Wyrok z 4 sierpnia 2023, sygn. I C 60/23

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 4 sierpnia 2023 r.

Sąd Rejonowy w Zambrowie I Wydział Cywilny

w składzie:

Przewodniczący: sędzia Jarosław Dłużniewski

Protokolant: Pamela Trześniewska

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 lipca 2023 roku w Z.

sprawy z powództwa D. S.

przeciwko A. S. oraz J. S.

o usunięcie niezgodności pomiędzy treścią wpisu w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym

Oddala powództwo.

Sygn. akt I C 60/23

UZASADNIENIE

Powód D. S. reprezentowany przez pełnomocnika kwalifikowanego w pozwie z dnia 23 stycznia 2023 r. wniósł o to, aby w dziale IV księgi wieczystej prowadzonej w Sądzie Rejonowym w Zambrowie (...) dokonać wykreślenia hipotek przymusowych ustanowionych na rzecz J. S. do sumy 146.847,24 złotych oraz na rzecz A. S. do sumy 33.655,22 złotych - w związku z dokonaniem przed dłużnika D. S. spłaty całości należności zasądzonych zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w Zambrowie z dnia 19 marca 2021 r. sygn. akt I Ns 249/14 oraz postanowieniem Sądu Okręgowego w Łomży z dnia 6 maja 2022 r. o sygn. akt I Ca 329/21. Dodatkowo powód żądał zasądzenia od pozwanych zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Uzasadniając wywiedzione powództwo powód wskazał, że na podstawie postanowienia Sądu Okręgowego w Łomży z dnia 6 maja 2022 r. zmieniającego postanowienie Sądu Rejonowego w Zambrowie z dnia 19 marca 2021 r. o sygn. akt I Ns 249/14 został zobowiązany do zapłaty na rzecz pozwanego J. S. kwoty 146.847,24 złotych, zaś na rzecz pozwanej A. S. kwoty 33.655,33 złotych. Powyższe orzeczenie uprawomocniło się z dniem 6 maja 2022 r. Mając na uwadze, że pozwani uchylali się od przekazania powodowi informacji koniecznych, aby ten mógł spełnić świadczenie pieniężne - powód D. S. złożył wniosek do Sądu Rejonowego w Zambrowie o wyrażenie zgody na złożenie środków do depozytu sądowego. Ostatecznie powód uzyskał informację od pozwanych o numerach rachunków bankowych i dokonał w dniu 7 września 2023 r. spłaty całości należności z pomniejszeniem ich o koszty sądowe. Ponadto w dniu 17 października 2022 r. powód miał dokonać zapłaty odsetek ustawowych za okres od 6 maja 2022 r. (data uprawomocnienia się orzeczenia) do dnia 23 maja 2022 r. (data złożenia wniosku o wyrażenie zgody na wpłatę pieniędzy do depozytu sądowego).

Pozwani J. S. oraz A. S. w odpowiedziach na pozew oraz na rozprawie wnieśli o oddalenie powództwa wskazując, że świadczenia pieniężne zasądzone w sprawie o dział spadku wynikające z prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w Zambrowie z dnia 19 marca 2021 r. o sygn. akt I Ns 249/14 nie zostały spełnione w całości, co czyni powództwo nieuzasadnionym. Pozwani zakwestionowali wartość odsetek zasądzonych od głównej kwoty. Ponadto pozwany J. S. zarzucił powodowi D. S., że nie mógł on dokonać potrącenia kwoty 3.700 złotych tytułem kosztów postępowania apelacyjnego.

W przedmiocie kosztów postępowania pozwani żądali ich zwrotu i zasądzenia od powoda na ich rzecz kosztów poniesionych w sprawie z wniosku o wpisanie hipoteki przymusowej, kosztów wynajęcia pokoju na cztery doby oraz zwrotu kosztów podróży do Polski i z powrotem do Belgii (zob. k. 76, k.176v),

Sąd ustalił i zważył, co następuje:

Na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w Zambrowie z dnia 19 marca 2021 roku w sprawie o sygn. akt I Ns 249/14, zmienionego postanowieniem Sądu Okręgowego w Łomży z dnia 6 maja 2023 r. w sprawie o sygn. akt I Ca 329/21 ustalono, że powód D. S. został zobowiązany do zapłaty na rzecz pozwanego J. S. kwoty 146.847,24 złotych z ustawowymi odsetkami od dnia uprawomocnienia się (tj. 6 maja 2022 r.) do dnia zapłaty jako świadczenia głównego tytułem spłaty. Z kolei na rzecz pozwanej A. S. powód D. S. został zobowiązany do zapłaty tytułem spłaty kwoty 33.655,33 złotych z ustawowymi odsetkami od dnia uprawomocnienia się (tj. 6 maja 2022 r.) do dnia zapłaty jako świadczenia głównego. Należy również zauważyć, że z zasądzonych na rzecz pozwanych spłat Sąd Rejonowy nakazał pobrać na rzecz Skarbu Państwa (Sąd Rejonowy w Zambrowie) kwoty po 7.394,67 złotych tytułem nieuiszczonych wydatków w sprawie (zob. k. 2565-2566 postanowienie SR w Zambrowie akta I Ns 249/14 tom XIII). Niezależnie od powyższego Sąd Okręgowy w Łomży wydając postanowienie na wskutek złożonych apelacji od postanowienia Sądu Rejonowego w Zambrowie w punkcie IV swojego orzeczenia zasądził od powoda J. S. na rzecz D. S. kwotę 3.700 złotych tytułem kosztów postępowania apelacyjnego (zob. k. 24 akt).

