sygn. I C 697/21 11 lipca 2024 Sąd Rejonowy dla Warszawy-Śródmieścia w Warszawie

Wyrok z 11 lipca 2024, sygn. I C 697/21

Data orzeczenia 11 lipca 2024
Sąd Sąd Rejonowy dla Warszawy-Śródmieścia w Warszawie
Wydział I Wydział Cywilny
Przewodniczący Sędzia Karolina Wiśniewska
Tagi
#Sąd Rejonowy dla Warszawy-Śródmieścia w Warszawie #I Wydział Cywilny #wyrok

Sygn. akt I C 697/21

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 11 lipca 2024 roku

Sąd Rejonowy dla Warszawy-Śródmieścia w Warszawie, I Wydział Cywilny w składzie:

Przewodniczący: Sędzia Karolina Wiśniewska

Protokolant: Magdalena Michałowska-Poole

po rozpoznaniu w dniu 24 czerwca 2024 roku w Warszawie

na rozprawie

sprawy z powództwa S. U. (1)

przeciwko Skarbowi Państwa – Prezesowi Rady Ministrów, Skarbowi Państwa – (...), Urzędowi Komisji Nadzoru Finansowego

o zapłatę

1.  oddala powództwo;

2.  zasądza od S. U. (1) na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej Rzeczpospolitej Polskiej kwotę 3600 (trzy tysiące sześćset złotych) wraz z odsetkami, w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów procesu;

3.  zasądza od S. U. (1) na rzecz Urzędu Komisji Nadzoru Finansowego kwotę 3600 (trzy tysiące sześćset złotych) wraz z odsetkami, w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów procesu.

Sygn. akt I C 697/21

UZASADNIENIE

Pozwem z dnia 3 marca 2021 r. (data nadania w Urzędzie Pocztowym, k. 38) S. U. (1), reprezentowana przez pełnomocnika będącego adwokatem (pełnomocnictwo, k. 10), wniosła o zasądzenie od Skarbu Państwa – Komisji Nadzoru Finansowego oraz Prezesa Rady Ministrów kwoty 20 000 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia doręczenia pozwanemu powództwa do dnia zapłaty tytułem odszkodowania w związku z niezgodnym z prawem zaniechaniem przy wykonywaniu władzy publicznej, z tym zastrzeżeniem, iż dochodzona kwota nie wyczerpuje roszczeń powódki wynikających z odpowiedzialności odszkodowawczej pozwanego, a powódka nie zrzeka się uprawnienia do dochodzenia pozostałej części odszkodowania. Ponadto powódka wniosła o zasądzenie od pozwanego na swoją rzecz kosztów sądowych według norm przepisanych.

W uzasadnieniu pozwu wskazano, że mąż powódki – N. U. (1) w styczniu 2018 r. złożył formularz przyjęcia propozycji nabycia 20 szt. emitowanych przez (...) (dalej również jako Spółka) obligacji o wartości po 10 000 zł każda (łącznie 200 000 zł). W lutym 2018 r. przydzielono mu 20 szt. obligacji serii (...) W kwietniu 2018 r. emitent zaprzestał wypłacania oprocentowania od obligacji, zaś (...) zawiesiła obrót akcjami emitenta, a także obrót 22 serii obligacji spółki notowanych w alternatywnym systemie obrotu (...) oraz obrót 5 serii notowanych na rynku regulowanym (...). Następnie w wyniku przyśpieszonego postępowania układowego zatwierdzono układ z wierzycielami polegający na tym, że zostanie im wypłacona tylko 25% zainwestowanych środków. W pozostałym zakresie zobowiązania (...) w stosunku do posiadaczy obligacji zostały umorzone. N. U. (1) zmarł w dniu 8 lipca 2019 r. Jego spadkobiercami są żona – S. U. (1) oraz syn P. U. (1). Powódka zaznaczyła, że w chwili obecnej jest uprawiona do 15 szt. obligacji na okaziciela (...) serii (...)

Powódka podniosła, że dochodzi swoich roszczeń na podstawie art. 417 § 1 k.c. w związku z nieprawidłowościami, jakich dopuściła się Komisja Nadzoru Finansowego (KNF), a polegających na nieprawidłowym wykonywaniu nadzoru nad działalnością (...) Powódka wyjaśniła, że pozwany zaniechał swoich ustawowych obowiązków w zakresie sprawowania prawidłowego nadzoru nad rynkami finansowymi, czego rezultatem było swobodne prowadzenie przez (...) w N. agresywnej akcji pozyskiwania kapitału na potrzeby swojej działalności poprzez emisję w krótkim okresie czasowym wielu serii obligacji w trybie zastrzeżonym dla emisji prywatnych. Podniosła również, że nierzetelne było nieprzeprowadzenie w (...) w ciągu 5 lat od wydania licencji, a w szczególności w 2017 r. kontroli w celu weryfikacji, czy Spółka posiada stabilną sytuację finansową i prawidłowo wykonuje zadania, na które KNF udzieliła zezwolenia, a tym samym organ nadzoru nie weryfikował, czy Spółka gwarantuje możliwość kontynuowania działalności zgodnie z zasadami uczciwego obrotu i w sposób należycie zabezpieczający interesy klientów spółki działających na rynkach finansowych. Powódka wskazała również, że Skarb Państwa ponosi odpowiedzialność z tytułu zaniechania legislacyjnego określonego w art. 417 ( 1) § 4 k.c. z jednej strony w postaci opóźnienia we wdrożeniu Dyrektywy PE i Rady 2014/65/UE z dnia 15 maja 2014 r. w sprawie rynku instrumentów finansowych oraz zmieniająca dyrektywę 2002/92/WE i dyrektywę 2011/61/WE (Dz. Urz, UE L. nr 173 str. 379) (dalej jako dyrektywa MiFID II), z drugiej zaś zaniedbań skutkujących nieobjęciem przez organy nadzoru finansowego wystarczającą i należytą ochroną klientów firm inwestycyjnych i podmiotów zajmujących się oferowaniem instrumentów finansowych, będących wynikiem dokonania w sposób niekompletny implementacji Dyrektywy 2004/93/WE PE i Rady z dnia 21 kwietnia 2004 roku w sprawie rynków instrumentów finansowych zmieniającą dyrektywę Rady 85/611 EWG i 93/6/EWG i dyrektywę 2000/12/WE PE i Rady uchylającą dyrektywę Rady 93/22/EWG, tj. w sposób nie zapewniający wystarczającej ochrony inwestorów na rynku obrotu instrumentami finansowymi. Powódka wskazała, że zgodnie z art. 93 ww. dyrektywy państwa członkowskie miały obowiązek do dnia 3 lipca 2017 r. przyjąć i opublikować przepisy ustawowe, wykonawcze i administracyjne wdrażające postanowienia tej dyrektywy, przy czym przepisy te winny wejść w życie najpóźniej z dniem 3 stycznia 2018 r. Tymczasem faktyczna nowelizacja implementująca ww. dyrektywę do systemu prawa polskiego została uchwalona dopiero w dniu 1 marca 2018 r. i weszła w życie z dniem 21 kwietnia 2018 r. W ocenie powódki opóźnienie to wpłynęło negatywnie na poziom ochrony N. U. (1) w związku z oferowaniem mu obligacji (...)

(pozew, k. 2-9 v.)

Pismem procesowym z dnia 4 maja 2021 r. (data nadania w Urzędzie Pocztowym, k. 43 v.) pełnomocnik powódki wskazał, iż pozwanym w niniejszym postępowaniu pozostaje Skarb Państwa. Jednocześnie – wobec likwidacji Komisji Nadzoru Finansowego jako jednostki organizacyjnej reprezentującej Skarb Państwa i utworzeniu w to miejsce państwowej osoby prawnej – jako jednostkę organizacyjną Skarbu Państwa, której działalność związana jest z roszczeniem dochodzonym pozwem, w miejsce Komisji Nadzoru Finansowego wskazał N. (...) (1) (pismo procesowe, k. 42).

W odpowiedzi na pozew z dnia 26 czerwca 2021 r. (data nadania w Urzędzie Pocztowym, k. 68) Skarb Państwa – Prezes Rady Ministrów, działający przez pełnomocnika będącego radcą prawnym (pełnomocnictwo, k. 66), wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie od powódki na rzecz pozwanego kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Pozwany wniósł również o zwolnienie z udziału w sprawie Skarbu Państwa reprezentowanego przez Prezesa Rady Ministrów ze względu na brak jego legitymacji biernej.

W uzasadnieniu pozwany wskazał m.in., że Prezes Rady Ministrów nie ma żadnych narzędzi nadzorczych ani kontrolnych wobec rynku finansowego, jak również nie ma przypisanych zadań w tym zakresie. Nadto nie posiadał on inicjatywy ustawodawczej co do implementacji dyrektywy 2014/65/UE, jak również nie można mu przypisać odpowiedzialności za zaniechanie legislacyjne w postaci niekompletnego wdrożenia dyrektywy 2004/39/WE, ponieważ organem wnioskującym projekt ustawy i o zmianie ustawy o obrocie instrumentami finansowymi oraz niektórych innych ustaw, wdrażającej dyrektywy MFID I i MFID II, był – zgodnie z właściwością wynikającą z ustawy o działach administracji rządowej – Minister Rozwoju i Finansów. Na posiedzeniu w dniu 4 stycznia 2018 r. Rada Ministrów zdecydowała o skierowaniu projektu ustawy do Sejmu, upoważniając ww. Ministra do prezentowania stanowiska Rządu w tej sprawie w toku prac parlamentarnych (odpowiedź na pozew, k. 57-65).

W odpowiedzi na pozew z dnia 1 lipca 2021 r. (data nadania w Urzędzie Pocztowym, k. 77) Skarb Państwa – N. (...) (3) wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie od powoda kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego według norm prawem przepisanych. Jednocześnie wniósł o wezwanie do udziału w sprawie właściwego statio fisci Skarbu Państwa, tj. Prezesa Rady Ministrów na podstawie art. 67 § 2 k.p.c. oraz o wezwanie do udziału w sprawie Urzędu Komisji Nadzoru Finansowego z uwagi na brak legitymacji procesowej biernej po stronie Skarbu Państwa w związku z uzyskaniem odrębnej od Skarbu Państwa osobowości prawnej przez Urząd Komisji Nadzoru Finansowego.

W uzasadnieniu pozwany zakwestionował roszczenia powódki zarówno co do zasady, jak i co do wysokości. Podniósł m.in. zarzut braku legitymacji biernej po stronie Skarbu Państwa, powołując się przede wszystkim na treść art. 29 ust. 1 ustawy o zmianie niektórych ustaw w związku ze wzmocnieniem nadzoru nad rynkiem finansowym oraz ochrony inwestorów na tym rynku (Dz. U. poz. 2243), zgodnie z którym wierzytelności i zobowiązania Skarbu Państwa reprezentowanego przez Komisję Nadzoru Finansowego, o której mowa w art. 24 ust. 1, stają się wierzytelnościami i zobowiązaniami Urzędu Komisji Nadzoru Finansowego, o którym mowa w art. 25 ust. 1. Pozwany podniósł, że powódka wywiodła swoje roszczenia oparte na art. 417 § 1 k.c. praktycznie wyłącznie przy wykorzystaniu wybranych wniosków, ocen i informacji zamieszczonych w informacji o wynikach kontroli Najwyższej Izby Kontroli (NIK), który to dokument nie dowodzi wystąpienia przesłanek odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa. Ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa w pełni na stronie powodowej, która nie podała, w czym konkretnie upatruje niezgodności z prawem działania bądź zaniechania KNF – jakie konkretnie przepisy prawa zostały naruszone, gdzie odnajduje zaistnienie adekwatnego związku przyczynowego pomiędzy swoją szkoda a tym naruszeniem, w jakim okresie czasu działanie bądź zaniechanie miało nastąpić. Pozwany podniósł również zarzut przedawnienia dochodzonego przez powódkę roszczenia majątkowego (odpowiedź na pozew, k. 70-75 v.).

Postanowieniem z dnia 4 lipca 2022 r. Sąd wezwał do udziału w sprawie w charakterze pozwanego Urząd Komisji Nadzoru Finansowego (postanowienie, k. 162).

W odpowiedzi na pozew z dnia 19 sierpnia 2022 r. (data nadania w Urzędzie Pocztowym, k. 292) pozwany Urząd Komisji Nadzoru Finansowego (UKNF), działający przez pełnomocnika będącego radcą prawnym (pełnomocnictwo, k. 319), wniósł o oddalenie powództwa skierowanego wobec UKNF w całości z uwagi na jego bezzasadność i niewykazanie twierdzeń podnoszonych w pozwie oraz zasądzenie od powoda kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego w potrójnej wysokości, co uzasadnione jest znacznym nakładem pracy pełnomocnika Pozwanego, wymagającego szerokiego i wszechstronnego ustosunkowania się do zarzutów pozwu wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego według norm przepisanych prawem. Dodatkowo pozwany wniósł o zawieszenie niniejszego postępowania na podstawie art. 177 § 1 pkt 4 k.p.c. do czasu zakończenia postępowania prowadzonego przez Sąd Okręgowy w Warszawie o sygn. XII K 176/20.

