pożyczki.
Przedłożony przez powoda materiał dowodowy obejmuje wprawdzie formularz umowy pożyczki nr (...), formularz informacyjny, harmonogram płatności rat, potwierdzenie realizacji przelewu pieniężnego opiewającego na kwotę rzekomej pożyczki 2500 zł, jednakże okazał się niewystarczający do pozbawionego wątpliwości stwierdzenia skuteczności zawarcia umowy pożyczki, a co za tym idzie powstania po stronie pozwanej obowiązku zwrotu przedmiotu tej pożyczki. Zgodnie bowiem z postanowieniami formularza umowy pożyczki nie sposób uznać, iż mamy do czynienia z umową, nie zaś jedynie jej formularzem w sytuacji, gdy dokument nie jest opatrzony podpisem żadnej ze stron - warunkiem zawarcia umowy oraz udzielenia pożyczki było uprzednie złożenie wniosku o pożyczkę za pośrednictwem (...), pozytywna weryfikacja tożsamości klienta i potwierdzenie danych przekazanych przez klienta we wniosku o pożyczkę oraz pozytywna weryfikacja zdolności kredytowej klienta przez pożyczkodawcę (§ 2 ust. 1). Tymczasem powód nie wykazał ziszczenia się żadnego z przywołanych warunków. Nie sposób pominąć przy tym okoliczności, iż rzeczona umowa zawarta miała zostać przez pełnomocnika na podstawie udzielonego przez pozwaną pełnomocnictwa, w formie jak się można domyślać elektronicznej. Załączony do akt sprawy wydruk (k. 18) nie tylko nie został opatrzony żadnym podpisem, ale nawet datą, która pozwoliłaby na ustalenie czy do udzielenia pełnomocnictwa dojść miało przed zawarciem umowy pożyczki. Na uwadze należy mieć przy tym, że pełnomocnictwo sporządzone na piśmie powinno identyfikować zarówno osobę pełnomocnika, jak i mocodawcy, przy czym podpis mocodawcy - własnoręczny, ale niekoniecznie czytelny - musi obejmować co najmniej nazwisko. Stanowisko to zasługuje na aprobatę, uwzględnia bowiem oczywisty wymóg w zakresie identyfikacji mocodawcy. Nawet gdyby przyjąć, iż do udzielenia pełnomocnictwa dojść miało w formie elektronicznej, to winno ono zostać przedłożone przez powoda jako oryginał w postaci elektronicznej opatrzonej kwalifikowanym podpisem elektronicznym. Wobec przedłożenia wyłącznie wydruku nieopatrzonego żadnym podpisem, wątpliwym staje się, czy pomiędzy mocodawcą a pełnomocnikiem doszło faktycznie do skutecznego udzielenia pełnomocnictwa uprawniającego do zawarcia w imieniu i na rachunek pozwanego umowy pożyczki. W ocenie Sądu, również przedłożone do akt sprawy potwierdzenie przelewu kwoty 2500 zł tytułem rzekomo udzielonej pożyczki nie mogło stanowić dowodu wystarczającego na potwierdzenie okoliczności skutecznego zawarcia umowy pożyczki. Przez Rachunek Bankowy Klienta - po myśli § 1 pkt 10 formularza umowy - strony rozumieć miały rachunek bankowy, którego posiadaczem jest Klient i który został wskazany przez tego Klienta podczas składania wniosku o pożyczkę na stronie internetowej. Tymczasem skoro brak jest w materiale dowodowym rzekomo złożonego przez pozwaną wniosku o pożyczkę, to nie sposób uznać, iż rachunek o numerze (...), na który rzekomo przekazana została kwota pożyczki - należał do pozwanej.