Na podstawie dokumentów znajdujących się w aktach księgi wieczystej prowadzonej w Sądzie Rejonowym w Zambrowie (...) ustalono, że Sąd wieczystoksięgowy dokonał na wniosek J. S. i A. S. wpisu w księdze wieczystej ustanawiając na nieruchomości położonej w R. gm. Z. o numerach ewidencyjnych działek (...) hipotek przymusowych odpowiednio na kwoty 146.847,24 złotych oraz 33.655,33 złotych (zawiadomienie Sądu wieczystoksięgowego z dnia 29 sierpnia 2022 r.).

Strony postępowania zgodnie przyznały na rozprawie, że tytułem spłaty pozwany J. S. powinien otrzymać od powoda D. S. kwotę 139.452,57 złotych jako świadczenie główne. Dodatkowo powód D. S. wyjaśnił, że powyższa kwota została pomniejszona o koszty postępowania apelacyjnego zasądzone przez Sąd Okręgowy w Łomży w wysokości 3.700 złotych i ostatecznie w dniu 7 września 2022 r. dokonał on przelewu na rachunek bankowy pozwanego J. S. kwoty 135.752,57 złotych (zob. dowód wpłaty k. 9 akt). Dodatkowo w dniu 17 października 2022 r. D. S. dokonał przelewu na rachunek bankowy J. S. kwoty 699,14 złotych tytułem odsetek od kwoty świadczenia głównego (zob. k. 45).

Jeśli chodzi o pozwaną A. S., to D. S. w dniu 7 września 2022 r. dokonał przelewu na jej rachunek bankowy kwoty 26.260,33 złotych (k.11-12), zaś w dniu 17 października 2022 r. kwotę 132,93 złotych tytułem odsetek od kwoty głównej (k. 47-48).

Z dokumentu w postaci wydruku ze strony internetowej www.kalkulatory.gofin.pl złożonego razem z pozwem (k.49-50) wynika, że powód D. S. wysokość odsetek ustawowych wyliczył wobec pozwanego J. S. na kwotę 698,22 złotych (za okres od 7 maja 2022 r. do 23 maja 2022 r.), zaś wobec A. S. na kwotę 131,48 złotych biorąc pod uwagę ten sam okres odsetkowy.

Pełnomocnik powoda na rozprawie wyjaśnił, że za datę końcową do której miały być liczone odsetki uznał datę złożenia do Sądu Rejonowego w Zambrowie wniosku o złożenie środków pieniężnych do depozytu sądowego (wniosek złożono osobiście na biuro podawcze k. 3 akt Sądu Rejonowego w Zambrowie sygn. akt I Ns 163/22). Pełnomocnik powoda dodatkowo wyjaśnił, że wraz z wnioskiem powód D. S. nie wpłacił kwoty wskazanej we wniosku, ponieważ aby to uczynić musiał posiadać najpierw zgodę Sądu (zob. k. 176v).

Na podstawie dowodu z akt sprawy Sądu Rejonowego w Zambrowie o sygn. akt I Ns 163/22 ustalono, że postępowanie w sprawie z wniosku D. S. o zezwolenie na wpłacenie do depozytu sądowego zostało zakończone postanowieniem o umorzeniu postępowania z dnia 16 listopada 2022 r. (k. 77 akt I Ns 163/22 SR w Zambrowie).

Powyższe ustalenia Sądu wskazują, że powództwo powoda o usunięcie niezgodności pomiędzy treścią księgi wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym okazało się nieuzasadnione.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że wygaśnięcie hipoteki przymusowej następuje w chwili spłaty całego zadłużenia wraz z odsetkami i ewentualnymi innymi kosztami. Nie oznacza to jednak automatycznego wykreślenia hipoteki przymusowej z księgi wieczystej, ponieważ aby tak mogło się stać, do sądu wieczystoksięgowego należy dołączyć dokument potwierdzający spłatę zobowiązania. Jak stanowi art. 100 ustawy o księgach wieczystych i hipotece w razie wygaśnięcia hipoteki wierzyciel obowiązany jest dokonać wszelkich czynności umożliwiających wykreślenie hipoteki z księgi wieczystej. Z uwagi na to, że wierzyciele będący w rozpoznawanej sprawie pozwanymi kwestionowali fakt dokonania przez powoda D. S. spłaty w pełnej wysokości przysługującego im świadczenia, tym samym powód był zmuszony do wystąpienia z pozwem żądając usunięcia niezgodności w treści księgi wieczystej sprowadzającej się do nakazania wykreślenia ustanowionych uprzednio przez sąd wieczystoksięgowy hipotek.

