Wyrok z 7 listopada 2024, sygn. V GC 337/24

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 7 listopada 2024 roku

Sąd Rejonowy w Tarnowie, V Wydział Gospodarczy w składzie następującym:

Przewodniczący – Sędzia Zbigniew Miczek

Protokolant – Monika Wierciak

po rozpoznaniu w dniu 30 października 2024 roku w Tarnowie

na rozprawie

sprawy

z powództwa (...) Spółka Akcyjna w W.

przeciwko (...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością Spółka Komandytowa w T.

o zapłatę

I.  zasądza od strony pozwanej (...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością Spółka komandytowa w T. na rzecz strony powodowej (...) Spółka Akcyjna w W. kwotę 33.275,94 złotych ( słownie: trzydzieści trzy tysiące dwieście siedemdziesiąt pięć złotych dziewięćdziesiąt cztery groszy) wraz z liczonymi w stosunku rocznym:

1)  odsetkami ustawowymi za opóźnienie w transakcjach handlowych:

a)  69,45 złotych za okres od dnia 28.07.2022 roku do dnia zapłaty;

b)  1.206,84 złotych za okres od dnia 11.08.2022 roku do dnia zapłaty;

c)  69,45 złotych za okres od dnia 25.08.2022 roku do dnia zapłaty;

2)  odsetkami ustawowymi za opóźnienie:

a)  17.195,40 złotych za okres od dnia 14.07.2022 roku do dnia zapłaty;

b)  4.501,50 złotych za okres od dnia 21.07.2022 roku do dnia zapłaty;

c)  2.865,90 złotych za okres od dnia 21.07.2022 roku do dnia zapłaty;

d)  2.865,90 złotych za okres od dnia 16.08.2022 roku do dnia zapłaty;

e)  4.501,50 złotych za okres od dnia 16.08.2022 roku do dnia zapłaty;

II.  w pozostałym zakresie powództwa oddala;

III.  zasądza od strony pozwanej (...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością Spółka komandytowa w T. na rzecz strony powodowej (...) Spółka Akcyjna w W. kwotę 4.530,58 złotych ( słownie: cztery tysiące pięćset trzydzieści złotych pięćdziesiąt osiem groszy) tytułem zwrotu kosztów procesu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi w stosunku rocznym za okres od dnia uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia do dnia zapłaty.

Sędzia Zbigniew Miczek

Sygn. akt V GC 337/24

UZASADNIENIE

wyroku Sądu Rejonowego w Tarnowie z dnia 7 listopada 2024 roku

Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z treścią art. 327 ¹ § 2 k.p.c. uzasadnienie wyroku sporządza się w sposób zwięzły, w związku z czym w niniejszym uzasadnieniu w zakresie twierdzeń stron odwołano się do treści ich pism procesowych

W pozwie złożonym w dniu 16.05.2024 roku strona powodowa (...) Spółka Akcyjna w W. wniosła o zasądzenie od strony pozwanej (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością spółki komandytowej w T. kwoty w wysokości 41.873,64 złotych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie szczegółowo opisanymi w pozwie, a także o zasądzenie na swoją rzecz kosztów postępowania. ( k. 3-8)

Na uzasadnienie żądania pozwu strona powodowa wskazała, że strony zawarły w dniu 28.03.2019 roku umowę najmu o numerze (...) której przedmiotem była działka (...) obręb P.. Umowa ta następnie była aneksowana. Strona powodowa wskazała, że w umowie najmu została zastrzeżona kara umowna na wypadek opóźnienia w zwrocie przedmiotu umowy po jej rozwiązaniu. Strona powodowa podała, że wypowiedziała stronie pozwanej umowę najmu z przyczyn lezących po stronie pozwanej. Rozwiązanie umowy nastąpiło 31.05.2020 roku. Przyczyną tego było rażące naruszenie umowy polegające na braku zapłaty czynszu za co najmniej dwa pełne okresy płatności, pomimo wyznaczenia dodatkowego terminu na zapłatę. Strona pozwana nie zwróciła stronie powodowej nieruchomości stanowiącej działkę o numerze (...), wobec czego ta naliczyła stronie pozwanej karę umowną.

