Wyrok z 2 października 2023, sygn. IV U 371/21

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

dnia 17 sierpnia 2023 r.

Sąd Rejonowy w Świdnicy , IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie : Sędzia Magdalena Piątkowska

po rozpoznaniu w dniu 17 sierpnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie art. 15zzs2 USTAWY z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem (...)19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych w okresie stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii ogłoszonego z powodu (...)

sprawy z odwołania A. W.

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w W. z dnia 20 lipca 2021r., znak: (...)

o zobowiązanie do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku chorobowego

I. zmienia zaskarżoną decyzję w ten sposób, że stwierdza, iż wypłacony powódce A. W. zasiłek chorobowy za okresy wskazane w zaskarżonej decyzji nie stanowi nienależnie pobranego świadczenia oraz, że powódka nie jest zobowiązana do zwrotu pobranego zasiłku chorobowego z funduszu chorobowego za okresy wskazane w zaskarżonej decyzji,

II. zasądza od strony pozwanej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w W. na rzecz powódki A. W. kwotę 180 zł. tytułem zwrotu kosztów procesu.

UZASADNIENIE

Powódka A. W. wniosła odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W. z dnia 20 lipca 2021 roku, którą organ rentowy stwierdził, iż wypłacony powódce zasiłek chorobowy za okresy w latach 2016-2019 w decyzji wskazane stanowił świadczenie nienależnie pobrane i zobowiązał powódkę do zwrotu łącznej kwoty (...)zł. brutto z odsetkami. W uzasadnieniu powódka wskazała, że w spornych okresach nie wykonywała pracy zarobkowej, w tym nie sprawowała opieki nad stażystami. Potwierdziła, iż złożyła podpisy pod dokumentami potwierdzającymi zawarcie umów stażowych, czy też innych umów, ale podniosła, iż jej zdaniem nie naruszyła zasad korzystania ze zwolnienia lekarskiego. Wniosek, że wykonywała działalność gospodarczą, uznała za daleko idący albowiem nie wykonywała usług księgowych w okresie zwolnień lekarskich. Zdaniem powódki należało odróżnić czynności formalne od pracy zarobkowej związane wprost z wykonywaną działalnością gospodarczą. Ponadto powódka wskazała, iż nie zaistniały okoliczności do żądania zwrotu należności przewidziane art. 84 ustawy systemowej.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w W. wniósł o oddalenie odwołania od decyzji z dnia 20 lipca 2021 r. oraz o zwrot kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu wskazano, że powódka prowadziła w spornym okresie działalność gospodarczą, a w toku postępowania wyjaśniającego ustalono, że w okresach niezdolności do pracy powódka zawarła z Powiatem (...)- Powiatowym Urzędem Pracy w W. umowy o odbywanie stażu, w których wskazana została jako opiekun stażystów; umowy te nie były aneksowane w zakresie zmiany opiekuna, wobec czego organ rentowy stwierdził, iż powódka formalnie i faktycznie była opiekunem. Osoby te odbywały staż w wymiarze 40 godzin tygodniowo, a powódka nie zatrudniała osób, które mogłyby w takim wymiarze opiekować się stażystami. Wobec powyższego organ rentowy uznał, iż powódka prowadziła działalność gospodarczą w spornych okresach, a tym samym wprowadziła organ rentowy w błąd co do istnienia podstaw do wypłaty zasiłków chorobowych.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

Powódka A. W. prowadziła działalność gospodarczą pod nazwą AW Biuro (...). W okresach: od 20-07-2016r. do 08-08-2016r. , od 09-03-2017r. do 14-03-2017r., od 18-04-2017r. do 21-04-2017r., od 23-01-2018r. do 31-01-2018r., od 18-12-2018r. do 07-01-2019r. powódka przebywała na zwolnieniach lekarskich i z tytułu niezdolności do pracy Zakład Ubezpieczeń Społecznych wypłacał powódce zasiłki chorobowe. W okresach tych nie weryfikowano zasadności zwolnień lekarskich powódki, nie badano, czy nie prowadzi czynności w ramach prowadzonej działalności gospodarczej.