W uzasadnieniu pozwany podniósł zarzut braku legitymacji biernej, wskazując, że UKNF nie może ponosić odpowiedzialności deliktowej za ewentualne działania lub zaniechania przy wykonywaniu władzy publicznej przez Komisję Nadzoru Finansowego, które dotyczą okresu sprzed dnia 1 stycznia 2019 r. Ponadto pozwany podniósł, że strona powodowa nie wykazała przesłanek odpowiedzialności, o której mowa w art. 417 k.c., a przede wszystkim naruszenia przez KNF jakiejkolwiek normy prawa nakładającej na KNF konkretny obowiązek nadzorczy, jak również nie udowodniła, iż zachowanie KNF było źródłem szkody poniesionej przez powódkę. Ponadto pozwany podniósł, że w niniejszej sprawie nie można KNF przypisać jakiegokolwiek zachowania, które mogłoby pozostawać w związku przyczynowym ze szkodą powódki, a nawet gdyby hipotetycznie uznać twierdzenia strony powodowej w zakresie bezprawności, to przedstawione przez powódkę działania i zaniechania KNF nie pozostają w związku przyczynowo-skutkowym ze szkodą powódki. Dalej pozwany wskazał także, iż zarzut dotyczący nieprzeprowadzenia kontroli (...) w okresie 5 lat działalności spółki na rynku funduszy inwestycyjnych, pomijając fakt niewykazania przez stronę powodową zaniechania KNF w tym zakresie, nie pozostaje w adekwatnym związku przyczynowo-skutkowym z powstałą szkodą powódki (odpowiedź na pozew, k. 184-219).

W toku postępowania reprezentacja Skarbu Państwa - Prezesa Rady Ministrów oraz N. (...) (1) została przejęta przez Prokuratorię Generalną Rzeczypospolitej Polskiej (k. 157–160; 334).

Do zamknięcia rozprawy strony podtrzymały swoje dotychczasowe stanowiska.

Sąd Rejonowy ustalił następujący stan faktyczny:

(...) została utworzona i zarejestrowana w 2012 r. Przedmiotem działalności spółki było nabywanie pakietów wierzytelności i dochodzenie ich zapłaty na własny rachunek oraz zarządzanie zewnętrznymi portfelami wierzytelności w ramach zarządzania sekurytyzowanymi wierzytelnościami funduszy inwestycyjnych. Nabywane portfele wierzytelności pochodziły głównie z branży finansowej (nieterminowo spłacane kredyty i pożyczki) oraz branży telekomunikacyjnej i energetycznej (niepłacone rachunki za usługi). Wierzytelności były nabywane głównie za środki finansowe pozyskane przez spółkę z emisji obligacji i wniesione do funduszu poprzez objęcie kolejnych emisji certyfikatów inwestycyjnych. W dniu 24 września 2012 r. na podstawie art. 192 ust. 1 Ustawa z dnia 27 maja 2004 r. o funduszach inwestycyjnych (Dz.U. 2004 Nr 146, poz. 1546 ze zm.; dalej jako ustawa o funduszach inwestycyjnych) (...) otrzymała zezwolenie KNF na zarządzanie sekurytyzowanymi wierzytelnościami funduszu sekurytyzacyjnego. Decyzja KNF została wydana na wniosek (...) po uznaniu, że spółka spełnia wymogi, o których mowa w art. 192 ustawy o funduszach inwestycyjnych. Wniosek zawierał załączniki wymagane na podstawie art. 192 ust. 4 ustawy o funduszach inwestycyjnych.

(informacja o wynikach kontroli, k. 86-107)

W lutym 2015 r. została sporządzona opinia niezależnego biegłego rewidenta dla Walnego Zgromadzenia Akcjonariuszy spółki (...), która dotyczyła oceny skonsolidowanego sprawozdania finansowego grupy kapitałowej (...) za rok obrotowy trwający od 1 stycznia 2014 r. do 31 grudnia 2014 r. Biegły potwierdził, że skonsolidowane sprawozdanie finansowe przedstawia rzetelnie i jasne informacje istotne dla oceny sytuacji majątkowej i finansowej Grupy kapitałowej na dzień 31 grudnia 2014 r., oraz jej wyniku finansowego za rok obrotowy od 1 stycznia 2014 r. do 31 grudnia 2014 r. Biegły stwierdził, że skonsolidowane sprawozdanie finansowe zostało sporządzone zgodnie z Międzynarodowymi Standardami Rachunkowości, Międzynarodowymi Standardami Sprawozdawczości Finansowej oraz związanymi z nimi interpretacjami ogłoszonymi w formie rozporządzeń Komisji Europejskiej, a w zakresie nieuregulowanym w tych standardach – stosownie do wymogów ustawy o rachunkowości i wydanych na jej podstawie przepisów wykonawczych oraz na podstawie prawidłowo prowadzonych ksiąg rachunkowych, jak również jest zgodne z wpływającymi na treść skonsolidowanego sprawozdania finansowego przepisami prawa obowiązującymi Grupę kapitałową. Biegły nie zgłosił zastrzeżeń do prawidłowości i rzetelności zbadanego skonsolidowanego sprawozdania finansowego, jedynie zwrócił uwagę na opisaną w punkcie 4.3 sprawozdania niepewność dotyczącą szacunków przyjętych do wyceny w wartości godziwej wierzytelności nabytych przez Grupę na dzień 31 grudnia 2014 r. Wycena pakietów wierzytelności nabytych przez Grupę na dzień 31 grudnia 2014 r. została bowiem przeprowadzona w oparciu o szacunki zarówno wysokości, jak i moment przyszłych przepływów pieniężnych z tytułu windykacji. Powyższe szacunki wartości efektów windykacyjnych przyjętych na dzień bilansowy mogą zatem ulec zmianie w przyszłości, rzeczywiste odzyski i koszty windykacji mogą odbiegać od przyjętych szacunków.

(opinia biegłego rewidenta z 2015 r. na płycie CD, k. 280)

Na koniec 2017 r. we właściwości merytorycznej (...), w stosunku do których w zakresie określonym przepisami mogły być podejmowane m.in. czynności kontrolne, pozostawało łącznie ponad 1500 podmiotów. Ze względu na liczbę podmiotów nadzorowanych oraz zasoby kadrowe Departamentu, działanie nadzorcze wobec poszczególnych podmiotów nadzorowanych, w tym działania kontrolne, bazują na podejściu opartym na ryzyku, tzn. czynności nadzorcze są nakierunkowane na podmioty, w których działalności, zgodnie z posiadanymi przez KNF informacjami, identyfikowane jest podwyższone ryzyko występowania nieprawidłowości. Nie została określona minimalna, czy maksymalna częstotliwość przeprowadzania kontroli w poszczególnych podmiotach w danym okresie czasu. Skala działalności danego podmiotu nie jest kryterium decydującym o przeprowadzeniu kontroli. Możliwa jest zatem sytuacja, że w podmiotach o mniejszej skali działalności w ramach bieżącego nadzoru identyfikowane są obszary ryzyka wymagające weryfikacji w toku czynności kontrolnych, a w przypadku innych podmiotów, nawet o relatywnie większej skali działalności o agresywniejszym modelu działania, całokształt informacji uzyskanych w ramach sprawowanego nadzoru nie wskazuje na ryzyko występowania nieprawidłowości, a tym samym nie uzasadnia dokonywania czynności kontrolnych. Obowiązek sprawowania bieżącego nadzoru nad czynnościami wykonywanymi przez zarządzających sekurytyzowanymi wierzytelnościami funduszy inwestycyjnych spoczywa na (...), które dokonuje wyboru podmiotu, któremu powierza wykonywanie określonych czynności.

Nieprawidłowości w działaniu (...) przed grudniem 2017 r. nie były sygnalizowane KNF, w tym przez (...), depozytariuszy, ani przez firmy audytorskie.

(dowód: zeznania na piśmie świadka K. D., k. 439-459)

Model działalności biznesowej (...) był agresywny, w latach 2014-2017, aktywa firmy wzrosły z 289,5 mln zł do 2.312,7 mln zł, tj. ośmiokrotnie, zobowiązania ogółem z 223,9 mln zł do 2.934,7 mln zł, tj. ponad trzynastokrotnie, w tym zobowiązania krótkoterminowe z 98,4 mln zł do 2.280,4 mln zł, co było wzrostem ponad dwudziestotrzykrotnym. Chcąc uzyskać dominującą pozycję na rynku windykowanych wierzytelności, (...) oferowała najwyższe ceny, tak aby nabywać pakiety wierzytelności w drodze przetargów.

W dniu 9 marca 2017 r. KNF po raz pierwszy zatwierdziła prospekt emisyjny Spółki w związku z ofertą publiczną oraz zamiarem ubiegania się o dopuszczenie do obrotu na rynku regulowanym obligacji (...), emitowanych w ramach Programu Emisji Obligacji o łącznej wartości nominalnej do 300 mln zł. Prospekt emisyjny zawierał m.in. opis czynników ryzyka, w tym czynniki ryzyka mogące wpłynąć na zdolność emitenta do wykonania jego zobowiązań wynikających z obligacji oraz czynniki ryzyka mogące mieć istotne znaczenie dla oceny ryzyk rynkowych związanych z ofertą, dopuszczeniem do obrotu oraz obligacjami, a także podstawowe warunki emisji obligacji, wybrane informacje historyczne emisji oraz sprawozdania finansowe za lata 2014–2015 zbadane przez biegłego rewidenta oraz za I półrocze 2016 r. – niezbadane.

Proces zatwierdzania prospektu przez KNF jest zarówno procesem formalnoprawnym, jak i merytorycznym. Weryfikacja prospektu emisyjnego polegała na sprawdzeniu, czy prospekt emisyjny zawiera wszystkie informacje wymagane przez ówcześnie obowiązujące Rozporządzenie (WE) 809/2004, a w szczególności załącznik (załączniki) do tego rozporządzenia, w oparciu o który dany prospekt został sporządzany. Informacje powinny być napisane językiem zrozumiałym, być ze sobą spójne i kompletne. Proces weryfikacji nie polegał jednak na badaniu, czy informacje podane w prospekcie są prawdziwe lub czy też emitent zamieścił w nim wszystkie informacje, jakie posiada. KNF zatwierdzając prospekt emisyjny nie ocenia ani nie weryfikuje modelu biznesowego emitenta, metod prowadzenia biznesu. Proces ten nie może wiązać się z monitorowaniem sytuacji finansowej spółki, ani ingerować w sprawy o charakterze wewnątrzkorporacyjnym. UKNF nie został bowiem wyposażony w uprawnienia nadzorcze związane z przekazywanymi przez spółkę informacjami w tym zakresie. Do czasu zawieszenia notowań T. wykonywał obowiązki w zakresie raportów okresowych terminowo i z pozoru właściwie. Dopiero w trakcie sanacyjnego postępowania administracyjnego wykazano, że nie były one wykonywane należycie.

Pierwsza emisja obligacji (...) nastąpiła w dniu 18 kwietnia 2017 r. Na podstawie tego prospektu Spółka przeprowadziła sześć ofert publicznych obligacji na łączną kwotę 256 mln zł. Obligacje wyemitowane na podstawie powyższego prospektu zostały wprowadzone do obrotu na rynku regulowanym prowadzonym przez (...)

W styczniu 2017 r. S. ((...)) nadał jej długoterminowy (...), a w marcu 2017 r. agencja (...)’s krótko i długoterminowy (...). W styczniu 2018 r. (...) otrzymała długoterminowy rating na poziomie(...) od agencji ratingowej (...). Były to (...) na poziomie nieinwestycyjnym, ale oznaczały wystarczającą zdolność do wywiązywania się grupy z zobowiązań w stabilnych warunkach gospodarczych. Pierwszą ofertę publiczną akcji spółki przeprowadzono 17 lipca 2017 r. Dopiero od czasu stania się spółką publiczną sprawozdania finansowe (...) stały się przedmiotem analiz KNF, Departamentu Spółek Publicznych, pod kątem zgodności z przepisami

(dowód: informacja o wynikach kontroli, k. 86-107; opinia niezależnego biegłego rewidenta z 2015 r. na płcie CD, k. 280; prospekt podstawowy (...) na płycie CD, k. 280; zeznania na piśmie świadka O. Ł., k. 372-393)

KNF sprawowała i sprawuje nadzór nad ofertami publicznymi papierów wartościowych. KNF nie sprawowała i nie sprawuje nadzoru nad ofertami prywatnymi papierów wartościowych. W konsekwencji KNF posiada uprawienia nadzorcze i może je stosować jedynie w odniesieniu do ofert publicznych. W okresie, w którym (...) emitowała obligacje, były to uprawienia określone w art. 16, 17 i 18 ustawy o ofercie publicznej.

(zeznania na piśmie świadka O. Ł., k. 372-393)

Aktywa netto zgromadzone w funduszach inwestycyjnych, w odniesieniu do których (...) wykonywała czynności zarządzania sekurytyzowanymi wierzytelnościami stanowiły od 0,09% w 2013 r. do 0,77% w 2017 r. łącznej wartości aktywów funduszy inwestycyjnych prowadzących działalność na podstawie ustawy o funduszach inwestycyjnych .

(dowód: informacja o wynikach kontroli, k. 86-107)

W dniu 19 grudnia 2017 r. do Urzędu Komisji Nadzoru Finansowego wpłynęło zawiadomienie od anonimowego sygnalisty, informujące o wysokim ryzyku działalności Spółki, jej strukturze finansowania oraz prawdopodobnych przyszłych problemach z płynnością z tego wynikających. Sygnalista wskazywał wprost, że działalność Spółki nosząca znamiona piramidy finansowej, może negatywnie wpłynąć na funkcjonowanie rynku finansowego w Polsce. W zawiadomieniu w sposób szczegółowy zostały opisane mechanizmy zarządzania wierzytelnościami funduszy sekurytyzacyjnych. Dnia 21 grudnia 2017 r. KNF skierowała do biegłego rewidenta badającego sprawozdania finansowe (...) oraz rady nadzorczej i komitetu audytu spółki z żądaniem zwrócenia szczególnej uwagi na wycenę portfeli wierzytelności. W styczniu 2018 r. prowadzone były analizy sprawozdań finansowych spółki za rok 2016 i okresy śródroczne 2017 r., przeprowadzono również analizę porównawczą danych finansowych spółki z danymi finansowymi innych podmiotów z branży. W lutym 2018 r. analizie poddano zarzuty z analogicznych zgłoszeń na podobne nieprawidłowości w innych podmiotach z branży. W marcu analizie poddano dokumentację rewizyjną biegłego rewidenta z badania sprawozdań finansowych spółki za rok 2016 i okresy śródroczne 2017 r. Nadal nie były dostępne dokumenty z badania przez biegłego rewidenta sprawozdań finansowych spółki za rok 2017. Z uwagi na trudności sprawiane przez spółkę, pierwsze dokumenty z badania sprawozdania finansowego za 2017 rok, Departament Spółek Publicznych otrzymał dopiero w kwietniu 2018 r.