Dokonując ustaleń w powyższej sprawie Sąd zbadał, czy kwota świadczenia pieniężnego zasądzonego od powoda D. S. na rzecz odpowiednio pozwanych J. S. i A. S. była przez niego uiszczona w całości. Ustalenia w tym przedmiocie wskazują, że tak się nie stało.

Odnosząc się w pierwszej kolejności do wysokości świadczenie pieniężnego należnego pozwanemu J. S. należy wskazać, że wysokość spłaty wynosiła 139.452,57 złotych, co wynika z rachunku matematycznego 146.847,24 – 7.395,67 złotych. Zgodnie z postanowieniem Sądu D. S. od kwoty zasądzonej spłaty 146.847,24 złotych mógł je pomniejszyć o wysokość kosztów sądowych w kwocie 7395,67 złotych, którymi J. S. został obciążony. Natomiast jeśli chodzi o potrącenie dalszej kwoty 3.700 złotych z tytułu kosztów postępowania apelacyjnego, to D. S. winien był wcześniej złożyć oświadczenie o potrąceniu zgodnie z wymogami wskazanymi w art. 498 i 499 k.p.c. Brak skutecznego złożenia oświadczenia o potrąceniu spowodował, że w rozpoznawanej sprawie potrącenie nie powodowało skutków materialnoprawnych i tym samym nie można było uznać, aby powód D. S. spełnił główne świadczenie pieniężne na rzecz wierzyciela J. S..

Jeśli chodzi o pozwaną A. S., to powód D. S. popełnił błąd rachunkowy i nieprawidłowo ustalił kwotę świadczenia głównego. Otóż na rzecz pozwanej A. S. została zasądzona spłata w wysokości 26.260,66 złotych (wynika to z rachunku matematycznego 33.655,33 – 7.394,67), tymczasem powód D. S. w dniu 7 września 2022 r. przelał środki pieniężne w wysokości 26.260,33 złotych, a więc mniej niż był do tego zobowiązany.

Niezależnie od powyższego dalsze ustalenia w sprawie wskazują również, że oprócz nieprawidłowo ustalonej przez powoda kwoty świadczenia głównego - D. S. również w sposób błędny dokonał wyliczeń co do wysokości świadczenia pieniężnego wynikającego z należnych odsetek od zasądzonej kwoty głównej. W tym przedmiocie należy wyjaśnić, że powód niezasadnie przyjął, że datą do której są naliczane mu odsetki ustawowe jest dzień złożenia wniosku do Sądu Rejonowego w Zambrowie w sprawie o wyrażenie zgody na złożenie świadczenia pieniężnego do depozytu sądowego (tj. 23 maja 2022 r.). Otóż zgodnie z art. 693 ² k.p.c. złożenie przedmiotu świadczenia do depozytu sądowego może być dokonane dopiero po uzyskaniu zezwolenia sądu (§ 1 ), jednak jeżeli przedmiotem świadczenia są pieniądze polskie, złożenie do depozytu może być dokonane również przed uzyskaniem zezwolenia sądu. W takim wypadku dłużnik powinien równocześnie ze złożeniem pieniędzy zgłosić wniosek o zezwolenie na złożenie do depozytu. W razie uwzględnienia tego wniosku złożenie do depozytu uważa się za dokonane w chwili, w której rzeczywiście nastąpiło (§ 2 ). W rozpoznawanej sprawie powód D. S. nie mógł za prawidłową datę, do której naliczane są mu odsetki przyjąć dzień złożenia wniosku do Sądu o zezwolenie na wpłacenie do depozytu świadczenia pieniężnego z dwóch powodów. Po pierwsze postępowanie w sprawie I Ns 163/22 zostało umorzone i Sąd nie wydał orzeczenia, że wyraża zgodę na złożenia środków pieniężnych do depozytu sądowego, a po drugie powód D. S. składając wniosek nie wpłacił jednocześnie środków pieniężnych na rachunek depozytowy, co w przypadku nawet uwzględnienia jego wniosku przez Sąd nie skutkowałoby tym, że z dniem 23 maja 2022 r. odsetki już nie były naliczane. W tym stanie rzeczy należało przyjąć, że kwoty uiszczone przez D. S. tytułem odsetek na rzecz obojga pozwanych nie odpowiadają pełnej ich wysokości. Co więcej z uwagi na to, że świadczenie główne zarówno wobec J. S. jak i A. S. nie zostało w całości spełnione, to tym samym powód powinien liczyć się z tym, że w dalszym ciągu wobec niego naliczane są odsetki.

Mając na uwadze powyższe ustalenia faktyczne oraz ich oceną prawną Sąd stwierdził, że powód D. S. nie spłacił wobec pozwanych J. S. i A. S. całego zadłużenia i tym samym powództwo sprowadzając się do żądania wykreślenia hipotek przymusowych nie mogło być uwzględnione.