W tym miejscu warto przywołać stanowisko Sądu Okręgowego w Szczecinie zawarte w wyroku z dnia 22 sierpnia 2022 roku w sprawie sygn. akt II Ca 392/22, które aktualne jest również w stanie faktycznym niniejszej sprawy, iż wbrew twierdzeniom powoda, wypowiedzenie umowy pożyczki dokonane pismem z dnia 11 lipca 2021 roku nie było skuteczne, gdyż pozwana nie posiadała wówczas zaległości w spłacie wymagalnych rat, bowiem pozwanej nie wiązały postanowienia umowy pożyczki w części w jakiej nakładały na nią obowiązek uiszczenia prowizji oraz opłaty przygotowawczej z uwagi na abuzywność tych postanowień. Art. 385 1 kc stanowi, że postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny (§ 1); jeżeli postanowienie umowy zgodnie z § 1 nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie (§ 2); nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta (§ 3); ciężar dowodu, że postanowienie zostało uzgodnione indywidualnie, spoczywa na tym, kto się na to powołuje (§ 4). Niewątpliwie umowa pożyczki została zawarta z pozwaną jako konsumentem (art. 22 1 kc), a obowiązek zapłaty prowizji oraz opłaty przygotowawczej przewidziany w umowie pożyczki, do której mają zastosowanie przepisy ustawy z dnia 12 maja 2011 roku o kredycie konsumenckim nie jest świadczeniem głównym w myśl art. 385 1 § 1 kc (por. uchwała SN z dnia 27 października 2021r. w sprawach III CZP 43/20 i III CZP 42/20 -dotyczące prowizji), nadto spornych postanowień umowy nie uzgodniono indywidualnie. Wszak do uznania postanowienia za indywidualnie uzgodnione w rozumieniu art. 385 1 § 3 kc nie jest wystarczające ustalenie, iż cała umowa była przedmiotem negocjacji, bowiem przedmiotem negocjacji (indywidualnych ustaleń) muszą być konkretne jej postanowienie. W świetle art. 385 1 § 4 kc ciężar dowodu co do indywidualnego uzgodnienia postanowienia spoczywa na tym, kto się na to powołuje (por. wyrok SN z dnia 10 grudnia 2019r. IV CSK 443/18 i dnia 07 listopada 2019r., IV CSK 13/19). Powód jednak nie obalił domniemania, że postanowienia umowne dotyczące prowizji oraz opłaty przygotowawczej nie zostały przez strony uzgodnione indywidualnie i że pozwana realnie miała wypływ na treść tych postanowień. Z uwagi na sposób w jaki umowę zawarto, oczywistym jest, że zawierając umowę strony nie uzgadniały jej poszczególnych postanowień, lecz skorzystały z wzorca jakim posługiwał się pożyczkodawca w prowadzonej działalności gospodarczej. Przyjęcie, że wierzyciel pierwotny zawarł w ramach prowadzonej działalności gospodarczej umowę z pozwaną będącą konsumentem, a prowizja oraz opłata przygotowawcza nie stanowiły świadczenia głównego i nie zostały uzgodnione indywidualnie, oznaczało możliwość oceny postanowień umowy nakładającej obowiązek uiszczenia prowizji w kwocie 1167,75 zł oraz opłaty przygotowawczej w kwocie 389,25 zł przez pryzmat art. 385 1 § 1 kpc, który za niedozwolone uznaje postanowienia umowne kształtujące prawa oraz obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. „Rażące naruszenie interesów konsumenta” oznacza nieusprawiedliwioną dysproporcję na niekorzyść konsumenta praw oraz obowiązków w określonym stosunku obligacyjnym, skutkujące niekorzystnym ukształtowaniem jego sytuacji ekonomicznej oraz jego nierzetelne traktowanie (por. wyroki SN: z dnia 03 lutego 2006r., I CK 297/05, z dnia 15 stycznia 2016r., I CSK 125/15, z dnia 27 listopada 2015 ., I CSK 945/14, z dnia 30 września 2015r., I CSK 800/14, z dnia 29 sierpnia 2013r. I CSK 660/12). Chodzi tutaj o zachwianie równowagi kontraktowej wyrażające się w tym, że kontrahent konsumenta zastrzega dla siebie nadmierne korzyści lub uprzywilejowaną pozycję, wyraźnie i w znacznym stopniu przewyższające korzyści uzyskane przez konsumenta lub pod innym względem znacznie pogarszające sytuację konsumenta (por. wyrok SN z dnia 13 lipca 2005r., I CK 832/04). Z kolei „działanie wbrew dobrym obyczajom” w zakresie kształtowania