Grupa (...) emitowała obligacje korporacyjne zarówno w ramach emisji publicznych, jak i prywatnych. Wyemitowanych zostało 401 serii obligacji w ramach emisji prywatnych na kwotę nominalną 3560,1 mln zł, tj. 93,3% kwoty wszystkich emisji oraz sześć serii obligacji emisji publicznych na kwotę nominalną 256,4 mln zł. W dniu 16 kwietnia 2018 r., przed rozpoczęciem sesji giełdowej, (...) podała do publicznej wiadomości informację o rzekomych negocjacjach z (...) oraz (...) (...) w celu uzyskania finansowania o charakterze kredytowo-inwestycyjnym w kwocie do 250 mln zł. Zostało to zdementowane przez oba te podmioty. Tego samego dnia, z upoważnienia KNF, Urząd skierował do (...) oraz (...) (...) żądania zawieszenia obrotu wszystkimi instrumentami finansowymi wyemitowanymi przez (...) Zawieszenie zaczęło obowiązywać od 17 kwietnia 2018 r. W dniu 17 kwietnia 2018 r. KNF opublikowała Komunikat w sprawie zawieszenia obrotu ww. instrumentami finansowymi, w którym informowała inwestorów o możliwych uchybieniach w polityce informacyjnej Emitenta w zakresie jego rzekomych rozmów dotyczących zapewnienia finansowania z Bankiem (...) oraz (...). W dniu 24 kwietnia 2018 r. KNF opublikowała komunikat w sprawie spółki (...) będący realizacją uchwały Komisji z tego samego dnia w przedmiocie przekazania do publicznej wiadomości informacji o środkach prawnych podjętych przez KNF w celu przeciwdziałania naruszeniu przepisów ustawy o obrocie instrumentami finansowymi, ustawy o ofercie publicznej, ustawy o funduszach inwestycyjnych i Rozporządzenia MAR w sprawie spółki (...)

(dowód: informacja o wynikach kontroli, k. 86-107; zeznania na piśmie G. I., k. 396-402; komunikat KNF ws. zawieszenia obrotu wszystkimi instrumentami finansowymi wyemitowanymi przez spółkę (...) z dn. 17 kwietnia 2018 r., k. 224; komunikat KNF w sprawie spółki (...) z dn. 24 kwietnia 2018 r., k. 225-227)

W dniu 22 stycznia 2018 r. N. U. (1) nabył w trybie prywatnym za pośrednictwem (...) (...) z siedzibą w N. (...) (2) sztuk obligacji serii (...) o wartości nominalnej 10 000 zł każda i łącznej wartości nominalnej 200 000 zł. Nabywając wyżej opisane obligacje N. U. (1) oświadczył, że zapoznał się z treścią Propozycji Nabycia Obligacji oraz Warunkami Emisji Obligacji serii (...)

(dowód: formularz przyjęcia propozycji nabycia obligacji, k. 18-20, potwierdzenie przelewu, k. 21)

Występując z propozycją nabycia obligacji serii (...) składała oświadczenia, że emisja obligacji przeprowadzana jest w trybie art. 33 pkt 2) Ustawy z dnia 15 stycznia 2015 r. o obligacjach (Dz.U. z 2015 r., poz. 238) poprzez skierowanie propozycji nabycia obligacji do oznaczonych adresatów. Obligacje nie będą wprowadzane do obrotu zorganizowanego. Celem emisji obligacji było nabycie i obsługa portfela wierzytelności, a także pozyskanie kapitału na spłatę istniejących zobowiązań oraz inne cele związane z realizacją modelu biznesowego emitenta i jego grupy kapitałowej.

(dowód: propozycja nabycia, k. 117-118; warunki emisji obligacji serii (...), k. 121-129)

Prywatny tryb oferowania oznaczał możliwość zaproponowania przez firmę inwestycyjną nabycia oferowanych instrumentów finansowych do nie więcej niż 149 osób, ponieważ przekroczenie tej liczby oznaczało już wkroczenie w reżim oferty publicznej. Prywatne emisje obligacji nie wymagały sporządzenia prospektu i zatwierdzenia go przez KNF, ponieważ KNF nie sprawuje nadzoru nad prywatnymi ofertami. Wobec tego, KNF nie ma też podstaw do ingerowania w proces emisji obligacji oferowanych w emisji prywatnej

(dowód: zeznania świadka O. Ł., k. 372-393 v. zeznania świadka X. D., k. 403-422)

Raport firmy audytorskiej wraz ze sprawozdaniem finansowym Spółki za 2017 r. został opublikowany ze znacznym opóźnieniem w dniu 3 lipca 2018 r. Biegły rewident z firmy audytorskiej (...). z siedzibą w N. w swoim sprawozdaniu odstąpił od wyrażenia opinii o skonsolidowanym sprawozdaniu finansowym z uwagi na m. in. prowadzone przez KNF postępowania kontrolne i możliwość nałożenia kar na Spółkę, wątpliwości co do dalszej kontynuacji działalności, toczące się postępowanie przygotowawcze w Prokuraturze(...) związane ze Spółką, niepewność związaną z wyceną wierzytelności.

(dowód: informacja o wynikach kontroli, k. 86-107)

Dnia 5 kwietnia 2018 r. N. U. (1) zgłosił żądanie przedterminowego wykupu 20 sztuk obligacji serii (...) spółki (...)

(żądanie, k. 24)

W dniu 9 maja 2018 r. Sąd Rejonowy dla Wrocławia-Fabrycznej we Wrocławiu Wydział VIII Gospodarczy do spraw Upadłościowych i Restrukturyzacyjnych otworzył wobec (...) przyspieszone postępowanie układowe w ramach procesu wszczęcia restrukturyzacji na podstawie ustawy Prawo restrukturyzacyjne.

W dniu 22 stycznia 2019 r. w siedzibie Sądu Okręgowego we Wrocławiu odbyło się Zgromadzenie Wierzycieli Spółki. W trakcie tego Zgromadzenia miało miejsce głosowanie nad przyjęciem zaktualizowanej propozycji układowej. Z tekstu ujednoliconej propozycji układowej, wynika, że obligatariuszom niezabezpieczonym, których wśród wierzycieli (...). jest zdecydowanie najwięcej, zostanie zwrócona kwota równa 25% należności głównej, wypłacona w ciągu ośmiu lat w 16 ratach. Propozycja powyższa jest wynikiem niezrealizowania się tzw. scenariusza inwestorskiego, który przewidywał znaczące, tj. prawdopodobnie w granicach 1-1,3 mld zł zasilenie kapitałowe (...) przez nowego inwestora. Wycofał on się jednak z negocjacji na etapie ich znacznego zaawansowania. W dniu 6 czerwca 2019 r. Sąd zatwierdził propozycję układu.

(dowód: informacja o wynikach kontroli, k. 86-107; postanowienie Sądu z dn. 06.06.2019 r., k. 26-30 v.)

Komisja Nadzoru Finansowego w dniu 8 listopada 2018 r. na podstawie 167 ust. 2 pkt 2 w związku z art. 167 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o obrocie w brzmieniu sprzed wejścia w życie ustawy z dna 1 marca 2018 r. o zmianie ustawy o obrocie instrumentami finansowymi oraz niektórych innych ustaw jednogłośnie cofnęła (...) z siedzibą w N. zezwolenie na prowadzenie działalności maklerskiej, nałożyła karę pieniężną na (...) w wysokości 2,5 miliona zł w związku z naruszeniem art. 72 ustawy o obrocie w brzmieniu sprzed wejścia w życie nowelizacji poprzez udział w organizacji procesu oferowania obligacji emitowanych przez (...), w sposób polegający na współpracy z podmiotem trzecim nieposiadającym uprawnień do świadczenia usług oferowania instrumentów finansowych w ramach której (...) dokonywał czynności pośrednictwa w zbywaniu obligacji, natomiast podmiot trzeci dokonywał czynności pośrednictwa w proponowaniu objęcia obligacji, akceptując tym samym udział w procesie oferowana obligacji podmiotu nieuprawnionego do wykonywania czynności oferowania obligacji instrumentów finansowych.

(dowód: komunikat KNF w sprawie cofnięcia spółce (...) zezwolenia na prowadzenie działalności maklerskiej oraz nałożeniu kary pieniężnej, k. 281-281 v.)

Dnia 8 lipca 2019 r. zmarł N. U. (2). Na podstawie ustawy spadek po N. U. (2) nabyli: żona S. U. (2) i syn P. U. (2) w ½ części każde z nich.

(dowód: odpis skrócony aktu zgonu, k. 31, akt poświadczenia dziedziczenia, k. 32-36

W dniu 17 grudnia 2019 r. KNF opublikowała komunikat dotyczący kary pieniężnej nałożonej na (...) w wysokości 500 tys. zł za naruszenie w zakresie sporządzania śródrocznych raportów okresowych za 2017 r. oraz nieterminowe przekazanie trzech raportów okresowych za 2017 r. i I. kwartał 2018 r. Stwierdzone naruszenia, jakich dopuściła się (...) w zakresie tych raportów, obejmowały w szczególności:

1.  zawyżenie wartości portfeli wierzytelności i wyniku finansowego na skutek nieprawidłowej wyceny w sześciu sprawozdaniach okresowych z 2017 r.;

2.  niezamieszczenie rzetelnych i kompletnych ujawnień związanych z ryzykiem płynności w sprawozdaniach okresowych z 2017 r.;

3.  nieujawnienie informacji mogących w istotny sposób wpłynąć na ocenę sytuacji finansowej emitenta w dwóch raportach okresowych z 2017 r.;

4.  niezamieszczenie rzetelnych i kompletnych ujawnień informacji, które są istotne dla oceny możliwości realizacji zobowiązań przez emitenta w pięciu raportach okresowych z 2017 r.;

5.  brak oszacowania wartości odzyskanej aktywów nabytych w wyniku nabycia spółki (...), pomimo istnienia przesłanek utraty wartości, czego skutkiem było rozpoznanie wartości firmy z tytułu nabycia (...) oraz wartości niematerialnej w postaci wartości relacji z (...) w nieuzasadnionej wysokości w skróconym skonsolidowanym sprawozdaniu finansowym za III kwartał 2017 r.;

6.  nieterminowe przekazanie Komisji, (...) oraz do publicznej wiadomości trzech raportów.

(dowód: komunikat KNF dotyczący kary pieniężnej z dn. 17.12.2019r., k. 234-236)

Naruszenia dokonane przez (...). w związku z publikacją raportów okresowych były kluczowe z punktu widzenia odbiorców i znaczącą wpłynęły na zmniejszenie wartości informacyjnej tych dokumentów. Komisja oceniła, że wszystkie zidentyfikowane naruszenia miały charakter rażący.

(dowód: informacja o wynikach kontroli, 86-107)

Dnia 20 lutego 2020 r. Najwyższa Izba Kontroli opublikowała dokument zawierający wyniki kontroli dotyczącej działalności organów, instytucji państwowych oraz podmiotów organizujących rynek finansowy wobec (...)., podmiotów oferujących jej papiery wartościowe oraz ją audytujących. Celem kontroli było uzyskanie odpowiedzi na pytania, czy działania jednostek kontrolowanych wobec (...). były zgodne z prawem, rzetelne i skutecznie zapewniały ochronę inwestorów nabywających papiery wartościowe (...); działania jednostek kontrolowanych wobec podmiotów oferujących i dystrybuujących papiery wartościowe (...) były legalne, rzetelne i skutecznie chroniły inwestorów przed nadużyciami; 3. instytucje sprawujące nadzór nad podmiotami audytującymi (...) wykonywały zadania w sposób adekwatny do posiadanych uprawnień, rzetelny i skuteczny. NIK przeprowadziła kontrolę Urzędu Komisji Nadzoru Finansowego, (...), Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, Biura Rzecznika Finansowego, Ministerstwa Finansów, Komisji Nadzoru Audytowego na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy o Najwyższej Izbie Kontroli pod względem legalności, rzetelności, gospodarności i celowości.

(informacja o wynikach kontroli, k. 86-107)

NIK negatywnie oceniał działalność organów państwa w stosunku do spółki (...), a zwłaszcza KNF. W piśmie tym sformułowano wobec tego organu takie zarzuty jak:

1.  brak aktywnego nadzoru KNF nad działalnością i sytuacją finansową spółki (...) w pełnym zakresie;

2.  zaniechanie analizy rynku wierzytelności, w szczególności warunków zbywania przez poszczególne banki pakietów wierzytelności z utratą wartości, nabywanych m. in. przez fundusze zarządzane przez (...);

3.  niedokonanie analiz wpływu agresywnej polityki inwestycyjnej na ceny aktywów na rynku wierzytelności w krótkim, ani w długim okresie, przez co nie monitorowano ryzyk, które z takiej polityki wynikały zarówno dla Spółki, jak i funduszy sekurytyzacyjnych;

4.  nieprzeprowadzenie w Spółce w ciągu 5 lat od wydania licencji, a zwłaszcza w 2017 r., kontroli w celu weryfikacji, czy posiadała ona stabilną sytuację finansową i prawidłowo wykonuje zadania, na które KNF udzielił jej zezwolenia, pomimo iż przesłanką do takiej kontroli powinna być opinia biegłego rewidenta dotycząca skonsolidowanego sprawozdania finansowego grupy T. za 2014 r., w którym biegły wypowiedział się o niepewności co do szacunków przyjętych do wyceny wartości godziwej wierzytelności nabytych, oraz wycofanie się jednego z (...) ze współpracy ze Spółką w czerwcu 2017 r.;

5.  zaniechanie niezwłocznego złożenia do Prokuratury (...) w (...) zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa określonego w art. 178 ustawy o obrocie instrumentami finansowymi przez 34 podmioty pośredniczące w oferowaniu obligacji Spółki, pomimo że KNF dysponowała informacjami na ten temat już 10 maja 2018 r. (zawiadomienie złożono dopiero 22 listopada 2018 r.);

6.  naruszenie obowiązku umieszczania na liście ostrzeżeń publicznych KNF wszystkich podmiotów, w przypadku których UKNF złożył do prokuratury zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa (naruszenie art. 6b ust. 1 ustawy o nadzorze nad rynkiem finansowym);

7.  akceptacja prospektu emisyjnego akcji i obligacji Spółki, które m. in. wykazywały znaczny i szybki wzrost zobowiązań finansowych oraz wierzytelności przyjętych do dochodzenia, przedstawiały ryzyka wyłącznie w postaci opisowej, a także nie zawierały wyjaśnienia, pod jakim kątem KNF poddawała prospekt analizie i co oznacza „zatwierdzenie” prospektu;

8.  niedostrzeżenie naruszenia przez Spółkę obowiązków informacyjnych spółki publicznej na skutek zaniechania pogłębionej analizy informacji zawartych w skonsolidowanym sprawozdaniu finansowym grupy T. za III kwartał 2017 r. na temat nabycia akcji (...)

