Wyrok z 11 lipca 2024, sygn. I C 923/21

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 11 lipca 2024 roku

Sąd Rejonowy dla Warszawy-Śródmieścia w Warszawie, I Wydział Cywilny w składzie:

Przewodniczący: Sędzia Karolina Wiśniewska

Protokolant: Magdalena Michałowska-Poole

po rozpoznaniu w dniu 24 czerwca 2024 roku w Warszawie

na rozprawie

sprawy z powództwa R. K.

przeciwko Skarbowi Państwa - Wojewodzie (...), Skarbowi Państwa – Prezesowi Rady Ministrów, Urzędowi Komisji Nadzoru Finansowego

o zapłatę

1.  oddala powództwo;

2.  zasądza od R. K. na rzecz Skarbu Państwa – Wojewody (...) kwotę 3600 (trzy tysiące sześćset złotych) wraz z odsetkami, w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów procesu;

3.  zasądza od R. K. na rzecz Skarbu Państwa – Prezesa Rady Ministrów kwotę 3600 (trzy tysiące sześćset złotych) wraz z odsetkami, w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów procesu

4.  zasądza od R. K. na rzecz Urzędu Komisji Nadzoru Finansowego kwotę 3600 (trzy tysiące sześćset złotych) wraz z odsetkami, w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów procesu.

Sygn. akt I C 923/21

UZASADNIENIE

Pozwem z dnia 20 października 2020 r. (data złożenia na Biurze Podawczym, k. 3) złożonym do Sądu Okręgowego w Warszawie R. K., reprezentowana przez pełnomocnika będącego adwokatem (pełnomocnictwo, k. 171), wniosła o zasądzenie od Skarbu Państwa – Komisji Nadzoru Finansowego kwoty 40 000 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia złożenia pozwy do dnia zapłaty oraz kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według spisu kosztów, przedłożonego najpóźniej na ostatniej rozprawie głównej, a w razie nie złożenia takiego spisu kosztów, według norm przepisanych.

W uzasadnieniu pozwu wskazano, że m.in. powódka nabyła od (...) S.A. w dniu 5 lutego 2018 r. (...) na kwotę 40 000 zł. Powódka wskazała, że w dniu od dnia 17 kwietnia 2018 r. zaczęło obowiązywać dokonane przez (...) zawieszenie obrotu instrumentami finansowymi wyemitowanymi przez (...) S.A. Następnie w dniu 9 maja 2018 r. Sąd Rejonowy dla Wrocławia-Fabrycznej we Wrocławiu Wydział VIII Gospodarczy do spraw Upadłościowych i Restrukturyzacyjnych otworzył wobec (...) S.A. przyspieszone postępowanie układowe w ramach procesu wszczęcia restrukturyzacji na podstawie ustawy Prawo restrukturyzacyjne. W wyniku przyspieszonego postępowania układowego w dniu 22 stycznia 2019 r. zatwierdzono układ z wierzycielami polegający na tym, że zostanie im wypłacone 25% zainwestowanych środków wypłacone w ciągu 8 lat w 16 ratach.

Powódka podniosła, że dochodzi swoich roszczeń w związku z nieprawidłowościami, jakich dopuściła się Komisja Nadzoru Finansowego (KNF), a polegających na nieprawidłowym wykonywaniu nadzoru nad działalnością (...) S.A. Powódka wskazała, że Najwyższa Izba Kontroli (NIK) w dokumencie z dnia 21 stycznia 2020 r. wskazała na szereg nieprawidłowości w działaniu Komisji Nadzoru Finansowego. NIK wskazał, że gdyby KNF wykonał swoje ustawowe obowiązki w sposób należyty, to powinno się to przełożyć na zmniejszenie skali emisji obligacji i narażenia inwestora na straty. Jak ustaliła NIK, nierzetelne było nieprzeprowadzenie w (...) S.A. w ciągu pięciu lat od wydania licencji, a w szczególności w 2017 r. kontroli, w celu weryfikacji czy Spółka posiada stabilną sytuację finansową i prawidłowo wykonuje zadania, na które KNF udzieliła zezwolenia. Tym samym organ nadzoru nie weryfikował, czy Spółka gwarantuje możliwość kontynuowania działalności zgodnie z zasadami uczciwego obrotu i w sposób należycie zabezpieczający interesy uczestników funduszu. Zdaniem NIK, przeprowadzenie kontroli wcześniej, niż to faktycznie nastąpiło, było uzasadnione, biorąc pod uwagę wysoce agresywny model działania i dynamiczny wzrost skali działalności w krótkim okresie w ramach zarządzania inwestycjami obejmującymi sekurytyzowane wierzytelności sekurytyzacyjnych funduszy inwestycyjnych zamkniętych. Zdaniem powódki powyżej wskazane nieprawidłowości spowodowały, że zostały spełnione wszystkie przesłanki odpowiedzialności pozwanego określone w art. 417 k.c.

(pozew, k. 3-49v.)

Postanowieniem z dnia 8 lutego 2021 r., wydanym w sprawie o sygn. akt IV C 178/21, Sąd Okręgowy w Warszawie uznał się za niewłaściwy i przekazał sprawę Sądowi Rejonowemu dla Warszawy-Śródmieścia w Warszawie (postanowienie, k. 180).

Pismem z dnia 17 czerwca 2021 r. (data nadania w Urzędzie Pocztowym, k. 192) powódka wskazała jako jednostkę organizacyjną Skarbu Państwa – Wojewodę (...) (pismo powódki, k. 190-191).

W odpowiedzi na pozew z dnia 28 października 2021 r. (data nadania w Urzędzie Pocztowym, k. 310) Skarb Państwa – Wojewoda (...), reprezentowany przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego (pełnomocnictwo, k. 309), wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie od powódki kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, według norm prawem przepisanych. Dodatkowo wniósł o wezwanie do udziału w sprawie właściwego statio fisci Skarbu Państwa, tj. Prezesa Rady Ministrów oraz Urzędu Komisji Nadzoru Finansowego w Warszawie.

W uzasadnieniu pozwany zakwestionował roszczenie powódki tak co do zasady, jak i co do wysokości. Podniósł zarzut braku legitymacji biernej po stronie Skarbu Państwa, powołując się przede wszystkim na treść art. 29 ust. 1 ustawy o zmianie niektórych ustaw w związku ze wzmocnieniem nadzoru nad rynkiem finansowym oraz ochrony inwestorów na tym rynku, zgodnie z którym wierzytelności i zobowiązania Skarbu Państwa reprezentowanego przez Komisję Nadzoru Finansowego, o której mowa w art. 24 ust. 1, stają się wierzytelnościami i zobowiązaniami Urzędu Komisji Nadzoru Finansowego, o którym mowa w art. 25 ust. 1 ww. ustawy. Poza powyższym, pozwany podniósł, że dokument Najwyższej Izby Kontroli w postaci informacji o wynikach kontroli jest dokumentem prywatnym i nie dowodzi wystąpienia którejkolwiek z odpowiedzialności odszkodowawczej. Nadto pozwany zakwestionował wysokość szkody, wskazując że powódka nie uwzględniła faktu, iż postępowanie restrukturyzacyjne wobec (...) S.A. zostało zakończone zawarciem układu, a także zakwestionował związek przyczynowym pomiędzy zaniechaniami KNF a szkodą powódki, podnosząc że przyczyną niewykupienia obligacji przez (...) S.A. była niekorzystna sytuacja finansowa spółki (odpowiedź na pozew, k. 208-247v.).

Postanowieniem z dnia 23 marca 2022 r. Sąd wezwał do udziału w sprawie w charakterze pozwanego Skarb Państwa – Prezesa Rady Ministrów (postanowienie, k. 349).

W odpowiedzi na pozew z dnia 30 maja 2022 r. (data nadania w Urzędzie Pocztowym, k. 396) Skarb Państwa – Prezes Rady Ministrów, reprezentowany przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego (pełnomocnictwo, k. 383), wniósł o oddalenie powództwa w całości w stosunku do Skarbu Państwa, ewentualnie o zwolnienie z udziału w sprawie Skarbu Państwa reprezentowanego przez Prezesa Rady Ministrów. Ponadto wniósł o zasądzenie od powoda na rzecz Skarbu Państwa – Prezesa Rady Ministrów kosztów zastępstwa procesowego w podwójnej wysokości wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu pozwany wskazał m.in., że popiera stanowisko procesowe wyrażone przez Skarb Państwa – Wojewodę (...), a ponadto wskazał, że Prezes Rady Ministrów nie ma żadnych narzędzi nadzorczych, ani kontrolnych wobec rynku finansowego jak również nie ma przypisanych zadań w tym zakresie.

(odpowiedź na pozew, k. 359-381)

Postanowieniem z dnia 10 czerwca 2022 r. Sąd wezwał do udziału w sprawie w charakterze pozwanego Urząd Komisji Nadzoru Finansowego (postanowienie, k. 397).

W odpowiedzi na pozew z dnia 17 sierpnia 2022 r. (data nadania w Urzędzie Pocztowym, k. 474) Urząd Komisji Nadzoru Finansowego (dalej jako UKNF), reprezentowany przez pełnomocnika będącego radcą prawnym (pełnomocnictwo, k. 444), wniósł o oddalenie powództwa skierowanego wobec UKNF w całości z uwagi na jego bezzasadność i niewykazanie twierdzeń podnoszonych w pozwie oraz zasądzenie od powódki kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego w potrójnej wysokości, co uzasadnione jest znacznym nakładem pracy pełnomocnika Pozwanego, wymagającego szerokiego i wszechstronnego ustosunkowania się do zarzutów pozwu wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego według norm przepisanych prawem.

W uzasadnieniu pozwany podniósł m.in. zarzut braku legitymacji biernej, wskazując, że UKNF nie może ponosić odpowiedzialności deliktowej za ewentualne działania lub zaniechania przy wykonywaniu władzy publicznej przez Komisję Nadzoru Finansowego, które dotyczą okresu sprzed dnia 1 stycznia 2019 roku. Ponadto pozwany podniósł, że powódka nie wykazała przesłanek odpowiedzialności, o której mowa w art. 417 k.c., przede wszystkim naruszenia przez KNF jakiejkolwiek normy prawa nakładającej na KNF konkretny obowiązek nadzorczy, jak również nie udowodniła, iż zachowanie KNF było źródłem szkody poniesionej przez powódkę.

(odpowiedź na pozew, k. 408-443v.)

Sąd Rejonowy ustalił następujący stan faktyczny:

(...) S.A. (dalej również jako Spółka) została utworzona i zarejestrowana w 2012 r. Przedmiotem działalności spółki było nabywanie pakietów wierzytelności i dochodzenie ich zapłaty na własny rachunek oraz zarządzanie zewnętrznymi portfelami wierzytelności w ramach zarządzania sekurytyzowanymi wierzytelnościami funduszy inwestycyjnych. Nabywane portfele wierzytelności pochodziły głównie z branży finansowej (nieterminowo spłacane kredyty i pożyczki) oraz branży telekomunikacyjnej i energetycznej (niepłacone rachunki za usługi). Wierzytelności były nabywane głównie za środki finansowe pozyskane przez spółkę z emisji obligacji i wniesione do funduszu poprzez objęcie kolejnych emisji certyfikatów inwestycyjnych. W dniu 24 września 2012 r. na podstawie art. 192 ust. 1 Ustawa z dnia 27 maja 2004 r. o funduszach inwestycyjnych (Dz.U. 2004 Nr 146, poz. 1546 ze zm.; dalej jako ustawa o funduszach inwestycyjnych) (...) S.A. otrzymała zezwolenie KNF na zarządzanie sekurytyzowanymi wierzytelnościami funduszu sekurytyzacyjnego. Decyzja KNF została wydana na wniosek (...) S.A. po uznaniu, że spółka spełnia wymogi, o których mowa w art. 192 ustawy o funduszach inwestycyjnych. Wniosek zawierał załączniki wymagane na podstawie art. 192 ust. 4 ustawy o funduszach inwestycyjnych.

W lutym 2015 r. została sporządzona opinia niezależnego biegłego rewidenta dla Walnego Zgromadzenia Akcjonariuszy spółki (...) S.A., która dotyczyła oceny skonsolidowanego sprawozdania finansowego grupy (...) S.A. za rok obrotowy trwający od 1 stycznia 2014 r. do 31 grudnia 2014 r. Biegły potwierdził, że skonsolidowane sprawozdanie finansowe przedstawia rzetelnie i jasne informacje istotne dla oceny sytuacji majątkowej i finansowej Grupy kapitałowej na dzień 31 grudnia 2014 r., oraz jej wyniku finansowego za rok obrotowy od 1 stycznia 2014 r. do 31 grudnia 2014 r. Biegły stwierdził, że skonsolidowane sprawozdanie finansowe zostało sporządzone zgodnie z Międzynarodowymi Standardami Rachunkowości, Międzynarodowymi Standardami Sprawozdawczości Finansowej oraz związanymi z nimi interpretacjami ogłoszonymi w formie rozporządzeń Komisji Europejskiej, a w zakresie nieuregulowanym w tych standardach – stosownie do wymogów ustawy o rachunkowości i wydanych na jej podstawie przepisów wykonawczych oraz na podstawie prawidłowo prowadzonych ksiąg rachunkowych, jak również jest zgodne z wpływającymi na treść skonsolidowanego sprawozdania finansowego przepisami prawa obowiązującymi Grupę kapitałową. Biegły nie zgłosił zastrzeżeń do prawidłowości i rzetelności zbadanego skonsolidowanego sprawozdania finansowego, jedynie zwrócił uwagę na opisaną w punkcie 4.3 sprawozdania niepewność dotyczącą szacunków przyjętych do wyceny w wartości godziwej wierzytelności nabytych przez Grupę na dzień 31 grudnia 2014 r. Wycena pakietów wierzytelności nabytych przez Grupę na dzień 31 grudnia 2014 r. została bowiem przeprowadzona w oparciu o szacunki zarówno wysokości, jak i moment przyszłych przepływów pieniężnych z tytułu windykacji. Powyższe szacunki wartości efektów windykacyjnych przyjętych na dzień bilansowy mogą zatem ulec zmianie w przyszłości, rzeczywiste odzyski i koszty windykacji mogą odbiegać od przyjętych szacunków.