treści stosunku obligacyjnego wyraża się w tworzeniu przez partnera konsumenta takich klauzul umownych, które zmierzają do niedoinformowania, dezorientacji, wywołania błędnego przekonania u klienta czy wykorzystania jego niewiedzy lub naiwności. Za istotę dobrego obyczaju uznaje się szeroko rozumiany szacunek dla drugiego człowieka, a zatem sprzeczne z dobrymi obyczajami jest naruszanie usprawiedliwionego zaufania drugiej strony umowy. Także naruszenie dobrych obyczajów w kontekście art. 385 1 § 1 kc zazwyczaj jest wiązane z tworzeniem takich klauzul umownych, które godzą w równowagę kontraktową stron (por. wyroki SN: z dnia 27 października 2006r., I CSK 173/06 oraz z dnia 13 lipca 2005r., I CK 832/04). Do dobrych obyczajów, uczciwości kupieckiej zalicza się wymaganie od przedsiębiorcy wysokiego poziomu świadczonych usług oraz stosowania we wzorcach umownych takich zapisów, aby dla zwykłego konsumenta były one jasne, czytelne i proste, a ponadto by postanowienia umowne w zakresie łączącego konsumenta z przedsiębiorcą stosunku prawnego należycie zabezpieczały interesy konsumenta i odwzorowywały przysługujące mu uprawnienia wynikające z przepisów prawa. Sprzeczne z dobrymi obyczajami kwalifikowane są w szczególności wszelkie postanowienia, które zmierzają do naruszenia równorzędności stron umowy, nierównomiernie rozkładając uprawnienia i obowiązki między partnerami stosunku obligacyjnego. O rażącym naruszeniu interesów konsumenta można mówić w przypadku prawnie relewantnego znaczenia tego nierównomiernego rozkładu praw i obowiązków stron umowy (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 13 marca 2014r., VI ACa 1733/13). Oczywiście rozpoznając niniejszą sprawę sąd uwzględnił również, że obciążenie pożyczkobiorcy prowizją oraz opłatą przygotowawczą stanowiącą koszt udzielenia pożyczki jest na gruncie przepisów ustawy o kredycie konsumenckim dopuszczalne. Zgodnie z art. 5 pkt 6 tej ustawy na całkowity koszt kredytu składają się wszelkie koszty, które konsument jest zobowiązany ponieść w związku z umową o kredyt, w szczególności odsetki, opłaty, prowizje, podatki i marże, jeżeli są znane kredytodawcy oraz koszty usług dodatkowych, w szczególności ubezpieczeń, w przypadku, gdy ich poniesienie jest niezbędne do uzyskania kredytu lub do uzyskania go na oferowanych warunkach. Sama dopuszczalność obciążenia pożyczkobiorcy omawianymi kosztami (prowizją, opłatą przygotowawczą) nie oznacza jednak, że pożyczkodawca może ustalić ich wysokość w sposób dowolny, oderwany od rzeczywistych kosztów, jakie zostały poniesione w związku z udzieleniem konsumentowi pożyczki. Koszty te ze względów technicznych mogą mieć charakter zryczałtowany, ale także ta ryczałtowa wysokość powinna korespondować z kosztami czynności, jakie pożyczkodawca musiał rzeczywiście podjąć w związku z czynnością, za którą prowizja, jak i opłata przygotowawcza jest pobierana. Zauważyć trzeba, że prowizja za udzielenie pożyczki została zastrzeżona w kwocie 1167,75 zł, co stanowi 47% wypłaconej pozwanej kwoty pożyczki (2500 zł). W treści zaś umowy pożyczki jak i dołączonych doń dokumentów nie zawarto żadnego wyjaśnienia dla ustalenia wysokości prowizji na tak wysokim poziomie. Nie wyjaśnił tego również powód w toku postępowania. Zasadność obciążenia pożyczkobiorcy opłatą prowizyjną ukształtowaną na tak wysokim poziomie w relacji do faktycznie wypłaconej kwoty pożyczki musi być każdorazowo podyktowana ściśle określonymi względami związanymi z procesem udzielenia konkretnej pożyczki. Zastrzeżona na rzecz przedsiębiorcy prowizja nie może bowiem stanowić zakamuflowanego oprocentowania w postaci zryczałtowanej, którego wysokość przekracza dozwolone prawem granice odsetek umownych. Jak już wspomniano, powód w toku postępowania nie tylko nie wykazał, ale nawet nie wyjaśnił, w jaki sposób prowizja została ustalona. Jakkolwiek sąd odwoławczy nie kwestionuje uprawnienia