Wyrok z 20 listopada 2024, sygn. I C 594/24

WYROK ZAOCZNY

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 20 listopada 2024 r.

Sąd Rejonowy w Kętrzynie I Wydział Cywilny w składzie:

Przewodniczący: asesor sądowy Michał Wiśniewski

Protokolant: sekretarz sądowy Agnieszka Piskorz

po rozpoznaniu w dniu 20 listopada 2024 r. w T.

na rozprawie

sprawy z powództwa (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w D.

przeciwko N. R.

o zapłatę

oddala powództwo.

Sygn. akt I C 594/24 upr

UZASADNIENIE

Powód (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w D. wniósł o zasądzenie od pozwanej N. R. kwoty 4.120,10 zł wraz z odsetkami umownymi w wysokości odsetek maksymalnych za opóźnienie liczonymi od kwoty 2.800 zł od dnia wniesienia pozwu w (...) tj. od dnia 24 sierpnia 2023 r. do dnia zapłaty, odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od kwoty 756 zł od dnia wniesienia pozwu w (...) do dnia zapłaty, odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od kwoty 564,10 zł od dnia wniesienia pozwu w (...) do dnia zapłaty. Ponadto wniósł o zasądzenie od pozwanej kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu wskazał, że pozwana w dniu 23 września 2022 r. zawarła z (...) Sp. z o.o. umowę pożyczki o nr (...). Do zawarcia umowy doszło poprzez wykorzystanie przez pozwaną służącej do tego celu platformy pożyczkowej. Udzielenie pożyczki zostało poprzedzone rejestracją pozwanej w systemie spółki oraz weryfikacją poprawności podanych przez nią danych. W ramach zawartej umowy, pożyczkodawca przekazał na wskazane przez pozwaną konto bankowe kwotę 2.800 zł, a pozwana zobowiązała się do spłaty zadłużenia do dnia 23 października 2022 r., na które składała się kwota przekazanego kapitału powiększona o prowizję umowną oraz oprocentowanie, w łącznej kwocie 3.601,90 zł. Pożyczka nie została przez pozwaną spłacona w terminie. Dalej powód wskazał, że pozwana celem zaspokojenia (...) sp. z o.o. zawarła umowę pożyczki o nr (...). W ramach tej drugiej pożyczki (...) sp. z o.o. spłacił zobowiązanie pozwanej wobec (...) sp. z o.o.

Sąd ustalił co następuje:

W dniu 20 lipca 2022 r. sporządzono dokument nazwany „ramowa umowa pożyczki” w treści którego wskazano, że pożyczkodawca tj. (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w D. oraz N. R. nazwana „pożyczkobiorcą”, przy udziale pośrednika (...) z siedzibą w (...), zawrzeć mieli umowę pożyczki.

Przedmiotem dokumentu „ramowa umowa pożyczki” było udzielenie przez pożyczkodawcę pożyczki, którą pożyczkobiorca zobowiązany był zwrócić na warunkach określonych w umowie pożyczki, z uwzględnieniem rat i terminów płatności wynikających z harmonogramu (§ 2).

Zgodnie z treścią § 3 ust. 1 pkt 1.1, 1.2 i 1.4 dokumentu „ramowa umowa pożyczki” warunkiem udzielenia pożyczki przez pożyczkodawcę miało być m.in. dokonanie przelewu weryfikacyjnego potwierdzającego rejestrację, przejście pozytywnej weryfikacji przez pożyczkodawcę oraz zarejestrowanie się na stronie internetowej.

W pkt 1.37 ramowej umowy pożyczki wskazano, że (...) stanowi czynności kontrolne dokonywane przez upoważnionych do tych czynności pracowników administracyjnych pożyczkodawcy lub pośrednika.

Dokument „ramowa umowa pożyczki” nie został podpisany fizycznie ani elektronicznie przez żadną ze stron.

(dowód: wydruk dokumentu „ramowa umowa pożyczki” z dnia 20 lipca 2022 r. – k. 13v.-17)

Zgodnie z treścią rozdziałem 4 ust. 1 wydruku dokumentu zatytułowanego „regulamin świadczenia usług drogą elektroniczną przez (...) sp. z o.o.” udzielenie pożyczki przez pożyczkodawcę uzależnione było m.in. od dokonania przelewu potwierdzającego rejestrację przez pożyczkobiorcę oraz dokonanie rejestracji na stronie internetowej pożyczkodawcy.

Zgodnie z rozdziałem 16 ust. 4 powyższego dokumentu, dokonując refinansowania pożyczki udzielonej pożyczkobiorcy przez innego pożyczkodawcę, pożyczkodawca zobowiązał się, poprzez pośrednika, do przesłania pożyczkobiorcy elektronicznego powiadomienia (w formie pliku (...) umożliwiającego zapis na komputerze pożyczkobiorcy) o dokonaniu wypłaty pożyczki refinansującej na rzecz pożyczkodawcy, względem którego pożyczkobiorca miał zobowiązanie wraz z umową pożyczki refinansującej oraz formularzem informacyjnym.