9.  akceptacja praktyki firm inwestycyjnych oferujących między innymi obligacje korporacyjne, polegającej na przyjmowaniu i przekazywaniu do emitenta (lub sprzedającego instrument finansowy) zlecenia (zapisu na instrument finansowy) wyłącznie na postawie umowy zawartej z emitentem. Nie były zawierane umowy o świadczenie usług maklerskich z inwestorami i nie były wobec nich przeprowadzane testy adekwatności i odpowiedniości oferowanych instrumentów finansowych;

10.  brak sporządzenie raportu na temat zidentyfikowanych w 2018 r., na podstawie analizy sygnałów otrzymywanych przez Komisję, nieprawidłowościach w działalności podmiotów nadzorowanych, dotyczących relacji z odbiorcami usług finansowych i związanego z tym ryzyka;

11.  brak nadzoru analitycznego nad zakresem oferowania przez bank instrumentów finansowych i wynikających z tego ryzyk przy ocenie nadzorczej banków;

NIK zauważał jednocześnie, że organ nadzoru nie miał uprawnień do kontroli działalności Spółki w pełnym zakresie, co utrudniało wykrycie zagrożeń dla bezpieczeństwa obrotu papierami wartościowymi Spółki. Urząd nie mógł badać bezpieczeństwa działalności Spółki w innych obszarach niż zarządzanie funduszami sekurytyzacyjnymi. W szczególności nadzorowi KNF nie podlegało wypełnianie przez Spółkę obowiązków emitenta obligacji prywatnych, w tym ocena zdolności Spółki do wywiązywania się ze zobowiązań z tego tytułu. Organ nadzoru nie miał także uprawnień do przeprowadzenia kontroli w (...) jako emitenta papierów wartościowych w ofercie publicznej.

NIK nie stwierdził natomiast nieprawidłowości w zakresie czynności pokontrolnych i administracyjnych podjętych przez KNF wobec(...) NIK sformułował zastrzeżenia także do innych podmiotów, jak np. do (...) (które nie dostrzegło, że zdolność Spółki do obsługi rosnącego zadłużenia musi budzić wątpliwości, przed dopuszczeniem obligacji serii (...) do obrotu, a przy tym zarząd giełdy przyznał spółce 1 lutego 2018 r. nagrodę za rok 2017 r. w kategorii „Optymalne wykorzystanie możliwości rynków prowadzonych przez Giełdę”), do Prezesa UOKIK (co do długości postępowań w przedmiocie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów związanych z windykacją należności), Ministerstwa Finansów (opóźnione wdrożenie dyrektywy MIFID II 108 dni po terminie, która podnosiła zakres ochrony uczestników rynku finansowego; opóźnione wdrożenie dyrektywy 2014/56/UE z dnia 16 kwietnia 2014 r. zmieniającej dyrektywę 2006/43/WE w sprawie ustawowych badań rocznych sprawozdań finansowych i skonsolidowanych sprawozdań finansowych, która miała podlegać transpozycji do 17 czerwca 2016 r. a została ostatecznie wdrożona, i to w sposób niewystarczający, dopiero ustawą która weszła w życie 21 czerwca 2017 r.; zbyt późna zmiana przepisów innych ustaw, które mogły rozszerzać ochronę nabywców). Podmioty te nie zgodziły się z zarzutami zawartymi w informacji o wynikach kontroli, a ich odpowiedzi stanowiły załącznik do informacji.

(dowód: informacja o wynikach kontroli, k. 86-107)

W piśmie z 3 stycznia 2020 r. Przewodniczący Komisji Nadzoru Finansowego nie podzielił zasadności wniosków zawartych w protokole Kontroli, wskazując, iż nie znajdują one potwierdzenia zarówno w stanie prawnym, jak i faktycznym. Zwrócił uwagę na stan prawny obowiązujący do 2018 r., który w latach 2018-2019 ulegał zmianom. Zaznaczył, że spółka (...) nie była bezpośrednio i w pełnym zakresie nadzorowana przez KNF, oraz, że zakres działań, do jakich podejmowania uprawniony i zobowiązany był UKNF, był ograniczony ustawowo. Zakwestionował nieprawidłowość polegającą na nieskutecznym wykonywaniu nadzoru nad wywiązywaniem się przez (...) z obowiązków informacyjnych przed ujawnieniem problemów płynnościowych oraz z tezą, że było możliwe wcześniejsze zweryfikowanie informacji zawartych w skonsolidowanym sprawozdaniu finansowym grupy (...) za III kwartały 2017 r. Zaznaczył, że przedmiotowe sprawozdania za okresy poprzedzające wykrycie problemów płynnościowych tego podmiotu były fałszowane wskutek świadomych działań kierownictwa najwyższego szczebla (...) i prezentowany stan wykreowany przez (...) Z tego względu analiza tych sprawozdań przy braku informacji pozyskanych w toku późniejszej kontroli bezpośredniej w siedzibie (...), nie pozwalała na stwierdzenie nieprawidłowości na wcześniejszym etapie. Również w zakresie obowiązków kontrolnych dotyczących zatwierdzania prospektu emisyjnego wskazano, że w 2017 r. weryfikacji podlegało to czy prospekt odpowiada wymaganiom określonym w przepisach prawa, na co wprost wskazywał art. 33 ust. 6 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o ofercie publicznej i warunkach wprowadzania instrumentów finansowych do zorganizowanego systemu obrotu oraz o spółkach publicznych. Przedmiotowa regulacja nie umożliwiała odmowy zatwierdzenia prospektu ani z uwagi na trudną sytuację finansową emitenta, czy agresywny model biznesowy, czy wysoki poziom zadłużenia. Zwrócił uwagę, iż dopiero na skutek regulacji unijnych w 2019 r. wprowadzono obowiązek zamieszczania w prospekcie oświadczenia określającego rolę podmiotu zatwierdzającego prospekt. Taki obowiązek nie funkcjonował w 2017 r. Co do kwestii akceptowania przez KNF nieprawidłowej praktyki firm inwestycyjnych oferujących m.in. obligacje korporacyjne, wskazał, że dopiero art. 74b ustawy o obrocie, tj. z dniem 21 kwietnia 2018 r. wprowadził obowiązek zawierania przez firmy inwestycyjne z inwestorem umowy oświadczenie usługi maklerskiej, przyjmowania i przekazywania zleceń.

(dowód: stanowisko Przewodniczącego KNF do informacji o wynikach kontroli k. 248-252)

Przeciwko spółce (...) wszczęto postępowania karne. Fałszerstwa polegały na przeprowadzeniu w roku 2016 oraz w 2017 szeregu pozornych operacji sprzedaży portfeli wierzytelności zewnętrznym podmiotom nie podlegającym konsolidacji (tzn. których dane finansowe nie musiały być ujawniane w sprawozdaniach finansowych (...) tak, aby po przeprowadzeniu ostatniej z transakcji, wierzytelności te znalazły się ponownie w aktywach podmiotu należącego do grupy kapitałowej Spółki. Portfele te rozpoznane były jako nowo nabyte wierzytelności, których wycena, zgodnie z przepisami o rachunkowości, dokonywana jest w oparciu o cenę zakupu. Efektem tych działań było uniknięcie konieczności dokonania wyceny bilansowej sprzedanych wierzytelności na dni kończące kolejne okresy sprawozdawcze. Wycena ta, wykonywana przez zewnętrzny niezależny podmiot, sporządzana była na podstawie wartości prognozowanych wpływów z tych wierzytelności. Prognozy oparte były na danych o dotychczasowej ściągalności. Wycena ta, gdyby była przeprowadzona, prowadziłaby do obniżenia wartości przedmiotowych portfeli wierzytelności w bilansie Spółki oraz konieczność odniesienia skutków tej wyceny na wynik finansowy w sprawozdaniach finansowych (rozpoznanie straty). W zamian za to, marża wykazana na transakcjach „sprzedaży” powiększała wynik finansowy grupy (...) w okresie objętym sprawozdaniem (rozpoznanie zysku). Powyższe fałszerstwo prowadziło do uniknięcie prezentacji straty na wycenie wierzytelności w zamian dodatkowo powiększając prezentowane zyski z ich sprzedaży. Dodatkowo Spółka prezentowała tę sprzedaż tak, jak by to były przychody z windykacji wierzytelności, a nie ich zbycia, gdyż sprzedaże o dużej wartości bez wątpienia zainteresowałyby obserwatorów zewnętrznych, w tym nadzór finansowy. Prezentowane (pozorne) dodatkowe przychody z windykacji świadczyły natomiast o wysokiej skuteczności operacyjnej Spółki. Odprzedane portfele wierzytelności były w zewnętrznych spółkach rozdzielane, zmieniano ich skład i nazwy, po czym tworzono pozornie nowe portfele, które odprzedawano z powrotem do podmiotów z grupy kapitałowej (...). W przypadku nabycia nowych portfeli ich wycena jest oparta na cenie zakupu ustalonej przez strony transakcji, bez konieczności wykonania dodatkowych procedur. Zatem te same wierzytelności, w zmienionej konfiguracji, wracały do bilansu grupy (...) w wartości niepomniejszonej o konieczny odpis, w zamian powiększonej o marze na kolejnych fikcyjnych sprzedażach. W okresie poprzedzającym kolejny dzień bilansowy ponawiano proceder.

Dane źródłowe umożliwiające wykrycie powyżej opisanych oszustw zbierane były sukcesywnie w toku kontroli przeprowadzanej przez (...) w okresie od 1 lutego do 29 czerwca 2017 r. Przeanalizowano wówczas dokumenty potwierdzające operacje, zawarte umowy, korespondencję e-mailową oraz przesłuchano świadków.

(dowód: zeznania na piśmie G. I., k. 396-402).

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie załączonych do akt sprawy dokumentów, których prawdziwość i treść nie została zakwestionowana przez strony, ani nie budziła wątpliwości Sądu. W dokonywaniu ustaleń Sąd oparł się również na twierdzeniach stron stanowiących fakty bezsporne i niezaprzeczone oraz przyznane w rozumieniu art. 229 i 230 k.p.c.

W przeważającej części Sąd dokonał ustaleń faktycznych w oparciu o dokument NIK o wynikach kontroli pod nazwą „Działalność organów i instytucji państwowych oraz podmiotów organizujących rynek finansowy wobec spółki (...), podmiotów oferujących jej papiery wartościowe oraz ją audytujących”. Sporną kwestią pomiędzy stronami było to, czy dokument ten ma charakter dokumentu urzędowego w myśl art. 244 k.p.c. i czy stanowi on wystarczający dowód tego, że KNF – jeszcze jako jednostka organizacyjna Skarbu Państwa – naruszyła swoje ustawowe obowiązki nadzoru i kontroli nad spółką (...) i podmiotami oferującymi jej obligacje. Zgodnie z art. 64 ust. 1 ustawy o Najwyższej Izbie Kontroli, NIK opracowuje informacje o wynikach kontroli w celu przedłożenia ich Sejmowi, Prezydentowi Rzeczypospolitej Polskiej i Prezesowi Rady Ministrów. Podstawę do opracowania informacji o wynikach kontroli stanowią w szczególności wystąpienia pokontrolne i materiały dowodowe zgromadzone w aktach kontroli. W myśl ust. 2 tego artykułu informacje, o których mowa w ust. 1, przed przedłożeniem Sejmowi, Prezydentowi Rzeczypospolitej Polskiej i Prezesowi Rady Ministrów, Prezes Najwyższej Izby Kontroli przesyła właściwym naczelnym lub centralnym organom państwowym, które w terminie 14 dni od dnia otrzymania mogą przedstawić swoje stanowisko. Stanowisko dołącza się do informacji; Prezes Najwyższej Izby Kontroli może do tego stanowiska przedstawić swoją opinię.

Niewątpliwie dokument NIK-u stanowi dokument urzędowy w zakresie ustalonych tam faktów dotyczących przebiegu zdarzeń przed przeprowadzeniem kontroli w 2017 r. i w tym zakresie korzysta z domniemania prawdziwości i zgodności z prawdą, tego co zostało w nim urzędowo zaświadczone. Jednak Informacja o wynikach kontroli nie ma charakteru dokumentu urzędowego co do ocen i wniosków, do których doszedł NIK w trakcie kontroli. Z całą pewnością, ztakiego domniemania nie korzystają wszelkie stwierdzenia NIK-u, które wskazywałaby, iż KNF powinna wcześniej zareagować na sytuację, która miała miejsce w Spółce, czy miał możliwość przewidzenia problemów, czy bezprawnych działań Spółki, gdyby prawidłowo wykonywała nadzór. Z ustawy o NIK-u nie wynika bowiem, aby był on uprawniony do wydawania wiążących ocen prawnych, wobec czego nie można w tym zakresie uznać powyższego dokument za dokument urzędowy.