W przedmiocie wniosku pozwanych o zwrot kosztów postępowania Sąd odmówił ich zasądzenia, ponieważ pozwani J. S. oraz A. S. nie złożyli przed zamknięciem rozprawy spisu kosztów i wydatków, które mieliby ponieść w związku z prowadzonym postępowaniem. Wnioski ich nie zostały w żaden sposób udokumentowane. Co więcej rozprawa została wyznaczona w trybie hybrydowym i pozwanym doręczono linki z dostępem do rozprawy w trybie zdalnym. Wobec powyższego Sąd nie wzywał pozwanych do przyjazdu z Belgii do siedziby tutejszego Sądu. Jeśli chodzi o pozwaną A. S., to ta w piśmie z dnia 16 kwietnia 2023 r. (k.77v) żądała m.in. zwrotu kosztów podróży do Polski oraz wynajęcia pokoju przez cztery doby, tymczasem powódka w rozprawie brała udział w trybie zdalnym pozostając w swoim miejscu zamieszkania w B..

SSR Jarosław Dłużniewski

Sygn. akt I Ca 309/23

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 4 sierpnia 2023 r., I C 60/23 Sąd Rejonowy w Zambrowie oddalił powództwo o uzgodnienie treści księgi wieczystej numer (...) prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Zambrowie dla nieruchomości położonej w m. R., gmina Z., stanowiącej własność D. S. - z rzeczywistym stanem prawnym poprzez dokonanie wykreślenia hipoteki:

a)  przymusowej ustanowionej na rzecz J. S. w wysokości 146.847,24 złotych, zabezpieczającej należność wynikającą z postanowienia Sądu Rejonowego w Zambrowie z dnia 19 marca 2021 r., I Ns 249/14 oraz postanowienia Sądu Okręgowego w Łomży z dnia 6 maja 2022 r., I Ca 329/21;

b)  przymusowej ustanowionej na rzecz A. S. w wysokości 33.655,33 złotych, zabezpieczającej należność wynikającą z postanowienia Sądu Rejonowego w Zambrowie z dnia 19 marca 2021 r., I Ns 249/14 oraz postanowienia Sądu Okręgowego w Łomży z dnia 6 maja 2022 r., I Ca 329/21.

W części merytorycznej uzasadnienia wyroku Sąd I instancji wskazał, że wierzytelność zabezpieczona hipotekami ustanowionymi na rzecz J. S. i A. S. nie wygasła w całości. W zakresie należności głównej należnej J. S. Sąd I instancji uznał, że potrącenie kwoty 3.700 zł nie było skuteczne, natomiast co do należności głównej należnej A. S. nastąpił błąd w zakresie kwoty 0,33 zł. Nadto Sąd I instancji wskazał także, że powód w sposób błędny ustalił odsetki od świadczeń głównych należnych pozwanym, przedstawiając w tym zakresie stosowną argumentację.

Od powyższego wyroku strona powodowa wniosła apelację zaskarżając orzeczenie w całości oraz zarzucając naruszenie, tj.:

1.  art. 10 ust. 1 u.k.w.h., poprzez oddalenie powództwa, w sytuacji zaistnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie roszczenia powoda, w szczególności bezzasadne przyjęcie, że powód winien wraz z wnioskiem o zezwolenie na dokonanie wpłaty środków pieniężnych do depozytu sądowego uiścić środki bez zezwolenia Sądu, w sytuacji gdy przepis nie obliguje do takiego działania, a nadto finalnym żądaniem pozwanych była wpłata na zagraniczne rachunki bankowe w walucie obcej, zaś przepis art. 693(2)§2 k.p.c. przewiduję taką możliwość wyłączenie jeśli świadczeniem są pieniądze polskie;

2.  naruszenia prawa procesowego, tj. art. 233 § 1 k.p.c. przez brak wszechstronnego i należytego rozważenia zebranego w sprawie materiału dowodowego, naruszenie granic swobodnej oceny dowodów i przyjęcie przez Sąd, iż powód nie dokonał zapłaty należności wpisanych do hipoteki na rzecz pozwanych, w sytuacji gdy:

a)  należność wpisana do hipoteki na rzecz J. S. i A. S. jest niezgodna z faktycznie wymagalną kwotą, bowiem została wpisana wraz z kosztami należnymi na rzecz Sądu Rejonowego w Zambrowie, które zgodnie z wezwaniem Sądu powód miał pomniejszyć przy dokonywaniu spłaty na rzecz pozwanych;

b)  kwota przekazana na rzecz A. S. to łączna kwota 26 393,26 zł, zaś powód zobowiązany był do zapłaty na rzecz A. S. kwoty 26 260,66 zł;

c)  kwota przekazana na rzecz J. S. to łączna kwota 136.451,71 zł, zaś powód zobowiązany był do zapłaty na rzecz J. S. kwoty 139.452,57 zł, zaś pozwany winien uiścić na rzecz D. S. kwotę 3.700 zł tytułem kosztów, czego do dnia wykonania przelewu nie dokonał i stąd powód dokonał potrącenia należności, wbrew ustaleniom dokonanym przez Sąd I instancji powód złożył oświadczenie o potrąceniu pozwanemu w dniu 27.07.2022 (k.43 akta sprawy 1 Ns 163/22);

d)  powód nie uchylał się od obowiązku zapłaty należności, o czym świadczą podejmowane przez niego działania, tj.:

