Wyrok z 29 maja 2024, sygn. I C 5/24
Sygn. akt. I C 5/24
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 29 maja 2024 r.
Sąd Rejonowy w Gdyni - I Wydział Cywilny w składzie:
Przewodniczący: asesor sądowy Mateusz Berent
Protokolant: starszy sekretarz sądowy Małgorzata Świst
po rozpoznaniu w dniu 20 maja 2024 r. w X.
na rozprawie
sprawy z powództwa (...) Kasy (...) Banku (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w Z.
przeciwko Z. C. i I. C.
o zapłatę
I. oddala powództwo;
II. zasądza od powódki (...) Kasy (...) Banku (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w Z. solidarnie na rzecz pozwanych Z. C. i I. C. 3634 zł (trzy tysiące sześćset trzydzieści cztery złote) tytułem kosztów procesu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty;
III. nakazuje zwrócić od Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Gdyni na rzecz powódki (...) Kasy (...) Banku (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w Z. kwotę 659 zł (sześćset pięćdziesiąt dziewięć złotych) tytułem zwrotu połowy opłaty od pozwu w zakresie żądania zmiany wysokości świadczenia pieniężnego obniżonej o kwotę równą opłacie minimalnej;
IV. nakazuje zwrócić od Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Gdyni na rzecz powódki (...) Kasy (...) Banku (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w Z. kwotę 65 zł (sześćdziesiąt pięć złotych) tytułem zwrotu nadpłaconej opłaty od pozwu.
Sygn. akt I C 5/24
UZASADNIENIE
wyroku z dnia 29 maja 2024 roku
I.
(żądanie i podstawa faktyczna pozwu)
1. Powódka (...) Kasa (...) Bank (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w Z. wystąpiła z powództwem przeciwko Z. C. i I. C., wnosząc o:
a) zasądzenie solidarnie od pozwanych kwoty 1.478,18 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 24 listopada 2023 roku do dnia zapłaty tytułem zwrotu świadczenia w postaci kapitału kredytu wypłaconego pozwanym,
b) zmianę wysokości (ukształtowanie) świadczenia w kwocie 93.270 zł odpowiadającego kapitałowi kredytu wypłaconego pozwanym w związku z realizacją umowy (...) nr (...) z dnia 19 marca 2009 r. należnego z tytułu rozliczenia nieważności bądź bezskuteczności umowy i spłaconego przez pozwanych przed wytoczeniem powództwa, poprzez poddanie tego świadczenia pieniężnego waloryzacji sądowej i orzeczenie, że powodowi przysługuje dodatkowe świadczenie w kwocie 28.074,08 zł wynikające z istotnej zmiany siły nabywczej pieniądza oraz o zasądzenie kwoty 28.074,08 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.
2. W uzasadnieniu pozwu powódka podniosła, że w dniu 19 marca 2009 roku strony zawarły umowę ww. kredytu denominowanego w (...), na podstawie której bank udostępnił powodom łącznie środki pieniężne w kwocie 93.270 zł. Wyrokiem z dnia 2 marca 2022 roku Sąd Okręgowy w Gdańsku ustalił, że ww. umowa jest nieważna w całości i zasądził od powoda na rzecz pozwanych kwoty 5.080,46 zł i 11.474,99 CHF wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 7 września 2020 roku do dnia zapłaty. Bank wypłacił na rzecz pozwanych zasądzone kwoty. W wyniku spłaty banku, do rozliczenia pozostał kapitał kredytu w wysokości 93.270 zł. Pismem z dnia 22 lutego 2023 r. strona pozwana dokonała potrącenia wierzytelności zgłoszonej przez bank z tytułu zwrotu świadczenia spełnionego w wykonaniu nieważnej umowy i dokonała wpłaty na rzecz banku kwoty 70.846,05 zł. Do rozliczenia pozostał kapitał w wysokości 1478,18 zł z tytułu prowizji i opłaty za wycenę nieruchomości. Kwota ta została zwrócona na rzecz kredytobiorców w rozliczeniu spłaconych rat. Ponadto, powód wniósł o sądową waloryzację świadczenia pieniężnego z tytułu kapitału kredytu na podstawie art. 358 1 § 1 k.c.
(pozew, k. 3-16v)
3. W toku sprawy powód cofnął pozew w części tj. w zakresie żądania o zmianę wysokości świadczenia pieniężnego oraz wniósł o zwrot części opłaty od pozwu w kwocie 1.443 zł.
(pismo procesowe powoda z dnia 30 stycznia 2024r., k. 72)
4. Postanowieniem z dnia 12 lutego 2024 roku Sąd umorzył postępowanie w zakresie żądania zmiany wysokości świadczenia pieniężnego.
(postanowienie, k. 73)
II.
(stanowisko pozwanych)
5. Pozwani wnieśli o oddalenie powództwa w całości. Odnośnie do żądania zapłaty kwoty 1.478,18 zł pozwani podnieśli, że kwota ta obejmuje prowizję za udzielenie kredytu i opłatę za wycenę nieruchomości, które zostały doliczone do salda początkowego kredytu, a następnie pobrane z kwoty uruchomionego kredytu. Zatem bank nigdy nie spełnił powyższego świadczenia na rzecz pozwanych w wykonaniu nieważnej umowy, a były to jedynie kredytowane koszty kredytu. Kwota ta nigdy nie została zwrócona na rzecz kredytobiorców w rozliczeniu spłaconych rat, ani też nie była przedmiotem oświadczenia o potrąceniu. Pozwani przedstawili do potrącenia jedynie kwoty 6.023,78 zł i 3.172,53 (...) tytułem zwrotu wpłat dokonanych na poczet rat kapitałowych i odsetek nieobjętych wyrokiem. Sporna kwota nie była także objęta wyrokiem. Pozwani zakwestionowali również żądanie waloryzacji świadczenia.
(odpowiedź na pozew, k. 78-82)
III.
Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
6. W dniu 19 marca 2009 roku pozwani Z. C. i I. C. zawarli z (...) Bank (...) Spółką Akcyjną z siedzibą w X. (poprzednikiem prawnym powoda (...) Kasy (...) Banku (...) S.A. z siedzibą w Z.) umowę o kredyt mieszkaniowy V. (...) nr (...), na podstawie której bank udzielił im kredytu hipotecznego denominowanego udzielonego w złotych w kwocie stanowiącej równowartość 35.547,02 (...) (§1 ust. 1 części szczególnej) na spłatę kredytu mieszkaniowego zaciągniętego w Ż. Banku.
(dowód: umowa nr (...), k. 20-27)
7. Kredyt został pozwanym wypłacony w dwóch transzach:
- w dniu 24 marca 2009 r. w kwocie 48.261,52 zł, co stanowiło równowartość 16.883,51 (...) według przyjętego przez powoda kursu 2,(...),
- w dniu 29 kwietnia 2009 r. w kwocie 45.008,48 zł, co stanowiło równowartość 15.647,50 (...) według przyjętego przez powoda kursu 2,(...).
8. Jednocześnie, z kwoty uruchomienia pierwszej transzy kredytu w dniu 24 marca 2009 r. bank pobrał kwotę 1.078,18 zł stanowiącej prowizję z tytułu udzielenia kredytu oraz kwotę 400 zł z tytułu opłaty za wycenę nieruchomości.
(dowód: zaświadczenie banku z dnia 20 kwietnia 2020r., k. 30-33v, wyciąg, k. 85)
9. W okresie od 17 kwietnia 2009 roku do 17 kwietnia 2020 roku z tytułu rat kapitałowych pozwani dokonali spłaty kwot 5.758,65 CHF i 2.983,32 zł, a z tytułu odsetek kwot 9.214,55 CHF i 8.120,92 zł.
(dowód: zaświadczenie banku z dnia 20 kwietnia 2020r., k. 30-33v)
10. W dniu 7 września 2020 roku pozwani wystąpili z powództwem o ustalenie nieważności umowy kredytu oraz o zasądzenie od (...) Kasy (...) Bank (...) S.A. w Z. kwot 5.080,46 zł oraz 11.474,99 CHF wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty tytułem zwrotu nienależnych świadczeń w związku z nieważnością umowy.
(dowód: kopia pozwu, k. 86-106)
11. Wyrokiem z dnia 2 marca 2022 roku wydanym w sprawie o sygnaturze akt XV C 1710/20 Sąd Okręgowy w Gdańsku:
a) ustalił, że umowa nr (...) o kredyt mieszkaniowy (...) zawarta w dniu 19 marca 2009 roku pomiędzy Z. C. i I. C. a (...) Bank (...) S.A. z siedzibą w Z. jest nieważna w całości,
b) zasądził od (...) Kasy (...) Bank (...) S.A. w Z. na rzecz Z. C. i I. C. kwotę 5.080,46 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 7 września 2020 roku do dnia zapłaty,
c) zasądził od (...) Kasy (...) Bank (...) S.A. w Z. na rzecz Z. C. i I. C. kwotę 11.474,99 (...) wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 7 września 2020 roku do dnia zapłaty,
d) zasądził od (...) Kasy (...) Bank (...) S.A. w Z. na rzecz Z. C. i I. C. kwotę 6.434 zł tytułem zwrotu kosztów procesu wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie za czas od uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.
12. Wyrokiem z dnia 8 grudnia 2022 roku wydanym w sprawie o sygnaturze akt V ACa 662/22 Sąd Apelacyjny w Gdańsku oddalił apelację banku.
(fakty bezsporne)
13. W związku z wykonaniem ww. wyroku powódka uiściła na rzecz pozwanych w dniu 6 lutego 2023 roku następujące kwoty:
- 13.729,20 CHF tytułem należności głównej,
- 10.698,63 zł tytułem zwrotu kosztów procesu,
- 6.078,49 zł tytułem należności głównej.
(dowód: potwierdzenia wykonania operacji bankowych, k. 56-58)
14. Pismem z dnia 22 lutego 2023 roku pozwani złożyli powodowi oświadczenie o potrąceniu wierzytelności banku o zwrot świadczenia spełnionego w wykonaniu nieważnej umowy kredytu w kwocie 91.791,82 zł (46.783,34 zł i 45.008,48 zł) z wierzytelnością pozwanych o zapłatę kwot 6.023,78 zł i 3.172,53 CHF tytułem zwrotu wpłat dokonanych na poczet rat kapitałowych i odsetek kredytu nieobjętych wyrokiem. Jak wyjaśniono w treści pisma raty kapitałowe i odsetki spłacane bezpośrednio w (...) zostały przeliczone na PLN po średnim kursie NBP z dnia 27 grudnia 2022 roku, tj. w dniu potrącalności.
(dowód: pismo pozwanych z dnia 22 lutego 2023r., k. 59-60v)
15. W dniu 23 lutego 2023 roku pozwani uiścili na rzecz banku kwotę 70.846,05 zł.
(dowód: potwierdzenie wykonania przelewu bankowego, k. 61)
Sąd zważył co następuje:
IV.
16. Powyższy stan faktyczny Sąd w całości ustalił na podstawie dowodów z dokumentów przedłożonych przez strony.
(ocena dowodów)
17. Oceniając zebrany w niniejszej sprawie materiał dowodowy Sąd nie dopatrzył się żadnych podstaw do kwestionowania prawdziwości i wiarygodności wymienionych w ustaleniach stanu faktycznego dokumentów. Podkreślić bowiem należy, iż dokumenty prywatne szczegółowo wymienione w ustaleniach stanu faktycznego nie noszą żadnych śladów przerobienia, podrobienia, czy innej manipulacji, a ich autentyczność nie była kwestionowana przez strony, stąd nie ma żadnych podstaw, aby uznać, że zostały stworzone wyłącznie na potrzeby niniejszego postępowania.
V.
(rozstrzygnięcie i podstawa prawna orzeczenia)
18. Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie.
19. Ostatecznie, w niniejszej sprawie powódka domagała się jedynie zwrotu kwoty 1.478,18 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 24 listopada 2023 roku do dnia zapłaty, mającej stanowić – wedle twierdzeń powódki – część kapitału kredytu wypłaconego pozwanym w wykonaniu nieważnej umowy kredytu.
20. Podstawę prawną powództwa stanowiły przepisy art. 410 k.c. w zw. z art. 405 k.c. Stosownie do art. 410 §1 k.c. przepisy dotyczące bezpodstawnego wzbogacenia stosuje się w szczególności do świadczenia nienależnego. Zgodnie z treścią art. 410 §2 k.c. świadczenie jest nienależne, jeżeli ten, kto je spełnił, nie był w ogóle zobowiązany lub nie był zobowiązany względem osoby, której świadczył, albo jeżeli podstawa świadczenia odpadła lub zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty, albo jeżeli czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia.
21. Jak wynika z zebranego materiału dowodowego przed wniesieniem pozwu doszło do całościowego rozliczenia wzajemnych roszczeń stron z tytułu nieważnej umowy kredytu m.in. na skutek złożonego przez pozwanych oświadczenia o potrąceniu oraz zapłaty przez nich kwoty 70.846,05 zł.
22. Na podstawie zaświadczenia pochodzącego od powodowego banku Sąd ustalił, że kwota kredytu została pozwanym wypłacona w dwóch transzach, tj. w dniu 24 marca 2009 r. w kwocie 48.261,52 zł, oraz w dniu 29 kwietnia 2009 r. w kwocie 45.008,48 zł. Jednak należy mieć na uwadze, że z pierwszej transzy kredytu w dniu 24 marca 2009 r. bank pobrał kwotę 1.078,18 zł stanowiącą prowizję z tytułu udzielenia kredytu oraz kwotę 400 zł z tytułu opłaty za wycenę nieruchomości. W związku z tym efektywnie kredytobiorcom wypłacono kwotę 91.791,82 zł.
23. Z powyższego jednoznacznie wynika, że bank nie udostępnił pozwanym dochodzonej w niniejszym postępowaniu kwoty 1.478,18 zł z tytułu wymienionych opłat. Pismem z dnia 22 lutego 2023 roku pozwani złożyli powodowi oświadczenie o potrąceniu wierzytelności banku o zwrot świadczenia spełnionego w wykonaniu nieważnej umowy kredytu w kwocie 91.791,82 zł (stanowiącej sumę wypłaconych faktycznie transz kredytu tj. kwot 46.783,34 zł i 45.008,48 zł) z wierzytelnością pozwanych o zapłatę kwot 6.023,78 zł i 3.172,53 (...) tytułem zwrotu wpłat dokonanych na poczet rat kapitałowych i odsetek kredytu nieobjętych wyrokiem.
24. Zważyć należy, iż zgodnie z treścią art. 499 k.c. potrącenia dokonywa się przez oświadczenie złożone drugiej stronie. Oświadczenie ma moc wsteczną od chwili, kiedy potrącenie stało się możliwe. Stan potrącalności występuje wówczas, gdy wymagalne staje się świadczenie tego, kto potrącenia dokonuje. W niniejszej sprawie pozwani wezwali powoda do zapłaty w dniu 27 grudnia 2022 roku, co nie było kwestionowane przez stronę powodową. Zatem z ww. datą należało utożsamiać stan potrącalności. Jak wyjaśniono w treści pisma raty kapitałowe i odsetki spłacane bezpośrednio w (...) zostały przeliczone na PLN po średnim kursie NBP z dnia 27 grudnia 2022 roku, a więc w dniu potrącalności, wynoszącym 4,7035.
25. Po przeliczeniu kwot wyrażonych w (...) na walutę polską według wskazanego kursu należało stwierdzić, że roszczenie o zwrot kwoty wyrażonej w (...) wynosiło 14.921,99 zł. Wierzytelność pozwanych zgłoszona do potrącenia stanowiła kwotę 20.945,77 zł (tj. sumę kwot 6.023,78 zł i 14.921,99 zł). W wyniku skutecznego oświadczenia o potrąceniu doszło do częściowego umorzenia wierzytelności powoda do kwoty 70.846,05 zł (91.791,82 zł - 20.945,77 zł). Kwota ta została przez pozwanych uiszczona na rzecz banku w dniu 23 lutego 2023 roku, co wynika jednoznacznie z dołączonego do pozwu potwierdzenia wykonania przelewu bankowego.
26. W świetle powyższego nie ulega wątpliwości, że pozwani rozliczyli się z udostępnionej im faktycznie kwoty kapitału kredytu wynoszącej 91.791,82 zł. Podkreślić należy, iż nie znajdują jakiekolwiek uzasadnienia w zebranym materiale dowodowym twierdzenia powoda zawarte w pozwie o wypłaceniu pozwanym spornej kwoty 1.478,18 zł. Przedmiotowa kwota nie była bowiem objęta ani żądaniem pozwu w sprawie toczącej się przed Sądem Okręgowym w Gdańsku, ani też oświadczeniem o potrąceniu.
27. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 410 k.c. w zw. z art. 405 k.c. stosowanych a contrario powództwo należało oddalić.
VI.
(koszty procesu)
28. O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 98 §1 k.p.c. i zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik sprawy zasądził od przegrywającego niniejszy spór powoda na rzecz pozwanych kwotę 3.634 zł, na co składała się opłata za czynności pełnomocnika w stawce minimalnej zgodnie z §2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (3.600 zł), a także opłata skarbowa od pełnomocnictwa (2 x 17 zł).
29. Rozstrzygając o kosztach procesu Sąd miał na względzie pierwotną wartość przedmiotu sporu. Powódka winna być bowiem traktowany jako strona przegrywająca spór także w odniesieniu do żądania określonego w pkt II. petitum pozwu, co do którego cofnęła pozew. Podkreślić należy, iż zasadą jest, że w wypadku cofnięcia pozwu obowiązek zwrotu kosztów procesu na rzecz pozwanego, na jego żądanie, obciąża powoda bez względu na przyczynę cofnięcia. Jednakże dopuszczalne jest odstępstwo od tej zasady, jeżeli powód wykaże, że wystąpienie z powództwem było niezbędne dla celowego dochodzenia praw lub celowej obrony, z uwzględnieniem okoliczności istniejących w dacie wytoczenia powództwa. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy cofnięcie pozwu jest konsekwencją zaspokojenia przez pozwanego wymagalnego w chwili wytoczenia powództwa roszczenia powoda. W rozumieniu przepisów o kosztach procesu (art. 98 §1 k.p.c.) pozwanego należy uznać wówczas za stronę przegrywającą sprawę ( vide: postanowienie Sądu Najwyższego z 12 kwietnia 2012 r., II CZ 208/11, Legalis). Innymi słowy, ponieważ w przypadku cofnięcia pozwu sąd nie bada merytorycznie sprawy, a umarza postępowanie w sprawie, przepisy dają podstawę do przyjęcia, że pozwanemu należą się koszty procesu, gdyż to powódka przegrała sprawę. Sąd nie ma obowiązku badania z urzędu przyczyny cofnięcia pozwu. W związku z tym, cofając pozew, powód powinien wskazać, że doszło do tego, gdyż pozwany spełnił świadczenie wymagalne w chwili wytoczenia powództwa, przedstawiając na tę okoliczność stosowne dowody (zob. T. Szanciło (red.), Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Komentarz. Art. 1–505 39. Tom I, Warszawa 2019). Zważyć należy, iż cofając pozew powódka nie wskazała przyczyn dokonania tej czynności procesowej, w szczególności nie wykazał, że nastąpiło to z uwagi na zaspokojenie roszczenia przez pozwanych w toku postępowania. Tym samym – zgodnie z zasadą określoną w art. 203 §2 k.p.c. – to powód winien zostać uznany za stronę przegrywającą niniejszy spór także co do żądania określonego w pkt II. pozwu, a tym samym na nim spoczywał obowiązek zwrotu całości kosztów procesu na rzecz przeciwników procesowych. Jednocześnie, strona pozwani – stosownie do treści art. 203 § 3 k.p.c. – złożyli wniosek o przyznanie im zwrotu kosztów procesu w powyższym zakresie.
30. Na podstawie art. 98 §1 1 k.p.c. od zasądzonej kwoty tytułem kosztów procesu należały się odsetki ustawowe za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.
31. Nadto, mając na względzie, że przed rozprawą, lecz już po doręczeniu stronie przeciwnej odpisu pozwu, powódka cofnęła pozew w zakresie roszczenia dotyczącego waloryzacji świadczenia pieniężnego, podlegającego opłacie sądowej w kwocie 1.378 zł, na podstawie art. 79 ust. 1 pkt 3 lit. a oraz ust. 3 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, należało zwrócić powodowi połowę tej opłaty pomniejszonej o opłatę minimalną w kwocie 30 zł, a więc kwotę 659 zł.
32. Nadto, na podstawie art. 84 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych należało dodatkowo zwrócić powódce nadpłaconą opłatę pozwu w kwocie 65 zł.