(opinia niezależnego biegłego rewidenta z 2015 r., k. 165-166)

Na koniec 2017 r. we właściwości merytorycznej Departamentu Funduszy Inwestycyjnych i Funduszy Emerytalnych KNF, w stosunku do których w zakresie określonym przepisami mogły być podejmowane m.in. czynności kontrolne, pozostawało łącznie ponad 1500 podmiotów. Ze względu na liczbę podmiotów nadzorowanych oraz zasoby kadrowe Departamentu, działanie nadzorcze wobec poszczególnych podmiotów nadzorowanych, w tym działania kontrolne, bazują na podejściu opartym na ryzyku, tzn. czynności nadzorcze są nakierunkowane na podmioty, w których działalności, zgodnie z posiadanymi przez KNF informacjami, identyfikowane jest podwyższone ryzyko występowania nieprawidłowości. Nie została określona minimalna, czy maksymalna częstotliwość przeprowadzania kontroli w poszczególnych podmiotach w danym okresie czasu. Skala działalności danego podmiotu nie jest kryterium decydującym o przeprowadzeniu kontroli. Możliwa jest zatem sytuacja, że w podmiotach o mniejszej skali działalności w ramach bieżącego nadzoru identyfikowane są obszary ryzyka wymagające weryfikacji w toku czynności kontrolnych, a w przypadku innych podmiotów, nawet o relatywnie większej skali działalności o agresywniejszym modelu działania, całokształt informacji uzyskanych w ramach sprawowanego nadzoru nie wskazuje na ryzyko występowania nieprawidłowości, a tym samym nie uzasadnia dokonywania czynności kontrolnych. Obowiązek sprawowania bieżącego nadzoru nad czynnościami wykonywanymi przez zarządzających sekurytyzowanymi wierzytelnościami funduszy inwestycyjnych spoczywa na (...), które dokonuje wyboru podmiotu, któremu powierza wykonywanie określonych czynności.

Nieprawidłowości w działaniu (...) S.A. przed grudniem 2017 r. nie były sygnalizowane KNF, w tym przez (...), depozytariuszy, ani przez firmy audytorskie.

(dowód: zeznania na piśmie świadka R. N., k. 599-619)

Model działalności biznesowej (...) S.A. był agresywny, w latach 2014-2017, aktywa firmy wzrosły z 289,5 mln zł do 2.312,7 mln zł, tj. ośmiokrotnie, zobowiązania ogółem z 223,9 mln zł do 2.934,7 mln zł, tj. ponad trzynastokrotnie, w tym zobowiązania krótkoterminowe z 98,4 mln zł do 2.280,4 mln zł, co było wzrostem ponad dwudziestotrzykrotnym. Chcąc uzyskać dominującą pozycję na rynku windykowanych wierzytelności, (...) S.A. oferowała najwyższe ceny, tak aby nabywać pakiety wierzytelności w drodze przetargów.

W dniu 9 marca 2017 r. KNF po raz pierwszy zatwierdziła prospekt emisyjny Spółki w związku z ofertą publiczną oraz zamiarem ubiegania się o dopuszczenie do obrotu na rynku regulowanym obligacji (...) S.A., emitowanych w ramach Programu Emisji Obligacji o łącznej wartości nominalnej do 300 mln zł. Prospekt emisyjny zawierał m. in. opis czynników ryzyka, w tym czynniki ryzyka mogące wpłynąć na zdolność emitenta do wykonania jego zobowiązań wynikających z obligacji oraz czynniki ryzyka mogące mieć istotne znaczenie dla oceny ryzyk rynkowych związanych z ofertą, dopuszczeniem do obrotu oraz obligacjami, a także podstawowe warunki emisji obligacji, wybrane informacje historyczne emisji oraz sprawozdania finansowe za lata 2014–2015 zbadane przez biegłego rewidenta oraz za I półrocze 2016 r. – niezbadane.

Proces zatwierdzania prospektu przez KNF jest zarówno procesem formalnoprawnym, jak i merytorycznym. Weryfikacja prospektu emisyjnego polegała na sprawdzeniu, czy prospekt emisyjny zawiera wszystkie informacje wymagane przez ówcześnie obowiązujące Rozporządzenie (WE) 809/2004, a w szczególności załącznik (załączniki) do tego rozporządzenia, w oparciu o który dany prospekt został sporządzany. Informacje powinny być napisane językiem zrozumiałym, być ze sobą spójne i kompletne. Proces weryfikacji nie polegał jednak na badaniu czy informacje podane w prospekcie są prawdziwe lub czy też emitent zamieścił w nim wszystkie informacje jakie posiada. KNF zatwierdzając prospekt emisyjny nie ocenia ani nie weryfikuje modelu biznesowego emitenta, metod prowadzenia biznesu. Proces ten nie może wiązać się z monitorowaniem sytuacji finansowej spółki, ani ingerować w sprawy o charakterze wewnątrzkorporacyjnym. UKNF nie został bowiem wyposażony w uprawnienia nadzorcze związane z przekazywanymi przez spółkę informacjami w tym zakresie. Do czasu zawieszenia notowań G. wykonywał obowiązki w zakresie raportów okresowych terminowo i z pozoru właściwie. Dopiero w trakcie sanacyjnego postępowania administracyjnego wykazano, że nie były one wykonywane należycie.

Pierwsza emisja obligacji (...) S.A. nastąpiła w dniu 18 kwietnia 2017 r. Na podstawie tego prospektu Spółka przeprowadziła sześć ofert publicznych obligacji na łączną kwotę 256 mln zł. Obligacje wyemitowane na podstawie powyższego prospektu zostały wprowadzone do obrotu na rynku regulowanym prowadzonym przez (...).

W styczniu 2017 r. E. (agencja ratingowa) nadał jej długoterminowy rating BB, a w marcu 2017 r. agencja (...)’s krótko i długoterminowy rating B. W styczniu 2018 r. (...) S.A. otrzymała długoterminowy rating na poziomie B+ od agencji ratingowej F. R.. Były to ratingi na poziomie nieinwestycyjnym, ale oznaczały wystarczającą zdolność do wywiązywania się grupy z zobowiązań w stabilnych warunkach gospodarczych. Pierwszą ofertę publiczną akcji spółki przeprowadzono 17 lipca 2017 r. Dopiero od czasu stania się spółką publiczną sprawozdania (...) Spółki (...) stały się przedmiotem analiz KNF, Departamentu Spółek Publicznych, pod kątem zgodności z przepisami

(informacja o wynikach kontroli, k. 52-109,; zeznania świadka C. K., k. 620-633v., zeznania świadka T. Z., k. 646-677, zeznania M. W., k. 680-689v., prospekt podstawowy (...) S.A. na płycie CD, k. 473; opinia biegłego rewidenta z 2015 r., k. 165-166)

KNF sprawowała i sprawuje nadzór nad ofertami publicznymi papierów wartościowych. KNF nie sprawowała i nie sprawuje nadzoru nad ofertami prywatnymi papierów wartościowych. W konsekwencji KNF posiada uprawienia nadzorcze i może je stosować jedynie w odniesieniu do ofert publicznych. W okresie, w którym (...) S.A. emitowała obligacje były to uprawienia określone w art. 16, 17 i 18 ustawy o ofercie publicznej.

(zeznania na piśmie świadka T. Z., 646-677)

Aktywa netto zgromadzone w funduszach inwestycyjnych, w odniesieniu do których (...) S.A. wykonywała czynności zarządzania sekurytyzowanymi wierzytelnościami stanowiły od 0,09% w 2013 r. do 0,77% w 2017 r. łącznej wartości aktywów funduszy inwestycyjnych prowadzących działalność na podstawie ustawy o funduszach inwestycyjnych.

(informacja o wynikach kontroli, k. 52-109)

W dniu 5 lutego 2018 r. R. K. nabyła od (...) S.A. 4 sztuki (...)o nr od (...)o wartości nominalnej 10 000 każda, o łącznej wartości 40 000 zł. Obligacja była oprocentowana według stałej stopy procentowej w wysokości 8% w skali roku. Emitent miał wypłacać odsetki za każdy okres odsetkowy, z dołu w ostatnim dniu każdego okresu odsetkowego. Emitent w dniu 5 lutego 2022 r. miał wypłacić z tytułu wykupu obligacji kwotę 10 000 zł za każdą obligację okazicielowi obligacji za zwrotem obligacji wydanych w formie odcinka zbiorowego.

(odcinek zbiorowy obligacji, k. 175, potwierdzenie obioru oryginału obligacji, k. 176)

Występując z propozycją nabycia obligacji serii (...) S.A. składała oświadczenia, że emisja obligacji przeprowadzana jest w trybie art. 33 pkt 2) Ustawy z dnia 15 stycznia 2015 r. o obligacjach (Dz.U. z 2015 r., poz. 238) poprzez skierowanie propozycji nabycia obligacji do oznaczonych adresatów. Obligacje nie będą wprowadzane do obrotu zorganizowanego. Celem emisji obligacji było nabycie i obsługa portfela wierzytelności, a także pozyskanie kapitału na spłatę istniejących zobowiązań oraz inne cele związane z realizacją modelu biznesowego emitenta i jego grupy kapitałowej. Środki na wykup obligacji pochodzić miały ze środków pochodzących z innych źródeł. Jednocześnie emitent informował o szeregu istotnych czynników ryzyka, w tym ryzyku niewłaściwej wyceny oferowanych na rynku pakietów wierzytelności, i zagrożeniach, na jakie jest narażony, z zastrzeżeniem, że inwestorzy powinni być świadomi, że ryzyka przedstawione w warunkach emisji obligacji mogą nie być jedynymi ryzykami, na jakie narażona jest grupa kapitałowa. Informowano również, że każde z omówionych ryzyk może mieć negatywny wpływ na działalność, sytuację finansową i perspektywy rozwoju grupy kapitałowej, co z kolei może mieć negatywny wpływ na cenę obligacji lub prawa obligatariuszy wynikające z obligacji, w wyniku czego mogą oni stracić część lub całość zainwestowanych środków.

(warunki emisji(...) spółki (...) wraz z załącznikami, k. 529-543)

R. K. otrzymała łącznie odsetki w wysokości 454,49 zł netto, wypłacone w dwóch transzach: 234,34 zł w dniu 5 marca 2018 r. oraz 220,15 zł w dniu 5 kwietnia 2018 r.

(pismo (...) S.A. z siedzibą w W. (dawniej (...) S.A.) z dnia 23 grudnia 2021 r., k. 315)

Prywatny tryb oferowania oznaczał możliwość zaproponowania przez firmę inwestycyjną nabycia oferowanych instrumentów finansowych do nie więcej niż 149 osób, ponieważ przekroczenie tej liczby oznaczało już wkroczenie w reżim oferty publicznej. Prywatne emisje obligacji nie wymagały sporządzenia prospektu i zatwierdzenia go przez KNF, ponieważ KNF nie sprawuje nadzoru nad prywatnymi ofertami. Wobec tego, KNF nie ma też podstaw do ingerowania w proces emisji obligacji oferowanych w emisji prywatnej.

(zeznania świadka T. Z., k. 646-677, zeznania świadka D. N., k. 691-717)

W dniu 19 grudnia 2017 r. do Urzędu Komisji Nadzoru Finansowego wpłynęło zawiadomienie od anonimowego sygnalisty, informujące o wysokim ryzyku działalności Spółki, jej strukturze finansowania oraz prawdopodobnych przyszłych problemach z płynnością z tego wynikających. Sygnalista wskazywał wprost, że działalność Spółki nosząca znamiona piramidy finansowej, może negatywnie wpłynąć na funkcjonowanie rynku finansowego w Polsce. W zawiadomieniu w sposób szczegółowy zostały opisane mechanizmy zarządzania wierzytelnościami funduszy sekurytyzacyjnych. Dnia 21 grudnia 2017 r. KNF wystąpiła do biegłego rewidenta badającego sprawozdania finansowe (...) S.A. oraz rady nadzorczej i komitetu audytu spółki z żądaniem zwrócenia szczególnej uwagi na wycenę portfeli wierzytelności. W styczniu 2018 r. prowadzone były analizy sprawozdań finansowych spółki za rok 2016 i okresy śródroczne 2017 r. oraz przeprowadzono analizę porównawczą danych finansowych spółki z danymi finansowymi innych podmiotów z branży. W lutym 2018 r. analizie poddano zarzuty z analogicznych zgłoszeń na podobne nieprawidłowości w innych podmiotach z branży. W marcu analizie poddano dokumentację rewizyjną biegłego rewidenta z badania sprawozdań finansowych spółki za rok 2016 i okresy śródroczne 2017 r. Nadal nie były dostępne dokumenty z badania przez biegłego rewidenta sprawozdań finansowych spółki za rok 2017. Z uwagi na trudności sprawiane przez Spółkę, pierwsze dokumenty z badania sprawozdania finansowego za 2017 rok, Departament Spółek Publicznych otrzymał dopiero w kwietniu 2018 r.