Dokument „regulamin świadczenia usług drogą elektroniczną przez (...) sp. z o.o.”nie został podpisany fizycznie ani elektronicznie przez żadną ze stron.

(dowód: wydruk dokumentu „regulamin świadczenia usług drogą elektroniczną przez (...) sp. z o.o.”bez daty – k. 9v.-13).

W dniu 23 września 2022 r. sporządzono dokument zatytułowany (...) (potwierdzenie zawarcia umowy pożyczki)” w którego treści wskazano, że stanowi on potwierdzenie zawarcia umowy pożyczki między (...) sp. z o.o. jako pożyczkodawcą a N. R. oznaczoną jako pożyczkobiorca. Dokument ten zawierał informacje dotyczące warunków, terminów oraz wysokości spłaty pożyczki. Wypłacona kwota kapitału została wskazana jako kwota 2.800 zł, zaś całkowita kwota do zapłaty została wskazana na kwotę 3.601,90 zł. Termin spłaty został określony na dzień 23 października 2024 r.

W pkt (2) powyższego dokumentu wskazano, że zgodnie z dyspozycją pożyczkobiorcy wypłata pożyczki miała nastąpić na rachunek bankowy należący do (...) sp. z o.o.

Dokument ten nie został podpisany fizycznie ani elektronicznie przez żadną ze stron.

(dowód: wydruk dokumentu „UMOWA (...) (potwierdzenie zawarcia umowy pożyczki)” z dnia 23 września 2022 – k. 18).

Także w dniu 20 lipca 2022 r. sporządzono dokument nazwany „ramowa umowa pożyczki” w treści którego wskazano, że powód oznaczony jako „pożyczkodawca” tj. (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w D. oraz N. R. nazwana „pożyczkobiorcą”, przy udziale pośrednika (...) z siedzibą w (...), zawrzeć mieli umowę pożyczki.

Przedmiotem dokumentu „ramowa umowa pożyczki” było udzielenie przez pożyczkodawcę pożyczki, którą pożyczkobiorca zobowiązany był zwrócić na warunkach określonych w umowie pożyczki, z uwzględnieniem rat i terminów płatności wynikających z harmonogramu (§ 2).

Zgodnie z treścią § 3 ust. 1 pkt 1.1 i 1.2 dokumentu „ramowa umowa pożyczki” warunkiem udzielenia pożyczki przez pożyczkodawcę miało być m.in. dokonanie przelewu weryfikacyjnego potwierdzającego rejestrację, zarejestrowanie się na stronie internetowej oraz pozytywne przejście weryfikacji przez pożyczkobiorcę.

W pkt 1.37 ramowej umowy pożyczki wskazano, że (...) stanowi czynności kontrolne dokonywane przez upoważnionych do tych czynności pracowników administracyjnych pożyczkodawcy lub pośrednika.

Postanowienia dokumentu „ramowa umowa pożyczki” przewidywały także m.in. możliwość udzielenia pożyczkobiorcy pożyczki refinansującej zobowiązania u innych pożyczkodawców wymienionych na stronie internetowej pośrednika. W ramach takiej pożyczki refinansującej pożyczkodawca spłacać miał zobowiązanie wobec pożyczkodawcy, względem którego pożyczkobiorca ma zobowiązanie. Dokonanie przez pożyczkodawcę wypłaty pożyczki refinansującej na rzecz pożyczkodawcy, względem którego pożyczkobiorca ma zobowiązanie, wyczerpywać miał roszczenia pożyczkobiorcy o wypłatę kwoty pożyczki w zakresie kwoty, która została przelana na rachunek pożyczkodawcy, względem którego pożyczkobiorca ma zobowiązanie (§ 14 pkt 1). Punkt 2 tego paragrafu przewidywał, że niezwłocznie po złożeniu przez pożyczkobiorcę wniosku o udzielenie pożyczki refinansującej, na podstawie danych, które pożyczkobiorca zawarł w tym wniosku, pożyczkodawca - działając za pośrednictwem pośrednika - przedstawia pożyczkobiorcy proponowaną ofertę spłaty pożyczki refinansującej, w szczególności w zakresie spłaty pożyczki w jednej lub spłaty ratalnej. Po akceptacji przez pożyczkobiorcę oferty przedstawionej przez pożyczkodawcę - przed zawarciem umowy pożyczki - pożyczkodawca udostępnić miał pożyczkobiorcy za pośrednictwem pośrednika formularz informacyjny dotyczący pożyczki objętej wnioskiem pożyczkobiorcy, przy czym udostępnienie to nastąpi przez stronę internetową, w formie pliku (...) umożliwiającego zapisanie na komputerze pożyczkobiorcy, a dodatkowo formularz ten zostać miał przesłany na adres poczty elektronicznej pożyczkobiorcy podany w formularzu rejestracyjnym. Pożyczkobiorca miał możliwość pobrania formularza informacyjnego odnośnie kwoty pożyczki, którą był zainteresowany, ze strony internetowej. Zgodnie z § 14 pkt 4 „dokumentu ramowej umowy pożyczki”, dokonując refinansowania pożyczki udzielonej pożyczkobiorcy przez innego pożyczkodawcę, pożyczkodawca zobowiązał się, poprzez pośrednika, do przesłania pożyczkobiorcy elektronicznego powiadomienia (w formie pliku (...) umożliwiającego zapis na komputerze pożyczkobiorcy) o dokonaniu wypłaty pożyczki refinansującej na rzecz pożyczkodawcy, względem którego pożyczkobiorca miał zobowiązanie wraz z umową pożyczki refinansującej oraz formularzem informacyjnym. Wniosek o udzielenie pożyczki refinansującej mógł być złożony przez pożyczkobiorcę za pośrednictwem formularza internetowego jednocześnie z wnioskiem pożyczkobiorcy o udzielenie pożyczki przez innego pożyczkodawcę, celem zrefinansowania tej pożyczki w dacie jej wymagalności (§ 14 pkt 9).