Sąd dopuścił także dowód z zeznań świadków G. I., O. Ł., X. D., K. D., U. N.. Sąd zeznania świadków uznał za w pełni wiarygodne. Świadkowie jako pracownicy UKNF posiadali szczegółowe informacje na temat sprawowanego nadzoru przez KNF, przebiegu kontroli i procedur z tym związanych.

Szczególnie istotne dla ustalenia stanu faktycznego były zeznania świadków G. I. i O. Ł.. Świadkowie są pracownikami UKNF Departamentu Spółek Publicznych sprawującego nadzór nad spółkami publicznymi, w tym nad spółką (...) od 2017 r. Świadkowie opowiedzieli szczegółowo o pracy ich departamentu, przebiegiem działań nadzorczych nad spółką (...) i podejmowanych w tym zakresie czynności. Istotne były również zeznania świadka K. D., pracownika UKNF (...), który przedstawił przede wszystkim, na czym polega obowiązek informacyjny takich podmiotów, jak (...) których między innymi naruszenie przez (...) zarzucała strona powodowa.

Sąd nie uwzględnił wniosku powódki o dopuszczenie dowodu z przesłuchania stron, z ograniczeniem do strony powodowej, bowiem okoliczności, na jakie powódka miała zeznawać, zostały w sposób kompleksowy wykazane złożonymi do akt sprawy dokumentami, których wiarygodność nie była kwestionowana przez żadną ze stron.

Sąd Rejonowy zważył, co następuje:

Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie.

Powódka S. U. (1), jako następca prawny nabywcy akcji serii (...) – N. U. (1), w niniejszym postępowaniu dochodziła kwoty 20 000 zł, w związku z nieprawidłowościami, jakich w jej ocenie, dopuściła się Komisja Nadzoru Finansowego, a polegających na nieprawidłowym wykonywaniu nadzoru nad działalnością (...) Powódka swoje twierdzenie opierała przede wszystkim na dokumencie NIK-u o wynikach przeprowadzonej kontroli w 2018 roku. Powódka zarzuciła przede wszystkim, że:

1.  KNF nie wykonała ciążących na niej obowiązków, głównie w zakresie nadzoru, określonego w art. 2 ustawy o nadzorze nad rynkiem finansowym, jakim było zapewnienie prawidłowego funkcjonowania rynku finansowego, jego stabilności, bezpieczeństwa, przejrzystości i zaufania do niego oraz ochrony uczestników tego rynku, w tym nie podjęła żadnych czynności mających na celu sprawdzenie wykonywania przez spółkę (...) licznych obowiązków, które zostały na niego nałożone jako podmiotowi funkcjonującemu na rynku kapitałowym, ani też sytuacji finansowej Spółki;

2.  nierzetelne było nieprzeprowadzenie w (...) w ciągu pięciu lat od wydania licencji, a w szczególności w 2017 r. żadnej kontroli, w celu weryfikacji, czy (...) posiada stabilną sytuację finansową i prawidłowo wykonuje zadania, na które KNF udzieliła zezwolenia;

3.  doszło do zaniechania legislacyjnego po stronie Skarbu Państwa z jednej strony w postaci opóźnienia we wdrożeniu Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/65/UE z dnia 15 maja 2014 r. w sprawie rynku instrumentów finansowych oraz zmieniająca dyrektywę 2002/92/WE i dyrektywę 2011/61/WE (Dz.Urz UE L. nr 173 str. 379) (dalej także jako Dyrektywa MiFID II), z drugiej zaś strony w postaci zaniedbań skutkujących nieobjęciem przez organy nadzoru finansowego wystarczającą i należytą ochroną klientów firm inwestycyjnych i podmiotów zajmujących się oferowaniem instrumentów finansowych, będących wynikiem dokonania w sposób niekompletny implementacji Dyrektywy 2004/93/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 21 kwietnia 2004 r. w sprawie rynków instrumentów finansowych zmieniającą dyrektywę Rady 85/611/EWG i 93/6/EWG i dyrektywę 2000/12/WE Parlamentu Europejskiego i Rady oraz uchylająca dyrektywę Rady 93/22/EWG (dalej także jako Dyrektywa MiFID I), tj. w sposób nie zapewniający wystarczającej ochrony inwestorów na rynku obrotu instrumentami finansowymi.

Pozwani Skarb Państwa – działający przez N. (...) (1) i Prezesa Rady Ministrów oraz Urząd Komisji Nadzoru Finansowego oraz kwestionowali powództwo tak co do zasady, jak i co do wysokości. Ponadto podnosili zarzut braku legitymacji procesowej czynnej.

W pierwszej kolejności, z uwagi na pozwanie Skarbu Państwa – Komisji Nadzoru Finansowego w sytuacji, gdy pozew został złożony w dacie, gdy Komisja Nadzoru Finansowego, jako statio fisci Skarbu Państwa, została już zniesiona, Sąd był zobowiązany do ustalenia właściwego statio fisci, z której działalnością związane są zarzucane czyny stanowiące o podstawie odpowiedzialności deliktowej. Pierwszeństwo w tym zakresie ma jednak strona powodowa, która sama powinna określić z działalnością jakie statio fisci wiąże swoje roszczenie. Pismem z dnia 4 maja 2021 r. (k. 68) powód wskazał jako pozwanego Skarb Państwa – Prezesa Rady Ministrów oraz Skarb Państwa – N. (...) (1). Obydwie ww. stationes fisci podnosiły zarzut braku swojej legitymacji procesowej biernej i wnosiły o wezwanie do udziału w sprawie Urzędu Komisji Nadzoru Finansowego, jako podmiotu mającego odrębną od Skarbu Państwa podmiotowość prawną.

Z dniem 1 stycznia 2019 r. na podstawie art. 10 i art. 25 ustawy z dnia 9 listopada 2018 r. o zmianie niektórych ustaw w związku ze wzmocnieniem nadzoru nad rynkiem finansowym oraz ochrony inwestorów na tym rynku (Dz. U. z 2018 r. poz. 2243 ze zm.) został utworzony Urząd Komisji Nadzoru Finansowego, który stosowanie do art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 21 lipca 2006 r. o nadzorze nad rynkiem finansowym, jest państwową osobą prawną. Przedmiotowe zmiany skutkowały zniesieniem Komisji Nadzoru Finansowego, jako jednostki organizacyjnej reprezentującej Skarb Państwa, przez co zgodnie z art. 67 § 2 k.p.c. zniesiona Komisja Nadzoru Finansowego, jak również utworzony Urząd Komisji Nadzoru Finansowego niebędący jednostką organizacyjną, nie mogą działać w imieniu Skarbu Państwa.

Zgodnie z art. 67 § 2 k.p.c., w toku postępowania cywilnego za Skarb Państwa podejmuje czynności procesowe organ państwowej jednostki organizacyjnej, z której działalnością wiąże się dochodzone roszczenie, lub organ jednostki nadrzędnej. Stosownie do treści art. 6 ust. 6 ustawy z dnia 16 grudnia 2016 r. o zasadach zarządzania mieniem państwowym (Dz. U. z 2020 r. poz. 735), w przypadku likwidacji państwowej jednostki budżetowej, w tym uzyskania przez nią osobowości prawnej lub przejęcia jej przez jednostkę samorządu terytorialnego, w sprawach związanych z jej działalnością Skarb Państwa reprezentuje kierownik jednostki, której zakres zadań obejmuje zadania zlikwidowanej jednostki, a w przypadku braku takiej jednostki – wojewoda właściwy ze względu na siedzibę zlikwidowanej jednostki. Jest to zatem regulacja, która wprost określa zasady dokonania oznaczenia jednostki organizacyjnej Skarbu Państwa w przypadku gdy stosowana jednostka budżetowa została zlikwidowana, przekształcona lub przejęta.

Aktualnie ustawa o nadzorze nad rynkiem finansowym nie zawiera takiego przepisu, który umocowywałby Urząd Komisji Nadzoru Finansowego do działania w imieniu Skarbu Państwa w jakimkolwiek zakresie, a zwłaszcza w postępowaniach sądowych. W miejsce dotychczasowej Komisji i Urzędu nie powołano nowej jednostki Skarbu Państwa, która wykonywałaby obecne zdania Urzędu i Komisji w formie państwowej osoby prawnej. W ramach Skarbu Państwa nie funkcjonuje więc taka statio fisci, której zadania pokrywałyby się z zadaniami KNF.

Mając powyższe na uwadze można by więc uznać za reprezentanta Skarbu Państwa N. (...) (1), gdyż to on jest wojewodą właściwym ze względu na siedzibą zlikwidowanej Komisji Nadzoru Finansowego.

Zgodnie jednak z art. 29 ust. 1 ww. ustawy o zmianie niektórych ustaw w związku ze wzmocnieniem nadzoru nad rynkiem finansowym oraz ochrony inwestorów na tym rynku, wierzytelności i zobowiązania Skarbu Państwa reprezentowanego przez Komisję Nadzoru Finansowego, o której mowa w art. 24 ust. 1, stają się wierzytelnościami i zobowiązaniami Urzędu Komisji Nadzoru Finansowego, o którym mowa w art. 25 ust. 1. Z kolei zgodnie z art. 417 k.c. § 1 k.c., za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej ponosi odpowiedzialność Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego lub inna osoba prawna wykonująca tę władzę z mocy prawa. Uwzględnić w tym miejscu należy również treść art. 40 § 1 k.c., zgodnie z którym Skarb Państwa nie ponosi odpowiedzialności za zobowiązania państwowych osób prawnych, chyba że przepis odrębny stanowi inaczej. Państwowe osoby prawne nie ponoszą odpowiedzialności za zobowiązania Skarbu Państwa. Ten ostatni przepis statuuje zasadę nieodpowiedzialności wzajemnej Skarbu Państwa i państwowej osoby prawnej, dlatego koniecznym w niniejszej sprawie było ustalenie statusu podmiotu, z którego działaniami lub zaniechaniami powodowie wiążą poniesioną szkodę, tj. czy dany podmiot działa jako państwowa osoba prawna, czy też w strukturze Skarbu Państwa jako jego jednostka organizacyjna.

Samo pojęcie wykonywania władzy publicznej należy ujmować w kontekście funkcjonalnym, przy czym – lege non distinguente – chodzi o sytuacje, gdy zdarzeniem sprawczym jest nie tylko rozstrzygnięcie władcze w określonej formie, lecz także działania faktyczne podejmowane przy wykonywaniu władzy publicznej.

Trafnie zatem podkreśla się w piśmiennictwie i judykaturze, że przez pojęcie wykonywania władzy publicznej należy rozumieć nie tylko jednostronne akty władcze kształtujące pozycję prawną podmiotów prawa cywilnego wykonywane w ramach imperium (co nie budzi wątpliwości), ale może ono również obejmować czynności dotyczące zadań publicznych o charakterze niewładczym, np. o charakterze organizatorskim, kontrolnym, nadzorczym czy porządkowym, o ile ze swej istoty stanowią one przejaw realizacji zadań publicznych państwa. Aby czynności te podlegały reżimowi odpowiedzialności z art. 417 k.c., muszą mieć jednak charakter kwalifikowany, to znaczy związany z wykonywaniem zadań publicznych (zob. Balwicka-Szczyrba Małgorzata (red.), Sylwestrzak Anna (red.), Kodeks cywilny. Komentarz aktualizowany).

Na gruncie niniejszej sprawy, działania i zaniechania, które miały w ocenie powoda doprowadzić do powstania szkody, dotyczą działalności Komisji Nadzoru Finansowego mającej miejsce przed 1 stycznia 2019 r. Co istotne, jak wyżej wyjaśniono, z dniem 1 stycznia 2019 r. Komisja Nadzoru Finansowego została zniesiona, jako jednostka organizacyjna reprezentująca Skarb Państwa oraz utworzono Urząd Komisji Nadzoru Finansowego wyposażony w osobowość prawną, zaś Komisja Nadzoru Finansowa stała się jego organem. Wobec tego sporną kwestią stało się ustalenie, kto ponosi odpowiedzialność za działania i zaniechania Komisji Nadzoru Finansowego zainicjowane przed 1 stycznia 2019 r.