Wskazano również, że strony związały się także umową z dnia 04.12.2019 roku numer (...), w ramach której strona powodowa oddała w najem stronie pozwanej nieruchomość stanowiącą działkę numer (...). Strona powodowa podała, że w umowie tej, strony zastrzegły karę umowną na okoliczność wypowiedzenia umowy z przyczyn leżących po stronie najemcy oraz za opóźnienie w zwrocie przedmiotu umowy po jej rozwiązaniu. Strona powodowa podała, że także w przypadku tej drugiej umowy została ona rozwiązana z przyczyn leżących po stronie pozwanej. Ta nie zapłaciła bowiem czynszu za co najmniej dwa pełne okresy płatności, pomimo wyznaczenia dodatkowego terminu na zapłatę. Strona powodowa wskazała, że rozwiązanie umowy nastąpiło z dniem 30.11.2021 roku. Strona pozwana nie zwróciła stronie powodowej nieruchomości stanowiącej działkę o numerze (...), wobec czego ta naliczyła karę umowną.

Strona powodowa wskazała, że ponadto zawarła ze stroną pozwaną umowę numer (...) z dnia 25.03.2019 roku, której przedmiotem było zezwolenie strony powodowej na pobór wody zimnej i odprowadzanie ścieków przez instalacje strony powodowej. Wykonując umowę, strona powodowa wystawiła faktury VAT dotyczące opłat za zezwolenie na używanie jej instalacji (doprowadzanie mediów), które nie zostały opłacone. Strona powodowa podała, że skierowała do strony pozwanej w dniu 23.11.2022 roku wezwanie do zapłaty, które jednak nie przyniosło skutku ( k. 3-8)

Pozew został uprzednio złożony do Sądu Rejonowego Lublin-Zachód w Lublinie w dniu 14.12.2023 roku ( k. 18-27).

W dniu 28.05.2024 roku Referendarz w Sądzie Rejonowym w Tarnowie, wydał w sprawie nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym, w którym uwzględnił żądanie strony powodowej w całości ( k. 135).

Od powyższego nakazu zapłaty sprzeciw złożyła strona pozwana, wnosząc o oddalenie powództwa w całości, jak i o zasądzenie na swoją rzecz kosztów procesu.

Strona pozwana zakwestionowała żądanie pozwu w całości. Zdaniem strony pozwanej, strona powodowa nie wykazała roszczenia ani co do zasady ani co do wysokości. Strona pozwana zakwestionowała okoliczność bezumownego korzystania z nieruchomości czy zwrotu nieruchomości po terminie, a tym samym zasadność wystawienia faktur VAT i not z powyższych tytułów.

Strona pozwana zarzuciła, że strona powodowa w żaden sposób nie przedstawiła matematycznego sposobu obliczenia żądanych kwot tytułem bezumownego korzystania z działek.

Zdaniem strony pozwanej, żądanie zapłaty kwoty 8.597,70 złotych naliczonej tytułem kary umownej na podstawie § 13 ust. 3 umowy najmu numer (...) było nieuprawnione. Wskazany zapis umowny jest nieważny jako sprzeczny z ustawą, ewentualnie jako mający na celu obejście ustawy, ewentualnie - jako sprzeczny z zasadami współżycia społecznego.

Strona pozwana wskazała, że umowa najmu została zawarta na czas nieokreślony. Pomimo tego, strona powodowa w treści tej umowy zastrzegła na swoją rzecz karę umową, którą strona pozwana jako najemca jest zobowiązana zapłacić w przypadku skrócenia ustalonego okresu najmu, a który jest nieokreślony. Wskazane postanowienia umowne z § 13 pkt 1 w zw. pkt 3 ww. umowy najmu nakładają karę umową z tytuły wcześniejszego rozwiązania umowy w stosunku do terminu jej obowiązywania, a co może dotyczyć wyłącznie umów terminowych, a nie umów bezterminowych, jaką była umowa najmu.

W ocenie strony pozwanej, żądanie z zakresu zwrotu kosztów doprowadzania wody i odprowadzania ścieków również uznać należało za bezpodstawne. Z przedstawionych dokumentów przez stronę przeciwną w żaden sposób nie wynikała miesięczna kwota należności dochodzonych przez stronę powodową. Strona pozwana wskazała, odmienne kwoty wynikają z wezwania do zapłaty i z wystawionych faktur ( k. 144-147, 157-160)

W dniu 27.09.2024 roku strona powodowa przedłożyła pismo przygotowawcze, w którym podtrzymała żądanie pozwu.

Jeśli chodzi o rozliczenia wynikające z umowy numer (...) strona powodowa wskazała, że gdy dochodzi do rozwiązania umowy najmu (tak w przypadku umów zawartych na czas określony, jak i w przypadku umów na czas nieokreślony), dochodzi do skrócenia okresu obowiązywania umowy, tym bardziej, gdy owo skrócenie jest powiązane z naruszeniem umowy przez najemcę. Tym samym, co również wynika z §13 pkt 1 ww. umowy, kara umowna została zastrzeżona na okoliczność rozwiązania umowy z przyczyn leżących po stronie najemcy (strony pozwanej).

Strona powodowa wskazała, że kara umowna stanowiła zryczałtowane odszkodowanie, które ma jej zrekompensować zerwanie stosunku najmu z przyczyn leżących po stronie pozwanej. Trudno zatem uznać, by taka odpowiedzialność strony pozwanej jakkolwiek sprzeczna była z zasadami współżycia społecznego (za działanie sprzeczne z tymi zasadami uznać można co najwyżej zachowanie strony pozwanej prowadzące do zerwania stosunku umownego), a także by zmierzało do obejścia prawa (strona pozwana nie wyjaśniła, na czym owo obejście prawa miałoby polegać) czy było sprzeczne z ustawą (tej kwestii strona pozwana również nie wyjaśniła).

Jeśli chodzi o roszczenia wynikające z umowy numer (...), to strona powodowa wskazała, że podstawą naliczenia kary umownej, była ostatnia faktura za czynsz w miesiącu maj 2020 roku., tj. faktura VAT numer (...) z dnia 07.05.2020 roku na kwotę 4.501,50 zł brutto.

Strona powodowa wskazała, że jest ona jedynie zobligowana wykazać prawidłowe wyliczenie kary umownej zastrzeżonej w umowie, nie zaś wykazać, że owa kara jest rynkowo uzasadniona. To na stronie pozwanej spoczywa ciężar udowodnienia, że kara umowna jest niewspółmierna do szkody, przy czym owa niewspółmierność musi być rażąca.

Jeśli chodzi o roszczenia wynikające z umowy numer (...) to strona powodowa wskazała, że dochodzi zaliczek na poczet dostaw mediów, zaś wartość zaliczek, względem wartości wynikających z umowy, wynika z tego, że strona powodowa była uprawniona do ich zmiany zgodnie z Regulaminem, zaś taka zmiana nie wymagała zmiany umowy, lecz ujawnienia zmiany stawek w fakturze VAT ( k. 181-186)

Zgodnie z art. 327 ¹ § 1 pkt 1 k.p.c. uzasadnienie wyroku winno zawierać wskazanie podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, obejmującej ustalenie faktów, które sąd uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, i przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej.

Bezsporne między stronami były okoliczności dotyczące:

- zawarcia przez strony umowy najmu numer (...);

- zawarcia przez strony umowy najmu numer (...);

- zawarcia przez strony umowy (...);

- wystawienia przez stronę powodową na rzecz strony pozwanej faktur VAT o numerach: (...) z dnia 6.07.2022 roku, (...) z dnia 1.08.2022 roku, nr (...) z dnia 29.06.2022 roku, (...) z dnia 6.07.2022 roku, (...) z dnia 01.08.2022 roku, (...) z dnia 20.07.2022 roku, (...) z dnia 06.07.2022 roku, (...) z dnia 03.08.2022 roku oraz noty księgowej numer (...) z dnia 29.06.2022 roku;

- skierowania przez stronę powodową stronie pozwanej wezwania do zapłaty.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

Zgodnie z § 16. ust.1 umowy najmu numer (...) w razie opóźnienia w zwrocie przedmiotu najmu, najemca zobowiązany będzie zapłacić wynajmującemu karę umowną w wysokości 1/15 miesięcznego czynszu brutto obowiązującego w ostatnim okresie płatności umowy, za każdy dzień opóźnienia z tytułu pozbawienia wynajmującego możliwością dysponowania przedmiotem najmu, aż do momentu opuszczenia przedmiotu najmu przez najemcę. Kara będzie płatna łącznie za każdy miesiąc - w terminie do 15 dnia każdego następnego miesiąca, na nr rachunku wskazany w umowie, bądź w wezwaniach do zapłaty kary.

Zgodnie z § 16. ust. 2 umowy najmu numer (...), kara umowna nie wyłącza możliwości dochodzenia odszkodowania ponad wysokość zastrzeżonej kary i jest niezależna od ewentualnych opłat za media i usługi, które to są rozliczane poza nią.

Dowód:

- umowa najmu numer (...) – k. 30-50;

Zgodnie z § 16. ust.1. umowy numer (...) w razie opóźnienia w zwrocie przedmiotu najmu, najemca zobowiązany będzie zapłacić wynajmującemu karę umowną w wysokości 1/15 miesięcznego czynszu brutto obowiązującego w ostatnim okresie płatności umowy, za każdy dzień opóźnienia z tytułu pozbawienia wynajmującego możliwością dysponowania przedmiotem najmu, aż do momentu opuszczenia przedmiotu najmu przez najemcę. Kara będzie płatna łącznie za każdy miesiąc - w terminie do 15 dnia każdego następnego miesiąca, na nr rachunku wskazany w Umowie, bądź w wezwaniach do zapłaty kary.

Zgodnie z § 16. ust. 2. umowy najmu numer (...) kara umowna nie wyłącza możliwości dochodzenia odszkodowania ponad wysokość zastrzeżonej kary i jest niezależna od ewentualnych opłat za media i usługi, które to są rozliczane poza nią.

Dowód:

- umowa najmu numer (...) – k. 77-99;

W związku z umową najmu numer (...), strona powodowa wyznaczyła ostateczny termin opuszczenia i przekazania nieruchomości na dzień 30 czerwca 2022 roku. godz. 10.00.

Dowód:

- pismo z dnia 14.06.2022 r. – k. 64;

Ustalając stan faktyczny sprawy Sąd oparł się na okolicznościach przyznanych i niezaprzeczonych przez strony. W zakresie takich, powyżej wymienionych okoliczności, przyjęto je za ustalone na zasadzie art. 229 k.p.c. Zgodnie z treścią tego przepisu nie wymagają dowodu fakty przyznane w toku postępowania przez stronę przeciwną, jeżeli przyznanie nie budzi wątpliwości. Natomiast przepis art. 230 k.p.c. stanowi, że gdy strona nie wypowie się, co do twierdzeń strony przeciwnej o faktach, sąd, mając na uwadze wyniki całej rozprawy, może fakty te uznać za przyznane. Te dwa przepisy są uzupełnieniem norm procesowych regulujących zasady ustalania stanu faktycznego sprawy (oprócz faktów udowodnionych oraz faktów znanych sądowi z urzędu), które zwalniają sąd z obowiązku przeprowadzenia postępowania dowodowego, gdy dane okoliczności zostały przyznane albo gdy strona nie wypowie się o twierdzeniach strony przeciwnej. Oczywiście ustaleń takich należy czynić przy uwzględnieniu całokształtu okoliczności sprawy. Część z tych okoliczności została przez strony zgodnie przyznana, a w zakresie części z nich, strona przeciwna nie wypowiedziała się. Wskazane okoliczności bezsporne nie budzą także żadnych wątpliwości Sądu oraz znajdują potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym.

Stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie dowodów z dokumentów, które nie budziły wątpliwości Sądu co do swej prawdziwości i wiarygodności. Podkreślenia wymaga, że dokumenty będące dowodami w sprawie miały charakter dokumentów prywatnych, o których mowa w art. 245 k.p.c., który określa, że dokument prywatny sporządzony w formie pisemnej albo elektronicznej stanowi dowód tego, że osoba, która go podpisała złożyła oświadczenie zawarte w dokumencie. Przyjęcie zatem prawdziwości dokumentów nie stanowi jednocześnie przyjęcia, że zawarte w nich oświadczenia i twierdzenia polegają na prawdzie.

Sąd na zasadzie art. 302 k.p.c. pominął dowód z przesłuchania stron, gdyż na wyznaczony w tym celu termin rozprawy nie stawił się przedstawiciel strony pozwanej.

Wskazać należy, że strona pozwana zasadniczo negowała wszystkie twierdzenia strony powodowej, nie wskazując jednak żadnych wiarygodnych dowodów na potwierdzenie swoich twierdzeń. Biorąc na uwadze specyfikę obrotu gospodarczego wskazać należy, że zasadniczo jest on potwierdzony dokumentami w postaci umów i dokumentów rozliczeniowych w postaci faktur/rachunków i pozostałych dokumentów księgowych (noty, oświadczenia o potrąceniu, kompensaty). Z okoliczności sprawy nie wynika, aby strona pozwana kwestionowała dokumenty księgowe na etapie przesądowym, więc jej zarzuty natury faktycznej należy odebrać tylko jako zarzuty procesowe, mające na uwadze charakter obstrukcji procesowej.

Powyższa okoliczność nie zwalniała jednak Sądu w zakresie oceny prawnej dochodzonego roszczenia, gdyż kwestie prawa materialnego brane są pod uwagę z urzędu.

Sąd zważył, co następuje:

powództwo jest zadane częściowo.

Strona powodowa dochodziła od strony pozwanej zapłaty kwoty 41.873,64 złotych, na którą składały się roszczenia różnego rodzaju i z różnych umów. Wskazać należy jednocześnie, że na wyznaczoną rozprawę nie stawił się zarówno pełnomocnik strony powodowej, jak i przedstawiciel strony pozwanej. Proces cywilny ma dwie fazy. Pierwsza z nich ma charakter pisemny, zaś w jej zakres wchodzi pozew i odpowiedź na pozew (lub po wydaniu nakazu zapłaty: zarzuty lub sprzeciw), ewentualnie etap wymiany pism przygotowawczych. Druga faza to rozprawa, zasadniczo przebiegając w sposób ustny. Służy ona przedstawieniu stanowisk stron, ustaleniu okoliczności spornych oraz wyjaśnieniu wątpliwości. Strona, która nie stawia się na rozprawie sam pozbawia się możliwości wyjaśnieniu takich okoliczności na swoją korzyść.

Strony łączyły umowy najmu oraz umowa o dostawę wody.

Jeżeli chodzi o umowę najmu, to zgodnie z art. 659 § 1 k.c. przez umowę najmu wynajmujący zobowiązuje się oddać najemcy rzecz do używania przez czas oznaczony lub nieoznaczony, a najemca zobowiązuje się płacić wynajmującemu umówiony czynsz. Obowiązki najemy potwierdza art. 669 § 1 k.c. zgodnie z którym najemca obowiązany jest uiszczać czynsz w terminie umówionym oraz art. 675 § 1 k.c. po zakończeniu najmu najemca obowiązany jest zwrócić rzecz w stanie niepogorszonym. W umowie strony mogą zwierać dodatkowe postanowienia, znajdujące wprost oparcie w regulacjach ustawowych lub wprost tam nie przewidzianych, byleby nie były one sprzeczne z zasadami swobody kontraktowania, wyrażonymi w art. 353 ¹ k.c. Takim postanowieniem może być zastrzeżenie kary umownej o jakiej mowa w art. 483 - 484 k.c. Zgodnie z art. 483 § 1 k.c. można zastrzec w umowie, że naprawienie szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania niepieniężnego nastąpi przez zapłatę określonej sumy (kara umowna). Natomiast przepis art. 484 § 1 k.c. stanowi, że w razie niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania kara umowna należy się wierzycielowi w zastrzeżonej na ten wypadek wysokości bez względu na wysokość poniesionej szkody.

Strona powodowa domagała się zapłaty kary umownej zgodnie z postanowieniami umowy z dnia 4.02.2019 roku (k. 79-99). Zawarty w umowie § 13 ust. 1 przewidywał możliwość żądania zapłaty kary umownej w przypadku rozwiązania umowy bez zachowania okresu wypowiedzenia z przyczyn leżących po stronie najemcy. Dalej § 13 ust. 3 przewidywał zapłatę kary umownej, gdy umowa zawarta jest na czas nieokreślony i obliczana jest za zastrzeżony okres wypowiedzenia. W ocenie Sądu takie zastrzeżenia kary umownej są nieskuteczne w przypadku umowy zawartej na czas nieokreślony, a taką był niniejsza umowa. Kara umowna tak zastrzeżona faktycznie chroni zobowiązanie pieniężne jakim jest obowiązek zapłaty czynszu, a tym samym jest niedopuszczalna.

Niezależenie od powyższego wskazać należy, że strona powodowa dokonała nieskutecznego naliczenia kary umownej, bo w swych pismach (k. 64) powoływała się postanowienia § 13 ust. 1 umowy dotyczący umowy zawartej na czas określony, a taką umowa ta nie była. W związku z tym samo oświadczenie o żądaniu kary umownej nie mogło wywrzeć skutku, gdyż nie doszło do skrócenia okresu najmu. Oświadczenie o żądaniu zapłaty kary umownej ma charakter prawno-kształtujący i musi być sformułowane w sposób ścisły: wskazywać podstawę umowną kary, wskazywać jej wysokość i termin zapłaty. W przypadku gdy umowa przewiduje różne postanowienia dotyczące naliczenia kary umownej, to oświadczenie musi określać z której podstawy wierzyciel żąda zapłaty kary umownej. Tymczasem strona powodowa nie uczyniła zadość temu obowiązkowi.

Dodatkowo wskazać należy, że strona powodowa nie wykazała podstawy do naliczenia kary umownej, gdyż nie wykazała wysokości czynszu zgodnie z § 6 pkt 2 umowy, w szczególności jaka była wysokość czynszu brutto obowiązującego w ostatnim okresie płatności. Okoliczność powołania się na ostatnią fakturę bez wskazania sposobu jej obliczenia nie jest wystarczające.

Mając na uwadze powyżej wskazane okoliczności powództwo o zapłatę kwoty 8.597,70 złotych podlegało oddaleniu na mocy powyżej powołanych przepisów.

Jeżeli chodzi o pozostałą cześć roszczenia w kwocie 33.275,94 złotych to był ona zasadna. Strona powodowa na podstawie dowodów z dokumentów wykazała zasadność swego roszczenia. Zwrócić tutaj należy uwagę, że umowa z dnia 25.03.2019 roku dotycząc rozliczeń za pobraną wodę nie była umową, do jakiej zastosowanie będą miały przepisy art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 7.06.2001 roku o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (tj. Dz.U. 2024 r., poz. 757), lecz umowa o świadczenie usług o jakiej mowa w art. 750 k.c. w zw. z art. 737 k.c.

O odsetkach orzeczono na zasadzie art. 481 § 1 k.c. § 2 k.c. oraz na zasadzie art. 481 § 1 k.c. w zw. z art. 4 pkt 1, art. 4a i art. 7 ust. 1 u.p.n.o.t.h.

O kosztach procesu orzeczono na zasadzie art. 100 zd. 1 k.p.c. w zw. z art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 99 k.p.c. rozdzielając je stosunkowo do wartości uwzględnionego roszczenia. Skoro strona pozwana przegrała proces w 79,47 % proces, to winna ponieść taką część kosztów procesu, która łączenie wyniosła 5.701,00 złotych. Stosunkowe wyliczenie daje kwotę 4.530,58 złotych, którą to zasądzono w pkt. III wyroku.

Sędzia Zbigniew Miczek