Postanowienie SN z 15 kwietnia 2011, sygn. II CSK 417/10
Data orzeczenia
15 kwietnia 2011
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Cywilna, Wydział II
Przewodniczący
SSN Iwona Koper
Tagi
Podstawa prawna
POSTANOWIENIE
Dnia 15 kwietnia 2011 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Iwona Koper (przewodniczący)
SSN Grzegorz Misiurek
SSN Krzysztof Strzelczyk (sprawozdawca)
w sprawie z wniosku P. W.
przy uczestnictwie M. W. i innych,
o założenie księgi wieczystej i wpis prawa własności,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej
w dniu 15 kwietnia 2011 r.,
skargi kasacyjnej uczestniczki postępowania – M. P.
od postanowienia Sądu Okręgowego w K.
z dnia 30 listopada 2009 r.,
uchyla zaskarżone postanowienie w części oddalającej
apelację uczestniczki postępowania M. P. od postanowień Sądu
Rejonowego w O. z dnia 22 czerwca 2009 r. w częściach
dotyczących 1/2 (jednej drugiej) udziałów J. D. we
współwłasności nieruchomości i w tym zakresie przekazuje
sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w K.,
pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach
postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
2
Postanowieniem z dnia 30 listopada 2009 r. Sąd Okręgowy w K. oddalił
apelację uczestniczki postępowania M. P. od postanowienia Sądu Rejonowego w
O. z dnia 22 czerwca 2009 r. oddalającego wniosek P. W. między innymi o
założenie księgi wieczystej i wpis prawa własności na rzecz następców prawnych
po J. D. wspólnika Otwartej spółki handlowej F. W. i J. D. w O.
Sąd Rejonowy uznał, że nie zostało wykazane następstwo prawne po J. D.
Dokumentem potwierdzającym następstwo prawne po tym wspólniku ma być akt
notarialny z dnia 9 września 1946 r. z którego wynika, że spadkobiercy po zmarłych
J. D. i A. D. dokonali zniesienia współwłasności spadkowej i przekazali udział J. D.
w spółce handlowej F. W. i J. D. spadkobierczyniom W. W., J. J. i Z. P. Jako kurator
małoletnich spadkobierców oświadczenie takie złożył B. W. i wniósł o zatwierdzenie
tej umowy przez sąd opiekuńczy. Do wniosku nie dołączono takiego zatwierdzenia.
Sąd Rejonowy dokonał oceny jego braku według niemieckiego kodeksu cywilnego
obowiązującego na ziemiach zachodnich Rzeczypospolitej Polskiej (dalej jako
BGB). Według § 1822 ust. 2 pkt 2 tego kodeksu opiekun potrzebuje zatwierdzenia
sądu opiekuńczego do odrzucenia spadku albo zapisu, do zrzeczenia się zachowku
oraz do umowy o podział spadku, a zgodnie z § 1915 do kurateli stosuje się
odpowiednio przepisy dotyczące opieki. Dlatego niezbędne było zatwierdzenie
przez sąd opiekuńczy umowy podziału spadku zawartej przez B. W. jako kuratora
małoletnich spadkobierców J. D.
Sąd Okręgowy w K. podzielił stanowisko Sądu Rejonowego, że przeszkodą
do dokonania wpisu następców prawnych po J. D. jest brak zatwierdzenia umowy
podziału spadku przez sąd opiekuńczy.