W doktrynie wskazuje się, iż kwestią nieuregulowaną na gruncie art. 40 k.c. pozostaje przejęcie zobowiązań Skarbu Państwa przez osoby prawne powstałe w wyniku nadania osobowości prawnej państwowym jednostkom organizacyjnym niemającym osobowości prawnej (jednostkom budżetowym). Decyzje ustawodawcy w tym zakresie są różne i wydają się arbitralne (zob. Gudowski Jacek (red.), Kodeks cywilny. Komentarz. Tom I. Część ogólna, cz. 1 (art. 1–55 4 ). W braku przepisu, który reguluje te kwestię, uznaje się, że to Skarb Państwa odpowiada za zobowiązania – zarówno kontraktowe, jak i deliktowe – państwowej jednostki budżetowej powstałe w okresie przed uzyskaniem przez nią osobowości prawnej (zob. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 6 czerwca 2003 r., I ACa 1159/02, OSA z 2004 r. Nr 10, poz. 38). Znalazło to wyraz w art. 65 ust. 1 pkt 1 ustawy z 21 stycznia 2000 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z funkcjonowaniem administracji publicznej (Dz. U. Nr 12, poz. 136 ze zm.), który opiera się na założeniu, że zobowiązaniami Skarbu Państwa są zobowiązania wynikających nie tylko z działalności państwowych jednostek budżetowych, które zostały zlikwidowane, ale także takich, które uzyskały osobowość prawną (por. także art. 6 ust. 6 u.z.z.m.p.). Z przepisów tych wynika ponadto, że zobowiązaniami Skarbu Państwa pozostają zobowiązania wynikające z działalności państwowych jednostek budżetowych i zakładów budżetowych, powstałe przed ich przejęciem przez jednostki samorządu terytorialnego (zob. art. 80 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, Dz. U. Nr 133, poz. 872 z późn. zm.). Komentator powołuje się również na wyrok Sądu Najwyższego z 26 lipca 2012 r., (II CSK 688/11, LEX nr 1620265), w którym przyjęto, iż przepis ten nie narusza zasady wynikającej z art. 40 k.c., ponieważ nie wynika z odpowiedzialność Skarbu Państwa za zobowiązania innych osób prawnych. Jego celem było usunięcie ewentualnych wątpliwości co do tego, czy wspomniane w tym przepisie zobowiązania pozostają nadal zobowiązaniami Skarbu Państwa. Przyjęte rozwiązanie odpowiada regule, zgodnie z którą zobowiązania związane z działalnością państwowej jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej po włączeniu jej w strukturę innej osoby prawnej pozostają zobowiązaniami Skarbu Państwa, jeżeli co innego nie wynika ze szczególnego przepisu ustawy (zob. uchwała SN z 5 grudnia 2002 r., III CZP 75/2002, OSNC z 2003 r. Nr 10, poz. 134). W doktrynie wskazuje się również, że ustawodawca może wprowadzić wyjątki od tej reguły, takie uregulowania należą jednak do rzadkości i dotyczą zazwyczaj nowo tworzonych państwowych osób prawnych (zob. Gudowski Jacek (red.), Kodeks cywilny. Komentarz. Tom I. Część ogólna, cz. 1 (art. 1–55 4)).

Za taki przepis szczególny na kanwie niniejszej sprawy należało uznać art. 29 ust. 1 ww. ustawy o zmianie niektórych ustaw w związku ze wzmocnieniem nadzoru nad rynkiem finansowym oraz ochrony inwestorów na tym rynku, który wprost statuuje, iż wierzytelności i zobowiązania Skarbu Państwa reprezentowanego przez zniesioną Komisję Nadzoru Finansowego, stają się wierzytelnościami i zobowiązaniami utworzonego Urzędu Komisji Nadzoru Finansowego, jako nowo utworzonej osoby prawnej. Sąd podziela w tym zakresie stanowisko, opowiadające się za tym, że na gruncie powyższego przepisu doszło do pełnej sukcesji materialnoprawnej w zakresie wszystkich zobowiązań i wierzytelności, które do dnia 1 stycznia 2019 r. były wierzytelnościami, czy zobowiązaniami Skarbu Państwa – Komisji Nadzoru Finansowego. Powyższe oznacza zatem, iż ustawodawca nadając osobowość prawną Urzędowi Komisji Nadzoru Finansowego, wprowadził jednocześnie szczególną regulację, określając odmienne, niż wynikałoby to z powołanego przepisu zasady w zakresie podmiotu odpowiedzialnego za zobowiązania i wierzytelności powstałe w związku z działaniem/zaniechaniem jednostki Skarbu Państwa, tj. Komisji Nadzoru Finansowego, następstwo prawne nowopowstałej osoby prawnej.

Powyższy przepis szczególny nie wprowadza rozróżnienia na rodzaj zobowiązań, czy wierzytelności. To z kolei prowadzi do wniosku, iż zarówno zobowiązania kontraktowe, jak i deliktowe stają się zobowiązaniami Urzędu Komisji Nadzoru Finansowego. Potwierdzenia powyższego można upatrywać się także w treści art. 31 ust. 2 wspomnianej ustawy zmianie niektórych ustaw w związku ze wzmocnieniem nadzoru nad rynkiem finansowym oraz ochrony inwestorów na tym rynku, zgodnie z którym w sprawach sądowych, sądowoadministracyjnych lub administracyjnych, wszczętych i niezakończonych przed dniem 1 stycznia 2019 r., w których stroną lub których uczestnikiem była Komisja Nadzoru Finansowego, o której mowa w art. 24 ust. 1, z dniem 1 stycznia 2019 r. stroną lub uczestnikiem staje się Komisja Nadzoru Finansowego, o której mowa w art. 25 ust. 2. Również analiza przedmiotowego przepisu potwierdza, iż celem ustawodawcy było przejęcie wszystkich zobowiązań niezależnie od podstawy ich powstania przez nowo utworzony Urząd Komisji Nadzoru Finansowego, o którym mowa ww. ustawie. W ocenie Sądu, powyższe ma na celu również zapewnienie prawidłowego funkcjonowania tego rynku, jego stabilności, bezpieczeństwa oraz przejrzystości, zaufania do rynku finansowego, a także zapewnienie ochrony interesów uczestników tego rynku również poprzez rzetelną informację dotyczącą funkcjonowania rynku.

W rezultacie Sąd doszedł do przekonania, iż w zakresie roszczeń opartych na działaniach/zaniechaniach Komisji Nadzoru Finansowego z okresu przed 1 stycznia 2019 r., legitymację bierną należy przypisać nowo powołanemu Urzędowi Komisji Nadzoru Finansowego a nie Skarbowi Państwa reprezentowanemu przez N. (...) (1), czy też przez Prezesa Rady Ministrów.

Tożsame stanowisko przyjęły zarówno Sąd Okręgowy w Warszawie (patrz wyrok z dnia 17 czerwca 2022 r. (...)), jak i Sąd Apelacyjny w Warszawie (wyrok z 6 grudnia 2022 r. (...)) w analogicznych stanach faktycznych.

Z tych względów powództwo przeciwko Skarbowi Państwa – N. (...) (1) oraz Prezesowi Rady Ministrów podlegało oddaleniu w całości.

W ocenie Sądu powództwo podlegało oddaleniu w całości również wobec pozwanego Urzędu Komisji Nadzoru Finansowego (dalej także UKNF), z uwagi na brak wykazania przesłanek odpowiedzialności odszkodowawczej. Odpowiedzialność odszkodowawcza dochodzona przez powódkę została oparta na treści art. 417 § 1 k.c., przy czym do stwierdzenia istnienia odpowiedzialności deliktowej koniecznym jest ziszczenie się łącznie następujących przesłanek:

1) niezgodnego z prawem działania lub zaniechania organu władzy publicznej.

2) wystąpienie szkody;

3) istnienie adekwatnego związku przyczynowego pomiędzy owym działaniem bądź zaniechaniem, a zaistniałą szkodą.

Powyższe odpowiada wyrażonemu w art. 77 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej prawu podmiotowemu do wynagrodzenia szkody, jaka danemu podmiotowi została wyrządzona przez niezgodne z prawem działanie organu władzy publicznej. Stosownie do dyspozycji art. 6 k.c. ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne. Obowiązek wykazania wszystkich trzech wymienionych przesłanek odpowiedzialności deliktowej pozwanego, spoczywał zatem na stronie powodowej.

W ocenie Sądu powódka niewątpliwie wykazała poniesioną szkodę, bowiem N. U. (1) wydał 200 000 zł na zakup obligacji, na podstawie, których nabył wierzytelność o ich odkup. Po terminie zapadalności, (...) nie zrealizował odkupu, co było bezsporne w niniejszej sprawie. Wobec powyższego, powódk, jako następczyni prawna swojego męża N. U. (3), posiadała wierzytelność wobec (...) o zapłatę powyższej kwoty, pomniejszonej o sumy wypłacone w wyniku zatwierdzenia układu z wierzycielami, który zakłada zwrócenie kwoty równej 25% należności głównej, wypłaconej w ciągu 8 lat w 16 ratach. Jednakże samo wykazanie szkody, nie jest wystarczające do powstania odpowiedzialności odszkodowawczej po stronie pozwanego UKNF. Powódka bowiem nie wykazała dwóch pozostałych koniecznych przesłanek, tj. niezgodnego z prawem działania/zaniechania oraz związku przyczynowego. Niewykupienie obligacji przez (...) wynikło z niekorzystnej sytuacji finansowej spółki, która spowodowała przeprowadzenie jej restrukturyzacji. Nie było zaś wynikiem braku nadzoru ze strony KNF.

Należy podzielić stanowisko doktryny i orzecznictwa, zgodnie z którym niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie należy rozumieć w węższym znaczeniu, niż pojęcie bezprawności w kontekście wykładni art. 415 k.c. Innymi słowy przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie należy rozmieć działania lub zaniechania sprzeczne z obowiązującym porządkiem prawnym sensu stricto (Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi, rozporządzeniami wydanymi na podstawie delegacji ustawowej, aktami prawa miejscowego, prawem unijnym), a więc ze skonkretyzowanymi nakazami i zakazami wynikającymi z normy prawnej, a nie z zasadami współżycia społecznego lub dobrymi obyczajami. Ma to w szczególności znaczenie w kontekście niezgodnego z prawem zaniechania, mogącego rodzić odpowiedzialność odszkodowawczą władzy publicznej. W przypadku wąskiego rozumienia niezgodnego z prawem zaniechania należy uznać, że dotyczy to tylko takich sytuacji, w których obowiązek określonego działania jest skonkretyzowany w przepisie prawa i można ustalić, na czym konkretnie miałoby polegać zachowanie organu władzy publicznej, aby do szkody nie doszło. Brak zatem skonkretyzowania w normie prawnej obowiązku działania może prowadzić do stwierdzenia braku bezprawności zaniechania, a tym samym braku podstawy prawnej do przypisania odpowiedzialności odszkodowawczej za zaniechanie (zob. Balwicka-Szczyrba Małgorzata (red.), Sylwestrzak Anna (red.), Kodeks cywilny. Komentarz aktualizowany).

W orzecznictwie podkreśla się, że bezprawność w ramach reżimu odpowiedzialności deliktowej władz publicznych stanowi pewną autonomiczną kategorię prawną. Przyjmuje się również, że samo pojęcie bezprawności nie jest jednakowe na gruncie całego systemu prawa i nie każda nieprawidłowość może być kwalifikowana jako bezprawność (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 11 marca 2008 r., III CSK 558/07, niepubl., wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 13 stycznia 2009 r., VI ACa 713/08, niepubl.). Na gruncie reżimu odpowiedzialności deliktowej władzy publicznej rozumienie bezprawności ulega jednak dalszym modyfikacjom. Specyfika przesłanki bezprawności w obrębie tego reżimu ma wynikać z charakterystycznej natury prawnej aktywności, jaką jest wykonywanie władzy publicznej.

Z kolei wymóg związku przyczynowego pomiędzy działaniem, czy zaniechaniem, a szkodą został wyrażony w art. 361 § 1 i 2 k.c., zgodnie z którym zobowiązany do odszkodowania ponosi odpowiedzialność tylko za normalne następstwa działania lub zaniechania, z którego szkoda wynikała. W powyższych granicach, w braku odmiennego przepisu ustawy lub postanowienia umowy, naprawienie szkody obejmuje straty, które poszkodowany poniósł oraz korzyści, które mógłby osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono. Zatem teoria adekwatnego związku przyczynowego zakłada, że związek przyczynowy zachodzi wtedy, gdy w zestawie wszystkich przyczyn i skutków mamy do czynienia jedynie z takimi przyczynami, które normalnie powodują określone skutki.

Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy, wskazać należy, iż w ocenie Sądu powódka nie wykazała, że wskazywane działania, czy zaniechania Komisji Nadzoru Finansowego były niezgodne z prawem. Powódka upatrywała się powstania po jej stronie szkody na skutek zaniechania realizacji kompetencji nadzorczych przysługujących Komisji Nadzoru Finansowego - jako jednostki statio fisci Skarbu Państwa, w okresie od 2013 r. do kwietnia 2018 r. W świetle zgromadzonego materiału dowodowego Sąd doszedł do przekonania, że powódka nie wykazała naruszenia przez Komisję Nadzoru Finansowego skonkretyzowanych obowiązków działania albo zapobiegnięcia skutkowi. Powódka swoje twierdzenia opierała w głównej mierze na dokumencie NIK o wynikach kontroli pod nazwą „Działalność organów i instytucji państwowych oraz podmiotów organizujących rynek finansowy wobec spółki (...) podmiotów oferujących jej papiery wartościowe oraz ją audytujących”, która zawierała wnioski NIK z kontroli przeprowadzonych, zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy o NIK, pod względem legalności, gospodarności, celowości i rzetelności. Jednak dokument nie stanowił i nie może stanowić podstawy do przyjęcia zaistnienia przesłanki odpowiedzialności deliktowej w postaci „działania niezgodnego z prawem”.

Komisja Nadzoru Finansowego stosownie do art. 3 ust. 2 w zw. z art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 21 lipca 2006 r. o nadzorze nad rynkiem finansowym (w brzmieniu tekstu jednolitego Dz.U. z 2018 r., poz. 621) sprawowała nadzór nad rynkiem finansowym, obejmujący nadzór nie tylko nad rynkiem kapitałowym, lecz także nad sektorem bankowym, emerytalnym, ubezpieczeniowym, instytucjami pieniądza elektronicznego, instytucjami kredytowymi, spółdzielczych kas oszczędnościowo – kredytowych i usług płatniczych, zakładami ubezpieczeń i firmami inwestycyjnymi wchodzącymi w skład konglomeratów finansowych. Stosownie zaś do treści art. 2 celem nadzoru nad rynkiem finansowym jest zapewnienie prawidłowego funkcjonowania tego rynku, jego stabilności, bezpieczeństwa oraz przejrzystości, zaufania do rynku finansowego, a także zapewnienie ochrony interesów uczestników tego rynku również poprzez rzetelną informację dotyczącą funkcjonowania rynku, przez realizację celów określonych w szczególności w (poszczególnych ustawach). Przepis ten jest na tyle ogólny, że nie sposób z niego wywnioskować konkretnych obowiązków działania lub nakazów zapobiegnięcia określonym zjawiskom.