- orzeczenie Sądu II instancji zostaje wydane w dniu 6 maja 2022r.;

- powód kieruje maila do J. S. i A. S. na adresy zamieszkania i adresy mailowe używane przez cały czas trwania postępowania w dniu 09.05.2022 r.:

- ze względu na brak odpowiedzi za pośrednictwem pełnomocnika kieruje do Sądu wniosek o zezwolenie na wpłatę środków należnych na rzecz pozwanych w dniu 19 maja 2022 r. (data wpływu do Sądu 23 maja 2022 r.), chcąc uniknąć sytuacji celowego przedłużania wskazania dyspozycji zapłaty;

- 26.07.2022 r., a więc 2 miesiące i 20 dni później - odpowiedź pozwanych z żądaniem zapłaty w formie gotówkowej - w banku bez ustalenia w zakresie pokwitowania, itp.;

- D. S. godzi na się na zapłatę w formie gotówki, ale pod warunkiem spotkania w kancelarii notarialnej, co jest uzasadnione w kontekście wysokości środków pieniężnych jak również zaprezentowanej przez cały czas trwania postępowania sądowego postawy A. S. i J. S. - na powyższe nie godzą się zainteresowani;

- do akt sprawy zarejestrowanej pod sygnaturą akt I Ns 163/22 wpływa w sierpniu 2022 pismo wierzycieli wskazujących, że jednak wolą zapłatę na zagraniczne rachunki bankowe - wierzyciele zamiast wysłać pismo dłużnikowi celowo składają je w sądzie, co dodatkowo wydłuża czas poinformowania dłużnika;

- D. S. dokonuje zapłaty należności z pomniejszeniem kosztów sądowych zapłaconych w imieniu pozwanych w dniu 07.09.2022 r. jak również z pomniejszeniem należnych kosztów od J. S. na jego rzecz. Następnie w październiku 2022 r. dokonuje zapłaty odsetek od dnia 06.05.2022 r. do dnia 07.09.2022 r.;

Wskazując na powyższe strona powodowa wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uwzględnienie powództwa w całości oraz zasądzenie od pozwanych na rzecz powoda kosztów postępowania przed Sądem I i II instancji, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, ewentualnie - uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, przy pozostawieniu temu Sądowi rozstrzygnięcia o kosztach instancji odwoławczej.

Na rozprawie w dniu 24 stycznia 2024 r. powód złożył załącznik do pozwu w którym m.in. wskazał, że wpłacił do depozytu sądowego środki na poczet ewentualnego zabezpieczenia, tj. 4.790 zł na rzecz J. S. i kwotę 920,33 zł na rzecz A. S. (k. 283), a także przedstawił ponownie argumenty przemawiające za wywiedzioną apelacją (k. 279-283).

W odpowiedzi na apelację pozwana A. S. wnioskowała o jej oddalenia (k. 224-225).

W odpowiedzi na apelację pozwany J. S. wnioskował o oddalenie apelacji wskazując, że nastąpiła częściowa spłata zobowiązania (k. 237-239).

W dniu 24.11.2023 r. (data prezentaty) pozwany J. S. złożył do tut. Sądu niepodpisane pismo z dnia 17.11.2023 r. pn. „Oświadczenie o potrąceniu odsetek”, w którym zawarł zwrot „Potrącam Ustawowe Odsetki w kwocie 5.326,85 zł od wpłaconej kwoty 135.752,57 zł z dnia 08/09/2022 r z tytułu prawomocnego postanowienia (…)” (k. 245). Pismo o tożsamej treści, jednakże podpisane, zostało złożone ponownie przez pozwanego w dniu 15.01.2024 r. (data prezentaty) - k. 260.

W dniu 27.11.2023 r. (data prezentaty) pozwana A. S. złożył do tut. Sądu pismo z dnia 20.11.2023 r. pn. „Oświadczenie o potrąceniu odsetek”, w którym zawarł zwrot „ Potrącam Ustawowe Odsetki w kwocie 920 zł od wpłaconej kwoty 26.260,33 zł z dnia 08/09/2022 r z tytułu prawomocnego postanowienia (…)” - k. 251.

Pozwany J. S. złożył także pismo z dnia 21.01.2024 r., w którym oświadczył, że żąda od powoda faktury z Sądu Rejonowego w Zambrowie wskazującej na fakt zapłaty kwoty 7.394,67 zł (k. 289). Podobne pismo procesowe zostało złożone przez pozwaną A. S. (k. 290).