pożyczkodawcy do pobierania wynagrodzenia prowizyjnego, jednak stoi na stanowisku, że prowizja powinna zostać ustalona na rozsądnym oraz uzasadnionym obiektywnie poziomie. Wbrew twierdzeniom powódki zawartym w uzasadnieniu apelacji należy uznać, że wysokość prowizji determinuje wysokość kosztów związanych z udzieleniem pożyczki, a które powinny zostać przedstawione tak, by nie budziły wątpliwości co do ich poniesienia i wysokości. Niewątpliwie nastawiona na zysk działalność w zakresie udzielania pożyczek jest obciążona ryzykiem niewypłacalności jej kontrahentów, jednakże nie oznacza to, iż pożyczkodawca może ustalać wysokość prowizji w sposób całkowicie dowolny i oderwany od realiów. Jak już wskazano prowizja za udzielenie pożyczki powinna być ustalana w rozsądnych proporcjach do wysokości udzielanej pożyczki i w oparciu o rzeczywiście ponoszone przez pożyczkodawcę koszty związane z tym, że pożyczkodawca udziela pożyczek podwyższonego ryzyka, a wiarygodność kredytowa jego kontrahentów niekorzystnie odbiega od przeciętnej. Nie może natomiast stanowić arbitralnie ustalonej kwoty dodatkowego wynagrodzenia powoda. Z zaprezentowanych względów roszczenie powoda w tym zakresie nie mogło zostać uwzględnione. Tożsame uwagi należało odnieść do opłaty przygotowawczej ustalonej na kwotę 389,25 zł, co stanowi 16% kwoty udzielonej pożyczki (2500 zł). Również i tu powód nie wyjaśnił jakie konkretnie czynności zostały podjęte przez pożyczkodawcę w celu przygotowania umowy, a także w jaki sposób wysokość opłaty przygotowawczej została wyliczona. Brak jest zatem podstaw do uznania opłaty przygotowawczej w kwocie 389,25 zł za odpowiadającą rzeczywistym kosztom poniesionych przez pożyczkodawcę w związku z czynnościami niezbędnymi do przygotowania umowy, zwłaszcza mając na względzie, że zasadniczo opłata ta związana jest z czynnościami poprzedzającymi zawarcie umowy takimi jak: przygotowanie dokumentu umowy w oparciu o stworzony uprzednio i wykorzystywany wielokrotnie wzorzec umowy, zgromadzenie niezbędnych dokumentów, jak i dokonanie weryfikacji zdolności kredytowej. Wątpliwym jest aby dokonanie czynności tego rodzaju generowało aż tak wysokie koszty po stronie pożyczkodawcy. Adekwatności zaś poniesionych kosztów i ustalonej wysokości opłaty przygotowawczej powód nie wykazał, co więcej nie przedstawiła nawet dla jej wykazania żadnych dowodów. Sąd zauważa nadto, że suma opłaty przygotowawczej oraz prowizji za udzielenie pożyczki to kwota 1557 zł, co odpowiada 62% kwoty udzielonej pozwanej pożyczki (2500 zł), przy czym dodać należy, iż poza owymi kosztami pozwana obowiązana została również do zapłaty odsetek umownych w kwocie 148,67 zł. Faktem jest, iż powołane koszty (opłata przygotowawcza, prowizja) nie przekraczały maksymalnej wysokości pozaodsetkowych kosztów kredytu (pożyczki), o których mowa w art. 36a ustawy o kredycie konsumenckim. Niemniej jednak mieć należy na uwadze, iż celem przepisów ustawy jest ochrona konsumentów przed nadmiernym obciążeniem finansowym w związku z kredytem konsumenckim. Fakt, że opłata nie przekracza maksymalnego limitu nie wyłącza kontroli postanowień wzorca umowy, które odnoszą się do takich kosztów, pod kątem skuteczności ich inkorporacji do stosunku prawnego i pod kątem ich abuzywności (tak: T.Czech, artykuł M.Pr.Bank.2016.2.52). Jak zauważył Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 11 września 2020r. (II CNP 1/20), w kontekście art. 36a ustawy o kredycie konsumenckim okoliczność, iż dane postanowienie umowne mieści się co do zasady w granicach określonych ustawą, nie wyłącza uznania go za niedozwolone w stosunku z konsumentem (zob. wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 21 stycznia 2015 r. w połączonych sprawach C-482/13, C-484/13, C-485/13 i C-487/13 oraz wyrok z dnia 3 września 2020 r. w połączonych sprawach C-84/19, C-222/19, C-252/19). Stanowisko to potwierdził w