Szczegółowe zadania Komisji Nadzoru Finansowego zostały określone w art. 4 ust. 1 w/w ustawy, do których należy m.in. sprawowanie nadzoru nad rynkiem finansowym określonego w art. 1 ust. 2, podejmowanie działań służących prawidłowemu funkcjonowaniu rynku finansowego, podejmowanie działań mających na celu rozwój rynku finansowego i jego konkurencyjności, czy podejmowanie działań edukacyjnych i informacyjnych w zakresie funkcjonowania rynku finansowego, jego zagrożeń oraz podmiotów na nim funkcjonujących w celu ochrony uzasadnionych interesów uczestników rynku finansowego, w szczególności poprzez nieodpłatne publikowanie - w formie i czasie przez siebie określonym - ostrzeżeń i komunikatów w publicznym radiu i telewizji w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji (Dz. U. z 2017 r. poz. 1414 i 2111).

Powtórzenie powyższych zadań znalazło się również w innych ustawach szczególnych, w tym m.in. art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o nadzorze nad rynkiem kapitałowym finansowym (w brzmieniu tekstu jednolitego Dz.U. z 2018 r., poz. 1417), zgodnie z którym do zadań Komisji należy podejmowanie działań służących prawidłowemu funkcjonowaniu rynku kapitałowego, sprawowanie nadzoru nad działalnością podmiotów nadzorowanych oraz wykonywaniem przez te podmioty obowiązków związanych z ich uczestnictwem w obrocie na rynku kapitałowym, w zakresie określonym przepisami prawa, podejmowanie działań edukacyjnych i informacyjnych w zakresie funkcjonowania rynku kapitałowego, a także wykonywanie innych zadań określonych przepisami prawa.

W pierwszej kolejności wskazać należy, iż jak słusznie podnosi pozwany, zwrócić wypada uwagę na cel sporządzenia przedmiotowego raportu w wyniku przeprowadzonej kontroli, w ramach którego NIK oceniał rzetelność działania KNF i wielu innych organów, w związku z sytuacją jaka został ujawniona w ramach działania (...). Wyprowadzone przez niego wnioski nie wskazują na niezgodne z prawem działanie KNF, nie wskazują, które regulacje prawne, a przede wszystkim, które z norm prawnych statuujących określone nakazy, czy zakazy zostały naruszone przez działanie czy zaniechanie KNF. Nadto dokonując oceny mocy dowodowej w/w dokumentu należy uwzględnić również stanowisko Przewodniczącego KNF wyrażone odnośnie nieuwzględnienia po pierwsze stanu prawnego jako obowiązywał w latach 2014-2018, który nie zawierał regulacji nakazujących zamieszczenia kryteriów dokonanej oceny prospektu emisyjnego, jak również zakres wiedzy jaką posiadał KNF, a jaką dysponował NIK dokonując oceny działań w/w podmiotu pod kątem rzetelności działania.

Stosownie do art. 5 ustawy o nadzorze nad rynkiem kapitałowym, nadzorowi Komisji podlegają podmioty prowadzące działalność na rynku kapitałowym na podstawie zezwoleń Komisji lub innego właściwego organu administracji, oraz inne podmioty – w zakresie, w jakim ciążą na nich określone w odrębnych przepisach obowiązki związane z uczestnictwem w tym rynku. (...) posiadał status podmiotu nadzorowanego stosownie do powyższego przepisu, w związku z uzyskaniem na podstawie decyzji KNF z dnia 24 września 2012 zezwolenia na zarządzanie sekurytyzowanymi wierzytelnościami funduszu sekurytyzacyjnego, co było w niniejszej sprawie bezsporne, wydanego w oparciu o art. 192 ustawy z dnia 27 maja 2004 r. o funduszach inwestycyjnych i zarządzaniu alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi.

W oparciu o powyższe, (...) podlegała nadzorowi w zakresie wypełniania obowiązków informacyjnych, w zakresie sprawozdawczości finansowej, począwszy od dnia 12 maja 2017 r., kiedy pierwsze obligacji spółki zostały dopuszczone do obrotu na rynku regulowanym na podstawie prospektu obligacji zatwierdzonego w dniu 09 marca 2017 r. Natomiast za weryfikację danych finansowych zawartych w sprawozdaniach finansowych odpowiedzialni są biegli rewidenci badający te sprawozdania. Podkreślić należy, że sprawozdania finansowe za wcześniejsze okresy były weryfikowane przez KNF w ramach postępowania prospektowego. Sprawozdanie za rok 2014 i 2015 zostały zamieszczone w prospekcie i były zbadane przez biegłego rewidenta, który nie zgłaszał żadnych zastrzeżeń. W sporządzonej w lutym 2015 roku opinii dotyczącej skonsolidowanego sprawozdania finansowego za rok 2014, biegły rewident zwrócił jedynie uwagę na niepewność szacunków przyjętych do wyceny w wartości godziwej wierzytelności nabytych, która miała jedynie na celu uprzedzenie odbiorców o nieodłącznej, czyli niezależnej od spółki niepewności dotyczącej wyceny aktywów. Wobec tego zarzut niepodjęcia czynności kontrolnych w (...) ze względu na powyższą opinię był niezasadny bowiem komentarz biegłego nie zawierał żadnych zastrzeżeń co do rzetelności i kompletności sprawozdania finansowego (...), wobec czego z całą pewnością nie mógł stanowić uzasadnienia podejrzenia występowania nieprawidłowości w spółce. Nadto jak jednoznacznie wynika z zeznań świadków (...) do czasu przeprowadzenia kontroli prawidłowo wywiązywał się z obowiązków informacyjnych i wykonywał kierowane do spółki uwagi.

Podkreślić należy, iż ryzyko utraty części lub części zainwestowanych środków jest nieodłącznym elementem wszelkich inwestycji i państwo nie posiada w tym przedmiocie roli gwaranta nieponiesienia start w wyniku takiej działalności. Pakiety wierzytelności, co do zasady podlegają wycenie przy wykorzystaniu modelu wyceny, do którego to modelu przyjmowane są szacunki dotyczące prognoz przyszłych spłat z pakietów wierzytelności, zaś naturalną cechą wszelkich prognoz przyszłego kształtowania się zmiennych ekonomicznych jest niepewność tych prognoz. Nie można więc w tej sytuacji przypisać KNF bezprawnego działania polegającego na naruszeniu nieistniejącego obowiązku zapobiegnięcia skutkowi w postaci utraty przez inwestorów części wniesionych środków.

Przechodząc natomiast oceny kwestii akceptacji prospektu emisyjnego akcji i obligacji (...), wskazać należy, że KNF może odmówić zatwierdzenie prospektu emisyjnego, jeżeli nie odpowiada on pod względem formy i treści art. 33 ust. 6 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o ofercie publicznej i warunkach wprowadzania instrumentów finansowych do zorganizowanego systemu obrotu oraz o spółkach publicznych (w brzmieniu tekstu jednolitego Dz.U. 2016, poz. 1639). Wobec powyższego nawet wysokie zadłużenie, trudna sytuacja finansowa emitenta, czy agresywny model biznesowy nie stanowią przesłanki do odmowy zatwierdzenia prospektu. Przedstawiony przez (...) prospekt emisyjny zawierał m.in. opis czynników ryzyka, w tym czynniki ryzyka mogące wpłynąć na zdolność emitenta do wykonywania jego zobowiązań wynikających z obligacji oraz czynniki ryzyka mogące mieć istotne znaczenie dla oceny ryzyk rynkowych związanych z ofertą, dopuszczeniem do obrotu oraz obligacjami, a także szereg innych informacji, jak warunki emisji obligacji, informacje historyczne emitenta oraz sprawozdania finansowe za lata 2014-2015. Ówcześnie obowiązujące przepisy rozporządzenia 809/2004 nie zawierały wymagania, aby prospekt wyjaśniał, co oznacza zatwierdzenie prospektu przez KNF, wobec czego nie było podstawy prawnej do żądania od emitenta zamieszczenia takiego oświadczenia. Dopiero nowe rozporządzenie prospektowe, które weszło w życie w lipcu 2019 r., umożliwiło KNF żądanie zamieszczenia w prospekcie takiej informacji.

Mając powyższe na uwadze, należy stwierdzić, że nie istniały podstawy do odmowy zatwierdzenia prospektu i nie można w tym zakresie zarzucać KNF żadnych działań, czy zaniechań niezgodnych z prawem. Zarzut, że emisje mogły być wstrzymane lub zakazane przez KNF na podstawie art. 16 lub 17 ustawy o ofercie publicznej z uwagi na podejrzenia naruszeń przepisów prawa w związku z ofertą publiczną, co mogłoby przełożyć się na zmniejszenie liczby emisji, pozbawiony jest podstaw. KNF posiadała uprawnienia do zakazania oferty publicznej lub jej wstrzymania tylko w sytuacji, kiedy powzięła informację o naruszeniu przez emitenta przepisów prawa związanych z prowadzeniem oferty publicznej. Podkreślić także należy, że przy zatwierdzaniu prospektu emisyjnego obligacji organ nadzoru opierał się o udostępnione przez spółkę sprawozdania finansowe. Dopiero post factum okazało się, że zachodzi podejrzenie te dane finansowe zostały celowo zniekształcone. Podejrzenia te pojawiły się w okresie o wiele późniejszym, niż zatwierdzanie prospektu, czy zakup obligacji przez powoda. W tym miejscu podkreślenia wymaga również fakt, że obligacje nabyte przez powoda były obligacjami prywatnym, zaś KNF nie sprawuje nadzoru nad obligacjami prywatnymi i nie ma w związku z tym podstaw do ingerowania w proces ich emisji. KNF nie ma kompetencji do ingerowania w wewnętrzne sprawy spółek publicznych, narzucania, bądź zakazywania konkretnego modelu prowadzenia działalności gospodarczej, stosowania danego modelu biznesowego, czy struktury finansowania. Niewypłacalność podmiotu, będącego emitentem, może nastąpić zawsze i nie ma żadnego związku z czynnościami nadzorczemu KNF. Nadto powód nie wykazał, że wcześniejsze przeprowadzenie kontroli zapobiegłoby niewypłacalności spółki (...)i utracie przez niego zainwestowanych środków.

Dalej powódka zarzucała, że nierzetelne również było nieprzeprowadzenie w (...) w ciągu 5 lat od wydania licencji, a w szczególności w 2017 roku kontroli w celu weryfikacji, czy Spółka posiada stabilną sytuację finansową i prawidłowo wykonuje zadania, na które Komisja Nadzoru Finansowego udzieliła zezwolenia, a tym samym organ nadzoru nie weryfikował, czy Spółka gwarantuje możliwość kontynuowania działalności zgodnie z zasadami uczciwego obrotu i w sposób należycie zabezpieczający interesy uczestników funduszu sekurytyzacyjnego.

Po pierwsze wskazać jednak należy, że w żadnych przepisach nie zostało uregulowane jednak w jakich odstępach czasowych takie kontrole mają być przeprowadzane. Po drugie, KNF do grudnia 2017 r. nie dysponowała informacji o możliwych nieprawidłowościach w działalności (...), a w konsekwencji również w działalności wybranych funduszy inwestycyjnych. Po pozyskaniu takich informacji, KNF niezwłocznie podjęła czynności kontrolne w pierwszym możliwym terminie.

Powód wskazywał również, że poniesiona przez jej poprzednika prawnego szkoda miała związek z nieterminowym wdrożeniem do prawa polskiego dyrektywy MiFID II, czyli Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/65/UE z dnia 15 maja 2014 r. w sprawie rynków instrumentów finansowych oraz zmieniającej dyrektywę 2002/92/WE i dyrektywę 2011/61/UE. Zgodnie jednak z art. 93 ust. 1 tej dyrektywy, w brzmieniu ustalonym Dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/1034 z dnia 23 czerwca 2016 r. zmieniającą dyrektywę 2014/65/UE w sprawie rynków instrumentów finansowych, państwa członkowskie UE miały stosować przepisy dyrektywy MiFID II od dnia 3 stycznia 2018 r., a zatem jeszcze przed dniem nabycia przez męża powódki obligacji Spółki.

Poza powyższym powódka zarzuciła, że poniesienie przez jej poprzednika prawnego szkody miało związek z nieterminowym wdrożeniem do prawa polskiego dyrektywy MIFID II, czyli Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/65/UE z dnia 15 maja 2014 r. w sprawie rynków instrumentów finansowych oraz zmieniającej dyrektywę 2002/92/WE i dyrektywę 2011/61/UE. Zgodnie jednak z art. 93 ust. 1 tej dyrektywy, w brzmieniu ustalonym Dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/1034 z dnia 23 czerwca 2016 r. zmieniającą dyrektywę 2014/65/UE w sprawie rynków instrumentów finansowych, państwa członkowskie UE miały stosować przepisy dyrektywy MIFID II od dnia 3 stycznia 2018 r., a zatem jeszcze przed nabyciem przez męża powódki obligacji Spółki. Biorąc powyższe pod uwagę, należało stwierdzić, że powódka wykazała, iż do nabycia akcji doszło w trakcie bezprawnego zaniechania legislacyjnego.

Przepisy powyższej dyrektywy wprowadzały m. in. szczegółowe obowiązki podmiotu oferującego instrumenty finansowe związane z proponowaniem nabycia takich instrumentów i zostały implementowane do krajowego porządku prawnego ustawą z dnia 1 marca 2018 r. o zmianie ustawy o obrocie instrumentami finansowymi oraz niektórych innych ustaw (weszła w życie 21 kwietnia 2018 r. z wyjątkiem kilku przepisów), która wprowadziła art. 86g i 83h ustawy o obrocie instrumentami finansowymi.