Sąd Okręgowy ustalił i zważył, co następuje:

Apelacja jest zasadna, choć u podstaw takiej oceny legły inne przyczyny, aniżeli te wskazane w apelacji. W przedmiotowej sprawie, w znacznej mierze, kluczowe znacznie miały okoliczności zaistniałe po wydaniu przez Sąd I instancji zaskarżonego wyroku, tj. postanowienie Sądu Rejonowego w Zambrowie z dnia 22.11.2023 r. zezwalające na złożenie przedmiotu świadczenia do depozytu sądowego (k. 75 akt I Ns 244/23), a także niezaprzeczony przez stronę pozwaną fakt wpłacenia do depozytu sądowego (k. 283) kwot wymienionych w tym postanowieniu.

Sąd II instancji uznał zatem za udowodnione twierdzenia powoda wskazujące na wygaśnięcie wierzytelności zabezpieczanej hipoteką, o czym niżej. Wygaśniecie zaś wierzytelności zabezpieczonej hipoteką pociąga za sobą wygaśniecie hipoteki, zgodnie z art. 94 u.k.w.h. Wskazać jednak należy, że Sąd I instancji, nie naruszył treści art. 10 ust. 1 u.k.w.h., co sugeruje apelujący. Wygaśnięcie wierzytelności zabezpieczanych hipoteką nr 1 i 2 nastąpiło bowiem po wydaniu przez Sąd I instancji zaskarżonego wyroku.

Zgodnie z art. 100 u.k.w.h. - w razie wygaśnięcia hipoteki wierzyciel obowiązany jest dokonać wszelkich czynności umożliwiających wykreślenie hipoteki z księgi wieczystej. Z uwagi na fakt, iż strona pozwana nie współdziałała ze stroną powodową (odmówiła wyrażania zgody na jej wykreślenie), powodowi pozostawała droga sądowa w trybie powództwa z art. 10 u.k.w.h. o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym.

W pierwszej kolejności należy ustosunkować się do argumentów podnoszonych przez stronę pozwaną wskazujących, że świadczenia (należności objęte tytułem wykonawczym) nie zostały spełnione w całości, wobec braku okazania przez powoda faktur z Sądu Rejonowego w Zambrowie na kwoty 7.394,67 zł (k. 289-290), a także złożenia pism procesowych pn. „Oświadczenie o potrąceniu odsetek” (k. 245, 254, 260).

W przedmiotowej sprawie, zdaniem tut. Sądu, pisma pn. „Oświadczenie o potrąceniu odsetek” złożone przez pozwanych do akt sprawy nie wywarły żadnych skutków prawnych, niezależnie od tego czy należałoby je potraktować jako oświadczenia o potrąceniu (na co wskazuje wprost treść tych oświadczeń), czy też jako oświadczenia o wyborze sposoby zarachowania (na co wskazuje umieszczony w tych oświadczeniach art. 451 k.c.).

Powód w dniu 7.09.2022 r. dokonał przelewu na rachunek bankowy pozwanych stosownych kwot - na rzecz A. S. kwotę 26.260,33 zł i na rzecz J. S. kwotę 135.752,57 zł, które to kwoty związane były z należnościami głównymi, nie zaś odsetkami. Kwota 26.260,33 zł dotyczyła należności głównej wynikającej z orzeczenia (33.655,33 zł) pomniejszonej o kwotę 7.394,67 zł (kwota z pkt X postanowienia Sądu Rejonowego w Zambrowie), przy czym nastąpiła pomyłka co do 0,33 zł, na co zwrócił uwagę Sąd I instancji w części merytorycznej uzasadnienia wyroku. Natomiast kwota 135.752,57 zł dotyczyła należności głównej (146.847,24 zł) pomniejszonej o kwotę 7.394,67 zł (kwota z pkt X postanowienia Sądu Rejonowego w Zambrowie) oraz kwotę 3.700 zł (kwota potrącona; oświadczenie o potrąceniu zostało złożone dwukrotnie - raz emailem, k. 43 akt I Ns 163/22; drugi raz w sprawie I Ns 244/23 - k. 56, 57 akt I Ns 244/23).