uchwałach z dnia 27 października 2021 r. (III CZP 43/20 i IIII CZP 42/20) Sąd Najwyższy stwierdzając, iż okoliczność, że pozaodsetkowe koszty kredytu konsumenckiego nie przekraczają wysokości określonej w art. 36a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 maja 2011r. o kredycie konsumenckim, nie wyłącza oceny czy postanowienia określające te koszty są niedozwolone. Potwierdzając zatem prawo firm pożyczkowych do pobierania prowizji w związku z zawartą umową pożyczki, uznać jednocześnie należy, że ich wysokość musi być uzasadniona treścią łączącego strony stosunku. Wyznaczenie ustawą ograniczeń w postaci maksymalnego pułapu tego rodzaju opłat nie oznacza pełnej swobody czy dowolności w ich kształtowaniu do wysokości wyznaczonych ustawą granic. Ustawodawca wprowadza tylko nieprzekraczalny, maksymalny dopuszczalny prawem poziom tego rodzaju należności umownych, w ramach którego pożyczkodawca może zastrzegać opłaty, które muszą jednak znajdować racjonalne odniesienie do faktycznie ponoszonych przez niego kosztów i nie mogą być zastrzegane w nadmiernie wygórowanej wysokości. Przedsiębiorca udzielający pożyczki konsumentowi winien zadbać o to, aby zachowane zostały rozsądne proporcje między wysokością pobieranych odsetek, opłat i prowizji a wysokością pożyczonej sumy i wyważyć interesy stron umowy. Dla uznania, iż wysokość prowizji oraz opłaty przygotowawczej ustalona została w sposób zgodny z tym zasadami konieczne byłoby przedstawienie konsumentowi przy zawarciu umowy, co się składa na obciążającą go prowizję, z czego wynika konieczność poniesienia opłaty w kwocie przewidzianej umową. Brak tego rodzaju informacji prowadzi do przyjęcia, że opłaty te stanowią arbitralnie określone dodatkowe wynagrodzenie, które jedynie formalnie mieści się w granicach wyznaczonych przepisami ustawy o kredycie konsumenckim. Istota omawianego problemu nie sprowadza się do oceny dopuszczalności ustalenia w umowie pożyczki opłat dodatkowych obciążających pożyczkobiorcę, jako że te są dopuszczalne, ale do sposobu wyjaśnienia i uzasadnienia ich wysokości w relacji do wartości kapitału przekazanego pożyczkobiorcy. Pożyczkodawca winien w sposób zrozumiały przedstawić sposób skalkulowania tego rodzaju opłat, wyjaśniając, co się na nie składa, aby umożliwić konsumentowi jeszcze na etapie kontraktowania dokonanie analizy całkowitych kosztów uzyskania pożyczki. Tego rodzaju informacji w niniejszej sprawie zabrakło, co skutkować musiało oceną, że postanowienia umowy dotyczące prowizji za udzielenie pożyczki oraz opłaty przygotowawczej stanowią niedozwolone klauzule w rozumieniu art. 385 1 § 1 kc, wobec czego nie są dla pozwanej wiążące, jako iż rażąco naruszają interes pozwanej jako konsumenta, kształtując jej prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami. W konsekwencji zaprezentowanych rozważań stwierdzić należało, że powód nie mógł domagać się od pozwanej kwot ustalonych tytułem opłaty przygotowawczej oraz prowizji, a tylko kwoty kapitału 2500 zł z odsetkami umownymi od tej kwoty. Uwzględniając powyższe dokonane przez pożyczkodawcę pismem z dnia 11 lipca 2021 roku wypowiedzenie umowy było nieskuteczne, a to wobec postanowień § 8 ust. 1 umowy pożyczki i nie pozostawania pozwanej w opóźnieniu z zapłatą wymagalnych wówczas rat. Według stanu na dzień 11 lipca 2021 roku pozwana powinna była zapłacić 6 rat w łącznej kwocie 801,22 zł (z pominięciem w jej wysokości opłaty przygotowawczej oraz prowizji), a z treści pozwu wynika, że pozwana zapłaciła łącznie 935,65 zł. Zatem uiszczona przez pozwaną kwota wystarczyła na pokrycie pełnych 6 rat i części raty 7. (zgodnie z harmonogramem k. 19). W konsekwencji wcześniejsze wypowiedzenie dokonane pismem z dnia 11 lipca 2021 roku nie mogło zostać uznane za skuteczne w świetle § 8 ust. 1 umowy pożyczki zawartej przez pozwaną, skoro pozwana nie zalegała wówczas z płatnością jakiejkolwiek raty.