(dowód: wydruk dokumentu „ramowa umowa pożyczki” z dnia 20 lipca 2022 r. – k. 23-26)

Zgodnie z treścią rozdziałem 4 ust. 1 wydruku dokumentu zatytułowanego „regulamin świadczenia usług drogą elektroniczną przez (...) sp. z o.o.” udzielenie pożyczki przez pożyczkodawcę uzależnione było m.in. od dokonania przelewu potwierdzającego rejestrację przez pożyczkobiorcę oraz dokonanie rejestracji na stronie internetowej pożyczkodawcy.

Zgodnie z rozdziałem 16 ust. 4 powyższego dokumentu, dokonując refinansowania pożyczki udzielonej pożyczkobiorcy przez innego pożyczkodawcę, pożyczkodawca zobowiązał się, poprzez pośrednika, do przesłania pożyczkobiorcy elektronicznego powiadomienia (w formie pliku (...) umożliwiającego zapis na komputerze pożyczkobiorcy) o dokonaniu wypłaty pożyczki refinansującej na rzecz pożyczkodawcy, względem którego pożyczkobiorca miał zobowiązanie wraz z umową pożyczki refinansującej oraz formularzem informacyjnym.

Dokument „regulamin świadczenia usług drogą elektroniczną przez (...) sp. z o.o.” nie został podpisany fizycznie ani elektronicznie przez żadną ze stron.

(dowód: wydruk dokumentu „regulamin świadczenia usług drogą elektroniczną przez (...) sp. z o.o.” bez daty – k. 19-22v.).

W dniu 23 października 2022 r. sporządzono dokument zatytułowany „UMOWA POŻYCZKI Nr (...) (potwierdzenie zawarcia umowy pożyczki)” w którego treści wskazano, że stanowi on potwierdzenie zawarcia umowy pożyczki między (...) sp. z o.o. jako pożyczkodawcą a N. R. oznaczoną jako pożyczkobiorca. Dokument ten zawierał informacje dotyczące warunków, terminów oraz wysokości spłaty pożyczki. Wypłacona kwota kapitału została wskazana jako kwota 2.800 zł, zaś całkowita kwota do zapłaty została wskazana na kwotę 3.601,90 zł. Termin spłaty został określony na dzień 22 listopada 2024 r.

W pkt (2) powyższego dokumentu wskazano, że zgodnie z dyspozycją pożyczkobiorcy wypłata pożyczki miała nastąpić na rachunek bankowy należący do (...) sp. z o.o.

Dokument ten nie został podpisany fizycznie ani elektronicznie przez żadną ze stron.

(dowód: wydruk dokumentu „UMOWA POŻYCZKI Nr (...) (...) (potwierdzenie zawarcia umowy pożyczki)” z dnia 23 października 2022 – k. 28).

W dniu 6 stycznia 2024 r. został wygenerowany dokument zatytułowany „raport z weryfikacji danych klienta”. W jego treści wskazano, że weryfikacji dokonała spółka akcyjna (...) oraz że raport został wygenerowany automatycznie.

W raporcie wskazano dane osobowe (...) oraz „numer rachunku bankowego klienta (...) ”. Znacznik czasu zapytania został określony na dzień 12 sierpnia 2022 r. W treści dokumentu brak jest podpisów fizycznych i elektronicznych. Ponadto, z treści dokumentu nie wynika, na potrzeby jakiego podmiotu oraz w jakim celu raport został sporządzony.

(dowód: wydruk „raportu z weryfikacja danych T.” z 6 stycznia 2024 r. – k. 31)

Sąd zważył co następuje:

Powództwo podlegało oddaleniu.

W pierwszej kolejności wskazania wymagało, że wobec braku aktywności procesowej strony pozwanej niniejszy wyrok został wydany na podstawie art. 340 § 1 zd. 2 k.p.c. w zw. z art. 339 § 2 k.p.c. W ocenie Sądu twierdzenia powoda budziły uzasadnione wątpliwości wskazane w treści powyższych przepisów.

W judykaturze przyjmuje się, że twierdzenia powoda o okolicznościach faktycznych budzą uzasadnione wątpliwości wtedy, gdy są wzajemnie sprzeczne, gdy się wzajemnie wykluczają, gdy są ze swej istoty nieprawdopodobne, albo kiedy są sprzeczne z faktami powszechnie znanymi (art. 228 § 1 k.p.c.) lub znanymi sądowi z urzędu (art. 228 § 2 k.p.c.) - (v. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 sierpnia 1972 r., III CRN 153/72 - OSNC£ 1973, Nr 5, poz. 50, wyrok SA w Warszawie z dnia 18 maja 2017 r., VI ACa 2^0/16 - LEX nr(...)). Ogólnie rzecz ujmując, wątpliwości są uzasadnione, kiedy bez przeprowadzenia postępowania dowodowego i szczegółowej analizy dostępnego materiału dowodowego powoływane przez powoda w pozwie okoliczności faktyczne jawią się jako mało prawdopodobne po poddaniu ich ocenie według kryteriów logiki, racjonalnego rozumowania, czy wiedzy powszechnej (vide: Wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 21 listopada 2017 r., I ACa 120/17, LEX nr (...)).

Przepis art. 29 ust. 1 ustawy o kredycie konsumenckim określa wymogi formalne umowy o kredyt konsumencki. Umowa taka powinna być zawarta w formie pisemnej, chyba że odrębne przepisy przewidują inną szczególną formę. Wymóg wprowadzony w tym przepisie może być odczytywany przede wszystkim przez pryzmat art. 78 k.c. jako wskazanie na zwykłą formę pisemną. Oznacza to, że wymóg wprowadzony w art. 29 ust. 1 ustawy o kredycie konsumenckim może być odczytywany jako zastrzeżenie zwykłej formy pisemnej, rozumianej zgodnie z art. 78 k.c. W literaturze silnie reprezentowane jest jednak stanowisko o konieczności interpretowania art. 29 ust. 1 ustawy o kredycie konsumenckim w sposób szerszy, niż wynikałoby to z tradycyjnego utożsamienia "formy pisemnej" z art. 78 k.c. Rozstrzygającym argumentem w tym zakresie pozostaje treść art. 10 ust. 1 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (...) z 23.4.2008 r. w sprawie umów o kredyt konsumencki oraz uchylającej dyrektywę Rady (...) ( Dz.Urz. UE L Nr (...) z 22.5.2008 r., s. 66 ze zm.), zastrzegająca dla umowy kredytu, alternatywnie, zwykłą formę pisemną lub posłużenie się innym trwałym nośnikiem ( por. Komentarz do ustawy o kredycie konsumenckim red. Osajda 2018, wyd. 2).

Biorąc pod uwagę powyższe argumenty należy uznać, że umowę o kredyt konsumencki można zawrzeć zarówno w formie pisemnej (z własnoręcznymi podpisami), jak i na innym trwałym nośniku. W myśl powyższej interpretacji – nie jest konieczne opatrzenie dokumentu umowy przez strony własnoręcznym podpisem albo podpisem elektronicznym. Forma, jakiej wymaga art. 29 ust. 1 ustawy o kredycie konsumenckim (z uwzględnieniem wykładni prounijnej oraz celowościowej), jest zachowana również wtedy, gdy treść oświadczeń woli spisano na dokumencie papierowym, ale nie zamieszczono pod nim własnoręcznych podpisów albo umieszczono faksymile lub innego rodzaju podpis powielony mechanicznie. Sposobem takim może być m.in. złożenie oświadczeń woli przez strony za pomocą środków porozumiewania się na odległość (np. telefonu, poczty elektronicznej), a następnie spisanie postanowień umowy na papierowym dokumencie (np. w postaci wydruku komputerowego), bez własnoręcznych podpisów.

Ponadto zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, kodeksowa definicja pożyczki wskazuje, że świadczeniem dającego pożyczkę jest przeniesienie na własność biorącego pożyczkę określonej ilości pieniędzy albo rzeczy oznaczonych co do gatunku i wykonanie tego świadczenia powód powinien udowodnić w procesie cywilnym. Jedynie wtedy zasadne staje się oczekiwanie od pożyczkobiorcy, że udowodni on spełnienie swego świadczenia umownego tj. zwrot pożyczki (por. wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 17 kwietnia 2012 r., I ACa 285/12, LEX nr(...)). Pożyczka jest zatem umową, na podstawie której dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego przedmiot pożyczki (w szczególności określoną ilość pieniędzy), a biorący zobowiązuje się zwrócić przedmiot pożyczki w pieniądzach o tej samej wielkości lub w rzeczach tego samego gatunku i takiej samej jakości (art. 720 k.c.). Inaczej mówiąc pozwany, od którego powód domaga się zwrotu pożyczki nie musi wykazywać zwrotu pożyczki, dopóki powód nie wykaże, że pożyczka została udzielona.

W kodeksie cywilnym zostały wskazane essentialia negotii umowy pożyczki, które stanowią nie tylko oznaczenie stron i określenie ilości pieniędzy albo rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku, ale obejmują również zobowiązanie się do ich przeniesienia oraz obowiązek zwrotu przedmiotu pożyczki. W procesie związanym z wykonaniem umowy pożyczki powód jest zatem zobowiązany udowodnić, że strony zawarły umowę pożyczki, a także, że przeniósł na własność biorącego pożyczkę określoną w umowie ilości pieniędzy albo rzeczy oznaczonych co do gatunku (vide: wyrok Sądu Apelacyjnego Łodzi z 18 czerwca 2015r., I ACa 33/15, LEX nr (...)).

Z powyższych rozważań wynika zatem, że dopóki przedmiot pożyczki (w tym kredytu konsumenckiego zawartego na odległość) nie zostanie wydany pożyczkobiorcy, nie może powstać obciążający pożyczkobiorcę obowiązek jego zwrotu.

W ocenie Sądu materiał zaoferowany przez powoda nie pozwala na stwierdzenie zarówno faktu zawarcia umowy o kredyt konsumencki na odległość jak i faktu wypłaty pożyczki. Twierdzenia powoda w zakresie dotyczącym dat i celu zawarcia obu umów pożyczek wskazanych w treści uzasadnienia pozwu, jak i samo twierdzenie o wypłacie powódce kapitału przez pierwotnego wierzyciela oraz refinansowanie pożyczki przez powoda – pozostają w sprzeczności z treścią przedłożonego materiału dowodowego.

W pierwszej kolejności należało wskazać, że według twierdzeń pozwu, powód zawarł z pozwaną umowę pożyczki nr (...) refinansującej pożyczkę która miała być udzielona przez podmiot (...) sp. z o.o. nr (...). Obie umowy miały być zawarte w warunkach umowy o kredyt konsumencki zawartej na odległość.

W ocenie Sądu, w realiach niniejszej sprawy nie doszło do zawarcia przez pozwaną zarówno umowy pożyczki pierwotnej ze (...) sp. z o.o. jak i tym pożyczki refinansującej z powodem.

Z treści niemal identycznie brzmiących dokumentów, sporządzonych w jednej dacie tj. 20 lipca 2022 r. „ramowa umowa pożyczki” przez Finpomoc (k. 23) (§ 3 ust. 1.1, 1.2 i 1.4) oraz dokumentu „ramowa umowa pożyczki” przez K. (k. 13 v.) (§ 3 ust. 1.1, 1.2 i 1.4) wynikało wprost, że warunkiem udzielenia pożyczki przez obu pożyczkodawców miało być m.in.:

a)  dokonanie przelewu weryfikacyjnego potwierdzającego rejestrację,

b)  przejście pozytywnej weryfikacji przez pożyczkobiorcę,

c)  zarejestrowanie się na stronie internetowej.

W aktach niniejszej sprawy nie został przedłożony żaden dokument lub inny nośnik informacji potwierdzający spełnienie przez pozwaną powyższych warunków udzielenia pożyczki (pierwotnej lub refinansującej).

Przedłożony wydruk zatytułowany „raport z weryfikacji danych klienta” (k. 31) budził uzasadnione wątpliwości Sądu co do dat zawarcia obu umów pożyczek, jak i co do samego faktu weryfikacji danych pozwanej.

Z treści „raportu” wynika, że zapytanie weryfikacyjne o dane pozwanej zostało dokonane w dniu 12 sierpnia 2022 r. Data ta jest niezgodna z datą obu dokumentów zatytułowanych „umowa ramowa pożyczki (k. 13v i k. 23) tj. 20 lipca 2022 r. Ponadto data ta jest niezgodna z datą potwierdzeń zawarcia umowy pożyczki pierwotnej z 23 września 2022 r. (k. 18) oraz refinansującej z dnia 23 października 2022 r. (k. 27 v.). Data wskazana w raporcie tj. 12 sierpnia 2022 r. wskazuje zatem, że weryfikacja miała być przeprowadzona prawie na miesiąc po zwarciu umów ramowych pożyczki oraz prawie na dwa miesiące przed zawarciem umowy refinansującej – której zwrotu domaga się powód.

Z treści wskazanego zapytania, nie wynika także kto dokonał powyższej weryfikacji, ani w jakim celu tj. na potrzeby jakiego podmiotu (powoda, (...) sp. z o.o. lub innego podmiotu) i której pożyczki (pierwotnej, refinansującej lub jeszcze innej) dotyczy wskazana weryfikacja.

Istotne jest także, że w treści wskazanego raportu (k. 31) określono numer rachunku bankowego pozwanej jako nr (...) , zaś przelewy kwoty kapitału z obu pożyczek (nawet pierwotnej) miały być dokonywane na zupełnie inne rachunki (k. 27 v. i k. 18). Z powyższego wynika, że nawet gdyby doszło do udowodnienia przez powoda faktu zawarcia obu pożyczek (czego w realiach sprawy uznać nie można), zgodnie z twierdzeniami powoda - były one wyłącznie wypłacane wzajemnie między (...) sp. z o.o. a powodem (...) sp. z o.o. Według przedłożonych dokumentów pozwana nigdy nie otrzymała kapitału, nawet w ramach pierwotnej pożyczki.

W tym miejscu należało podkreślić, że powód do akt sprawy nie załączył żadnego potwierdzenia przelewu kapitału na rzecz pozwanej, z tytułu pierwotnej pożyczki lub na rzecz pierwotnego wierzyciela. Zgodnie zaś z twierdzeniem pozwu pierwotna pożyczka (nr (...)) miała zostać wypłacona w kwocie 2.800 zł na rzecz pozwanej (k. 4). Podczas gdy z treści potwierdzenia zawarcia umowy pożyczki przez (...) sp. z o.o. (k. 18) wynika, że pierwotna pożyczka została wypłacona od razu na rzecz powoda - (...) sp. z o.o. (mimo rzekomego zawarcia umowy z powodem dopiero miesiąc później – k. 27v.).

Powód nie przedstawił też żadnego dowodu potwierdzającego, że pozwana złożyła dyspozycję dokonania przelewu (choćby jednej pożyczki) na rachunki inne niż swój - ten który miał być wynikiem weryfikacji powoda (k. 31).

Ponadto, mimo istnienia po stronie pożyczkobiorcy obowiązku warunkującego udzielenie pożyczki, w postaci dokonania przelewu weryfikacyjnego (§ 3 ust. 1 ppkt 1.2. umowy ramowej pożyczki – k. 14 i k. 23v.) – powód nie przedstawił potwierdzenia dokonania takiego przelewu.

Powód nie udowodnił także, że on lub pośrednik (zgodnie z rozdziałem 16 ust. 4 regulaminu udzielenia pożyczki) przesłał pozwanej powiadomienie, w formie pliku (...) umożliwiającego zapis na komputerze pożyczkobiorcy, o dokonaniu wypłaty pożyczki refinansującej na rzecz pożyczkodawcy – bądź jakiegokolwiek innego dokumentu potwierdzającego fakt zawarcia umowy pożyczki. Sąd nie ma zatem wiedzy czy warunki pożyczek były w ogóle przedstawione pozwanej, nie mówiąc nawet o ich akceptacji przez nią.

Należało mieć także na uwadze, że w materiale sprawy nie znalazł się choćby jeden dokument zawierający podpis fizyczny lub elektroniczny pozwanej czy choćby pochodzący z adresu email pozwanej.

Jednocześnie Sąd miał na uwadze, że w niniejszej sprawie do przedłożonych przez powoda umów pożyczek (pierwotnej i refinansującej) miały zastosowanie przepisy ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim, która dopuszcza zawieranie umowy o kredyt konsumencki za pomocą środków porozumiewania się na odległość. Sama materialna dopuszczalność zawierania w obrocie prawnym umów przy wykorzystaniu tego rodzaju sposobów komunikacji i z związane z tym ułatwienia, nie zmieniają jednak ciężaru dowodzenia w procesie cywilnym. Co najważniejsze, nie zwalniają one pożyczkodawców od obowiązku należytego udokumentowania zawieranych umów, w szczególności ich warunków, co wynika choćby ze standardów należytej staranności podmiotu zawodowo zajmującego działalnością tego rodzaju (art. 355 k.c.) oraz szczegółowych przepisów materialnych m.in. art. 29 i 30 ustawy o kredycie konsumenckim.

Zgodnie z treścią przepisu art. 6 k.c., ciężar udowodnienia twierdzenia faktycznego spoczywa na tej stronie, która z tego twierdzenia wywodzi skutki prawne. W konsekwencji w przedmiotowej sprawie to powód winien udowodnić, że pozwana powinna zapłacić mu należność w dochodzonej pozwem wysokości w związku z umową pożyczki (to nie na pozwanej spoczywał ciężar udowodnienia tego, że umowy takiej nie zawierała i nie jest zadłużona). Stosownie bowiem do treści art. 232 k.p.c., strony są obowiązane wskazywać dowody dla stwierdzenia faktów, z których wywodzą skutki prawne. Oznacza to, że obecnie Sąd nie jest odpowiedzialny za wynik postępowania dowodowego, a ryzyko nieudowodnienia podstawy faktycznej żądania ponosi powód. Sąd rozpoznający przedmiotową sprawę w pełni podziela zaś stanowisko Sądu Najwyższego, wyrażone w wyroku z dnia 17 grudnia 1996 r. (I CKU 45/96, OSNC 1997/6-7/76), że rzeczą sądu nie jest zarządzenie dochodzeń w celu uzupełnienia lub wyjaśnienia twierdzeń stron i wykrycia środków dowodowych pozwalających na ich udowodnienie ani też sąd nie jest zobowiązany do przeprowadzenia z urzędu dowodów zmierzających do wyjaśnienia okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, w szczególności jeżeli strona jest reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika (art. 232 k.p.c.).

Podkreślić należy, że wydruki komputerowe mogą stanowić dowód w postępowaniu cywilnym. Powszechnie przyjmuje się, ze wydruki komputerowe stanowią, bowiem "inny środek dowodowy", o którym mowa w art. 308 k.p.c. i art. 309 k.p.c., gdyż wymieniony tam katalog ma charakter otwarty. Jednak nie można przyjąć, że oświadczenie zawarte w wydruku komputerowym jest zgodne z rzeczywistym stanem rzeczy, a co najwyżej, że przedmiotowy środek dowodowy świadczy o istnieniu zapisu komputerowego określonej treści w chwili dokonywania wydruku (por. wyrok SA w Krakowie z dnia 8 lutego 2013r., I (...)/12, LEX nr (...), postanowienie SA we Wrocławiu z dnia 12 października 2012 r., I ACz 1810/12, LEX nr (...)).

Przedłożone przez powoda dokumenty nie pozwalały na przyjęcie, że do zawarcia umowy pożyczki oraz pożyczki refinansującej ostatecznie doszło, co miało istotne znaczenie dla potwierdzenia istnienia roszczenia w rzeczywistym zakresie.

Odnosząc się do kwestii prawa materialnego, w ocenie Sądu powód nie wykazał legitymacji czynnej do wystąpienia z niniejszym powództwem. Powód powinien był wykazać albo że wierzyciel pierwotny nawiązał z pozwaną stosunek prawny (pożyczka) który on następnie refinansował lub że on sam udzielił pożyczki. Jednak przedstawione w sprawie dokumenty wręcz uniemożliwiały ocenę zasadności materialnej roszczenia, zarówno co do zasady jak i wysokości.

Wskazać należy, że umowa pożyczki podlega ogólnym przepisom prawa cywilnego uregulowanym w art. 720 k.c. i następnych. Mają one zastosowanie zarówno w stosunkach między osobami fizycznymi, a także w relacjach przedsiębiorca - konsument. W tym ostatnim przypadku zastosowanie mają również przepisy powołanej już ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim. Przepisy art. 5 ust. 13 cyt. ustawy przewidują możliwość zawarcia umowy pożyczki bez jednoczesnej obecności obu stron, przy wykorzystaniu środków porozumiewania na odległość. W przypadku umowy kredytu konsumenckiego zawartej na odległość, ustawodawca na kanwie art. 2 ust. 1 ustawy o prawach konsumenta przewidział, że może być ona zawarta z wyłącznym wykorzystaniem jednego lub większej liczby środków porozumiewania się na odległość.

Choć zatem brak podpisów pozwanej, co do zasady nie świadczył o tym, że do zawarcia umowy pożyczki nie doszło, to nie sposób było uznać, że wystarczające dla skutecznego poparcia powództwa (nawet w warunkach art. 339 i art. 340 k.p.c.) – jest przedstawienie jedynie twierdzeń i niemożliwych do weryfikacji wydruków komputerowych.

Ponadto, sama konstrukcja stosunku prawnego będącego podstawą żądania powoda, budziła istotne wątpliwości Sądu. Z mającej łączyć pozwaną z (...) sp. z o.o. i (...) sp. z o.o. ramowej umowy pożyczki, a dokładnie z § 14 pkt 1 umowy wynikało, że pożyczkodawca dopuszczał możliwość udzielenia pożyczkobiorcy pożyczki refinansującej zobowiązania u innych pożyczkodawców wymienionych na stronie internetowej pośrednika. Następny punkt § 14 umowy szczegółowo określał w jaki sposób miało dojść do zawarcia pożyczki refinansującej, a mianowicie niezwłocznie po złożeniu przez pożyczkobiorcę wniosku o udzielenie pożyczki refinansującej, na podstawie danych które pożyczkobiorca zawarł w tym wniosku, pożyczkodawca działając za pośrednictwem pośrednika przedstawia pożyczkobiorcy proponowaną ofertę spłaty pożyczki refinansującej, w szczególności w zakresie spłaty pożyczki w jednej racie lub spłaty ratalnej. Po akceptacji przez pożyczkobiorcę oferty przedstawionej przez pożyczkodawcę - przed zawarciem umowy pożyczki - pożyczkodawca miał udostępnić pożyczkobiorcy za pośrednictwem pośrednika formularz informacyjny dotyczący pożyczki objętej wnioskiem pożyczkobiorcy. Zatem nie ulega wątpliwości, że do zawarcia umowy pożyczki refinansującej był potrzebny złożony przez pozwaną wniosek o udzielenie takiej pożyczki, następnie pożyczkodawca miał obowiązek przedstawić ofertę umowy pożyczki refinansującej, a przede wszystkim konieczna była akceptacja ze strony pozwanej warunków umowy pożyczki refinansującej. Nie można też przyjąć, aby umowa pożyczki refinansującej mogła zostać zawarta bez potwierdzenia przez pozwaną, automatycznie, na nieznanych pozwanej warunkach spłaty i wysokości zobowiązania. Powód nie przedstawił jednak jakichkolwiek dowodów, że pozwana rzeczywiście złożyła wniosek o refinansowanie pożyczki, a także zaakceptowała przedstawione warunki umowy pożyczki refinansującej. Brak jest dowodu, że wydruki dołączone do pozwu związane są z tymi powiązanymi pożyczkami (o których mowa w pozwie) - w szczególności wobec informacji, że powód i (...) sp. o.o. faktycznie mogły przelewać kwoty pożyczek wyłącznie między sobą (k. 27v. i k. 18).

Powtórzenia wymaga, że umowa pożyczki jest umową dwustronnie zobowiązującą, co oznacza, że obowiązkowi pożyczkodawcy do przeniesienia własności przedmiotu umowy na pożyczkobiorcę odpowiada obowiązek zwrotu, czyli przeniesienia przez pożyczkobiorcę na pożyczkodawcę przedmiotu umowy, powiększonego o ewentualne wynagrodzenie ustalone w umowie. Dopóki przedmiot pożyczki nie zostanie wydany pożyczkobiorcy, dopóty nie może powstać obciążający go obowiązek jego zwrotu. Powód w celu wykazania zasadności i wysokości dochodzonego roszczenia nie przedłożył żadnego materiału potwierdzającego wykonanie przez siebie umowy bądź przelewu przez pierwotnego wierzyciela kwoty kapitału na rzecz pozwanej. Co za tym idzie, Sąd nie miał możliwości weryfikacji wierzytelności dochodzonej wobec pozwanej, w szczególności w zakresie jej wykonania.

Co więcej powód nie wykazał również, aby pozwana, zgodnie z warunkami ramowej umowy pożyczki, dokonała skutecznego sposobu weryfikacji albowiem nie przedłożył dowodu, iż pozwana dokonała przelewu weryfikacyjnego, czy choćby złożyła określony wniosek kredytowy. W sprawie brak było także wniosku kredytowego pozwanej pozwalającego ustalić zakres jej zgody na warunki pożyczek.

Zauważyć należy, że umowa, z której powód wywodzi swoje roszczenie, jest umową refinansującą, jednakże nie zostało w niej nawet skonkretyzowane zobowiązanie, które ma być spłacone. Z umowy przedłożonej przez powoda nie wynika ani jaka umowa jest refinansowana, ani w jakiej wysokości jest refinansowane zobowiązanie pierwotne.

Wobec tego należy stwierdzić, że w przedmiotowej sprawie powód nie wykazał, że przysługuje mu wierzytelność w stosunku do pozwanej wynikająca z zawartej umowy. Powodowi nie przysługuje zatem legitymacja czynna do występowania w procesie.

Na podkreślenie zasługuje również fakt, że w 2021 r. Prezes (...) postawił spółkom (...), (...) i (...), stosującym podobne praktyki jak powód, zarzuty naruszania zbiorowych interesów konsumentów. Zgodnie z zarzutami Prezesa udzielały one naprzemiennie konsumentom pożyczek refinansujących na spłatę poprzednich zobowiązań, pobierając za to wysokie prowizje.W ocenie Prezesa (...) mogła to być próba obejścia przepisów o maksymalnych kosztach pozaodsetkowych kredytów konsumenckich. Narażając przez to konsumentów na niezgodne z prawem wysokie opłaty i prowizje, a także ryzyko wpadnięcia w spiralę zadłużenia.

Podobne praktyki były przedmiotem rozpoznania przez Sąd Rejonowy dla (...) w W. VI Wydział Cywilny. Wyrokiem z dnia 09 czerwca 2022 r., w sprawie o sygn. akt (...), Sąd uznał za nieuczciwe praktyki rynkowe polegające na udzielaniu przez spółkę kolejnych pożyczek konsumentowi, który nie dokonał pełnej spłaty pierwszej pożyczki udzielonej mu przez spółkę lub innego kredytodawcę, gdzie koszty pierwszej pożyczki zaliczane są do całkowitej kwoty kolejnej pożyczki (tzw. rolowania pożyczki), co powoduje przekroczenie ustawowych limitów dla pozaodsetkowych kosztów pożyczki nałożonych na konsumenta i jest sprzeczne z art. 36a w związku z art. 36b i art. 36c ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (Dz. U. z 2019 r. poz. 1083 ze zm.), w sytuacji gdy spółka oraz inni kredytodawcy są spółkami zależnymi w rozumieniu art. 4 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2020 . poz. 1526 ze zm.) od tego samego podmiotu.

W niniejszej sprawie był to (...) ze (...) udzielający pożyczek za pośrednictwem portali (...).pl, których jest właścicielem i w rozpoznawanej sprawie występował w przedłożonych wydrukach umów pożyczek jako pośrednik. Logo „(...)” wykorzystane było przez powoda także w niniejszej sprawie (k. 30).

Sygn. akt I C 594/24

ZARZĄDZENIE

1)  (...);

2)  (...);

3)  (...).

T., 20 grudnia 2024 r.