/bezsporne/

W okresie od 1 marca 2016r. do 31 sierpnia 2016r. staż u powódki odbywać miała M. S. (1). W rzeczywistości z uwagi na chorobę stażystka nie była obecna na stażu przez okres czerwiec-sierpień 2016r. W okresie stażu M. S. (1) miała klucze od biura, otwierała je i zamykała, odbierała telefony, rozliczała dokumenty i wykonywała inne proste czynności. Niezdolność powódki do pracy w tym okresie przypadła na okres 20.07-8.08.2016r (wówczas z uwagi na chorobę stażystka nie uczestniczyła już w stażu) .

Z datą 13.03.2017r. powódka podpisała umowę o staż dla bezrobotnej B. L., która odbywała staż w okresie od 20.03-19.09.2017r. Powódka niezdolna była do pracy w okresie 9.03-14.03.2017r. oraz od 18.04-21.04. 2017r. W trakcie stażu B. L. zajmowała się prostymi pracami takimi jak archiwizowanie i układanie dokumentów, wysyłanie poczty, wysyłanie pism do urzędów, przygotowanie delegacji dla pracowników firm, których księgowość prowadziło biuro- nie trzeba było jej mówić, czym ma się zająć. Z czasem powódka nauczyła ją innych czynności i stażystka pilnowała ich terminowego wykonania. W trakcie stażu formalnym opiekunem B. L. była powódka. W biurze byli też inni pracownicy.

Od grudnia 2017r. do listopada 2021r. powódka zatrudniała księgową L. J. (1) na stanowisku specjalisty ds. księgowości. Było to stanowisko samodzielne bez potrzeby wydawania poleceń czy pomocy przy wykonywaniu obowiązków. L. J. (1) zajmowała się też opieką nad stażystami, podobnie jak jeszcze inne pracownice czy stażystki. W niewielkim wymiarze godzin( około 10 w miesiącu) w ramach umowy zlecenia pracowała M. S. (2).

A. S. (1) miała odbywać staż u powódki w okresie od 10.01-9.05.2018r. Został on jednak skrócony do 3 miesięcy albowiem A. S. znalazła pracę. Na samym początku stażu ustalono czym stażystka miała się zajmować. Miała przychodzić codziennie. Zajęcia zlecała powódka albo inne osoby, które nie były stażystami. Wiedziała co ma robić, nawet gdyby powódki nie było przez tydzień. W razie wątpliwości lub pytań stażystka zwracała się do innych pracownic. W przekonaniu stażystki nie było wyznaczonego opiekuna czy innej jednej osoby, do której miała się zwracać. W okresie stażu A. S. powódka miała orzeczoną niezdolność do pracy od 23-31.01.2018r.

Z datą 23.12.2018r. została zawarta umowa zlecenia z N. G. (1), która na zlecenie a następnie na podstawie umowy o pracę pracowała do kwietnia 2020r. Powódka miała orzeczoną niezdolność do pracy od 18.12.2018r. do 7.01.2019r. w okresie tej niezdolności dokumenty, które wymagały jej podpisu, w tym umowa zlecenia, złożone zostały na biurku powódki.

Dowód:

-zeznania świadka A. S. (1) e-protokół k. 73-74 płyta k. 81

-zeznania świadka M. S. (1) e-protokół k. 75-76 płyta k. 81

-zeznania świadka L. J. (2) e-protokół k. 77 płyta k. 81

-zeznania świadka N. G. (2) e–protokół k. 77-78 płyta k. 81

-zeznania świadka M. S. (2) e-protokół k. 112 płyta k. 114

-zeznania świadka B. L. złożone na piśmie k. 132-138

-zeznania powódki e-protokół k. 112-113 płyta k. 114

W okresach niezdolności do pracy powódka nie przychodziła do biura, nie wykonywała czynności związanych z usługami księgowymi. Biuro było czynne, były w nim stażystki i inne osoby. W biurze znajdował się sprzęt komputerowy z programem oraz wszystkie dokumenty. Poza okresami zwolnień powódka pracowała w biurze, wtedy pozyskiwała nowych klientów, ustała zadania dla stażystów. W praktyce dokumenty związane ze stażem nie były podpisane w dacie, jaką noszą, a niejako przy okazji. Nie było też potrzeby zgłaszania przez powódkę do Urzędu Pracy okresów choroby. W okresach tych syn powódki O. W. dostarczał do biura artykuły biurowe, spożywcze, sprzątał po zakończeniu dnia pracy przez obecne w biurze osoby. Artykuły biurowe i sanitarne kupował i woził do biura także partner powódki Ł. W., który pracował w sąsiednim biurze. Zajmował się też naprawą sprzętu biurowego, instalowaniem sprzętu, programu komputerowego.