O tym, że wpłacone na ich rachunki bankowe ww. kwoty dotyczą należności głównej, nie zaś odsetek - pozwanymi dobrze wiedzieli, na co wskazuje m.in. treść pozwu, jak i inne znajdujące się z sprawie dokumenty. W zakresie odsetek ustawowych pozwani otrzymali inne przelewy (k. 43-48). Dyspozycja powoda (dłużnika) co do kolejności zaspokajania długu (jeden dług złożony z należności głównej i odsetek) była znana pozwanym. Nie kwestionowali on ww. dyspozycji powoda (wyboru sposobu zaliczenia zapłaty, wpierw - należności główne, następnie odsetki). Tym samym zdaniem tut. Sądu powyższe oświadczenia pozwanych nt. sposobu zarachowania spełnionego świadczenia, nie są skuteczne. Pozwani po uzyskaniu wiedzy na temat ww. dyspozycji powoda nie sprzeciwiali się jej. Sposób zarachowania przez pozwanych wpłaconych na ich rachunki bankowe kwot: 135.752,57 zł i 26.260,33 zł, tj. wpierw na zaległe odsetki a następnie na należność główną, wynika dopiero z przedstawionych wyżej oświadczeń, złożonych do tut. Sądu po upływie ponad roku od dokonania tych wpłat. Nadto - co istotne, oświadczenia te wpłynęły do tut. Sądu po wydanym już postanowieniu Sądu Rejonowego w Zambrowie z dnia 22 listopada 2023 r., I Ns 244/23 o zezwoleniu wnioskodawcy D. S. na złożenie do depozytu sądowego kwoty 4.790 zł tytułem odsetek od należności głównej zasądzonej od D. S. na rzecz J. S., kwoty 920 zł tytułem odsetek od należności głównej zasądzonej od D. S. na rzecz A. S. i kwoty 0,33 zł tytułem brakującej należności głównej zasądzonej od D. S. na rzecz A. S. (k. 75 akt I Ns 244/23).

Nie sposób także potraktować pisma pozwanych pn. „Oświadczenie o potrąceniu odsetek” jako skuteczne oświadczenia o potrąceniu. Zgodnie bowiem z art. 498 k.c. - gdy dwie osoby są jednocześnie względem siebie dłużnikami i wierzycielami, każda z nich może potrącić swoją wierzytelność z wierzytelności drugiej strony, jeżeli przedmiotem obu wierzytelności są pieniądze lub rzeczy tej samej jakości oznaczone tylko co do gatunku, a obie wierzytelności są wymagalne i mogą być dochodzone przed sądem lub przed innym organem państwowym. Wskutek potrącenia obie wierzytelności umarzają się nawzajem do wysokości wierzytelności niższej. Tym samym jedną z przesłanek dokonania skutecznego potrącenia jest wymagalność obu wierzytelności. Wierzytelność jest wymagalna, gdy wierzyciel może żądać spełnienia świadczenia przez dłużnika. Pozwani składali oświadczenie o potrąceniu ich wierzytelności z wierzytelnością powoda, która w dacie tych oświadczeń dawno już wygasła.

Niezasadny jest także zarzut pozwanych dot. kwot 7.394,67 zł wynikających z punktu X postanowienia Sądu Rejonowego w Zambrowie z dnia I Ns 249/14. W aktach sprawy znajdują się bowiem dokumenty potwierdzający fakt uiszczenia tych kwot przez powoda (k. 13-16), a zatem powód prawidłowo pomniejszył zasądzone od niego na rzecz pozwanych spłaty – każda o kwotę 7.394,67 zł.

Zdaniem tut. Sądu okoliczność zapłaty na rzecz pozwanych należności głównej i odsetek została wykazana przez powoda w toku procesu – przed Sądem II instancji. Wskazać należy, że do stwierdzenia wygaśnięcia wierzytelności hipotecznej konieczne jest przeprowadzenie tzw. „dowodu pozytywnego” wskazującego sposób jej wygaśnięcia, czy to za pomocą przedstawienia dowodu zapłaty, dowodu potrącenia, dowodu zwolnienia z długu, złożenia sumy dłużnej do depozytu sądowego, itp.

Odnośnie hipoteki przymusowej łącznej nr 1 ustanowionej na rzecz J. S. – wskazać należy, że zabezpieczała ona należność główną w wysokości 146.847,24 zł oraz należności uboczne – ustawowe odsetki od dnia 6 maja 2022 r. do dnia zapłaty. Powód przedstawił dowód uiszczenie na rachunek pozwanego kwoty 135.752,57 zł tytułem należności głównej (k. 9), przy czym miał prawo należną pozwanemu kwotę pomniejszyć o kwotę 7.394,67 zł (kwotę przezeń uiszczoną zgodnie z pkt X postanowienia). Nadto powód dokonał skutecznego potrącenia przysługującej mu wierzytelności - kwoty 3.700 zł z wierzytelnością pozwanego. Nadto powód dwukrotnie dokonał czynności potrącenia. W okolicznościach niniejszej sprawy nie ma znaczenia, czy pierwsze, czy też drugie oświadczenie o potrąceniu uzna się za skuteczne. Podnieść bowiem należy, że potrącenia mam moc wsteczną od chwili, kiedy potrącenie stało się możliwe (art. 499 k.c.). Z akt sprawy I Ns 249/14 (I Ca 329/21) wynika, że wierzytelność powoda wynikająca z punktu IV postanowienia Sądu Okręgowego w Łomży z dnia 6 maja 2022 r., I Ca 329/21 (kwota 3.700 zł zasądzona od J. S. na rzecz D. S. z tytułu kosztów postępowania apelacyjnego) stała się wymagalna w dniu 14 maja 2022 r. (tj. po upływie 7 dniowego terminu do złożenia wniosku o uzasadnienie), choć z kopii tytułu wykonawczego wydanego powodowi (k. 2921odwr.) wynika, że orzeczenie w zakresie kosztów jest prawomocne z dniem 6 maja 2022 r. Tym samym wierzytelność J. S. stała się wymagalna z dniem 6 maja 2022 r. a wierzytelność D. S. - 14 maja 2022 r. Dzięki retroaktywności, złożone oświadczenie o potrąceniu powoduje nie tylko umorzenie wzajemnych wierzytelności, ale także, co istotne - eliminuje następstwa upływu czasu, przede wszystkim skutki opóźnienia lub zwłoki stron w wykonaniu zobowiązania, powstałych w okresie od zaistnienia stanu potrącalności do momentu złożenia oświadczenia o potrąceniu. Dotyczy to w szczególności obowiązku zapłaty odsetek. Tym samym odsetki od kwoty 139.452,57 zł należało liczyć tylko za okres od 6 maja 2022 r. do 13 maja 2022 r., albowiem potrącenie wzajemnych wierzytelności, tj. kwoty 3.700 zł (wierzytelności D. S.) z wierzytelnością przysługująca J. S. stało się możliwe z dniem 14 maja 2022 r. Za powyższy okres odsetki wynoszą odsetki wynoszą 287,50 zł. Z kolei od 14 maja 2022 r. do dnia zapłaty (7 września 2022 r.) odsetki należało liczyć od kwoty 135.752,57 zł, co daje kwotę 5.047,02 zł. Suma ww. odsetek wynosi 5.334,52 zł (287,50 zł + 5.047,02 zł). Powód tytułem odsetek uiścił przelewem kwotę 699,14 zł (k. 45), a ponadto kwotę 4.790 zł z tytułu odsetek złożył do depozytu, zgodnie z wydanym postanowieniem Sądu Rejonowego w Zambrowie z dnia 22 listopada 2023 r., I Ns 244/23, po wydaniu postanowienia, co nie było kwestionowane przez stronę pozwaną. Powyższe wyliczenia wskazują, że wierzytelność hipoteczna wygasła w całości. Nadto, z tych wyliczeń wynika, że powód tytułem odsetek uiścił na rzecz pozwanego nieco większą kwotę (5.489,14 zł), aniżeli powinien (5.334,52 zł).

Odnośnie hipoteki przymusowej łącznej nr 2 ustanowionej na rzecz A. S. - wskazać należy, że zabezpieczała ona należność główną w wysokości 33.655,33 zł oraz należności uboczne - ustawowe odsetki od dnia 6 maja 2022 r. do dnia zapłaty. Powód przedstawił dowód uiszczenie na rachunek pozwanego kwoty 26.260,33 zł tytułem należności głównej (k. 12), przy czym miał prawo należną pozwanej kwotę pomniejszyć o kwotę 7.394,67 zł (kwotę przezeń uiszczoną zgodnie z pkt X postanowienia). Wpłacając kwotę powód pomylił się o 0,33 zł. Odsetki należało liczyć od kwoty 26.260,66 zł za okres od 6 maja 2022 r. do dnia zapłaty (7 września 2022 r.), co daje kwotę 1.030,46 zł. Powód tytułem odsetek uiścił przelewem kwotę 132,93 zł (k. 48), a ponadto kwotę 920 zł z tytułu odsetek oraz kwotę 0,33 zł tytułem brakującej należności głównej złożył do depozytu, zgodnie z wydanym postanowieniem Sądu Rejonowego w Zambrowie z dnia 22 listopada 2023 r., I Ns 244/23, po wydaniu postanowienia, co nie było kwestionowane przez stronę pozwaną. Ważne złożenie do depozytu sądowego ma takie same skutki jak spełnienie świadczenia (art. 470 k.c.). Powyższe wyliczenia wskazują, że wierzytelność hipoteczna wygasła w całości. Nadto, z tych wyliczeń wynika, że powód tytułem odsetek uiścił na rzecz pozwanej nieco większą kwotę (1.052,93 zł), aniżeli powinien (1.030,46 zł).

Konkludując, w ocenie tut. Sądu powód w pełni wykonał ciążące na nim zobowiązanie zarówno wobec pozwanego, jak i pozwanej, wskutek czego wierzytelności pozwanych w stosunku do powoda wygasły, a w konsekwencji wygasły też i hipoteki je zabezpieczające.

Z tych przyczyn na zasadzie art. 386 § 1 k.p.c. orzeczono jak w punkcie I a) i b) sentencji wyroku. Na podstawie art. 102 k.p.c. Sąd odstąpił o obciążania pozwanych kosztami procesu należnymi powodowi za I instancję, z uwagi na fakt, iż wierzytelności zabezpieczone hipotekami wygasły w całości dopiero wskutek wydania postanowienia o zezwoleniu na złożenie przedmiotu świadczenia do depozytu sądowego oraz uiszczenia przez powoda do depozytu sądowego kwot wskazanych w tym orzeczeniu.

O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono także na podstawie art. 102 k.p.c. odstępując od obciążania nimi pozwanych (pkt II wyroku), mając na uwadze wyżej już podane okoliczności.