Samo wykazanie powyższego zaniechania legislacyjnego nie stanowi jednak podstawy odpowiedzialności Skarbu Państwa. W ocenie Sądu powódka nie wykazała bowiem, aby pomiędzy owym zachowaniem a szkodą zachodził adekwatny związek przyczynowy. Rozważając czysto hipotetyczny scenariusz, w którym powyższe przepisy zostałyby przyjęte w terminie wskazanym przez prawodawcę unijnego, jak również zakładając, że podmiot oferujący instrumenty finansowe wywiązałby się z przewidzianych w nich obowiązkach informacyjnych, nie sposób założyć, że mąż powódki wycofałby się z zamiaru nabycia obligacji (...) Nie można bowiem tracić z pola widzenia faktu, że w dacie nabycia przez niego obligacji, informacje o nieprawidłowościach w działaniu spółki (...), nie były podane do publicznej informacji. Informacja taka została upubliczniona w kwietniu 2018 roku, wraz z publikacją Komunikatu KNF w sprawie zawieszenia obrotu ww. instrumentami finansowymi, w którym informowała inwestorów o możliwych uchybieniach w polityce informacyjnej Emitenta w zakresie jego rzekomych rozmów dotyczących zapewnienia finansowania z Bankiem (...) oraz (...). Tym samym oferent obligacji, nawet obowiązany do udzielenia informacji związanych z proponowanymi instrumentami pod rządami zmienionej ustawy o obrocie instrumentami finansowymi, nie miał możliwości udzielenia mężowi powódki informacji o nieprawidłowościach w działaniu spółki (...). w chwili nabycia przez niego obligacji. Zatem zaniechanie legislacyjne, z którym powódka łączyła odpowiedzialność Skarbu Państwa – Prezesa Rady Ministrów, nie jest zasadne, jako nie będące w adekwatnym związku przyczynowo ze szkodą.

Niezależnie od powyższego KNF nie odpowiada za proces legislacyjny. Nawet jeśli zgłaszała wnioski, czy wyrażała opinie, to miały one jedynie charakter pomocniczy, a proces legislacyjny toczył się poza nią zgodnie z procedurami. Niemniej jednak zgłaszała swoje projekty, a pewne regulacje dotyczące rynku finansowego były przez nią inicjowane.

Reasumując, jeszcze raz należy podkreślić, że przeprowadzona przez NIK kontrola nie ujawnia i nie zawiera stwierdzeń dotyczących rodzaju i zakresu działania bezprawnego, zaniechania działania, które ukonstytuowane było określoną normą prawną. Tym samym zawarte w raporcie NIK oceny nie mogą stanowić podstawy ustaleń działania/zaniechania KNF, które miałoby znamiona niezgodności z prawem. Słusznie również wskazuje pozwany, iż poza ww. wynikami kontroli powódka sama nie sformułowała i nie była w stanie sformułować nielegalnych działań, czy zaniechań, z odniesieniem do określonego przepisu, normy, którą miał naruszyć KNF w okresie od 2015 do 2018. Zeznania świadków wskazują, że KNF podjęła niezwłocznie działania w odpowiedzi na zawiadomienie sygnalisty z dnia 19 grudnia 2017 r., a okres, jaki upłynął od daty zawiadomienia do daty podjęcia przez KNF doniosłej i widocznej dla wszystkich uczestników obrotu czynności, jaką było zawieszenie obrotu akcjami i obligacjami spółki (...) dnia 16 kwietnia 2018 r., wynikał częściowo z oczekiwania na nadesłanie materiałów źródłowych przez ww. spółkę lub audytora.

Konkludując, w ocenie Sądu powódka nie wykazała żadnych działań/zaniechań KNF niezgodnych z prawem. Tym bardziej w tych okolicznościach nie można mówić o istnieniu związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy bezprawnym działaniem/zaniechaniem, a poniesioną przez powoda szkodą. Powódka powinna wykazać, że podjęcie, sprawowanie aktywniejszego, pełniejszego nadzoru, spowodowałoby, iż faktycznie nie zawarłby transakcji nabycia obligacji, a przez to nie powstałby uszczerbek w jego majątku. Należało więc wykazać, że podjęcie faktycznie konkretnych działań w ramach sprawowanego nadzoru, wpłynęłoby na decyzję powoda, tj. że nie podjąłby decyzji nabycia obligacji, że zaniechanie konkretnych działań miało decydujące znaczenie dla podjęcia przez powoda decyzji o zawarcia transakcji, jak również, że pomiędzy naruszeniem obowiązków ustawowych przez pozwanego a powstałą szkodą wystąpił adekwatny związek przyczynowy. Takich okoliczności powodów jednak w żaden sposób nie wykazał.

Możliwość przypisania odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbowi Państwa za zaniechanie istnieje tylko w sytuacji niepodjęcia działania, do którego był on zobowiązany na podstawie przepisu prawa, przewidującego na czym konkretnie powinno polegać zachowanie Skarbu Państwa, aby do szkody nie doszło (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 9 maja 2014 r., CSK 349/13). Natomiast w realiach niniejszej sprawy zarzuty ograniczają się de facto do nieskuteczności sprawowanego nadzoru.

Należy z całą mocą podkreślić, że zgodnie z regulacjami prawnymi nadzór KNF był mocno ograniczony. Sprowadzał się głównie do sprawdzenia, czy prospekt informacyjny jest kompletny, tzn. czy spełnia wymogi regulacyjne. Komisja nie miała narzędzi pozwalających ostrzegać, że spółka nadmiernie się zadłuża, ani żadnych innych, które spowodowałyby bardziej skuteczny nadzór. Zdaniem Sądu brak związku przyczynowo-skutkowego między nadzorem nad spółka (...) a szkodą powstałą u obligatariuszy.

Powódka bezpodstawnie dokonuje oceny działania KNF z perspektywy zdarzeń, które nastąpiły już po nabyciu przez jej poprzednika prawnego obligacji. W świetle zdarzeń, o których dziś wiadomo, działalności władz T., (...), czy innych podmiotów powiązanych, pojawia się pytanie, czy nadzór mógł podjąć inne działania, zrobić więcej. Podkreślić jednak należy, że za sytuację w (...) ponosi odpowiedzialność spółka, ewentualnie osoby zarządzające i nadzorujące w ramach wewnętrznych organów nadzorczych. To one miały nie tylko najpełniejszą wiedzę i dostęp do dokumentów, ale także to na nich przede wszystkim spoczywał obowiązek zapewnienia zgodnego z prawem funkcjonowania spółek. Nieprawidłowości, które wystąpiły w (...), nie były możliwe do uchwycenia na podstawie sprawozdawczości spółki, funduszy, lecz wymagały drobiazgowej analizy obszernej dokumentacji dotyczących zarzadzania funduszami. Taki proces był czasochłonny i nie mógł zostać podjęty bez konkretnych sygnałów. Te pojawiły się w dopiero w grudniu 2017 r. i wymagały rzetelnego sprawdzenia. KNF podjął bezzwłocznie drobiazgowe kontrole, które doprowadziły – przy współpracy z Prokuraturą – do złożenia zawiadomień o przestępstwach, a następnie wniesienia aktu oskarżenia. Obserwując sytuacje na rynkach finansowych, nie tylko w Polsce, zauważyć należy, że nie funkcjonują regulacje, pozwalające na uznanie, że odpowiedzialność za wyrządzenie szkody inwestorom ponosi nadzorca rynku. Inwestując w instrumenty finansowe inwestor musi liczyć się z utratą zainwestowanych środków. Na tym właśnie polega ryzyko inwestycyjne. Żaden nadzór nad podmiotami rynku kapitałowego nie jest w stanie zastąpić zgodnego z prawem funkcjonowania podmiotów tego rynku, właściwego działania wewnętrznych regulacji i wykonywania funkcji nadzorczych przez zarząd, czy radę nadzorczą. Żaden urząd z poziomu centralnego nie jest w stanie zapobiec popełnieniu czynów zabronionych przez osoby odpowiedzialne w danej spółce, jeżeli takie zostaną podjęte działania. Oczywiście w realiach niniejszej sprawy postawiono szereg zarzutów w postępowaniu karnym. Żadna z oskarżonych osób nie został jeszcze skazana. Niemniej jednak charakter tych czynów wskazuje, że – jeżeli zarzuty się potwierdzą – to odpowiadać za nie będą członkowie władz spółek. Nawet najbardziej restrykcyjny nadzór nad rynkiem nie jest w stanie zapewnić stuprocentowej pewności, że takie czyny by nie nastąpiły. Przy czym nie może umknąć uwadze fakt, że działania nadzoru nie mogą być pochopne, nie poparte dowodami. Wszak wielokrotnie docierają do organów nadzoru np. doniesienia od firm konkurencyjnych, które chciałaby wyeliminować konkurenta. W takiej sytuacji oczywistym jest, że zanim organ podejmie konkretne działania jak np. wpisanie na Listę ostrzeżeń publicznych, musi to zweryfikować. W niniejszej sprawie organy nadzoru po otrzymaniu sygnałów o możliwych nieprawidłowościach rozpoczęły procedury sprawdzające i przeprowadziły je sprawnie. Wykrycie nieprawidłowości w funkcjonowaniu spółki (...) nastąpiło na długo po zakupieniu obligacji przez powoda.

Powódka swoje zarzuty w głównej mierze opierała na ocenach NIK wyrażonych w „Raporcie”. Analiza tego dokumentu jednoznacznie wskazywała, że przeprowadzona przez NIK kontrola nie ujawnia i nie zawiera stwierdzeń dotyczących rodzaju i zakresu działania bezprawnego, zaniechania działania, które ukonstytuowane było określoną normą prawną. Z całokształtu sprawy wynika wniosek, że powódka upatruje odpowiedzialności pozwanego za nieskuteczne sprawowanie nadzoru. Nie sposób zgodzić się, że pozwanemu można zarzucić bezprawne zaniechanie. Strona powodowa nie wykazała także, że nawet gdyby działania były bardziej skuteczne, nie doszłoby do niewypłacalności spółki (...), a tym samym utraty zainwestowanych środków.

Z tych wszystkich względów powództwo podlegało oddaleniu w całości.

O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c., zgodnie z ogólną zasadą odpowiedzialności za wynik sporu. Pozwani wygrali spór w całości, w związku z czym to na powodzie spoczywał obowiązek pokrycia całości kosztów procesu, w tym kosztów procesu poniesionych przez pozwanych. Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. 2023, poz. 1144), jeżeli jednak przedmiotem sprawy są roszczenia lub zobowiązania jednego rodzaju i oparte na jednakowej podstawie faktycznej i prawnej (współuczestnictwo formalne), każdy współuczestnik uiszcza opłatę oddzielnie, stosownie do swojego roszczenia lub zobowiązania. Pozwani niewątpliwie występowali w sprawie jako współuczestnicy formalni, w związku z czym Sąd zasądził od powódki na rzecz każdego z pozwanych zwrot kosztów oddzielnie. Jednocześnie należało mieć na uwadze, że za pozwanych Prezesa Rady Ministrów i Urząd Komisji Nadzoru Finansowego w niniejszej sprawie działał radca Prokuratorii Generalnej RP. Z kolei na podstawie art. 32 ust. 3 ustawy z dnia 15 grudnia 2016 roku (Dz.U. z 2024 r. poz. 1192) koszty zastępstwa zasądzone lub przyznane Skarbowi Państwa w sprawie, w której zastępstwo Skarbu Państwa wykonuje Prokuratoria Generalna, przysługują Skarbowi Państwa - Prokuratorii Generalnej.

Należy w tym miejscu zaznaczyć, że osoba wezwana do udziału w sprawie w charakterze pozwanego - na podstawie art. 194 k.p.c. - jest stroną procesu, niezależnie od tego czy wezwanie (dopozwanie) było prawidłowe, czy też wadliwe i na czyj wniosek zostało dokonane; w razie oddalenia powództwa w stosunku do takiej osoby przysługuje jej - zgodnie z art. 98 par. 1 k.p.c. - prawo zwrotu kosztów procesu od powoda (zob. Postanowienie Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 18 stycznia 1979 r. IV CZ 185/78) Z kolei zwrot kosztów procesu należy się dopozwanemu od powoda w sytuacji, gdy dopozwanie nastąpiło na jego wniosek lub powództwo zostało oddalone z innych przyczyn niż brak legitymacji procesowej dopozwanego (tak w tezach III. 5-7 Kodeksu postępowania cywilnego. Tom I. Komentarz do art. 1-729 pod red. A. Góra – Błaszczykowska 2015, wyd.2. Legalis). Stanowisko to znajduje oparcie także w stanowisku Sądu Najwyższego, wyrażonym w postanowieniu z dnia 18.01.1979 r. IV CZ 185/78, że osoba wezwana do udziału w sprawie w charakterze pozwanego jest stroną procesu, niezależnie od tego, czy wezwanie (dopozwanie) było prawidłowe, czy też wadliwe i na czyj wniosek zostało dokonane; w razie oddalenia powództwa w stosunku do takiej osoby przysługuje jej - zgodnie z art. 98 § 1 k.p.c. - prawo żądania zwrotu kosztów procesu od powoda. W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę stanowisko to zachowuje aktualność.

Jednocześnie w przedmiotowej sprawie nie zachodziły szczególne okoliczności, które uzasadniałyby odstąpienie od typowego rozstrzygnięcia o kosztach postępowania i zwolnienia powoda ze zwrotu kosztów na rzecz pozwanych. Brak danych, aby takie rozstrzygnięcie było uzasadnione ze względu na sytuację osobistą powódki, jak też nie można stwierdzić, aby powódka miała uzasadnione podstawy do subiektywnego przekonania o zasadności pozwu. Nie może stanowić wystarczającej przesłanki do zastosowania art. 102 k.p.c. to, że powódka jest osobą fizyczną, a pozwanym Skarbem Państwa.

Na koszty procesu po stronie pozwanych złożyły się koszty zastępstwa procesowego każdego z pozwanych w wysokości po 3600 zł, ustalone na podstawie § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265 ze zm.).

Odsetki ustawowe za opóźnienie od kosztów procesu Sąd zasądził od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty, stosownie do regulacji zawartej w art. 98 §1 1 k.p.c.

W tym stanie rzeczy orzeczono jak w sentencji.