Dowód:

-zeznania świadka O. W. e-protokół k. 76-77 płyta k. 81

-zeznania świadka Ł. W. e-protokół k. 78-79 płyta k. 81

-zeznania świadka L. J. (2) e-protokół k. 77 płyta k. 81

-zeznania świadka N. G. (2) e–protokół k. 77-78 płyta k. 81

-zeznania powódki e-protokół k. 112-113 płyta k. 114

Powódka jako księgowa miała świadomość, że na zwolnieniach lekarskich nie wykonuje się pracy zarobkowej i jej nie wykonywała. Miała pracowników, stażystów, którzy wykonywali prace. Nie było potrzeby ich nadzorować, koordynować, nawet z domu.

Dowód:

-zeznania powódki e-protokół k. 112-113 płyta k. 114

Ustaleń stanu faktycznego sąd dokonał w oparciu o wszystkie dowody przeprowadzone w sprawie albowiem spójnie tworzyły okoliczności faktyczne niezbędne dla rozstrzygnięcia. Sąd dał wiarę zeznaniom świadków, w tym większości byłych pracowników i stażystek powódki i powódce, ponieważ zeznania te były spójne i logiczne, a zeznające osoby nie są już związane zawodowo z powódką i nie zachodziły wątpliwości co d ich bezstronności w sprawie. Jednoznacznie wskazują one, że stażystki po wstępnym przeszkoleniu przez powódkę lub pracownika na początku stażu wiedziały co robić i nie potrzebowały stałego nadzoru czy koordynacji pracy. Należy przy tym mieć na uwadze, że staże odbywały się przez okres od 3 do 6 miesięcy, natomiast nieobecności powódki z powodu choroby były krótkie i sporadyczne, a zatem ewentualny brak opieki nad stażystką ze strony powódki był krótkotrwały i nie wykluczał sprawnego przebiegu stażu. Umowy stażowe czy inne wskazane przez organ rentowy dokumenty powódka podpisywała w okresie, kiedy była w pracy, choć ze względów formalnych nosiły one inne daty.

Nie bez znaczenia jest również to, że organ rentowy bez żadnych zastrzeżeń, czynności kontrolnych czy wyjaśniających wypłacał powódce zasiłki w okresie 2016-2019 i dopiero w drugiej połowie roku 2021 zdecydował o podjęciu ustaleń, kiedy trudno z uwagi na upływ czasu zebrać ubezpieczonemu przekonujące dowody nie wykonywania działalności gospodarczej w przeszłości i w pełni usystematyzować zdarzenia i fakty, gdy nie widział potrzeby utrwalać ich w pamięci czy na piśmie.

W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd zważył:

Odwołanie zasługiwało na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 17 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 roku o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa ubezpieczony wykonujący w okresie orzeczonej niezdolności do pracy pracę zarobkową lub wykorzystujący zwolnienie od pracy w sposób niezgodny z celem tego zwolnienia traci prawo do zasiłku chorobowego za cały okres tego zwolnienia.

Zdaniem sądu w niniejszej sprawie nie zostały spełnione przesłanki art. 17 powołanej ustawy z dnia 25 czerwca 1999 roku. Jak wynika z treści powołanego przepisu utrata prawa do zasiłku łączy się z aktywnością zawodową ubezpieczonego polegającą na podejmowaniu przez niego czynności zarobkowych, które jak słusznie powódka podniosła, w jej przypadku związane były z usługami księgowymi. Takich czynności powódka nie wykonywała, zaś fakt, że w umowach z Powiatowym Urzędem Pracy widniała jako opiekun nie może przesądzać o tym, że wykonywała swoje obowiązki w tym zakresie także podczas zwolnień lekarskich. Należy zwrócić uwagę, iż stażystki miały opiekę powódki przez większość czasu albowiem jej zwolnienia nie były ani częste ani długotrwałe. Poza tym doskonale radziły sobie samodzielnie bądź z pomocą innych poza powódką osób. Trudno byłoby podzielić stanowisko, iż z uwagi na incydentalną niezdolność do pracy powódka winna całkowicie zaniechać czynności mających na celu zmniejszanie bezrobocia w powiecie. Co do podpisywania umów nie było wykluczone, że umowy, które nosiły daty przypadające na czas jej zwolnień lekarskich powódka podpisała po powrocie ze zwolnienia do pracy.