Konkludując całokształt poczynionych powyżej rozważań stwierdzić należy, iż powód nie przedstawił wiarygodnego dowodu na potwierdzenie faktu zawarcia umowy pożyczki, sam bowiem wydruk formularza pożyczki - nawet jeśli wskazano w nim dane personalne pozwanej - nie zawiera żadnej informacji, iż powstał w wyniku jakiegokolwiek procesu związania się postanowieniami umowy. Powód nie udowodnił, że wygenerowanie umowy następuje na skutek zawarcia umowy w formie elektronicznej czy innej. W konsekwencji powyższego brak jest podstaw do uznania, iż między pozwaną a (...) Spółka z o.o. doszło do powstania jakiegokolwiek stosunku obligacyjnego, a w szczególności takiego, który rodziłby po stronie pozwanej obowiązek zwrotu kwoty dochodzonej pozwem. Gdyby jednak doszło do zawarcia umowy pożyczki, to i tak powództwo zostałoby oddalone, bo pozwana zaległości w spłacie rat skutkujących wypowiedzeniem umowy nie miała.
W myśl art. 509 § 2 kpc w przypadku zawarcia umowy przelewu wraz z wierzytelnością przechodzą na nabywcę wszelkie związane z nią prawa, w tym roszczenie o zaległe odsetki. W wyniku przelewu przechodzi na nabywcę (cesjonariusza) ogół uprawnień przysługujących dotychczasowemu wierzycielowi (cedentowi), który zostaje wyłączony ze stosunku zobowiązaniowego, jaki łączył go z dłużnikiem. Wierzytelność, jak i prawo do jej dochodzenia przechodzi na nabywcę w takim kształcie, w jakim przysługiwała cedentowi w chwili zawarcia umowy przelewu. Warunkiem więc otrzymania należności przez nabywcę długu jest udowodnienie, że takie prawo przysługiwało pierwotnemu wierzycielowi.
Powód nie wykazał w niniejszej sprawie, aby dochodzone wobec pozwanej roszczenie o zapłatę w kwocie 3220,54 zł w ogóle powstało. Tylko zaś istniejąca wierzytelność mogła być przedmiotem skutecznego przelewu w rozumieniu art. 509 kc wraz z należnymi od niej odsetkami na jego rzecz.
Stan faktyczny sprawy Sąd ustalił na podstawie dokumentów, których ocena została przedstawiona przez Sąd w rozważaniach prawnych.
Mając powyższe na uwadze, roszczenie powoda podlegało oddaleniu, o czym Sąd orzekł w punkcie I. sentencji wyroku.
O kosztach procesu w punkcie II. sentencji wyroku Sąd orzekł na podstawie art. 98 § 1 i 3 kpc w związku z art. 99 kpc, art. 108 § 1 kpc, art. 109 § 2 kpc, zgodnie z ogólną zasadą, że strona która proces przegrała jest zobowiązana do zwrotu przeciwnikowi poniesionych przez niego kosztów procesu i obciążył tymi kosztami powoda jako stronę przegrywającą proces w całości. Na koszty poniesione przez pozwaną składa się wynagrodzenie pełnomocnika pozwanej będącego radcą prawnym w kwocie 900 zł ustalone stosownie do treści § 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018r., poz. 265). Koszty procesu zasądzone zostały z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku. Zgodnie bowiem z art. 98 § 1 1 kpc od kwoty zasądzonej tytułem zwrotu kosztów procesu należą się odsetki, w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono, do dnia zapłaty.
SSR Agnieszka Trytek Błaszak
ZARZĄDZENIE
1. (...)
2. (...)
3. (...)
Dnia 28 marca 2023r.
SSR Agnieszka Trytek Błaszak