Uczestniczka M. P. wniosła skargę kasacyjną od postanowienia Sądu drugiej
instancji. Zarzuciła w niej naruszenie:
1) § 1822 ust. 2 pkt 2 w związku z § 1915 BGB przez ich zastosowanie
podczas, gdy zgodnie z art. 1 dekretu z dnia 14 maja 1946 r. przepisy
wprowadzające prawo opiekuńcze (Dz. U. Nr 20, poz. 136 dalej jako dekret
wprowadzający prawo opiekuńcze) wskazane przepisy BGB utraciły moc
z dniem wejścia w życie prawa opiekuńczego tj. z dniem 1 lipca 1946 r.;
3
2) Art. 27 § 1 dekretu z dnia 14 maja 1946 r. – Prawo opiekuńcze (Dz. U. Nr 20,
poz. 135 dalej jako dekret prawo opiekuńcze) w związku z art. 29 § 1 dekretu
z dnia 22 stycznia 1946 r. – Prawo rodzinne (Dz. U. Nr 6, poz. 52 dalej jako
dekret prawo rodzinne) przez ich niezastosowanie do umowy z dnia
9 września 1946 r.
Na tej podstawie skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i jego
zmianę przez uwzględnienie wniosku w zakresie dotyczącym udziału
w nieruchomości przysługującego J. D.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Słusznie zarzuca się w skardze kasacyjnej zastosowanie do umowy z dnia
9 września 1946 r. przepisów BGB. Wystarczy wskazać, iż z mocy art. 1 dekretu
wprowadzającego prawo opiekuńcze, z dniem wejścia w życie dekretu prawo
opiekuńcze, tj. z dniem 1 lipca 1946 r. (art. 63 dekretu prawo opiekuńcze), utraciły
moc wszelkie przepisy, dotyczące przedmiotów, unormowanych w tym dekrecie.
Dlatego ważność czynności prawnych dotyczących poddanego kurateli,
dokonanych po tym dniu, ocenia się według dekretów prawo opiekuńcze i prawo
rodzinne.
Słusznie także wywodzi skarżąca, że przepisy te nie przewidują obowiązku
zatwierdzenia przez sąd opiekuńczy czynności prawnych dokonanych w imieniu
małoletnich przez ich kuratora. Z tych względu brak zatwierdzenia sądu
opiekuńczego umowy zawartej przez kuratora małoletnich, wymaganego przez nie
mające zastosowania przepisy BGB, nie mógł stanowić uzasadnionej podstawy
odmowy wpisu następców prawnych J. D.
Stwierdzenie naruszenia prawa materialnego i to w sposób wskazany
w skardze kasacyjnej prowadzi do uchylenia zaskarżonego postanowienia
i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi drugiej instancji na
podstawie art. 39810
§ 1 k.p.c.
Godząc się z oceną skarżącej o braku konieczności zatwierdzenia władzy
opiekuńczej czynności prawnej dokonanej dnia 9 września 1946 r. przez B. W. jako
kuratora małoletnich dzieci trzeba jednocześnie podnieść, że właściwy dla oceny
ważności tej czynności art. 27 § 1 w związku z art. 49 § 1 dekretu prawo
4
opiekuńcze przewiduje uprzednie zezwolenie władzy opiekuńczej na dokonanie
wymienionych w nim czynności, przy czym ze względu na treść art. 27 § 1 pkt 1
tego dekretu będą to także czynności prawne, które według przepisów prawa
rodzinnego wymagają zezwolenia władzy opiekuńczej stosunku do dziecka
pozostającego pod władzą rodzicielską (art. 29 dekretu prawo rodzinne).
Jednocześnie zgodnie z art. XVI § 2 dekretu wprowadzającego prawo opiekuńcze
do opiek i kuratel istniejących w dniu wejścia w życie prawa opiekuńczego stosuje
się przepisy tego prawa. Ocena dotycząca zastosowania wskazanych przepisów
do umowy z dnia 9 września 1946 r. należy do Sądu drugiej instancji. Podobny
wniosek dotyczy oceny charakteru prawnego dekretu kuratorskiego z dnia 29
października 1945 r. Sądu Grodzkiego i jego znaczenia dla umowy zawartej już na
gruncie nowego prawa opiekuńczego i rodzinnego.
Ponieważ tych okoliczności nie rozważył Sąd drugiej instancji stosując
przepisy nieobowiązującego BGB, Sąd Najwyższy orzekł jak sentencji.