Grupa (...) S.A. emitowała obligacje korporacyjne zarówno w ramach emisji publicznych, jak i prywatnych. Wyemitowanych zostało (...) w ramach emisji prywatnych na kwotę nominalną 3.560,1 mln zł, tj. 93,3% kwoty wszystkich emisji oraz sześć serii obligacji emisji publicznych na kwotę nominalną 256,4 mln zł. W dniu 16 kwietnia 2018 r., przed rozpoczęciem sesji giełdowej, (...) S.A. podała do publicznej wiadomości informację o rzekomych negocjacjach z (...) Bankiem (...) S.A. oraz (...) S.A. w celu uzyskania finansowania o charakterze kredytowo-inwestycyjnym w kwocie do 250 mln zł. Zostało to zdementowane przez oba te podmioty. Tego samego dnia, z upoważnienia KNF, Urząd skierował do Giełdy (...) S.A. oraz (...) S.A. żądania zawieszenia obrotu wszystkimi instrumentami finansowymi wyemitowanymi przez (...) S.A. Zawieszenie zaczęło obowiązywać od 17 kwietnia 2018 r. W dniu 17 kwietnia 2018 r. KNF opublikowała Komunikat w sprawie zawieszenia obrotu ww. instrumentami finansowymi, w którym informowała inwestorów o możliwych uchybieniach w polityce informacyjnej Emitenta w zakresie jego rzekomych rozmów dotyczących zapewnienia finansowania z Bankiem (...) S.A. oraz (...) Funduszem (...). W dniu 24 kwietnia 2018 r. KNF opublikowała komunikat w sprawie spółki (...) S.A. będący realizacją uchwały Komisji z tego samego dnia w przedmiocie przekazania do publicznej wiadomości informacji o środkach prawnych podjętych przez KNF w celu przeciwdziałania naruszeniu przepisów ustawy o obrocie instrumentami finansowymi, ustawy o ofercie publicznej, ustawy o funduszach inwestycyjnych i Rozporządzenia MAR w sprawie spółki (...) S.A.

(informacja o wynikach kontroli, k. 52-109, zeznania C. K., k. k. 620-633v., komunikat KNF ws. zawieszenia obrotu wszystkimi instrumentami finansowymi wyemitowanymi przez spółkę (...) S.A. z dn. 17.04.2018 r., k. 249-250, komunikat KNF w sprawie spółki (...) S.A. z dn. 24.04.2018 r., k. 251-256)

Raport firmy audytorskiej wraz ze sprawozdaniem finansowym Spółki za 2017 r. został opublikowany ze znacznym opóźnieniem w dniu 3 lipca 2018 r. Biegły rewident z (...)w swoim sprawozdaniu odstąpił od wyrażenia opinii o skonsolidowanym sprawozdaniu finansowym z uwagi na m. in. prowadzone przez KNF postępowania kontrolne i możliwość nałożenia kar na Spółkę, wątpliwości co do dalszej kontynuacji działalności, toczące się postępowanie przygotowawcze w Prokuraturze (...) związane ze Spółką, niepewność związaną z wyceną wierzytelności.

(informacja o wynikach kontroli, k. 52-109)

W dniu 9 maja 2018 r. Sąd Rejonowy dla Wrocławia-Fabrycznej we Wrocławiu Wydział VIII Gospodarczy do spraw Upadłościowych i Restrukturyzacyjnych otworzył wobec (...) S.A. przyspieszone postępowanie układowe w ramach procesu wszczęcia restrukturyzacji na podstawie ustawy Prawo restrukturyzacyjne.

(informacja o wynikach kontroli, 52-109)

W dniu 15 maja 2018 r. R. K. wystąpiła do (...) S.A. z żądaniem wykupu obligacji w postaci odcinka zbiorowego (...)o numerach od (...) o wartości nominalnej 10 000 zł każda w terminie 10 dnia z uwagi na złożenie przez emitenta wniosku w postępowaniu układowym.

(żądanie wykupu, k. 177)

W dniu 22 stycznia 2019 r. w siedzibie Sądu Okręgowego we Wrocławiu odbyło się Zgromadzenie Wierzycieli Spółki. W trakcie tego Zgromadzenia miało miejsce głosowanie nad przyjęciem zaktualizowanej propozycji układowej. Z tekstu ujednoliconej propozycji układowej, wynika, że obligatariuszom niezabezpieczonym, których wśród wierzycieli (...) S.A. jest zdecydowanie najwięcej, zostanie zwrócona kwota równa 25% należności głównej, wypłacona w ciągu ośmiu lat w 16 ratach. Propozycja powyższa jest wynikiem niezrealizowania się tzw. scenariusza inwestorskiego, który przewidywał znaczące, tj. prawdopodobnie w granicach 1-1,3 mld zł zasilenie kapitałowe (...) S.A. przez nowego inwestora. Wycofał on się jednak z negocjacji na etapie ich znacznego zaawansowania. W dniu 6 czerwca 2019 r. Sąd zatwierdził propozycję układu.

(informacja o wynikach kontroli, 52-109)

W dniu 17 grudnia 2019 r. KNF opublikowała komunikat dotyczący kary pieniężnej nałożonej na (...) S.A. w wysokości 500 tys. zł za naruszenie w zakresie sporządzania śródrocznych raportów okresowych za 2017 r. oraz nieterminowe przekazanie trzech raportów okresowych za 2017 r. i I. kwartał 2018 r. Stwierdzone naruszenia, jakich dopuściła się (...) S.A. w zakresie tych raportów, obejmowały w szczególności:



zawyżenie wartości portfeli wierzytelności i wyniku finansowego na skutek nieprawidłowej wyceny w sześciu sprawozdaniach okresowych z 2017 r.;



niezamieszczenie rzetelnych i kompletnych ujawnień związanych z ryzykiem płynności w sprawozdaniach okresowych z 2017 r.;



nieujawnienie informacji mogących w istotny sposób wpłynąć na ocenę sytuacji finansowej emitenta w dwóch raportach okresowych z 2017 r.;



niezamieszczenie rzetelnych i kompletnych ujawnień informacji, które są istotne dla oceny możliwości realizacji zobowiązań przez emitenta w pięciu raportach okresowych z 2017 r.;



brak oszacowania wartości odzyskanej aktywów nabytych w wyniku nabycia spółki (...) S.A., pomimo istnienia przesłanek utraty wartości, czego skutkiem było rozpoznanie wartości firmy z tytułu nabycia (...) S.A. oraz wartości niematerialnej w postaci wartości relacji z (...) S.A. w nieuzasadnionej wysokości w skróconym skonsolidowanym sprawozdaniu finansowym za III kwartał 2017 r.;



nieterminowe przekazanie Komisji, (...) oraz do publicznej wiadomości trzech raportów.

(komunikat KNF dotyczący kary pieniężnej z dn. 17.12.2019r., k. 268-272)

Naruszenia dokonane przez (...) S.A. w związku z publikacją raportów okresowych były kluczowe z punktu widzenia odbiorców i znaczącą wpłynęły na zmniejszenie wartości informacyjnej tych dokumentów. Komisja oceniła, że wszystkie zidentyfikowane naruszenia miały charakter rażący.

(informacja o wynikach kontroli, 52-109)

Dnia 20 lutego 2020 r. Najwyższa Izba Kontroli opublikowała dokument zawierający wyniki kontroli dotyczącej działalności organów, instytucji państwowych oraz podmiotów organizujących rynek finansowy wobec (...) SA, podmiotów oferujących jej papiery wartościowe oraz ją audytujących. Celem kontroli było uzyskanie odpowiedzi na pytania, czy działania jednostek kontrolowanych wobec (...) S.A. były zgodne z prawem, rzetelne i skutecznie zapewniały ochronę inwestorów nabywających papiery wartościowe (...) S.A.; działania jednostek kontrolowanych wobec podmiotów oferujących i dystrybuujących papiery wartościowe (...) S.A. były legalne, rzetelne i skutecznie chroniły inwestorów przed nadużyciami; 3. instytucje sprawujące nadzór nad podmiotami audytującymi (...) S.A. wykonywały zadania w sposób adekwatny do posiadanych uprawnień, rzetelny i skuteczny. NIK przeprowadziła kontrolę Urzędu Komisji Nadzoru Finansowego, Giełdy (...) S.A., Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, Biura Rzecznika Finansowego, Ministerstwa Finansów, Komisji Nadzoru Audytowego na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy o Najwyższej Izbie Kontroli pod względem legalności, rzetelności, gospodarności i celowości.

(informacja o wynikach kontroli, 52-109)

NIK negatywnie oceniał działalność organów państwa w stosunku do spółki (...), a zwłaszcza KNF. W piśmie tym sformułowano wobec tego organu takie zarzuty jak:

a)  brak aktywnego nadzoru KNF nad działalnością i sytuacją finansową spółki (...) w pełnym zakresie;

b)  zaniechanie analizy rynku wierzytelności, w szczególności warunków zbywania przez poszczególne banki pakietów wierzytelności z utratą wartości, nabywanych m. in. przez fundusze zarządzane przez (...) S.A.;

c)  niedokonanie analiz wpływu agresywnej polityki inwestycyjnej na ceny aktywów na rynku wierzytelności w krótkim, ani w długim okresie, przez co nie monitorowano ryzyk, które z takiej polityki wynikały zarówno dla Spółki, jak i funduszy sekurytyzacyjnych;

d)  nieprzeprowadzenie w Spółce w ciągu 5 lat od wydania licencji, a zwłaszcza w 2017 r., kontroli w celu weryfikacji, czy posiadała ona stabilną sytuację finansową i prawidłowo wykonuje zadania, na które KNF udzielił jej zezwolenia, pomimo iż przesłanką do takiej kontroli powinna być opinia biegłego rewidenta dotycząca skonsolidowanego sprawozdania finansowego grupy G. za 2014 r., w którym biegły wypowiedział się o niepewności co do szacunków przyjętych do wyceny wartości godziwej wierzytelności nabytych, oraz wycofanie się jednego z (...) ze współpracy ze Spółką w czerwcu 2017 r.;

e)  zaniechanie niezwłocznego złożenia do Prokuratury (...) zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa określonego w art. 178 ustawy o obrocie instrumentami finansowymi przez 34 podmioty pośredniczące w oferowaniu obligacji Spółki, pomimo że KNF dysponowała informacjami na ten temat już 10 maja 2018 r. (zawiadomienie złożono dopiero 22 listopada 2018 r.);

f)  naruszenie obowiązku umieszczania na liście ostrzeżeń publicznych KNF wszystkich podmiotów, w przypadku których UKNF złożył do prokuratury zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa (naruszenie art. 6b ust. 1 ustawy o nadzorze nad rynkiem finansowym);

g)  akceptacja prospektu emisyjnego akcji i obligacji Spółki, które m. in. wykazywały znaczny i szybki wzrost zobowiązań finansowych oraz wierzytelności przyjętych do dochodzenia, przedstawiały ryzyka wyłącznie w postaci opisowej, a także nie zawierały wyjaśnienia, pod jakim kątem KNF poddawała prospekt analizie i co oznacza „zatwierdzenie” prospektu;

h)  niedostrzeżenie naruszenia przez Spółkę obowiązków informacyjnych spółki publicznej na skutek zaniechania pogłębionej analizy informacji zawartych w skonsolidowanym sprawozdaniu finansowym grupy G. za III kwartał 2017 r. na temat nabycia akcji (...) S.A.;

i)  akceptacja praktyki firm inwestycyjnych oferujących między innymi obligacje korporacyjne, polegającej na przyjmowaniu i przekazywaniu do emitenta (lub sprzedającego instrument finansowy) zlecenia (zapisu na instrument finansowy) wyłącznie na postawie umowy zawartej z emitentem. Nie były zawierane umowy o świadczenie usług maklerskich z inwestorami i nie były wobec nich przeprowadzane testy adekwatności i odpowiedniości oferowanych instrumentów finansowych;

j)  brak sporządzenie raportu na temat zidentyfikowanych w 2018 r., na podstawie analizy sygnałów otrzymywanych przez Komisję, nieprawidłowościach w działalności podmiotów nadzorowanych, dotyczących relacji z odbiorcami usług finansowych i związanego z tym ryzyka;

k)  brak nadzoru analitycznego nad zakresem oferowania przez bank instrumentów finansowych i wynikających z tego ryzyk przy ocenie nadzorczej banków;

NIK zauważał jednocześnie, że organ nadzoru nie miał uprawnień do kontroli działalności Spółki w pełnym zakresie, co utrudniało wykrycie zagrożeń dla bezpieczeństwa obrotu papierami wartościowymi Spółki. Urząd nie mógł badać bezpieczeństwa działalności Spółki w innych obszarach niż zarządzanie funduszami sekurytyzacyjnymi. W szczególności nadzorowi KNF nie podlegało wypełnianie przez Spółkę obowiązków emitenta obligacji prywatnych, w tym ocena zdolności Spółki do wywiązywania się ze zobowiązań z tego tytułu. Organ nadzoru nie miał także uprawnień do przeprowadzenia kontroli w (...) S.A. jako emitenta papierów wartościowych w ofercie publicznej.

NIK nie stwierdził natomiast nieprawidłowości w zakresie czynności pokontrolnych i administracyjnych podjętych przez KNF wobec (...) S.A. NIK sformułował zastrzeżenia także do innych podmiotów, jak np. do (...) (które nie dostrzegło, że zdolność Spółki do obsługi rosnącego zadłużenia musi budzić wątpliwości, przed dopuszczeniem obligacji serii PP6 do obrotu, a przy tym zarząd giełdy przyznał spółce 1 lutego 2018 r. nagrodę za rok 2017 r. w kategorii „Optymalne wykorzystanie możliwości rynków prowadzonych przez Giełdę”), do Prezesa UOKIK (co do długości postępowań w przedmiocie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów związanych z windykacją należności), Ministerstwa Finansów (opóźnione wdrożenie dyrektywy MIFID II 108 dni po terminie, która podnosiła zakres ochrony uczestników rynku finansowego; opóźnione wdrożenie dyrektywy 2014/56/UE z dnia 16 kwietnia 2014 r. zmieniającej dyrektywę 2006/43/WE w sprawie ustawowych badań rocznych sprawozdań finansowych i skonsolidowanych sprawozdań finansowych, która miała podlegać transpozycji do 17 czerwca 2016 r. a została ostatecznie wdrożona, i to w sposób niewystarczający, dopiero ustawą która weszła w życie 21 czerwca 2017 r.; zbyt późna zmiana przepisów innych ustaw, które mogły rozszerzać ochronę nabywców). Podmioty te nie zgodziły się z zarzutami zawartymi w informacji o wynikach kontroli, a ich odpowiedzi stanowiły załącznik do informacji.

(informacja o wynikach kontroli, 52-109)

W piśmie z 3 stycznia 2020 r. Przewodniczący Komisji Nadzoru Finansowego nie podzielił zasadności wniosków zawartych w protokole Kontroli, wskazując, iż nie znajdują one potwierdzenia zarówno w stanie prawnym, jak i faktycznym. Zwrócił uwagę na stan prawny obowiązujący do 2018 r., który w latach 2018-2019 ulegał zmianom. Zaznaczył, że spółka (...) nie była bezpośrednio i w pełnym zakresie nadzorowana przez KNF, oraz, że zakres działań, do jakich podejmowania uprawniony i zobowiązany był UKNF, był ograniczony ustawowo. Zakwestionował nieprawidłowość polegającą na nieskutecznym wykonywaniu nadzoru nad wywiązywaniem się przez (...) z obowiązków informacyjnych przed ujawnieniem problemów płynnościowych oraz z tezą, że było możliwe wcześniejsze zweryfikowanie informacji zawartych w skonsolidowanym sprawozdaniu finansowym grupy (...) za III kwartały 2017 r. Zaznaczył, że przedmiotowe sprawozdania za okresy poprzedzające wykrycie problemów płynnościowych tego podmiotu były fałszowane wskutek świadomych działań kierownictwa najwyższego szczebla (...) S.A. i prezentowany stan wykreowany przez (...) S.A. Z tego względu analiza tych sprawozdań przy braku informacji pozyskanych w toku późniejszej kontroli bezpośredniej w siedzibie (...) S.A, nie pozwalała na stwierdzenie nieprawidłowości na wcześniejszym etapie. Również w zakresie obowiązków kontrolnych dotyczących zatwierdzania prospektu emisyjnego wskazano, że w 2017 r. weryfikacji podlegało to czy prospekt odpowiada wymaganiom określonym w przepisach prawa, na co wprost wskazywał art. 33 ust. 6 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o ofercie publicznej i warunkach wprowadzania instrumentów finansowych do zorganizowanego systemu obrotu oraz o spółkach publicznych. Przedmiotowa regulacja nie umożliwiała odmowy zatwierdzenia prospektu ani z uwagi na trudną sytuację finansową emitenta, czy agresywny model biznesowy, czy wysoki poziom zadłużenia. Zwrócił uwagę, iż dopiero na skutek regulacji unijnych w 2019 r. wprowadzono obowiązek zamieszczania w prospekcie oświadczenia określającego rolę podmiotu zatwierdzającego prospekt. Taki obowiązek nie funkcjonował w 2017 r. Co do kwestii akceptowania przez KNF nieprawidłowej praktyki firm inwestycyjnych oferujących m.in. obligacje korporacyjne, wskazał, że dopiero art. 74b ustawy o obrocie, tj. z dniem 21 kwietnia 2018 r. wprowadził obowiązek zawierania przez firmy inwestycyjne z inwestorem umowy oświadczenie usługi maklerskiej, przyjmowania i przekazywania zleceń.

(stanowisko Przewodniczącego KNF do informacji o wynikach kontroli k. 447-451).

Przeciwko spółce (...) S.A. wszczęto postępowania karne. Fałszerstwa polegały na przeprowadzeniu w roku 2016 oraz w 2017 szeregu pozornych operacji sprzedaży portfeli wierzytelności zewnętrznym podmiotom nie podlegającym konsolidacji (tzn. których dane finansowe nie musiały być ujawniane w sprawozdaniach finansowych (...)) tak, aby po przeprowadzeniu ostatniej z transakcji, wierzytelności te znalazły się ponownie w aktywach podmiotu należącego do grupy (...). Portfele te rozpoznane były jako nowo nabyte wierzytelności, których wycena, zgodnie z przepisami o rachunkowości, dokonywana jest w oparciu o cenę zakupu. Efektem tych działań było uniknięcie konieczności dokonania wyceny bilansowej sprzedanych wierzytelności na dni kończące kolejne okresy sprawozdawcze. Wycena ta, wykonywana przez zewnętrzny niezależny podmiot, sporządzana była na podstawie wartości prognozowanych wpływów z tych wierzytelności. Prognozy oparte były na danych o dotychczasowej ściągalności. Wycena ta, gdyby była przeprowadzona, prowadziłaby do obniżenia wartości przedmiotowych portfeli wierzytelności w bilansie Spółki oraz konieczność odniesienia skutków tej wyceny na wynik finansowy w sprawozdaniach finansowych (rozpoznanie straty). W zamian za to, marża wykazana na transakcjach „sprzedaży” powiększała wynik finansowy grupy (...) w okresie objętym sprawozdaniem (rozpoznanie zysku). Powyższe fałszerstwo prowadziło do uniknięcie prezentacji straty na wycenie wierzytelności w zamian dodatkowo powiększając prezentowane zyski z ich sprzedaży. Dodatkowo Spółka prezentowała tę sprzedaż tak, jak by to były przychody z windykacji wierzytelności, a nie ich zbycia, gdyż sprzedaże o dużej wartości bez wątpienia zainteresowałyby obserwatorów zewnętrznych, w tym nadzór finansowy. Prezentowane (pozorne) dodatkowe przychody z windykacji świadczyły natomiast o wysokiej skuteczności operacyjnej Spółki. Odprzedane portfele wierzytelności były w zewnętrznych spółkach rozdzielane, zmieniano ich skład i nazwy, po czym tworzono pozornie nowe portfele, które odprzedawano z powrotem do podmiotów z grupy (...). W przypadku nabycia nowych portfeli ich wycena jest oparta na cenie zakupu ustalonej przez strony transakcji, bez konieczności wykonania dodatkowych procedur. Zatem te same wierzytelności, w zmienionej konfiguracji, wracały do bilansu grupy (...) w wartości niepomniejszonej o konieczny odpis, w zamian powiększonej o marze na kolejnych fikcyjnych sprzedażach. W okresie poprzedzającym kolejny dzień bilansowy ponawiano proceder.

Dane źródłowe umożliwiające wykrycie powyżej opisanych oszustw zbierane były sukcesywnie w toku kontroli przeprowadzanej przez Funduszy Inwestycyjnych i Emerytalnych w okresie od 1 lutego do 29 czerwca 2017 r. Przeanalizowano wówczas dokumenty potwierdzające operacje, zawarte umowy, korespondencję e-mailową oraz przesłuchano świadków.

(zeznania świadka C. K., k. 620-633v.

R. K. posiadająca 4 szt. (...)o łącznej wartości nominalnej 40 000 zł, jako obligatariuszka (...) S.A. została zakwalifikowana do Grupy 1 wierzycieli. W stosunku do R. K. układ przewidywał spłatę 25% należności głównej z tytułu zakupionych obligacji, w terminie 8 lat od uprawomocnienia się układu, tj. od dnia 24 lutego 2020 r. W ramach realizacji układu spółka (...) S.A. z siedzibą w W. (wcześniej: (...) S.A.) wypłaciła na rachunek bankowy wskazany przez R. K. środki w łącznej wysokości 2400 zł z tytułu 3,4,5,6 oraz 7 raty układowej (rata 1 i rata 2 to raty „zerowe”):

- w dniu 21 grudnia 2020 r. wypłacono 3 i 4 ratę układową w kwocie 400 zł, czyli po 200 zł każda rata,

- w dniu 4 marca 2022 r. wypłacono kwotę 700 zł tytułem 5 raty układowej,

- w dniu 4 marca 2022 r. wypłacono kwotę 140 zł tytułem 20% z 6 raty układowej,

- w dniu 7 marca 2023 r. wypłacono kwotę 560 zł tytułem 80% z 6 raty układowej,

- w dniu 11 lipca 2023 r. wypłacono kwotę 600 zł tytułem 7 raty układowej.

(pisma nadzorcy wykonania układu, k. 318, k. 816).

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie załączonych do akt sprawy dokumentów, których prawdziwość i treść nie została zakwestionowana przez strony, ani nie budziła wątpliwości Sądu. W dokonywaniu ustaleń Sąd oparł się również na twierdzeniach stron stanowiących fakty bezsporne i niezaprzeczone oraz przyznane w rozumieniu art. 229 i 230 k.p.c.

W przeważającej części Sąd dokonał ustaleń faktycznych w oparciu o dokument NIK o wynikach kontroli pod nazwą „Działalność organów i instytucji państwowych oraz podmiotów organizujących rynek finansowy wobec spółki (...) S.A., podmiotów oferujących jej papiery wartościowe oraz ją audytujących”. Sporną kwestią pomiędzy stronami było to, czy dokument ten ma charakter dokumentu urzędowego w myśl art. 244 k.p.c. i czy stanowi on wystarczający dowód tego, że KNF – jeszcze jako jednostka organizacyjna Skarbu Państwa – naruszyła swoje ustawowe obowiązki nadzoru i kontroli nad spółką (...) i podmiotami oferującymi jej obligacje. Zgodnie z art. 64 ust. 1 ustawy o Najwyższej Izbie Kontroli, NIK opracowuje informacje o wynikach kontroli w celu przedłożenia ich Sejmowi, Prezydentowi Rzeczypospolitej Polskiej i Prezesowi Rady Ministrów. Podstawę do opracowania informacji o wynikach kontroli stanowią w szczególności wystąpienia pokontrolne i materiały dowodowe zgromadzone w aktach kontroli. W myśl ust. 2 tego artykułu informacje, o których mowa w ust. 1, przed przedłożeniem Sejmowi, Prezydentowi Rzeczypospolitej Polskiej i Prezesowi Rady Ministrów, Prezes Najwyższej Izby Kontroli przesyła właściwym naczelnym lub centralnym organom państwowym, które w terminie 14 dni od dnia otrzymania mogą przedstawić swoje stanowisko. Stanowisko dołącza się do informacji; Prezes Najwyższej Izby Kontroli może do tego stanowiska przedstawić swoją opinię.

Niewątpliwie dokument NIK-u stanowi dokument urzędowy w zakresie ustalonych tam faktów dotyczących przebiegu zdarzeń przed przeprowadzeniem kontroli w 2017 r. i w tym zakresie korzysta z domniemania prawdziwości i zgodności z prawdą, tego co zostało w nim urzędowo zaświadczone. Jednak Informacja o wynikach kontroli nie ma charakteru dokumentu urzędowego co do ocen i wniosków, do których doszedł NIK w trakcie kontroli. Z całą pewnością, ztakiego domniemania nie korzystają wszelkie stwierdzenia NIK-u, które wskazywałaby, iż KNF powinna wcześniej zareagować na sytuację, która miała miejsce w Spółce, czy miał możliwość przewidzenia problemów, czy bezprawnych działań Spółki, gdyby prawidłowo wykonywała nadzór. Z ustawy o NIK-u nie wynika bowiem, aby był on uprawniony do wydawania wiążących ocen prawnych, wobec czego nie można w tym zakresie uznać powyższego dokument za dokument urzędowy.

Sąd dopuścił także dowód z zeznań świadków C. K., T. Z., M. H., D. N., R. N., M. W.. Sąd zeznania świadków uznał za w pełni wiarygodne. Świadkowie jako pracownicy UKNF posiadali szczegółowe informacje na temat sprawowanego nadzoru przez KNF, przebiegu kontroli i procedur z tym związanych.

Szczególnie istotne dla ustalenia stanu faktycznego były zeznania świadków C. K. i T. Z.. Świadkowie są pracownikami UKNF Departamentu Spółek Publicznych sprawującego nadzór nad spółkami publicznymi, w tym nad spółką (...) S.A. od 2017 r. Świadkowie opowiedzieli szczegółowo o pracy ich departamentu, przebiegiem działań nadzorczych nad spółką (...) S.A. i podejmowanych w tym zakresie czynności. Istotne były również zeznania świadka R. N., pracownika UKNF Departamentu Funduszy Inwestycyjnych i Funduszy Emerytalnych, który przedstawił przede wszystkim, na czym polega obowiązek informacyjny takich podmiotów, jak (...) S.A., których między innymi naruszenie przez (...) S.A. zarzucała strona powodowa.

Sąd nie uwzględnił wniosków strony powodowej o zwolnienie Prezesa NIK od obowiązku zachowania tajemnicy kontrolerskiej i innych tajemnic prawnie chronionych i zobowiązanie Prezesa NIK do przekazania sądowi kopii wszelkich dokumentów stanowiących podstawę „Informacji o wynikach kontroli.”. W ocenie Sądu brak podstawy prawnej w oparciu, o którą możliwe byłoby przekazanie powyższych dokumentów. Dokumenty, których przedstawienia żąda strona powodowa, pochodzą z różnych dziedzin i obejmują tajemnice zawodowe określone różnymi regulacjami prawnymi. W szczególności tajemnice zawodowe regulowane są w art. 147 ustawy o obrocie instrumentami finansowymi, art. 280 ust. 2 ustawy o funduszach inwestycyjnych i art. 10 a ust. 2 ustawy Prawo bankowe. Żadna z powyższych ustaw nie daje możliwości uchylenia tajemnicy zawodowej w postępowaniu cywilnym. Oczywiście Sąd dostrzegł regulację z art. 149 pkt. 3 ustawy o obrocie instrumentami finansowymi, ale możliwe jest ujawnienie tajemnicy w związku z toczącym się postępowaniem cywilnym w sprawie, w której stroną jest podmiot będący stroną umowy lub innej czynności objętej tą tajemnicą - w zakresie informacji dotyczących tego podmiotu. Ponieważ z racji charakteru niniejszego postępowania, stron a także bardzo szerokiego przedmiotu Raportu NIK nie sposób uznać, że zawiera wyłącznie dane miedzy stronami postępowania. Obejmuje niewątpliwie informacje dotyczące osób trzecich nie będących przedmiotem tego postępowania.

Sąd Rejonowy zważył, co następuje:

Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie.

Powódka R. K. dochodziła w niniejszym postępowaniu kwoty 40 000 zł w związku z nieprawidłowościami, jakich w jej ocenie dopuściła się Komisja Nadzoru Finansowego, a polegających na nieprawidłowym wykonywaniu nadzoru nad działalnością (...) S.A. Powódka swoje twierdzenie opierała przede wszystkim na dokumencie NIK-u o wynikach przeprowadzonej kontroli w 2018 r. Powódka zarzucała przede wszystkim, że:

1)  KNF nie wykonała ciążących na niej obowiązków, głównie w zakresie nadzoru, określonego w art. 2 ustawy o nadzorze nad rynkiem finansowym, jakim było zapewnienie prawidłowego funkcjonowania rynku finansowego, jego stabilności, bezpieczeństwa, przejrzystości i zaufania do niego oraz ochrony uczestników tego rynku, w tym nie podjęła żadnych czynności mających na celu sprawdzenie wykonywania przez spółkę (...) S.A. licznych obowiązków, które zostały na niego nałożone jako podmiotowi funkcjonującemu na rynku kapitałowym, ani też sytuacji finansowej Spółki;

2)  nierzetelne było nieprzeprowadzenie w (...) S.A. w ciągu pięciu lat od wydania licencji, a w szczególności w 2017 roku żadnej kontroli, w celu weryfikacji, czy Spółka posiada stabilną sytuację finansową i prawidłowo wykonuje zadania, na które KNF udzieliła zezwolenia;

3)  dokonanie niezwłocznej pogłębionej analizy informacji zawartych w opublikowanym skonsolidowanym sprawozdaniu finansowym grupy GetBack za III kwartał 2017 r. w zakresie dotyczącym nabycia przez (...) S.A. akcji (...) S.A., umożliwiłoby zidentyfikowanie nieprawidłowości w działaniu (...) S.A., naruszających obowiązki informacyjne spółki publicznej;

4)  brak analizy rynku wierzytelności i przeniesienia ryzyka z podmiotów profesjonalnych na nieprofesjonalnych;

5)  nieskuteczne działania nadzorcze Komisji Nadzoru Finansowego nad Towarzystwami Funduszy Inwestycyjnych;

6)  niewykrycie nieprawidłowości polegających na bezprawnym oferowaniu obligacji (...) S.A. (...) Bank S.A. i współpracy (...) S.A. z tym podmiotem, a także prowadzeniu przez inne podmioty pośredniczące w oferowaniu obligacji (...) S.A. działalności maklerskiej bez zezwolenia, w tym nieskutecznie przeprowadzona identyfikacja z urzędu nieprawidłowości przy sprzedaży obligacji (...) S.A.;

7)  akceptacja prospektu emisyjnego akcji i obligacji Spółki, które m. in. wykazywały znaczny i szybki wzrost zobowiązań finansowych oraz wierzytelności przyjętych do dochodzenia, przedstawiały ryzyka wyłącznie w postaci opisowej, a także nie zawierały wyjaśnienia, pod jakim kątem KNF poddawała prospekt analizie i co oznacza „zatwierdzenie” prospektu, brak faktycznego nadzoru nad przygotowaniem opinii w sprawie dopuszczenia papierów wartościowych do obrotu giełdowego;

8)  brak informacji dla inwestorów o zakresie weryfikacji przez Komisję Nadzoru Finansowego dokumentów emisyjnych;

Pozwani Skarb Państwa – Wojewoda (...) i Prezes Rady Ministrów, oraz Urząd Komisji Nadzoru Finansowego kwestionowali powództwo tak co do zasady, jak i co do wysokości. Ponadto podnosili zarzut braku legitymacji procesowej czynnej.

W pierwszej kolejności, z uwagi na pozwanie Skarbu Państwa – Komisji Nadzoru Finansowego w sytuacji, gdy pozew został złożony w dacie, gdy Komisja Nadzoru Finansowego, jako statio fisci Skarbu Państwa, została już zniesiona, Sąd był zobowiązany do ustalenia właściwego statio fisci, z której działalnością związane są zarzucane czyny stanowiące o podstawie odpowiedzialności deliktowej. Pierwszeństwo w tym zakresie ma jednak strona powodowa, która sama powinna określić z działalnością jakie statio fisci wiąże swoje roszczenie. Pismem z dnia 15 czerwca 2021 r. (k. 190-191) powód wskazał jako pozwanego Skarb Państwa –Wojewodę (...). Powyższa statio fisci podnosiła zarzut braku swojej legitymacji procesowej biernej i wnosiła o wezwanie do udziału w sprawie Urzędu Komisji Nadzoru Finansowego, jako podmiotu mającego odrębną od Skarbu Państwa podmiotowość prawną.

Z dniem 1 stycznia 2019 r. na podstawie art. 10 i art. 25 ustawy z dnia 9 listopada 2018 r. o zmianie niektórych ustaw w związku ze wzmocnieniem nadzoru nad rynkiem finansowym oraz ochrony inwestorów na tym rynku (Dz. U. z 2018 r. poz. 2243 ze zm.) został utworzony Urząd Komisji Nadzoru Finansowego, który stosowanie do art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 21 lipca 2006 r. o nadzorze nad rynkiem finansowym, jest państwową osobą prawną. Przedmiotowe zmiany skutkowały zniesieniem Komisji Nadzoru Finansowego, jako jednostki organizacyjnej reprezentującej Skarb Państwa, przez co zgodnie z art. 67 § 2 k.p.c. zniesiona Komisja Nadzoru Finansowego, jak również utworzony Urząd Komisji Nadzoru Finansowego niebędący jednostką organizacyjną, nie mogą działać w imieniu Skarbu Państwa.

Zgodnie z art. 67 § 2 k.p.c., w toku postępowania cywilnego za Skarb Państwa podejmuje czynności procesowe organ państwowej jednostki organizacyjnej, z której działalnością wiąże się dochodzone roszczenie, lub organ jednostki nadrzędnej. Stosownie do treści art. 6 ust. 6 ustawy z dnia 16 grudnia 2016 r. o zasadach zarządzania mieniem państwowym (Dz. U. z 2020 r. poz. 735, dalej jako u.z.z.m.p.), w przypadku likwidacji państwowej jednostki budżetowej, w tym uzyskania przez nią osobowości prawnej lub przejęcia jej przez jednostkę samorządu terytorialnego, w sprawach związanych z jej działalnością Skarb Państwa reprezentuje kierownik jednostki, której zakres zadań obejmuje zadania zlikwidowanej jednostki, a w przypadku braku takiej jednostki – wojewoda właściwy ze względu na siedzibę zlikwidowanej jednostki. Jest to zatem regulacja, która wprost określa zasady dokonania oznaczenia jednostki organizacyjnej Skarbu Państwa w przypadku gdy stosowana jednostka budżetowa została zlikwidowana, przekształcona lub przejęta.

Aktualnie ustawa o nadzorze nad rynkiem finansowym nie zawiera takiego przepisu, który umocowywałby Urząd Komisji Nadzoru Finansowego do działania w imieniu Skarbu Państwa w jakimkolwiek zakresie, a zwłaszcza w postępowaniach sądowych. W miejsce dotychczasowej Komisji i Urzędu nie powołano nowej jednostki Skarbu Państwa, która wykonywałaby obecne zdania Urzędu i Komisji w formie państwowej osoby prawnej. W ramach Skarbu Państwa nie funkcjonuje więc taka statio fisci, której zadania pokrywałyby się z zadaniami KNF.

Mając powyższe na uwadze można by więc uznać za reprezentanta Skarbu Państwa Wojewodę (...), gdyż to on jest wojewodą właściwym ze względu na siedzibą zlikwidowanej Komisji Nadzoru Finansowego.

Zgodnie jednak z art. 29 ust. 1 ww. ustawy o zmianie niektórych ustaw w związku ze wzmocnieniem nadzoru nad rynkiem finansowym oraz ochrony inwestorów na tym rynku, wierzytelności i zobowiązania Skarbu Państwa reprezentowanego przez Komisję Nadzoru Finansowego, o której mowa w art. 24 ust. 1, stają się wierzytelnościami i zobowiązaniami Urzędu Komisji Nadzoru Finansowego, o którym mowa w art. 25 ust. 1. Z kolei zgodnie z art. 417 k.c. § 1 k.c., za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej ponosi odpowiedzialność Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego lub inna osoba prawna wykonująca tę władzę z mocy prawa. Uwzględnić w tym miejscu należy również treść art. 40 § 1 k.c., zgodnie z którym Skarb Państwa nie ponosi odpowiedzialności za zobowiązania państwowych osób prawnych, chyba że przepis odrębny stanowi inaczej. Państwowe osoby prawne nie ponoszą odpowiedzialności za zobowiązania Skarbu Państwa. Ten ostatni przepis statuuje zasadę nieodpowiedzialności wzajemnej Skarbu Państwa i państwowej osoby prawnej, dlatego koniecznym w niniejszej sprawie było ustalenie statusu podmiotu, z którego działaniami lub zaniechaniami powódka wiąże poniesioną szkodę, tj. czy dany podmiot działa jako państwowa osoba prawna, czy też w strukturze Skarbu Państwa jako jego jednostka organizacyjna.

Samo pojęcie wykonywania władzy publicznej należy ujmować w kontekście funkcjonalnym, przy czym – lege non distinguente – chodzi o sytuacje, gdy zdarzeniem sprawczym jest nie tylko rozstrzygnięcie władcze w określonej formie, lecz także działania faktyczne podejmowane przy wykonywaniu władzy publicznej.

Trafnie zatem podkreśla się w piśmiennictwie i judykaturze, że przez pojęcie wykonywania władzy publicznej należy rozumieć nie tylko jednostronne akty władcze kształtujące pozycję prawną podmiotów prawa cywilnego wykonywane w ramach imperium (co nie budzi wątpliwości), ale może ono również obejmować czynności dotyczące zadań publicznych o charakterze niewładczym, np. o charakterze organizatorskim, kontrolnym, nadzorczym czy porządkowym, o ile ze swej istoty stanowią one przejaw realizacji zadań publicznych państwa. Aby czynności te podlegały reżimowi odpowiedzialności z art. 417, muszą mieć jednak charakter kwalifikowany, to znaczy związany z wykonywaniem zadań publicznych (Balwicka-Szczyrba Małgorzata (red.), Sylwestrzak Anna (red.), Kodeks cywilny. Komentarz aktualizowany).

Na gruncie niniejszej sprawy działania i zaniechania, które miały w ocenie powódki doprowadzić do powstania szkody, dotyczą działalności Komisji Nadzoru Finansowego mającej miejsce przed 1 stycznia 2019 r. Co istotne, co już wyjaśniono wyżej, z dniem 1 stycznia 2019 r. Komisja Nadzoru Finansowego została zniesiona, jako jednostka organizacyjna reprezentująca Skarb Państwa oraz utworzono Urząd Komisji Nadzoru Finansowego wyposażony w osobowość prawną, zaś Komisja Nadzoru Finansowa stała się jego organem. Wobec tego, sporną kwestią stało się ustalenie, kto ponosi odpowiedzialność za działania i zaniechania Komisji Nadzoru Finansowego zainicjowane przed 1 stycznia 2019 r.

W doktrynie wskazuje się, iż kwestią nieuregulowaną na gruncie art. 40 k.c. pozostaje przejęcie zobowiązań Skarbu Państwa przez osoby prawne powstałe w wyniku nadania osobowości prawnej państwowym jednostkom organizacyjnym niemającym osobowości prawnej (jednostkom budżetowym). Decyzje ustawodawcy w tym zakresie są różne i wydają się arbitralne (Gudowski Jacek (red.), Kodeks cywilny. Komentarz. Tom I. Część ogólna, cz. 1 (art. 1–55(4)). W braku przepisu, który reguluje te kwestię, uznaje się, że to Skarb Państwa odpowiada za zobowiązania - zarówno kontraktowe, jak i deliktowe - państwowej jednostki budżetowej powstałe w okresie przed uzyskaniem przez nią osobowości prawnej (wyrok SA w Warszawie z 6 czerwca 2003 r., I ACa 1159/02, OSA z 2004 r. Nr 10, poz. 38). Znalazło to wyraz w art. 65 ust. 1 pkt 1 ustawy z 21 stycznia 2000 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z funkcjonowaniem administracji publicznej (Dz. U. Nr 12, poz. 136 z późn. zm.), który opiera się na założeniu, że zobowiązaniami Skarbu Państwa są zobowiązania wynikających nie tylko z działalności państwowych jednostek budżetowych, które zostały zlikwidowane, ale także takich, które uzyskały osobowość prawną zob. także art. 6 ust. 6 u.z.z.m.p.). Z przepisów tych wynika ponadto, że zobowiązaniami Skarbu Państwa pozostają zobowiązania wynikające z działalności państwowych jednostek budżetowych i zakładów budżetowych, powstałe przed ich przejęciem przez jednostki samorządu terytorialnego (zob. art. 80 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, Dz. U. Nr 133, poz. 872 z późn. zm.). Komentator powołuje się również na wyrok Sądu Najwyższego z 26 lipca 2012 r., (II CSK 688/11, LEX nr 1620265), w którym przyjęto, iż przepis ten nie narusza zasady wynikającej z art. 40 k.c., ponieważ nie wynika z odpowiedzialność Skarbu Państwa za zobowiązania innych osób prawnych. Jego celem było usunięcie ewentualnych wątpliwości co do tego, czy wspomniane w tym przepisie zobowiązania pozostają nadal zobowiązaniami Skarbu Państwa. Przyjęte rozwiązanie odpowiada regule, zgodnie z którą zobowiązania związane z działalnością państwowej jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej po włączeniu jej w strukturę innej osoby prawnej pozostają zobowiązaniami Skarbu Państwa, jeżeli co innego nie wynika ze szczególnego przepisu ustawy (zob. uchwała SN z 5 grudnia 2002 r., III CZP 75/2002, OSNC z 2003 r. Nr 10, poz. 134). W doktrynie wskazuje się również, że ustawodawca może wprowadzić wyjątki od tej reguły, takie uregulowania należą jednak do rzadkości i dotyczą zazwyczaj nowo tworzonych państwowych osób prawnych (G. J. (red.), Kodeks cywilny. Komentarz. Tom I. Część ogólna, cz. 1 (art. 1–55(4).

Za taki przepis szczególny na kanwie niniejszej sprawy należało uznać art. 29 ust. 1 ustawy o zmianie niektórych ustaw w związku ze wzmocnieniem nadzoru nad rynkiem finansowym oraz ochrony inwestorów na tym rynku, który wprost statuuje, iż wierzytelności i zobowiązania Skarbu Państwa reprezentowanego przez zniesioną Komisję Nadzoru Finansowego, stają się wierzytelnościami i zobowiązaniami utworzonego Urzędu Komisji Nadzoru Finansowego, jako nowo utworzonej osoby prawnej. Sąd podziela w tym zakresie stanowisko, opowiadające się za tym, że na gruncie powyższego przepisu doszło do pełnej sukcesji materialnoprawnej w zakresie wszystkich zobowiązań i wierzytelności, które do dnia 1 stycznia 2019 r. były wierzytelnościami, czy zobowiązaniami Skarbu Państwa – Komisji Nadzoru Finansowego. Powyższe oznacza zatem, iż ustawodawca nadając osobowość prawną Urzędowi Komisji Nadzoru Finansowego, wprowadził jednocześnie szczególną regulację, określając odmienne, niż wynikające z powołanego przepisu, zasady w zakresie podmiotu odpowiedzialnego za zobowiązania i wierzytelności powstałe w związku z działaniem/zaniechaniem jednostki Skarbu Państwa, tj. Komisji Nadzoru Finansowego, wprowadzając, następstwo prawne nowopowstałej osoby prawnej.

Powyższy przepis szczególny nie wprowadza rozróżnienia na rodzaj zobowiązań, czy wierzytelności. To z kolei prowadzi do wniosku, iż zarówno zobowiązania kontraktowe, jak i deliktowe stają się zobowiązaniami Urzędu Komisji Nadzoru Finansowego. Potwierdzenia powyższego można upatrywać się także w treści art. 31 ust. 2 wspomnianej ustawy zmianie niektórych ustaw w związku ze wzmocnieniem nadzoru nad rynkiem finansowym oraz ochrony inwestorów na tym rynku, zgodnie z którym w sprawach sądowych, sądowoadministracyjnych lub administracyjnych, wszczętych i niezakończonych przed dniem 1 stycznia 2019 r., w których stroną lub których uczestnikiem była Komisja Nadzoru Finansowego, o której mowa w art. 24 ust. 1, z dniem 1 stycznia 2019 r. stroną lub uczestnikiem staje się Komisja Nadzoru Finansowego, o której mowa w art. 25 ust. 2. Również analiza przedmiotowego przepisu potwierdza, iż celem ustawodawcy było przejęcie wszystkich zobowiązań niezależnie od podstawy ich powstania przez nowo utworzony Urząd Komisji Nadzoru Finansowego, o którym mowa w/w ustawie. W ocenie Sądu, powyższe ma na celu również zapewnienie prawidłowego funkcjonowania tego rynku, jego stabilności, bezpieczeństwa oraz przejrzystości, zaufania do rynku finansowego, a także zapewnienie ochrony interesów uczestników tego rynku również poprzez rzetelną informację dotyczącą funkcjonowania rynku.

W rezultacie Sąd doszedł do przekonania, iż w zakresie roszczeń opartych na działaniach/zaniechaniach Komisji Nadzoru Finansowego z okresu przed 1 stycznia 2019 r., legitymację bierną należy przypisać nowo powołanemu Urzędowi Komisji Nadzoru Finansowego, a nie Skarbowi Państwa reprezentowanym przez Wojewodę (...).

W rezultacie Sąd doszedł do przekonania, iż w zakresie roszczeń opartych na działaniach/zaniechaniach Komisji Nadzoru Finansowego z okresu przed 1 stycznia 2019 r. legitymację bierną należy przypisać nowo powołanemu Urzędowi Komisji Nadzoru Finansowego a nie Skarbowi Państwa reprezentowanym przez Wojewodę (...) czy też Prezesa Rady Ministrów.

Tożsame stanowisko przyjęły zarówno Sąd Okręgowy w Warszawie (patrz wyrok z dnia 17 czerwca 2022 r. IV C 2583/20), jak i Sąd Apelacyjny w Warszawie (wyrok z 06 grudnia 2022 r. V ACa 1171/22) w analogicznych stanach faktycznych.

Z tych względów powództwo przeciwko Skarbowi Państwa – Wojewodzie (...) oraz Prezesowi Rady Ministrów już w tym miejscu podlegało oddaleniu w całości.

W ocenie Sądu powództwo podlegało oddaleniu w całości również wobec pozwanego Urzędu Komisji Nadzoru Finansowego (dalej także UKNF), z uwagi na brak wykazania przesłanek odpowiedzialności odszkodowawczej. Odpowiedzialność odszkodowawcza dochodzona przez powódkę została oparta na treści art. 417 § 1 k.c., przy czym do stwierdzenia istnienia odpowiedzialności deliktowej koniecznym jest ziszczenie się łącznie następujących przesłanek:

1) niezgodnego z prawem działania lub zaniechania organu władzy publicznej.

2) wystąpienie szkody;

3) istnienie adekwatnego związku przyczynowego pomiędzy owym działaniem bądź zaniechaniem, a zaistniałą szkodą.

Powyższe odpowiada wyrażonemu w art. 77 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej prawu podmiotowemu do wynagrodzenia szkody, jaka danemu podmiotowi została wyrządzona przez niezgodne z prawem działanie organu władzy publicznej. Stosownie do dyspozycji art. 6 k.c. ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne. Obowiązek wykazania wszystkich trzech wymienionych przesłanek odpowiedzialności deliktowej pozwanego, spoczywał zatem na powódce.

W ocenie Sądu powódka niewątpliwie wykazała poniesioną szkodę, bowiem wydała 40 000 zł na zakup obligacji, na podstawie, których nabyła wierzytelność o ich odkup. (...) S.A. nie zrealizował odkupu, co było bezsporne w niniejszej sprawie. Wobec powyższego powódka posiadała wierzytelności wobec (...) S.A. o zapłatę powyższej kwoty, pomniejszonej o sumy wypłacone w wyniku zatwierdzenia układu z wierzycielami, który zakłada zwrócenie kwoty równej 25% należności głównej, wypłaconej w ciągu 8 lat w 16 ratach. Jednakże samo wykazanie szkody nie jest wystarczające do powstania odpowiedzialności odszkodowawczej po stronie pozwanego UKNF. Powódka bowiem nie wykazała dwóch pozostałych koniecznych przesłanek, tj. niezgodnego z prawem działania/zaniechania oraz związku przyczynowego. Niewykupienie obligacji przez (...) S.A. wynikło z niekorzystnej sytuacji finansowej spółki, która spowodowała przeprowadzenie jej restrukturyzacji. Nie było zaś wynikiem braku nadzoru ze strony KNF.

Należy podzielić to stanowisko doktryny i orzecznictwa, które akcentuje, że niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie należy rozumieć w węższym znaczeniu niż pojęcie bezprawności w kontekście wykładni art. 415 k.c. Innymi słowy, przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie należy rozmieć działania lub zaniechania sprzeczne z obowiązującym porządkiem prawnym sensu stricto (Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi, rozporządzeniami wydanymi na podstawie delegacji ustawowej, aktami prawa miejscowego, prawem unijnym), a więc ze skonkretyzowanymi nakazami i zakazami wynikającymi z normy prawnej, a nie z zasadami współżycia społecznego lub dobrymi obyczajami. Ma to w szczególności znaczenie w kontekście niezgodnego z prawem zaniechania mogącego rodzić odpowiedzialność odszkodowawczą władzy publicznej. W przypadku wąskiego rozumienia niezgodnego z prawem zaniechania należy uznać, że dotyczy to tylko takich sytuacji, w których obowiązek określonego działania jest skonkretyzowany w przepisie prawa i można ustalić, na czym konkretnie miałoby polegać zachowanie organu władzy publicznej, aby do szkody nie doszło. Brak zatem skonkretyzowania w normie prawnej obowiązku działania może prowadzić do stwierdzenia braku bezprawności zaniechania, a tym samym braku podstawy prawnej do przypisania odpowiedzialności odszkodowawczej za zaniechanie (Balwicka-Szczyrba Małgorzata (red.), Sylwestrzak Anna (red.), Kodeks cywilny. Komentarz aktualizowany).

W orzecznictwie podkreśla się, że bezprawność w ramach reżimu odpowiedzialności deliktowej władz publicznych stanowi pewną autonomiczną kategorię prawną. Przyjmuje się również, że samo pojęcie bezprawności nie jest jednakowe na gruncie całego systemu prawa i nie każda nieprawidłowość może być kwalifikowana jako bezprawność (wyrok Sądu Najwyższego z 11 marca 2008 r., III CSK 558/07, niepubl., wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 13 stycznia 2009 r., VI ACa 713/08, niepubl.). Na gruncie reżimu odpowiedzialności deliktowej władzy publicznej rozumienie bezprawności ulega jednak dalszym modyfikacjom. Specyfika przesłanki bezprawności w obrębie tego reżimu ma wynikać z charakterystycznej natury prawnej aktywności, jaką jest wykonywanie władzy publicznej.

Z kolei wymóg związku przyczynowego pomiędzy działaniem, czy zaniechaniem, a szkodą została wyrażony w art. 361 § 1 i 2 k.c., zgodnie z którym zobowiązany do odszkodowania ponosi odpowiedzialność tylko za normalne następstwa działania lub zaniechania, z którego szkoda wynikała. W powyższych granicach, w braku odmiennego przepisu ustawy lub postanowienia umowy, naprawienie szkody obejmuje straty, które poszkodowany poniósł oraz korzyści, które mógłby osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono. Zatem teoria adekwatnego związku przyczynowego zakłada, że związek przyczynowy zachodzi wtedy, gdy w zestawie wszystkich przyczyn i skutków mamy do czynienia jedynie z takimi przyczynami, które normalnie powodują określone skutki.

Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy, wskazać należy, iż w ocenie Sądu powódka nie wykazała, że wskazywane działania, czy zaniechania Komisji Nadzoru Finansowego były niezgodne z prawem. Powódka upatrywała powstanie po jej stronie szkody na skutek zaniechania realizacji kompetencji nadzorczych przysługujących Komisji Nadzoru Finansowego – jako statio fisci Skarbu Państwa w okresie od 2013 r. do kwietnia 2018 r. W świetle zgromadzonego materiału dowodowego Sąd doszedł do przekonania, że powódka nie wykazała naruszenia przez Komisję Nadzoru Finansowego skonkretyzowanych obowiązków działania albo zapobiegnięcia skutkowi. Powódka swoje twierdzenia opierała w głównej mierze na dokumencie NIK o wynikach kontroli pod nazwą „Działalność organów i instytucji państwowych oraz podmiotów organizujących rynek finansowy wobec spółki (...) S.A., podmiotów oferujących jej papiery wartościowe oraz ją audytujących”, która zawierała wnioski NIK z kontroli przeprowadzonych, zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy o NIK, pod względem legalności, gospodarności, celowości i rzetelności. Jednak dokument ten nie stanowił i nie może stanowić podstawy do przyjęcia zaistnienia przesłanki odpowiedzialności deliktowej w postaci „działania niezgodnego z prawem”.

Komisja Nadzoru Finansowego stosownie do art. 3 ust. 2 w zw. z art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 21 lipca 2006 r. o nadzorze nad rynkiem finansowym (w brzmieniu tekstu jednolitego Dz.U. z 2018 r., poz. 621) sprawowała nadzór nad rynkiem finansowym, obejmujący nadzór nie tylko nad rynkiem kapitałowym, lecz także nad sektorem bankowym, emerytalnym, ubezpieczeniowym, instytucjami pieniądza elektronicznego, instytucjami kredytowymi, spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych i usług płatniczych, zakładami ubezpieczeń i firmami inwestycyjnymi wchodzącymi w skład konglomeratów finansowych. Stosownie zaś do treści art. 2 celem nadzoru nad rynkiem finansowym jest zapewnienie prawidłowego funkcjonowania tego rynku, jego stabilności, bezpieczeństwa oraz przejrzystości, zaufania do rynku finansowego, a także zapewnienie ochrony interesów uczestników tego rynku również poprzez rzetelną informację dotyczącą funkcjonowania rynku, przez realizację celów określonych w szczególności w (poszczególnych ustawach). Przepis ten jest na tyle ogólny, że nie sposób z niego wywnioskować konkretnych obowiązków działania lub nakazów zapobiegnięcia określonym zjawiskom.

Szczegółowe zadania Komisji Nadzoru Finansowego zostały określone w art. 4 ust. 1 ww. ustawy, do których należy m.in. sprawowanie nadzoru nad rynkiem finansowym określonego w art. 1 ust. 2, podejmowanie działań służących prawidłowemu funkcjonowaniu rynku finansowego, podejmowanie działań mających na celu rozwój rynku finansowego i jego konkurencyjności, czy podejmowanie działań edukacyjnych i informacyjnych w zakresie funkcjonowania rynku finansowego, jego zagrożeń oraz podmiotów na nim funkcjonujących w celu ochrony uzasadnionych interesów uczestników rynku finansowego, w szczególności poprzez nieodpłatne publikowanie – w formie i czasie przez siebie określonym – ostrzeżeń i komunikatów w publicznym radiu i telewizji w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji (Dz. U. z 2017 r. poz. 1414 i 2111).

Powtórzenie powyższych zadań znalazło się również w innych ustawach szczególnych, w tym m.in. art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o nadzorze nad rynkiem kapitałowym finansowym (w brzmieniu tekstu jednolitego Dz.U. z 2018 r., poz. 1417), zgodnie z którym do zadań Komisji należy podejmowanie działań służących prawidłowemu funkcjonowaniu rynku kapitałowego, sprawowanie nadzoru nad działalnością podmiotów nadzorowanych oraz wykonywaniem przez te podmioty obowiązków związanych z ich uczestnictwem w obrocie na rynku kapitałowym, w zakresie określonym przepisami prawa, podejmowanie działań edukacyjnych i informacyjnych w zakresie funkcjonowania rynku kapitałowego, a także wykonywanie innych zadań określonych przepisami prawa.

W pierwszej kolejności zwrócić należy uwagę na cel sporządzenia przedmiotowego raportu w wyniku przeprowadzonej kontroli, w ramach którego NIK oceniał rzetelność działania KNF i wielu innych organów, w związku z sytuacją jaka został ujawniona w ramach działania (...) S.A. Wyprowadzone przez niego wnioski nie wskazują na niezgodne z prawem działanie KNF, nie wskazują, które regulacje prawne, a przede wszystkim, które z norm prawnych statuujących określone nakazy, czy zakazy zostały naruszone przez działanie, czy zaniechanie KNF. Nadto dokonując oceny mocy dowodowej ww. dokumentu należy uwzględnić również stanowisko Przewodniczącego KNF wyrażone odnośnie nieuwzględnienia po pierwsze stanu prawnego, jaki obowiązywał w latach 2014-2018, który nie zawierał regulacji nakazujących zamieszczenia kryteriów dokonanej oceny prospektu emisyjnego, jak również zakres wiedzy, jaką posiadał KNF, a jaką dysponował NIK dokonując oceny działań ww. podmiotu pod kątem rzetelności działania.

Stosownie do art. 5 ustawy o nadzorze nad rynkiem kapitałowym, nadzorowi Komisji podlegają podmioty prowadzące działalność na rynku kapitałowym na podstawie zezwoleń Komisji lub innego właściwego organu administracji, oraz inne podmioty – w zakresie, w jakim ciążą na nich określone w odrębnych przepisach obowiązki związane z uczestnictwem w tym rynku. (...) S.A posiadał status podmiotu nadzorowanego stosownie do powyższego przepisu, w związku z uzyskaniem na podstawie decyzji KNF z dnia 24 września 2012 r. zezwolenia na zarządzanie sekurytyzowanymi wierzytelnościami funduszu sekurytyzacyjnego, co było w niniejszej sprawie bezsporne, wydanego w oparciu o art. 192 ustawy z dnia 27 maja 2004 r. o funduszach inwestycyjnych i zarządzaniu alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi.

W oparciu o powyższe, (...) S.A. podlegała nadzorowi w zakresie wypełniania obowiązków informacyjnych, w zakresie sprawozdawczości finansowej, począwszy od dnia 12 maja 2017 r., kiedy pierwsze obligacji spółki zostały dopuszczone do obrotu na rynku regulowanym na podstawie prospektu obligacji zatwierdzonego w dniu 9 marca 2017 r. Natomiast za weryfikację danych finansowych zawartych w sprawozdaniach finansowych odpowiedzialni są biegli rewidenci badający te sprawozdania. Podkreślić należy, że sprawozdania finansowe za wcześniejsze okresy były weryfikowane przez KNF w ramach postępowania prospektowego. Sprawozdanie za rok 2014 i 2015 zostały zamieszczone w prospekcie i były zbadane przez biegłego rewidenta, który nie zgłaszał żadnych zastrzeżeń. W sporządzonej w lutym 2015 r. opinii dotyczącej skonsolidowanego sprawozdania finansowego za rok 2014, biegły rewident zwrócił jedynie uwagę na niepewność szacunków przyjętych do wyceny w wartości godziwej wierzytelności nabytych, która miała jedynie na celu uprzedzenie odbiorców o nieodłącznej, czyli niezależnej od spółki niepewności dotyczącej wyceny aktywów. Wobec tego zarzut niepodjęcia czynności kontrolnych w (...) S.A. ze względu na powyższą opinię był niezasadny bowiem komentarz biegłego nie zawierał żadnych zastrzeżeń co do rzetelności i kompletności sprawozdania finansowego (...) S.A., wobec czego z całą pewnością nie mógł stanowić uzasadnienia podejrzenia występowania nieprawidłowości w spółce. Nadto, jak jednoznacznie wynika z zeznań świadków, (...) S.A. do czasu przeprowadzenia kontroli prawidłowo wywiązywał się z obowiązków informacyjnych i wykonywał kierowane do spółki uwagi.

Nie można również zgodzić się z zarzutem powódki odnośnie braku analizy rynku wierzytelności i przeniesienia ryzyka z podmiotów profesjonalnych na nieprofesjonalne. Podkreślić należy, iż ryzyko utraty części lub nawet całości zainwestowanych środków jest nieodłącznym elementem wszelkich inwestycji i państwo nie posiada w tym przedmiocie roli gwaranta nieponiesienia start w wyniku takiej działalności. Pakiety wierzytelności co do zasady podlegają wycenie przy wykorzystaniu modelu wyceny, do którego to modelu przyjmowane są szacunki dotyczące prognoz przyszłych spłat z pakietów wierzytelności, zaś naturalną cechą wszelkich prognoz przyszłego kształtowania się zmiennych ekonomicznych jest niepewność tych prognoz. Nie można więc w tej sytuacji przypisać KNF bezprawnego działania polegającego na naruszeniu nieistniejącego obowiązku zapobiegnięcia skutkowi w postaci utraty przez inwestorów części wniesionych środków.

skutkowi w postaci utraty przez inwestorów części wniesionych środków.

Odnosząc się natomiast do akceptacji prospektu emisyjnego akcji i obligacji (...) S.A. wskazać należy, że KNF może odmówić zatwierdzenie prospektu emisyjnego, jeżeli nie odpowiada on pod względem formy i treści art. 33 ust. 6 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o ofercie publicznej i warunkach wprowadzania instrumentów finansowych do zorganizowanego systemu obrotu oraz o spółkach publicznych (w brzmieniu tekstu jednolitego Dz.U. 2016, poz. 1639). Wobec powyższego, nawet wysokie zadłużenie, trudna sytuacja finansowa emitenta czy agresywny model biznesowy nie stanowią przesłanki do odmowy zatwierdzenia prospektu. Przedstawiony przez (...) S.A. prospekt emisyjny zawierał m.in. opis czynników ryzyka, w tym czynniki ryzyka mogące wpłynąć na zdolność emitenta do wykonywania jego zobowiązań wynikających z obligacji oraz czynniki ryzyka mogące mieć istotne znaczenie dla oceny ryzyk rynkowych związanych z ofertą, dopuszczeniem do obrotu oraz obligacjami, a także szereg innych informacji, jak warunki emisji obligacji, informacje historyczne emitenta oraz sprawozdania finansowe za lata 2014-2015. Ówcześnie obowiązujące przepisy rozporządzenia 809/2004 nie zawierały wymagania, aby prospekt wyjaśniał, co oznacza zatwierdzenie prospektu przez KNF, wobec czego nie było podstawy prawnej do żądania od emitenta zamieszczenia takiego oświadczenia. Dopiero nowe rozporządzenie prospektowe (Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2017/1129 z dnia 14 czerwca 2017 r. w sprawie prospektu, który ma być publikowany w związku z ofertą publiczną papierów wartościowych lub dopuszczeniem ich do obrotu na rynku regulowanym oraz uchylenia dyrektywy 2003/71/WE), które weszło w życie w lipcu 2019 r. umożliwiło KNF żądanie zamieszczenia w prospekcie takiej informacji. Mając na uwadze powyższe należy stwierdzić, że nie istniały podstawy do odmowy zatwierdzenia prospektu i nie można w tym zakresie zarzucać KNF żadnych działań, czy zaniechań niezgodnych z prawem. Twierdzenie, że emisje mogły być wstrzymane lub zakazane przez KNF na podstawie art. 16 lub 17 ustawy o ofercie publicznej z uwagi na podejrzenia naruszeń przepisów prawa w związku z ofertą publiczną, co mogłoby przełożyć się na zmniejszenie liczby emisji, pozbawione jest podstaw. Powódka nie wskazała, jakie konkretnie informacje dotyczące spółki miałyby stanowić podstawę do zastosowania powyższych przepisów. Wskazać należy, iż KNF posiadała uprawnienia do zakazania oferty publicznej lub jej wstrzymania tylko w sytuacji, kiedy powzięła informację o naruszeniu przez emitenta przepisów prawa związanych z prowadzeniem oferty publicznej. Podkreślić także należy, że przy zatwierdzaniu prospektu emisyjnego obligacji organ nadzoru opierał się na udostępnionych przez Spółkę sprawozdaniach finansowych. Dopiero post factum okazało się, że zachodzi podejrzenie, że te dane finansowe zostały celowo zniekształcone. Podejrzenia te pojawiły się w okresie o wiele późniejszym, niż zatwierdzanie prospektu, czy zakup obligacji przez powódkę.

W tym miejscu podkreślenia wymaga również fakt, że obligacje nabyte przez powódkę były obligacjami prywatnym, zaś KNF nie sprawuje nadzoru nad obligacjami prywatnymi i nie ma w związku z tym podstaw do ingerowania w proces ich emisji. Nie jest zadaniem KNF, ani też nie ma ona takich kompetencji, aby ingerować w sprawy o charakterze wewnętrznym spółek publicznych, narzucać bądź zakazywać stosowania konkretnego modelu prowadzenia działalności gospodarczej, wybranego modelu biznesowego czy struktury finansowania. Niewypłacalność podmiotu, będącego emitentem, może zawsze nastąpić i nie ma żadnego związku z czynnościami nadzorczymi KNF. Nadto powódka nie wykazała, że wcześniejsze przeprowadzenie kontroli zapobiegłoby niewypłacalności spółki (...) i utracie zainwestowanych środków. Nie sposób zgodzić się z twierdzeniami, że rozwiązanie współpracy pomiędzy (...) a (...) SA. powinno być podstawą do przeprowadzenia kontroli. Nieporozumienia na tle biznesowym pomiędzy kontrahentami na tle wypracowania korzystnych dla (...) warunków biznesowych nie stanowi przesłanki do twierdzeń o występowaniu nieprawidłowości. Oczywiście po czasie zaczęły się pojawiać informacje o nieprawidłowości w działaniach podmiotów. Jednak z perspektywy wydarzeń post factum nie uprawnione jest twierdzenie o nierzetelności działań UKNF, czy też twierdzeń o bezprawnym zaniechaniu.

Dalej powódka zarzucała, że nierzetelne również było nieprzeprowadzenie w (...) S.A. w ciągu 5 lat od wydania licencji, a w szczególności w 2017 r. kontroli w celu weryfikacji, czy Spółka posiada stabilną sytuację finansową i prawidłowo wykonuje zadania, na które Komisja Nadzoru Finansowego udzieliła zezwolenia, a tym samym organ nadzoru nie weryfikował, czy Spółka gwarantuje możliwość kontynuowania działalności zgodnie z zasadami uczciwego obrotu i w sposób należycie zabezpieczający interesy uczestników funduszu sekurytyzacyjnego.

Po pierwsze wskazać należy, że w żadnych przepisach nie zostało uregulowane, w jakich odstępach czasowych takie kontrole mają być przeprowadzane. Po drugie, KNF do grudnia 2017 r. nie dysponowała informacji o możliwych nieprawidłowościach w działalności (...) S.A., a w konsekwencji również w działalności wybranych funduszy inwestycyjnych. Po pozyskaniu takich informacji KNF niezwłocznie podjęła czynności kontrolne w pierwszym możliwym terminie.

Nie zasługują na uwzględnienie zarzuty dotyczące nieskutecznego działania nadzorczego Komisji Nadzoru Finansowego nad towarzystwami funduszy inwestycyjnych. Stosownie do art. 192 ustawy z dnia 27 maja 2004 r. o funduszach inwestycyjnych i zarządzania alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi zarządzanie sekurytyzowanymi wierzytelnościami funduszu sekurytyzacyjnego przez podmiot inny, niż towarzystwo, wymaga uzyskania przez ten podmiot zezwolenia Komisji. Czynności nadzorcze wobec (...) S.A., jako podmiotu zarządzającego wierzytelnościami funduszu sekurytyzacyjnego, polegały na przeprowadzeniu czynności analitycznych w związku z ewentualnymi skargami dotyczącymi działalności tego podmiotu i weryfikowaniu dokumentów przedstawiających sytuację finansową (...) S.A. przekazywanych przez nią w ramach wypełniania obowiązku z art. 192 ust. 9a ustawy. Zgodnie z art. 192a ww. ustawy, podmiot, o którym mowa w art.192 ust. 1, jest obowiązany prowadzić działalność w zakresie zarządzania sekurytyzowanymi wierzytelnościami z zachowaniem zasad uczciwego obrotu oraz w sposób należycie zabezpieczający interesy uczestników funduszu sekurytyzacyjnego. Ciąży na nim również obowiązek poinformowania Komisji o każdej zmianie danych osobowych członków zarządu i rady nadzorczej, zmianie opisu ich kwalifikacji i doświadczeń zawodowych oraz zmianie informacji o niekaralności z Krajowego Rejestru Karnego oraz o zmianie w dokumentach, o których mowa w art. 192 ust. 4 pkt 1-3, 5 i 7 ustawy o funduszach inwestycyjnych i zarządzaniu alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi (dokumenty załączane do wniosku o wydanie zezwolenia), nie później niż w terminie 14 dni od powzięcia o nich wiadomości (art. 192 ust. 9 ww. ustawy). Podmiot jest także obowiązany przekazywać Komisji, w terminie do dnia 15 lipca, ostatnie sprawozdanie finansowe wraz z opinią podmiotu uprawnionego do badania sprawozdań finansowych oraz raportem z badania, a w przypadku braku takiego sprawozdania - inne dokumenty i informacje przedstawiające rzetelnie aktualną sytuację finansową podmiotu, przedstawiające jego sytuację finansową na dzień 31 grudnia poprzedniego roku oraz oświadczenie o łącznej wysokości przychodów osiągniętych w poprzednim roku kalendarzowym z tytułu zarządzania sekurytyzowanymi wierzytelnościami funduszy sekurytyzacyjnych (art. 192 ust. 9a ww. ustawy). Nadzór sprawowany przez KNF nad innym, niż towarzystwo funduszy inwestycyjnych, podmiotem zarządzającym sekurytyzowanymi wierzytelnościami funduszu sekurytyzacyjnego jest ograniczony. Zakres obowiązków informacyjnych takiego podmiotu jest stosunkowo wąski. Podmiot zarządzający nie jest objęty obowiązkiem utrzymywania minimalnego poziomu kapitałów własnych, ani nie podlega obowiązkom prawnym, które nakazywałyby serwiserowi utrzymywanie w swoim bilansie aktywów, które spełniałyby wymagane ustawą kryteria jakościowe dotyczące ich płynności i bezpieczeństwa, tak jak ma to miejsce w przypadku towarzystw funduszy inwestycyjnych. Przyjęcie takiej regulacji wynika to z tego, że mimo zawarcia umowy o zarządzanie sekurytyzyowanymi wierzytelnościami, towarzystwo funduszy inwestycyjnych nie wyłącza w tym zakresie własnej odpowiedzialności względem uczestników funduszu. Zgodnie bowiem z art. 45a ust. 5 ww. ustawy, zawarcie umowy powierzającej przedsiębiorcy lub przedsiębiorcy zagranicznemu wykonywanie czynności związanych z działalnością prowadzoną przez to towarzystwo, nie zwalnia towarzystwa z odpowiedzialności, o której mowa w art. 64 ust. 1 ww. ustawy. Stosownie do art. tego przepisu, towarzystwo odpowiada wobec uczestników zbiorczego portfela papierów wartościowych oraz uczestników funduszu inwestycyjnego za wszelkie szkody spowodowane niewykonaniem lub nienależytym wykonaniem swoich obowiązków w zakresie zarządzania zbiorczym portfelem papierów wartościowych lub funduszem i jego reprezentacji, chyba że niewykonanie lub nienależyte wykonanie obowiązków jest spowodowane okolicznościami, za które towarzystwo odpowiedzialności nie ponosi. Powierzenie wykonywania niektórych obowiązków osobie trzeciej nie ogranicza odpowiedzialności towarzystwa. Zgodnie z art. 45a ust. 4a tejże ustawy, towarzystwo jest obowiązane do bieżącego nadzorowania wykonywania powierzonych czynności, bez względu na podmiot je wykonujący. Zatem to (...) ciąży obowiązek zgodnego z prawem działania i sprawowania bieżącego nadzoru. W tym miejscu podkreślić należy, że zakres uprawnień nadzorczych Komisji względem podmiotu zarządzającego sekurytyzowanymi wierzytelnościami, zakłada kontrolowanie wycinka działalności takiego podmiotu dotyczącego zgodności z prawem, statutem funduszu, umową zawartą z towarzystwem oraz udzielonym zezwoleniem. Nie polega na kontroli całokształtu działalności takiego podmiotu.

Podsumowując powyższe rozważania należy jeszcze raz podkreślić, że przeprowadzona przez NIK kontrola nie ujawnia i nie zawiera stwierdzeń dotyczących rodzaju i zakresu działania bezprawnego, zaniechania działania, które ukonstytuowane było określoną normą prawną. Tym samym zawarte w raporcie NIK oceny, jak trafnie wskazywała strona pozwana, nie mogą stanowić podstawy ustaleń działania/zaniechania KNF, które miałoby znamiona niezgodności z prawem. Słusznie również wskazuje strona pozwana, iż poza ww. wynikami kontroli powódka de facto nie sformułowała i nie była w stanie sformułować nielegalnych działań czy zaniechań, z odniesieniem do określonego przepisu, normy, którą miał naruszyć KNF w okresie lat 2014-2018. Zeznania C. K. wskazują na to, że KNF podjęła niezwłocznie działania w odpowiedzi na zawiadomienie sygnalisty z dnia 19 grudnia 2017 r., a okres, jaki upłynął od daty zawiadomienia do daty podjęcia przez KNF doniosłej i widocznej dla wszystkich uczestników obrotu czynności, jaką było zawieszenie obrotu akcjami i obligacjami Spółki dnia 16 kwietnia 2018 r., wynikał częściowo z oczekiwania na nadesłanie materiałów źródłowych przez Spółkę lub audytora.

Konkludując, w ocenie Sądu powódka nie wykazała żadnych działań/zaniechań KNF niezgodnych z prawem. Tym bardziej w tych okolicznościach nie można mówić o istnieniu związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy bezprawnym działaniem/zaniechaniem a poniesioną przez powódkę szkodą. Powódka winna wykazać, że sprawowanie aktywniejszego, pełniejszego nadzoru, spowodowałoby, iż faktycznie nie zawarłaby transakcji nabycia obligacji, a przez to nie powstałby w w jej majątku uszczerbek w wysokości uiszczonej przez nią ceny obligacji. Należało więc wykazać, że podjęcie przez KNF konkretnych działań w ramach sprawowanego nadzoru, wpłynęłoby na decyzję powódki, tj. że nie podjęłaby decyzji nabycia obligacji, a zaniechanie konkretnych działań miało decydujące znaczenie dla podjęcia przez powódkę decyzji zawarcia transakcji, jak również, że pomiędzy naruszeniem obowiązków ustawowych przez KNF a powstałą szkodą wystąpił adekwatny związek przyczynowy. Takich okoliczności powódka jednak w żaden sposób nie wykazała.

Możliwość przypisania odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbowi Państwa za zaniechanie istnieje tylko w sytuacji niepodjęcia działania, do którego był on zobowiązany na podstawie przepisu prawa, przewidującego na czym konkretnie powinno polegać zachowanie Skarbu Państwa, aby do szkody nie doszło (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 9 maja 2014 r., CSK 349/13). Natomiast w realiach niniejszej sprawy zarzuty ograniczają się de facto do nieskuteczności sprawowanego nadzoru.

Należy z całą mocą podkreślić, że zgodnie z regulacjami prawnymi nadzór KNF był mocno ograniczony. Sprowadzał się głównie do sprawdzenia, czy prospekt informacyjny jest kompletny, tzn. czy spełnia wymogi regulacyjne. Komisja nie miała narzędzi pozwalających ostrzegać, że spółka nadmiernie się zadłuża, ani żadnych innych, które spowodowałyby bardziej skuteczny nadzór. Zdaniem Sądu brak związku przyczynowo-skutkowego między sposobem wykonywania przez KNF nadzoru nad spółką (...) a szkodą powstałą u obligatariuszy. Powódka dokonuje oceny działań/zaniechań KNF post factum, tj. z perspektywy zdarzeń, które nastąpiły już po nabyciu przez powódkę obligacji. W świetle następczo ujawnionych nieprawidłowości, czy wręcz oszustw, w działalności władz G., (...), czy innych podmiotów powiązanych, pojawia się pytanie, czy nadzór nad tymi podmiotami mógł być sprawowany inaczej, bardziej efektywnie. Podkreślić jednak należy, że za sytuację w (...) ponosi odpowiedzialność spółka ewentualnie osoby zarządzające i nadzorujące w ramach wewnętrznych organów nadzorczych. To one miały nie tylko najpełniejszą wiedzę i dostęp do dokumentów, ale także to na nich spoczywał obowiązek zapewnienia zgodnego z prawem funkcjonowania spółek. Nieprawidłowości, które wystąpiły w (...) S.A., nie były możliwe do uchwycenia na podstawie sprawozdawczości spółki, funduszy. Ich ujawnienie wymagało zdobycia obszernej dokumentacji dotyczących zarządzania funduszami, a następnie jej drobiazgowej analizy. Taki proces był czasochłonny i nie mógł zostać podjęty bez konkretnych sygnałów. Te natomiast pojawiły się w dopiero w grudniu 2017 r. i wymagały sprawdzenia. KNF podjął rzetelne i drobiazgowe kontrole, które – przy współpracy z Prokuraturą – doprowadziły do wniesienia aktu oskarżenia.

Podkreślić należy, że inwestując w instrumenty finansowe inwestor musi liczyć się z utratą zainwestowanych środków. Na tym właśnie polega ryzyko inwestycyjne. Żaden nadzór nad podmiotami rynku kapitałowego nie jest w stanie zastąpić zgodnego z prawem funkcjonowania podmiotów tego rynku, właściwego działania wewnętrznych regulacji i wykonywania funkcji nadzorczych przez zarząd czy radę nadzorczą. Żaden urząd z poziomu centralnego nie jest w stanie zapobiec popełnieniu czynów zabronionych przez osoby odpowiedzialne w danej spółce. Nawet najbardziej restrykcyjny nadzór nad rynkiem nie jest w stanie zapewnić stuprocentowej pewności, że czyny o charakterze przestępczym nie będą popełniane. Przy czym nie może umknąć uwadze fakt, że działania nadzoru nie mogą być pochopne, nie poparte dowodami. Wszak wielokrotnie docierają do organów nadzoru np. doniesienia od firm konkurencyjnych, które chciałaby wyeliminować konkurenta. W takiej sytuacji oczywistym jest, że zanim organ podejmie konkretne działania, jak np. wpisanie na listę ostrzeżeń publicznych, musi zweryfikować uzyskane informacje. W niniejszej sprawie organy nadzoru po otrzymaniu sygnałów o możliwych nieprawidłowościach, niezwłocznie rozpoczęły procedury sprawdzające, które ujawniły daleko idące nieprawidłowości. Niemniej jednak wykrycie ich stało się możliwe już po zakupieniu obligacji przez powódkę.

Z tych wszystkich względów powództwo podlegało oddaleniu w całości.

O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c., zgodnie z ogólną zasadą odpowiedzialności za wynik sporu. Na powódce, jako stronie przerywającej proces w całości, spoczywał obowiązek pokrycia całości kosztów poniesionych przez pozwanych. Jednocześnie w niniejszej sprawie nie zachodziły szczególne okoliczności, które uzasadniałyby odstąpienie od typowego rozstrzygnięcia o kosztach postępowania i odstąpienie od obciążenia powódki kosztami procesu poniesionymi przez pozwanych. Brak danych, aby takie rozstrzygnięcie było uzasadnione ze względu na sytuację osobistą powódki, jak też nie można stwierdzić, aby powódka miała uzasadnione podstawy do subiektywnego przekonania o zasadności pozwu. Nie może stanowić wystarczającej przesłanki do zastosowania art. 102 k.p.c. fakt, że powódka jest osobą fizyczną, a pozwany Skarbem Państwa.

Zwrot kosztów procesu od powódki należy się każdemu z pozwanych niezależnie od okoliczności, że wezwanie Skarbu Państwa – Prezesa Rady Ministrów oraz Urzędu Komisji Nadzoru Finansowego do udziału w sprawie w charakterze pozwanego nastąpiło nie na wniosek strony powodowej. Jak bowiem wynika z utrwalonej linii orzeczniczej, którą sąd w niniejszym składzie w pełni podziela, osoba wezwana do udziału w sprawie w charakterze pozwanego - na podstawie art. 194 k.p.c. - jest stroną procesu, niezależnie od tego, czy wezwanie (dopozwanie) było prawidłowe, czy też wadliwe, i na czyj wniosek zostało dokonane. W razie oddalenia powództwa w stosunku do takiej osoby przysługuje jej - zgodnie z art. 98 par. 1 k.p.c. - prawo zwrotu kosztów procesu od powoda (zob. postanowienie Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 18 stycznia 1979 r. IV CZ 185/78). Zwrot kosztów procesu należy się dopozwanemu od powoda w sytuacji, gdy dopozwanie nastąpiło na jego wniosek, jak również wtedy, gdy powództwo zostało oddalone z innych przyczyn, niż brak legitymacji procesowej dopozwanego (tak w tezach III. 5-7 Kodeksu postępowania cywilnego. Tom I. Komentarz do art. 1-729 pod red. A. Góra – Błaszczykowska 2015, wyd.2. Legalis). W niniejszej sprawie powództwo skierowane przeciwko UKNF nie zostało oddalone z uwagi na brak legitymacji procesowej biernej, lecz z uwagi na niewykazanie przez powódkę wystąpienia przesłanek odpowiedzialności odszkodowawczej. Udział Prezesa Rady Ministrów, jako kolejnej – poza Wojewodą (...), statio fisci Skarbu Państwa, był natomiast celowy z uwagi na daleko idące wątpliwości co do podmiotu, który ponosi odpowiedzialność za działania/zaniechania Komisji Nadzoru Finansowego mające miejsce przed 1 stycznia 2019 r. Linia orzecznicza w tym zakresie zaczyna dopiero się kształtować, mając zatem na względzie potrzebę zapewnienia Skarbowi Państwa należytej reprezentacji w niniejszej sprawie, Sąd uwzględnił wniosek Skarbu Państwa – Wojewody (...) o wezwanie do udziału w charakterze pozwanego również Prezesa Rady Ministrów, jako kolejnej statio fisci Skarbu Państwa, która potencjalnie może ponosić odpowiedzialność za poniesioną przez powódkę szkodę.

Na koszty procesu po stronie pozwanych złożyły się koszty zastępstwa procesowego każdego z pozwanych w wysokości po 3600 zł, ustalone na podstawie § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265 ze zm.).

Odsetki ustawowe za opóźnienie od kosztów procesu Sąd zasądził od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty, stosownie do regulacji zawartej w art. 98 §1 ¹ k.p.c.

W tym stanie rzeczy orzeczono jak w sentencji.

Sędzia Karolina Wiśniewska

ZARZĄDZENIE

odpis wyroku wraz z uzasadnieniem doręczyć pełnomocnikowi powódki, pełnomocnikowi UKNF, pełnomocnikowi Skarbu Państwa – PRM (bez pouczenia, przez PI.

Sędzia Karolina Wiśniewska