Należy przy tym podzielić stanowisko powódki, iż kształtująca się linia orzecznicza prezentuje racjonalizm w odniesieniu do powołanego przepisu dając ubezpieczonym możliwość podjęcia czynności sporadycznych, formalnych, zachowawczych dla istnienia ich działalności gospodarczych i pozwala sądom spojrzeć na powołany przepis z właściwej, mniej kategorycznej perspektywy. ( vide choćby wyrok SA w Białymstoku z dnia 25 marca 2015 roku wydany w sprawie III AUa 1477/14 LEX nr 1681946 ¹, postanowienie SN z dnia 6 czerwca 2012 roku wydane w sprawie IUK 70/12 LEX nr 1675215 ², wyrok SN z dnia 6 maja 2009 roku wydany w sprawie II UK 359/08 OSNP 2011/1-2/16 ³ ) Należy z tego wysnuć wniosek, iż wykonywanie pracy zarobkowej w świetle powołanego przepisu art. 17 ust1. ustawy zasiłkowej wiąże się z bezpośrednim wykonywaniem faktycznej pracy przynoszącej dochód. W niniejszej sprawie czynności takich powódka nie wykonywała, przebywała w domu celem odzyskania zdrowia.

Wobec powyższych rozważań należało uznać, iż powódka nie spełniła przesłanek art. 17 powołanej ustawy zasiłkowej.

Jednakże nawet w razie hipotetycznego ustalenia, iż działania podejmowane przez powódkę wypełniły dyspozycję art. 17 powołanej ustawy zasiłkowej należy zgodzić się z powódką, iż nie można przypisać jej celowego działania w myśl dyspozycji art. 84 ustawy systemowej. Powódka świadoma okoliczności, iż praca zarobkowa w trakcie zwolnienia prowadzi do utraty prawa do zasiłku chorobowego powstrzymywała się od czynności zarobkowych uznając - po analizie przepisów i orzecznictwa, iż czynności formalne niezbędne i nie związane ze świadczeniem usług księgowych – nie są pracą zarobkową. Fakt otrzymywania świadczeń przez okres sięgający roku 2016 niewątpliwie utwierdzał ubezpieczoną w tym przekonaniu.

Zgodnie z art. 84 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych osoba, która pobrała nienależne świadczenie z ubezpieczeń społecznych, jest obowiązana do jego zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, w wysokości i na zasadach określonych przepisami prawa cywilnego, z uwzględnieniem ust. 11. ust. 2 cytowanego przepisu stanowi, że za kwoty nienależnie pobranych świadczeń uważa się:

1) świadczenia wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń albo wstrzymanie ich wypłaty w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca świadczenie była pouczona o braku prawa do ich pobierania;

2) świadczenia przyznane lub wypłacone na podstawie nieprawdziwych zeznań lub fałszywych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzania w błąd organu wypłacającego świadczenia przez osobę pobierającą świadczenia.

Przepis ten, ustanawiając obowiązek zwrotu świadczenia przez osobę, która pobrała nienależne świadczenie, wskazuje istotną cechę nienależnie pobranego świadczenia w ujęciu ustawy, tj. świadomość (złą wiarę) osoby pobierającej świadczenie co do nieprzysługiwania tego świadczenia w całości lub w części od początku albo w następstwie później zaszłych zdarzeń. Obowiązek zwrotu świadczenia obciąża więc tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, mając świadomość jego nienależności. Dotyczy to zarówno osoby, która została pouczona o okolicznościach dotyczących braku prawa do pobierania świadczenia (art. 84 ust. 2 pkt 1 cytowanej Ustawy), jak i osoby, która uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań lub fałszywych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd organu wypłacającego świadczenie (art. 84 ust. 2 pkt 2 Ustawy), co w świetle powyższych rozważań nie miało miejsca w niniejszej sprawie.

Mając powyższe na uwadze powyższe, podzielając argumentację odwołania i powołane w nim orzecznictwo Sądu Najwyższego , na mocy art. 477 ¹⁴ § 2 k.p.c. zmieniono zaskarżoną decyzję ZUS orzekając jak w sentencji.

Orzeczenie o kosztach zastępstwa procesowego znajduje oparcie w art. 98 k.p.c w zw. z § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych.